ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYÊN THỊ THƠM TỔ CHỨC DẠY HỌC ĐỌC HIÈU VĂN BẢN TRONG BÀI “CẤU TỨ VÀ HÌNH ẢNH TRONG THƠ TRỮ TÌNH” (NGỮ VẢN 11 - Bộ KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG) LUẬN VĂN THẠC sĩ su PHẠM NGỮ VĂN • VÀ PHUONG PHÁP DẠY CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN • HỌC • Bộ MÔN NGỮ VĂN Mã số: 8 14 02 17.01 _____ ____ _____ __ ___ Người hướng dân khoa học: TS. Diêu Thị Lan Phưong HÀ NỘI - 2024 LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin phép được bày tỏ sự biết ơn trân trọng tới Ban Giám hiệu cùng các thầy cô giáo, các cán bộ của Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy, chỉ bảo hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cửu đề tài. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn, sự trân trọng tới TS. Diêu Thị Lan Phương giảng viên khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân Văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình hướng dẫn, động viên, dìu dắt tôi trong quá trình nghiên cửu luận văn này.
Tôi xin gửi lời căm ơn đến Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo trong tổ Ngừ văn, các em HS trường THPT Thanh Oai A, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội; THPT Thanh Oai B, THPT Nguyễn Du, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong cả quá trình nghiên cứu, thực hiện và hoàn thiện luận văn này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng và nồ lực song chắc chắn luận văn vần có những hạn chế. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp và nhận xét từ các quý thầy cô giáo để luận vãn được hoàn thiện tốt hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2024 rri r _ _• Tác gia Nguyễn Thị Thơm DANH MỤC CÁC CHŨ VIÉT TẮT STT Viết tắt Viết đầy đủ 1 DH Dạy học 2 ĐC Đối chứng 3 GD Giáo dục GDPT Giáo dục phổ thông 5 GS Giáo sư 6 GV Giáo viên 7 HS HS 8 NL Năng lực 9 NXB Nhà xuất bản 10 PPDH Phương pháp dạy học 11 SGK Sách giáo khoa 12 SL Số lượng 13 TP Tác phẩm 14 TTT Thơ trữ tình 15 TN Thực nghiệm 11 MỤC LỤC MỞ ĐẦU.
Lí do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu. Cấu trúc luận văn. Cơ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỤC TIỄN CỦA ĐÈ TÀI. Một số vấn đề chung về đọc hiểu văn bản và thơ trữ tình.
Vài nét chung về đọc hiểu văn bản. Đặc điêm thơ trữ tình. Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình. Phương pháp dạy học đọc hiểu bài “Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình” cho HS lớp 11.
Cách đọc hiểu vãn bản thơ trữ tình. Cách dạy đọc hiểu bài “Cấu tú' và hình ảnh trong thơ trữ tình ” cho HSỈỞp 11. Yêu cầu của chương trình Giáo dục phổ thông 2018 về đọc hiểu văn bản thơ trữ tình đối với HS lớp 11. Đặc điểm bài đọc hiếu văn bản Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình trong sách giáo khoa và sách giáo viên Ngữ Văn 11 (Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống).
Khảo sát ngừ liệu SGK bài “Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình ”. Khảo sát cách hướng dẫn đọc hiểu bài 2 của Sách giáo viên Ngữ văn 11 - Bộ Kết nối tri thức với cuộc sống. Thực trạng dạy đọc hiếu bài “Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình”. Mục đích, phạm vi và hình thức khảo sát.
Nội dung khảo sát. Ket quả khảo sát.37 Tiểu kết Chương 1. MỘT SỐ BIỆN PHÁP TÔ CHÚC DẠY ĐỌC HIỂU TRONG BÀI “CẤU TỨ VÀ HÌNH ÃNH TRONG THƠ TRỮ TÌNH” CHO HS LỚP 11.Mục tiêu dạy học đọc hiểu văn bàn thơ trữ tình cho HS lớp 11. Phát triển phẩm chất cho HS.
Phát triển năng lực cho HS. Nguyên tắc đề xuất cách tổ chức dạy học đọc hiểu văn bản thơ trữ tình cho HS lớp 11. Bám sát mục tiêu dạy học vãn bản thơ trữ tình bài học "Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình”. Bám sát đặc trưng thê loại thơ trữ tình.
Phù họp phương pháp dạy đọc hiểu cho HS Trung học phô thông. Đảm bảo tỉnh kế thừa và tỉnh khả thi, hiệu quả. Định huớng một số biện pháp tồ chức dạy học đọc hiểu bài “Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình” cho HS lớp 11. Tô chức dạy học đọc hiểu vãn bản "Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình” theo cách đặt câu hỏi cho HS ở giai đoạn trước, trong và sau khi đọc 56 2.
Tô chức hoạt động liên tưởng, tướng tượng trong dạy đọc hiểu thơ trữ tình. Tô chức hoạt động trao đôi, trải nghiệm đê HS tự bộc lộ. Tô chức dạy học đọc hiêu bài “Câu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình theo tiến trình ”. 73 Tiểu kết Chương 2.
THựC NGHIỆM sư PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm và yêu cầu thực nghiệm.
Quy trình thực nghiệm. Phương pháp thực nghiệm. Giáo án thực nghiệm. Đánh giả kết quả thực nghiệm.
127 Tiểu kết Chương 3. 131 KÉT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 131 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 133 PHỤ LỤC V DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.
