ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRỮỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỀN THỊ THU TRANG TỔ CHÚC DẠY HỌC ĐỌC HIỀU TRUYỆN THƠ TRONG BÀI “THƠ VÀ TRUYỆN THƠ” (SÁCH GIÁO KHOA NGŨ VĂN 11, TẬP 1 - BỘ CÁNH DIỀU) THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG Lực LUẬN VĂN THẠC sĩ sư PHẠM NGỮ VĂN Mã số: 8 14 02 17.01 Người hưón ĩ dẫn khoa học: TS. Diêu Thị Lan Phương HÀ NỘI - 2024 LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin phép được bày tò sự biết ơn trân trọng tới Ban Giám hiệu cùng các thầy cô giáo, các cán bộ của Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy, chỉ bảo hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc, sự trân trọng tới TS. Diêu Thị Lan Phương đã tận tình hướng dẫn, động viên, dìu dắt tôi trong quá trình nghiên cứu luận văn này.
Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu, các thầy cô giáo trong tổ Ngữ văn, các em học sinh trường THPT Dương Xá, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội; THPT Phúc Lợi, quận Long Biên, thành phổ Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong cả quá trình nghiên cứu, thực hiện và hoàn thiện luận văn này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng và nỗ lực song chắc chắn luận văn vần có những hạn chế. Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp và nhận xét từ các quý thầy cô giáo để luận văn được hoàn thiện tốt hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 1, năm 2024 m •? Tác già Nguyễn Thị Thu Trang 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU.
Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Những nghiên cứu về truyện thơ. Những nghiên cứu về dạy đọc hiểu truyện thơ.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp của đề tài.
Cấu trúc luận văn.8 CHƯƠNG 1: Cơ SỞ LÝ LUẬN VÀ THựC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN cứu. Dạy đọc hiểu trong môn Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực 9 1. Đọc hiểu văn bản. Phát triển năng lực cho HS qua dạy học đọc hiểu văn bản.
Một số vấn đề chung về truyện thơ. Quan niệm về truyện thơ. Thi pháp truyện thơ. Cơ sở thực tiễn.
Dạy học đọc hiểu truyện thơ trong bài “Thơ và truyện thớ” trong Sách giáo khoa Ngừ văn 11, tập 1 (Bộ sách Cánh Diều). Thực trạng dạy học đọc hiếu truyện thơ cho HS lóp 11 theo định hướng phát triển năng lực. 37 Tiểu kết chương 1. 52 • • 11 CHƯƠNG 2: ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH TỐ CHỨC DẠY HỌC ĐỌC HIỂU TRUYỆN THƠ TRONG BÀI “THƠ VÀ TRUYỆN THƠ” THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỤC.
Những nguyên tắc dạy học. Bám sát mục tiêu dạy học. Bám sát đặc trung thể loại. Tuân thủ tiến trình dạy học đọc hiểu theo 3 giai đoạn.
Nguyên tắc cá thể hóa. Tích cực hóa hoạt động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh 9 < 2. Kiêm tra đánh giá hướng tới việc vận dụng kiên thức vào thực tiễn 68 2. Thiết kế quy trình dạy học.
Hoạt động chuẩn bị. Hoạt động dạy học trên lớp. Hoạt động ngoài giờ lên lóp. Tổ chức kiểm tra đánh giá.
Mục đích đánh giá. Nội dung đánh giá. Công cụ đánh giá.86 Tiểu kết chương 2. 95 CHƯONG 3: THỰC NGHIỆM sư PHẠM.
Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm. Đối tượng thực nghiệm. Thời gian, địa điếm thực nghiệm. Giáo án thực nghiệm.
Tiến trình tổ chức thực nghiệm. Đánh giá kết quả thực nghiệm. 98 Tiểu kết chương 3. 102 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.
103 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN cứ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN. 106 TÀI LIỆU THAM KHẢO.106 iv DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHŨ VIẾT TẮT Kí hiệu, chữ viết tắt Kí hiệu, chữ viết đầy đủ CT Chương trình GV Giáo viên HS • sinh Học NXB Nhà xuất bản NL Năng lực pp Phương pháp THPT Trung học phổ thông SGK Sách giáo khoa V DANH MỤC BIÊU ĐÒ Biểu đồ: 1. Vai trò của việc tổ chức dạy học đọc hiểu truyện thơ trong việc phát triển năng lực đọc hiểu của HS Biểu đồ: 1. Khả năng đọc hiểu văn bản truyện thơ của HS hiện nay Biểu đồ: 1.
Khó khăn khi vận dụng các phương pháp và kĩ thuật vào tố chức dạy học đọc hiểu văn bản truyện thơ Biểu đồ: 1. Tần suất sử dụng mô hình 3 giai đoạn (trước khi đọc, trong khi đọc, sau khi đọc) khi tổ chức dạy học đọc hiểu văn bản truyện thơ Biểu đồ: 1. Sự chú trọng phát triển năng lực HS trong quá trình tổ chức dạy học đọc hiểu truyện thơ Biểu đồ: 1. Định hướng thiết kế câu hỏi kiểm tra đánh giá sau khi tổ chức dạy học đọc hiểu truyện thơ Biểu đồ: 1.
Mức độ hứng thú của HS khi học các văn bản truyện thơ Biểu đồ: 1. Mức độ chỉ dẫn chuẩn bị bài của GV đối với HS Biểu đồ: 1. Kiến thức thể loại GV cung cấp cho HS khi tổ chức dạy học đọc hiểu truyện thơ Biểu đồ: 1. Điều HS thích nhất trong giờ đọc hiểu văn bản truyện thơ Biểu đồ: 1.
