ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ LAN ANH TỔ CHỨC DẠY HỌC BÀI “THƠ ĐƯỜNG LUẬT” (SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 10, TẬP 1, BỘ CÁNH DIỀU) THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN HÀ NỘI – 2022 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ LAN ANH TỔ CHỨC DẠY HỌC BÀI “THƠ ĐƯỜNG LUẬT” (SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 10, TẬP 1, BỘ CÁNH DIỀU) THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN NGỮ VĂN Mã số: 8140217.01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lã Phương Thúy HÀ NỘI – 2022 i LỜI CẢM ƠN Sau thời gian học tập, nghiên cứu và làm luận văn thạc sĩ, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới Ban giám hiệu, cùng các thầy cô Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng dạy, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Tiến sĩ Lã Phương Thúy, Trường Đại học Giáo dục đã tận tâm hướng dẫn, hỗ trợ, động viên tôi trong quá trình thực hiện luận văn thạc sĩ. Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu cùng đội ngũ giáo viên trường THPT Chuyên Vĩnh Phúc đã tạo điều kiện hỗ trợ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, khảo sát, thực nghiệm đề tài.
Tôi cũng hết lòng biết ơn sự quan tâm, giúp đỡ, ủng hộ của gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp để tôi có thể hoàn thành luận văn. Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện, tôi đã rất cố gắng trong việc đọc và tìm hiểu theo nhiều nguồn tài liệu, bài nghiên cứu của các tác giả uy tín, song luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế. Do đó, tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, nhận xét, phản biện từ quý thầy cô và các bạn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 20 tháng 9 năm 2023.
Học viên ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết thường CT Chương trình GDPT Giáo dục phổ thông GV Giáo viên HS Học sinh THPT Trung học phổ thông iii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC BẢNG.
v DANH MỤC BIỂU ĐỒ. vi MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu.
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.
Cấu trúc luận văn. 11 CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN. 12 CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .1 Năng lực và dạy học phát triển năng lực. Thơ Đường Luật và dạy học thơ Đường luật.
Đặc điểm tiếp nhận thơ Đường luật của học sinh trung học phổ thông. Cơ sở thực tiễn. Mục tiêu, yêu cầu cần đạt của dạy học Thơ Đường luật theo chương trình Ngữ văn 2018. Thực trạng dạy học thơ Đường luật cho học sinh trung học phổ thông.
31 Tiểu kết chương 1. 39 CHƯƠNG 2 : DẠY HỌC BÀI THƠ ĐƯỜNG LUẬT SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 10, TẬP 1, BỘ CÁNH DIỀU. Một số nguyên tắc dạy học. Đảm bảo dạy học theo đặc trưng thể loại.
Đảm bảo dạy học tích hợp đọc – viết – nói và nghe. Dạy học bài Thơ Đường luật theo phương pháp tổ chức hoạt động. Quy trình dạy học bài Thơ Đường luật (Sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập 1, bộ Cánh diều). Quy trình dạy học Đọc.
Quy trình dạy thực hành tiếng Việt. Quy trình dạy viết. Quy trình dạy học nói và nghe. 81 CHƯƠNG 3 : THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.
Mục đích của thực nghiệm sư phạm. Đối tượng, địa bàn, thời gian thực nghiệm. Nội dung và tiến trình thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm.
Tiến hành thực nghiệm. Kết quả quá trình thực nghiệm. Nhận xét quá trình thực nghiệm. Kết quả định tính.
Kết quả định lượng. Tổng kết quá trình thực nghiệm. 94 Tiểu kết chương 3. 96 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.
97 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 102 v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Các bài thơ Đường Luật trong các bộ sách giáo khoa Ngữ văn 10. Bảng điểm học sinh tham gia kiểm tra đánh giá sau bài học Thơ Đường luật.
Thống kê kết quả kiểm tra theo các phổ điểm. 93 vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1. Sự hứng thú của học sinh khi học chủ đề thơ Đường luật. Biểu đồ về khả năng đọc hiểu thơ Đường luật của học sinh.
Mức độ hài lòng về dạy học Thơ Đường luật theo định hướng phát triển năng lực .2 Kết quả điểm kiểm tra khảo sát chuyên đề lần 1 môn Ngữ văn 10. Phổ điểm của học sinh qua dạy học bài Thơ Đường luật theo địn phát triển năng lực. Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh xã hội phát triển đa dạng, thời đại của kỉ nguyên công nghệ số, đặc biệt trong bối cảnh thế giới vừa trải qua dịch bệnh covid 19, giáo dục đặc biệt hướng tới mục tiêu phát triển con người một cách toàn diện và bền vững. Trong những năm gần đây, dạy học theo định hướng phát triển năng lực được phát triểng rộng rãi và phổ biến ở Việt Nam trong quá trình dạy học.
