Chương 1. Tổng quan vấn đề thông báo và hỏi đáp về hàng rào kỹ thuật trong thương mại. Tổ chức và hoạt động của cơ quan thông báo, hỏi đáp về TBT tại một số quốc gia trên thế giới. Tổ chức, hoạt động của cơ quan thông báo, hỏi đáp về TBT tại Việt Nam và kiến nghị phương hướng, giải pháp hoàn thiện.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ THÔNG BÁO VÀ HỎI ĐÁP VỀ HÀNG RÀO KỸ THUẬT TRONG THƢƠNG MẠI 1. Khái quát về hàng rào kỹ thuật trong thƣơng mại 1. Khái niệm và các hình thức hàng rào kỹ thuật trong thương mại 1. Khái niệm hàng rào kỹ thuật trong thương mại Tất cả quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và thủ tục đánh giá sự phù hợp tạo thành các biện pháp kỹ thuật trong thương mại.
Các biện pháp kỹ thuật này về nguyên tắc là cần thiết và hợp lý nhằm bảo vệ những lợi ích quan trọng như sức khoẻ con người, môi trường, an ninh. Vì vậy, các nước đều thiết lập và duy trì một hệ thống các biện pháp kỹ thuật riêng đối với hàng hoá của mình và hàng hoá nhập khẩu. Tuy nhiên, trên thực tế, các biện pháp kỹ thuật có thể là những rào cản tiềm ẩn đối với thương mại quốc tế bởi chúng có thể được nước nhập khẩu sử dụng để bảo hộ cho sản xuất trong nước, gây khó khăn cho việc thâm nhập của hàng hoá nước ngoài vào thị trường nước nhập khẩu. Do đó chúng còn được gọi là “hàng rào kỹ thuật đối với thương mại”.
"Technical Barrier to Trade" theo nghĩa tiếng Việt là “hàng rào kỹ thuật trong thương mại” hoặc “rào cản kỹ thuật đối với thương mại” (gọi tắt là TBT). Nhiều tổ chức đã định nghĩa về hàng rào kỹ thuật trong thương mại. Tổ chức Hợp tác phát triển kinh tế (OECD) đưa ra định nghĩa riêng của mình về hàng rào kỹ thuật trong thương mại như sau: Hàng rào kỹ thuật trong thương mại là các quy định mang tính chất xã hội, các quy định do một nhà nước đưa ra nhằm đạt được các mục tiêu về sức khỏe, an toàn, chất lượng và đảm bảo môi trường, căn cứ vào hàng rào kỹ thuật trong thương mại, người ta có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thể nhận thấy mục tiêu này thông qua việc một nước ngăn cản hàng hóa không đảm bảo chất lượng nhập khẩu của mình. Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) sử dụng thuật ngữ “hàng rào kỹ thuật” trong tên Hiệp định của mình đó là Hiệp định về Hàng rào kỹ thuật trong thương mại.
Theo quy định của Hiệp định TBT thì: Hàng rào kỹ thuật trong thương mại là một loại hàng rào phi thuế quan liên quan tới các biện pháp mang tính kỹ thuật nhằm đạt được những mục đích nhất định như bảo hộ nền sản xuất trong nước hay các mục đích liên quan đến lợi ích quốc gia như cung cấp cho thị trường những sản phẩm, hàng hóa có chất lượng đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng hoặc để bảo vệ cuộc sống hoặc sức khỏe của con người, động vật hoặc thực vật, bảo vệ môi trường hoặc để ngăn ngừa các hành động gian lận ở các mức độ mà nước đó cho là thích hợp. Từ những định nghĩa trên, có thể hiểu hàng rào kỹ thuật trong thương mại là một loại hàng rào phi thuế quan, bao gồm các tiêu chuẩn, quy định kỹ thuật, thủ tục đánh giá sự phù hợp đối với hàng hóa trong thương mại nhằm mục đích bảo hộ nền sản xuất trong nước, bảo vệ cuộc sống hoặc sức khỏe của con người, động vật hoặc thực vật và bảo vệ môi trường [6]. Hình thức của hàng rào kỹ thuật trong thương mại Bản chất của hàng rào kỹ thuật trong thương mại là tập hợp các yêu cầu về kỹ thuật của các quốc gia đối với hàng hóa nhập khẩu vào nước mình, chúng rất đa dạng và khác nhau về hình thức. Tuy nhiên, có thể nhóm lại các hình thức của hàng rào kỹ thuật như sau: Các quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, thủ tục đánh giá sự phù hợp.
Các quy định về tiêu chuẩn là quy định về đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý làm chuẩn để phân loại, đánh giá, sản phẩm - hàng hóa - dịch vụ. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhưng không bắt buộc áp dụng. Tiêu chuẩn trở thành “hàng rào” khi hệ thống tiêu chuẩn này quy định quá chi tiết, quá khác biệt, không có căn cứ khoa học gây khó khăn cho hàng hóa lưu thông trên thị trường. Theo quy định tại Hiệp định TBT, tiêu chuẩn là văn bản do một cơ quan được thừa nhận ban hành để sử dụng rộng rãi và lâu dài, trong đó quy định các quy tắc, hướng dẫn hoặc các đặc tính đối với sản phẩm hoặc các quy trình và phương pháp sản xuất có liên quan, mà việc tuân thủ chúng là không bắt buộc.
