Tưởng Duy Hải (Chủ biên) Dương Thị Kim Dư - Tiêu Thi Mỹ Hồng —- Phạm Quỳnh - Đinh Lưu Hoàng Thái TƯỞNG DUY HẢI [Chủ biên] — DƯƠNG THỊ KIM DU TIÊU THỊ MY HONG — PHAM QUYNH — BINH LUU HOANG THAI Os b Jaca ed BS, “Wai nghiim\ Sangtac| | trong day hoc \ \ =NGU VAN’ ở NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM LỜI NÓI ĐẦU Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đang được triển khai đồng bộ trong hệ thống giáo dục nước ta. Sự đổi mới được nhấn mạnh trên cả mục tiêu giáo dục và chương trình giáo dục. Đặc biệt là sự đối mới về phương pháp day hoc, giáo dục nhằm phát triển năng lực của học sinh. Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ngày 27/7/2017 da chỉ rõ hệ thống năng lực chung và năng lực đặc thù của các môn học mà học sinh cần đạt được như Năng lực tự chủ, Năng lực hợp tác, Năng lực sáng tạo, Năng lực giao tiếp, Năng lực tính toán,.
Đồng thời, Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể cũng nhấn mạnh việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo và coi đây là một trong những ưu thế vượt trội để phát triển năng lực của học sinh. Học qua trải nghiệm là một phương pháp đang được nhiều nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới áp dụng. Cuốn sách Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Ngữ văn Trung học cơ sở được biên soạn bám sát định hướng đổi mới căn bản, toàn diện trong dạy học môn Ngữ văn hiện nay. Cuốn sách trình bày cụ thể nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học môn Ngữ văn bằng cách tổ chức hoạt động trải nghiệm nhằm phát triển năng lực cho học sinh.
Bên cạnh đó, sách cũng đưa ra các mẫu đánh giá cá nhân, nhóm và các phụ lục,. cần sử dụng trong quá trình giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện các chủ đề hoạt động trải nghiệm của môn Ngữ văn trong bộ sách Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong các nôn học lớp 6, 7, 8, 9. Cuốn sách gồm 3 phần chính: Phân 1 trình bày một số vấn để chung như: mô hình, vai trò, cách đánh giá, cách xây dựng chủ đề trải nghiệm sáng tao trong các môn học cấp Trung học cơ sở cho học sinh. Phân 2 trình bày định hướng cụ thể cách thức, phương pháp tổ chức 4 chủ để trải nghiệm sáng tạo trong môn Ngữ văn cấp Trung học cơ sở mà học sinh thực hiện theo bộ sách Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong các môn học lớp 6, 7, 8, 9.
Ở mỗi chủ đề đều có các hướng dẫn, định hướng rõ mục tiêu, thời gian, tiến trình tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo (cả phần học sinh tự trải nghiệm và phần báo cáo trên lớp), cách đánh giá và định hướng hoạt động cho học sinh. Cuối cuốn séch 1a phan Phu luc gồm các mẫu phiếu thu thập thông tin, phiếu đánh giá, hướng dẫn xây dựng các đoạn video clip, xây dựng các trang web don giản,. Đối với các loại phiếu thu thập thông tin, phiếu đánh giá, giáo viên và học sinh chủ động thống nhất dùng phiếu trong sách Hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong các môn học lớp 6, 7, 8, 9 hoặc các phiếu trong sách này sao cho phù hợp và thuận tiện. Tập thể tác giả mong nhận được sự góp ý, đóng góp của Quý thầy giáo, Quý cô giáo, các nhà nghiên cứu và độc giả để hoàn thiện phương pháp, nội dung, hình thức tổ chức, đánh giá hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong những lần xuất bản sau.
Các ý kiến đóng góp xin gửi về địa chỉ email: sachdoimoi@gmail.com Tran trong cam on! Tap thé tac gia gHẢN Z _ MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO TRONG CÁC MÔN HỌC A. HOAT DONG TRAI NGHIEM SANG TAO Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được xem là một trong những điểm nhấn của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay. Bằng nhiều công văn, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục, nhà trường tăng cường tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh (HS) trong các hoạt động giáo dục, hoạt động dạy học bộ môn. Đặc trưng cơ bản của hoạt động trải nghiệm sáng tạo là đặt HS trong môi trường hoạt động học tập đa dạng, học đi đôi với hành, học từ chính hành động của bản thân, học trong nhà trường gắn với giải quyết các vấn để thực tiễn của cộng đồng, điều này phù hợp với chủ trương đổi mới chương trình giáo dục và sách giáo khoa (SGK) theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất của HS hiện nay.
Theo Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể thì khi tham gia hoạt động trải nghiệm sáng tạo, HS được trực tiếp thực hiện các hoạt động trong hoặc ngoài nhà trường, dưới sự hướng dẫn của giáo viên (GV) hoặc nhà giáo dục. Quá trình hoạt động trong môi trường cuộc sống sẽ kích thích và phát triển sự sáng tạo của HS. Chính HS sẽ tự học qua trải nghiệm để hình thành năng lực cho chính mình. Nội dung, hình thức các chủ đề hoạt động trải nghiệm sáng tạo luôn mang tính tổng hợp của nhiều lĩnh vực giáo dục, kiến thức, kĩ năng khác nhau, đáp ứng mục tiêu dạy học tích hợp và phân hoá HS trong quá trình tổ chức hoạt động.
Bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo của bản thân, mỗi HS vừa là người tham gia, vừa là người kiến thiết và tổ chức các hoạt động cho chính mình nên mỗi hoạt động đều phù hợp với năng lực của bản thân HS. Bản chất của hoạt động trải nghiệm sáng tạo là tạo ra cơ hội cho tất cả HS vận dụng kiến thức, kĩ năng, thái độ đã học ở nhà trường và những kinh nghiệm của bản thân vào giải quyết vấn để thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo. Mô hình hoạt động học tập trải nghiệm Hoạt động học tập trải nghiệm là quá trình người học tham gia vào việc xây dựng kiến thức, hình thành kĩ năng, năng lực qua các thao tác, hoạt động, hành động của cá nhân với môi trường xã hội, môi trường sống, môi trường tự nhiên bằng sự nhận thức và cảm xúc của chính mình. Hoạt động này dựa trên sự dịch chuyển từ những kinh nghiệm sống của bản thân thành các kiến thức của cá nhân.
Dewey, sự học chỉ có nghĩa khi người học huy động các kinh nghiệm cụ thể của bản thân một cách tích cực và có suy nghĩ đến những kinh nghiệm này đối với mục tiêu muốn đạt được qua các hành động cụ thể. Nhu cầu học chỉ nổi lên từ kinh nghiệm sống bằng ngày và từ những kiến thức đã thu được theo một chuỗi các hoạt động tái hiện, đầu tư, vận dụng kiến thức trong các hành động, hoạt động của cá nhân người học để tiếp tục tiến xa hơn, hiểu biết sâu hơn trong sự trải nghiệm của bản thân. Theo Coleman (1976), người học thay vì tìm cách hiểu và đồng hoá thông tin dựa trên lời nói, chữ viết, thì trong hoạt động học tập trải nghiệm người học phải đưa ra được nghĩa, ý nghĩa cửa cái mà họ trải nghiệm, họ thực hiện, họ học đồng thời với nghĩa, ý nghĩa của các kiến thức mà họ chiếm lĩnh được, xây dựng được khi họ cảm thấy các kiến thức này là có ích, có giá trị với bản thân.Schön, trong quá trình hoạt động học tập trải nghiệm, người học không chỉ phát triển kiến thức của mình bằng cách áp dụng lí thuyết vào thực tiễn, mà còn phát triển sự nhận thức và phản ánh kép đó là nhận thức trong hành động và nhận thức trên hành động mà mình thực hiện.Kolb (1984) và Serre (1995), hoạt động học tập trải nghiệm dựa trên tương tác giữa kiến thức và sự trải nghiệm, đó là kiến thức được rút ra từ chính nguồn gốc của sự trải nghiệm của người học và giá trị, ý nghĩa của kiến thức lại được xác nhận qua sự trải nghiệm mới của người học. Quá trình này tạo thành một vòng lặp giữa kiến thức và sự trải nghiệm.
Kiến thức mới luôn được hình thành qua sự trải nghiệm và sự trải nghiệm mới lại là môi trường để xây đựng kiến thức mới. Do đó, bản chất của mô hình chính là tổ chức hoạt động học tập dựa trên các hoạt động, hành động để người học tự kiến tạo kiến thức cho bản thân, và qua hoạt động, hành động người học lại vận dụng, áp dụng được kiến thức vào thực tiễn để xây dựng, hình thành các kiến thức mới. Quá trình hoạt động học tập trải nghiệm là quá trình kiến tạo, đặc biệt sự kiến tạo này kết nối với kinh nghiệm sống của người học và có giá trị, tác dụng thay đổi chính giá trị, kinh nghiệm của người học để hình thành kinh nghiệm mới, giá trị mới. Dựa trên sự phân tích hoạt động nhận thức trong sự thành công, thất bại của quá trình tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm, có thể đưa ra 5 giai đoạn nhận thức để định hướng tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm đó là người học được “Khám phá”, được “Suy nghĩ”, phải “Trừu tượng hoá”, trở thành “Người xác nhận”, và trở thành người “Quản lí”.
Đối với định hướng phát triển nhận thức, hoạt động học tập trải nghiệm tương ứng với quá trình hoạt động nhận thức hướng tới sự sáng tạo và xử lí thông tin Sự trải nghiệm của người học trong các tình huống học tập. Đối với định hướng phát triển hành động, hoạt động học tập trải nghiệm hướng đến ý thức xử lí, xây dựng kế hoạch hoạt động, hành động và điều chỉnh hành động theo bối cảnh, đánh giá hành động tương ứng. Do đó, phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo chính là dựa trên các phương pháp dạy học tích cực và huy động cảm xúc, kinh nghiệm của cá nhân người học theo bối cảnh hoạt động, trong suốt quá trình đó, người học thể hiện cảm xúc và giá trị của mình qua các thách thức, thử thách, đam mê, so sánh, thoả mãn, kích thích, xác nhận, khẳng định để chia sẻ các ấn tượng của mình. Theo Legendre (2007), phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo phải dựa trên mô hình học tập khuyến khích sự tham gia của người học vào trong các hoạt động.
Các hoạt động học tập của HS phải được xây dựng dựa trên các bối cảnh, tình huống gần gũi nhất có thể với kiến thức, nhận thức, năng lực của HS và với sự cố gắng của mình, HS có thể đạt được mục tiêu học tập, qua đó HS sẽ thay đổi thái độ, cảm xúc, giá trị và hình thành năng lực mới.