Thực trạng sử dụng các PPDH vào dạy đọc hiểu thơ cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình. Đánh giá thực trạng GV khai thác các câu hỏi đọc hiểu phát triển năng lực bài "Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình". Phiếu học tập hướng dẫn HS tìm hiểu nhân vật trữ tình và cảm xúc của nhân vật trữ tình. Tư liệu thơ trữ tình và văn bản thơ khác.
Rubrick đánh giá hoạt động nhóm. Phiếu học tập hướng dẫn HS tổng kết và định hướng cách đọc thơ trữ tình. Rubrick đánh giá sản phẩm nhóm sau giờ học trên lớp. Đối tượng thực nghiệm và đối chứng.
Bảng phân bố tần số kết quả điểm lớp thực nghiệm và đối chứng. Bảng phân bố tần suất điểm số bài kiểm tra. Bảng phân bố tần suất tích lũy điểm số bài kiểm tra. Đồ thị phân loại kết quả học tập của HS.128 vi DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Hình 2.
Khởi động bằng ứng dụng Mentimeter. Mầu phiếu học tập ghi chú từ ngữ, hình ảnh đặc sắc trong văn bản thơ. Phiếu học tập hướng dẫn HS bình giảng, so sánh. 98 •• VII DANH MỤC CÁC BIẺU ĐỒ Biểu đồ 1.
Vai trò của thơ trữ tình trong chương trình Ngữ Văn 2018. Khó khăn của GV khi dạy đọc hiểu bài "Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trừ tình" trong SGK Ngữ văn 11 bộ "Kết nối tri thức với cuộc sống". Các kĩ thuật dạy học được GV sử dụng khi dạy học đọc hiểu bài “ Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trừ tình”. Nhũng khó khăn của GV khi vận dụng các PPDH tích cực khi dạy đọc hiểu bài “Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình” cho HS lớp 11.
Đánh giá của GV về hiệu quả phương pháp dạy học đã sử dụng khi dạy đọc hiểu thơ bài “Cấu tứ và hình ảnh” cho HS lớp 11. Đánh giá việc giao nhiệm vụ cho HS trước khi tiến hành giờ đọc hiểu văn bản bài “Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình”. Đánh giá việc đặt câu hởi để các em xác định được chủ đề, tư tưởng, thông điệp trong quá trình tổ chức các hoạt động đọc. Đánh giá giá trị mang lại trong dạy học đọc hiểu bài “Cấu tú' và hình ảnh trong thơ trữ tình”.
Đồ thị biểu diễn phân bố tần số tích lũy kết quả bài kiểm tra. Đồ thị biểu diễn phân bố tần số tích lũy kết quả bài kiểm tra. 128 ••• vin MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài * Mục tiêu và nhiệm vụ của môn Ngữ văn theo chưững trình GDPT 2018 Là môn học thuộc lĩnh vực giáo dục ngôn ngữ và văn học, mang tính công cụ, thẩm mĩ, nhân văn, môn Ngữ văn góp phần tạo tiền đề cho việc học tập các môn học khác.
Mục tiêu chung của Chương trình môn Ngữ văn (2018): a) “Hình thành và phát triển cho HS những phẩm chat chủ yếu: Yêu nước, nhân ải, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm; Bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhãn cách và phát triền cá tính. Môn Ngữ văn giúp HS khám phá bản thân và thế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phủ, có quan niệm sắng và ứng xử nhân văn; Có tình yêu đối với tiếng Việt và văn học; Có ý thức về cội nguồn và bản sắc dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triền các các giá trị văn hóa Việt Nam; Có tinh thần tiếp thu tinh hoa vãn hóa nhân loại và khả năng hội nhập quốc tế. ” b) “Góp phần giúp HS phát triển các NL chung: NL tự chủ và tự học, NL giao tiếp và họp tác, NL giải quyết vẩn đề và sáng tạo; Biết tiếp nhận, đánh giá các văn bản văn học nói riêng, các sản phẩm giao tiếp và các giá trị thâm mĩ nói chung trong cuộc sống’’ [3, tr. Như vậy, việc đọc hiểu văn bản văn học vừa giúp HS hiểu nội dung (con người, sự việc, thông điệp, tư tưởng.) và hình thức (nghệ thuật) được tác giả thể hiện trong tác phẩm, vừa nhận ra và hiểu thêm tâm hồn, tình cảm của chính mình (người đọc).
Cả hai yêu cầu này đều góp phần bồi dưỡng tâm hồn, phát triển phẩm chất, nhân cách người học. * Vai trò, ý nghĩa của đọc hiếu thff trữ tình phát triển năng lực trong dạy học môn Ngữ văn ở trường trung học phố thông Trong văn bản văn học thường được phân loại thành hai loại lớn: văn bản 1 hư cấu (fiction) và văn bản không hư cấu (non fiction). Trong số các văn bản hư cấu, thơ trừ tình là một loại văn bản rất khó, có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau do trí tưởng tượng phong phú, cảm xúc cá nhân đa dạng và sự phức tạp của phương thức diễn đạt. Ngôn ngữ nghệ thuật của thể loại này mang tính chất cô đọng, hàm súc.
Aristote khẳng định thơ trữ tình là hình thái văn học đầu tiên cũa nền văn học trong ba phương thức phản ánh hiện thực cơ bản nhất.Thơ là hình thức sáng tạo văn học phản ánh cuộc sống, thể hiện những tâm trạng, những câm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh và nhất là có nhịp điệu [6]. Do vậy, thơ trữ tình có cơ hội đi sâu, xuyên vào thế giới nội tâm, làm phong phú thêm thế giới tinh thần của con người. Từ đó giúp chúng ta sống một cuộc sống nhân văn hơn và tốt đẹp hơn.