Tần suất sự chú ý phân tích, đánh giá giá trị thẩm mĩ của một sổ yếu tố trong truyện thơ của HS Biểu đồ: 1. Điều HS thu được sau khi học xong vãn bản truyện thơ Biểu đồ: 1. Đánh giá của HS về hiệu quả tiết học được tổ chức theo định hướng phát triển năng lực Biểu đồ: 1. Đánh giá của HS về khả năng tiếp nhận các văn bản truyện thơ trong bài "Thơ và truyện thơ” Biểu đồ: 3.
Kết quả bài kiểm tra vi DANH MỤC BẢNG Bảng: 1. Mức độ sử dụng một số kĩ thuật dạy học trong tố chức dạy học đọc hiểu văn bản truyện thơ trong bài “Thơ và truyện thơ’’ theo định hướng phát triển năng lực Bảng: 1. Mức độ sử dụng một số phương pháp dạy học trong tố chức dạy học đọc hiểu văn bản truyện thơ trong bài “Thơ và truyện thơ” theo định hướng phát triển năng lực Bảng: 3. Ket quả thực nghiệm sư phạm ở lớp đối chứng Bảng: 3.
Ket quả thực nghiệm sư phạm ở lớp thực nghiệm MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Dạy học phát triển năng lực trở thành xu hướng tất yếu của giáo dục thế giới khi cho phép người dạy trong quá trình giảng dạy tìm ra được cách tiếp cận bài học phù hợp với người học. Người học được học tập theo khả năng, sở thích của bản thân, nhận ra mối liên kết giữa bài học và thực tế để từ đó vận dụng vào cuộc sống, trở thành công dân toàn cầu, đội ngũ lao động có kiến thức, kĩ năng phù hợp với yêu cầu cuộc sống hiện đại. Không nằm ngoài xu hướng đó, nền giáo dục Việt Nam cũng có những thay đổi để bắt kịp giáo dục thế giới.
Nghị quyết sổ 29 (năm 2013) của Đảng và Nghị quyết số 88 (năm 2014) của Quốc hội đã đưa ra các yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện trong giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học. CT chú trọng phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS. Lấy đó làm cơ sở tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tối đa tính sáng tạo, sự chủ động của HS. Ngày 27/3/2015 Thủ tướng chính phủ ban hành Quyết định 404/QĐ-TTg phê duyệt đề án đổi mới CT, sách giáo khoa giáo dục phổ thông.
Thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành CT giáo dục phổ thông 2018. CT giáo dục phổ thông 2018, với môn Ngừ văn, lấy việc rèn luyện các kì năng đọc, viết, nói, nghe làm trục chính, xuyên suốt cả ba cấp học. Kĩ năng đọc, nhất là đọc hiểu văn bản được chú ý nhiều hơn cả. Trong CT GDPT môn Ngữ văn 2018, việc rèn luyện kĩ năng đọc cho HS THPT chiếm khoảng 50%.
vấn đề đọc hiếu văn bản luôn được chú trọng và hướng tới mục tiêu của CT đề ra: “Góp phần giúp HS phát triển các năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vẩn đề và sáng tạo. Đặc biệt, môn Ngữ văn giúp giúp HS phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực vãn học: 1 rèn luyện các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe; có hệ thống kiến thức phô thông nền tảng về tiếng Việt và văn học, phát triển tư duy hình tượng và tư duy logic, góp phần hình thành học vấn căn bản của một người có văn hoá; biết tạo lập các văn bản thông dụng; biết tiếp nhận, đánh giá các văn bản văn học nói riêng, các sản phẩm giao tiếp và các giá trị thâm mĩ nói chung trong cuộc sống.” [3] Năng lực đọc hiều được đánh giá là một trong những năng lực cốt lõi cần có của một công dân. CT Đánh giá HS quốc tế (PISA) nhận định đọc hiểu văn bản là một năng lực cần thiết đối với tất cả HS sau khi kết thúc giai đoạn giáo dục căn bán ở độ tuổi 15. Đọc hiểu được khẳng định là một năng lực công cụ giúp mỗi người tiếp tục “học suốt đời”: "Đọc hiểu không chỉ là một yêu cầu của suốt thời kì tuổi thơ trong nhà trường phô thông mà nó còn là một nhân tố quan trọng trong việc xây dựng, mở rộng những kiến thức, kĩ năng và chiến lược của mỗi cá nhân trong suốt cuộc đời khi họ tham gia vào các hoạt động ở những tình huống khác nhau, trong mối quan hệ với người xung quanh, cũng như trong cộng đồng.” [45] Như vậy, dạy đọc hiểu văn bản cho HS theo định hướng phát triển năng lực là một nội dung quan trọng của CT Ngữ văn 2018.
Truyện thơ là một trong nhừng thể loại văn chương truyền thống, xuất hiện từ lâu trong nền văn học các dân tộc ở khu vực Đông Nam Á. Đây không chỉ là một thể loại độc đáo mang tính loại hình của văn học khu vực, được cư dân ưa chuộng, mà nó còn là một thể loại phát triển phong phú cả về số lượng lẫn chất lượng, có vai trò to lớn trong tiến trình lịch sử văn học các dân tộc Đông Nam Á. Nhiều công trình nghiên cứu về truyện thơ như Truyện thơ một số nước Đỏng Nam A. Nguồn gốc và đặc trưng thê loại cùa tác giả Trần Thúc Việt, Truyện thơ Tày.