Văn bản này cũng có thể bao gồm hoặc gắn liền với thuật ngữ, biểu tượng, cách thức bao gói, dãn nhãn hoặc ghi nhãn áp dụng cho một sản phẩm, quy trình hoặc phương pháp sản xuất nhất định (mục 1 Phụ lục 1 Hiệp định TBT). Theo quy định tại mục 1 Phụ lục 1 Hiệp định TBT, quy chuẩn kỹ thuật là văn bản quy định các đặc tính của sản phẩm hoặc các quá trình có liên quan đến sản phẩm và phương pháp sản xuất, bao gồm cả các điều khoản hành chính thích hợp, mà việc tuân thủ chúng là bắt buộc. Văn bản này cũng có thể bao gồm hoặc gắn liền với thuật ngữ, biểu tượng, cách thức bao gói, dán nhãn hoặc ghi nhãn áp dụng cho một sản phẩm, quy trình hoặc phương pháp sản xuất nhất định. Quy trình đánh giá sự phù hợp là việc sử dụng một bên trung lập thứ ba (không phải người bán, và cũng không phải người mua) để xác định các tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật có được đáp ứng hay không.
Thủ tục này có thể trở thành trở ngại không cần thiết đối với thương mại khi các thủ tục gây mất nhiều thời gian hơn hay chặt chẽ hơn mức cần thiết để đánh giá xem liệu một sản phẩm có tuân thủ với pháp luật trong nước hay với pháp luật của quốc gia nhập khẩu. Theo quy định tại mục 3 Phụ lục 1 Hiệp định TBT, quy trình đánh giá sự phù hợp là bất cứ quy trình nào được sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp để xác định các yêu cầu liên quan trong các pháp quy kỹ thuật, tiêu chuẩn có được thoả mãn hay không. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò và mục đích của hàng rào kỹ thuật trong thương mại Trong nhiều năm gần đây, ngày càng có nhiều quốc gia áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật trong các hoạt động thương mại quốc tế.
Điều đó có tác dụng to lớn trong bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng về sự an toàn trong sử dụng, tiêu thụ sản phẩm thông qua chất lượng sản phẩm tiêu dùng được đảm bảo. Xuất phát từ tác dụng to lớn này, các quốc gia đã và đang tăng cường xây dựng và thực hiện một chính sách bao gồm các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật áp dụng trong hoạt động thương mại trong nước cũng như thương mại quốc tế. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đóng vai trò quan trọng nhưng mỗi nước lại đưa ra những tiêu chuẩn, quy chuẩn khác nhau. Việc có quá nhiều các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật khác nhau như vậy thường gây khó khăn cho các nhà sản xuất và xuất khẩu.
Nếu các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật được quy định một cách tùy tiện thì chúng có thể được sử dụng như là phương tiện bảo hộ. Do đó, các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có thể trở thành những rào cản đối với thương mại. Hàng rào kỹ thuật bao gồm nhiều loại khác nhau và mỗi loại hàng rào lại có vai trò nhất định. Mỗi biện pháp kỹ thuật có thể đồng thời phục vụ cho nhiều mục đích, vai trò khác nhau.
Có thể kể đến vai trò của các biện pháp kỹ thuật như sau: Thứ nhất, việc xây dựng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu chính đáng về đảm bảo an toàn sức khỏe người tiêu dùng, bảo vệ động, thực vật và bảo vệ môi trường. Ngày nay cùng với mục tiêu tăng trưởng và phát triển thương mại, các quốc gia đều rất quan tâm đến việc quản lý chất lượng hàng nhập khẩu nhằm mục tiêu đảm bảo an toàn sức khỏe người tiêu dùng, bảo vệ động thực vật và bảo vệ môi trường, tuy rằng mức độ quan tâm và các biện pháp áp dụng, cũng như các 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật đối với sản phẩm rất đa dạng và có sự khác nhau giữa các quốc gia. Việc xây dựng và áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật đối với sản phẩm (quy trình và các phương pháp sản xuất, chế biến, quy định về đóng gói, bao bì, nhãn mác môi trường, truy xuất nguồn gốc xuất xứ, quy định, tiêu chuẩn về hàng đã qua sử dụng, công nghệ, máy móc thiết bị, phế liệu, phế thải…), đặc biệt là các quy định, tiêu chuẩn liên quan (về mức độ gây ô nhiễm, hàm lượng nguyên liệu tái chế và hàm lượng các chất có hại cho môi trường) có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu về môi trường và góp phần trực tiếp làm hạn chế ô nhiễm môi trường qua biên giới, hạn chế nhập khẩu công nghệ lạc hậu, nguyên liệu và các mặt hàng tiêu dùng kém chất lượng, đồng thời giảm dần xuất khẩu tài nguyên, khoáng sản và các mặt hàng mà quá trình sản xuất gây ô nhiễm môi trường. Thứ hai, việc xây dựng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật góp phần bảo hộ hợp lý các ngành sản xuất trong nước chống lại sự xâm nhập của hàng hóa nước ngoài, chống các hành vi gian lận thương mại (hàng giả, hàng nhái…), bảo vệ lợi ích người tiêu dùng và kiểm soát nhập khẩu.