Dạy học phát triển năng lực đã chứng minh rằng trí tuệ của con người không phải là một hằng số, di truyền từ đời này sang đời khác, mà nó có thể được cải thiện thông qua giáo dục, đặc biệt là dạy học chú ý tới từng cá nhân của học sinh. Môn Ngữ văn có nhiều ưu thế trong việc hình thành các năng lực cho học sinh: Năng lực Ngôn ngữ, năng lực giao tiếp, năng lực thẩm mĩ, năng lực sáng tạo, năng lực nghệ thuật, năng lực giải quyết vấn đề. Chúng ta cần nhận thức được đầy đủ các giá trị của văn chương để đưa ra các cách thức phát huy hiệu quả việc dạy – học môn ngữ văn, có những điều chỉnh hợp lý và những phương pháp thích hợp để phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh. Chương trình Ngữ văn 2018 nhấn mạnh định hướng dạy học phát triển năng lực, dạy học phân hóa, dạy học cá nhân hóa cho người học.
Dạy học phát triển năng lực chú trọng tới đặc điểm cá nhân, tâm lí, nhu cầu, động cơ của người học, các kĩ năng cần thiết… của người học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Nhờ đó giáo viên có thể truyền tải nội dung một cách hiệu quả dựa trên năng lực của từng người học, có thêm nhiều cơ hội để thường xuyên thay đổi cách tiếp cận và tổ chức nhiều hoạt động dạy học khác nhau, tăng sự hứng thú học tập, tối ưu hóa bài học, phù hợp với từng ưu thế mỗi học sinh. Dạy học phát triển năng lực cho phép tạo ra môi trường ở đó học sinh là trung tâm của quá trình dạy học. Môi trường dạy học này sẽ cho phép các em được trải nghiệm văn học một cách toàn diện thông qua nhu cầu, hứng thú, mục đích, động cơ học tập của mình.
Từ đó khuyến khích tính tích cực, chủ động, 2 khả năng tư duy độc lập của bản thân. Dạy học phát triển năng lực giúp học sinh được tiếp cận môn học một cách thú vị và có ý nghĩa hơn. Trong Chương trình Ngữ văn 2018, thơ Đường Luật chiếm vị trí quan trọng trong việc hình thành năng lực đọc hiểu của học sinh. Đây là thể thơ đại diện cho thơ trữ tình trung đại, là thể loại văn học trọng yếu trong nền văn học nói chung và trong chương trình Ngữ văn 10 nói riêng.
Ở góc độ thể loại, Thơ Đường luật là một thể loại đặc thù cần được tìm hiểu một cách bài bản, khoa học; ở góc độ lịch sử, đây là một thể loại có ảnh hưởng sâu rộng trên thi đàn văn học. Nhận thấy tầm quan trọng của Thơ Đường Luật, giáo viên cần chú trọng tới việc định hướng cho học sinh tiếp cận bài học khoa học, sâu sắc. Thơ Đường luật là loại văn bản khó dạy học vì rất nhiều lí do thuộc bản thân đối tượng và thuộc người dạy, người học. Thể loại thơ này có nhiều giá trị đặc thù, sự lệch đại là một rào cản để người đọc có thể tiếp nhận văn bản một cách toàn diện.
Để dạy và học tốt loại văn bản này cần kết hợp sự hiểu biết về đặc trưng thể loại và hiểu rõ trình độ, sở thích, các nhu cầu, mong muốn, động cơ học tập, phong cách học tập… của học sinh nhằm phát triển tối ưu năng lực của học sinh. Dạy học Ngữ văn nói chung và Dạy học thể loại Thơ Đường luật nói riêng thường tiếp cận theo định hướng dạy học nội dung, yêu cầu học sinh hướng tới quan điểm giống nhau, biểu hiện giống nhau, ít quan tâm đến những tìm tòi, khám phá, tiếp nhận theo cá nhân hóa. Học sinh tiếp nhận văn học theo quan điểm tiếp cận của giáo viên và chưa thực sự trở thành siêu độc giả trong quá trình tiếp nhận văn học. Dạy học phát triển năng lực góp phần phát huy hiệu quả tính tích cực, chủ động của học sinh trong việc giải quyết các nhiệm vụ học tập, việc tổ chức dạy học thơ Đường luật theo định hướng phát trienr năng lực giúp giáo viên có cơ sở lí luận vững vàng trong việc dạy học.
Xuất phát từ những vấn đề trên, với mong muốn góp một phần nhỏ đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn, chúng tôi xin đề xuất ý tưởng nghiên cứu “Tổ chức dạy bài “Thơ Đường luật” (Sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập 1, bộ Cánh diều) theo định hướng phát triển năng lực”. Lịch sử nghiên cứu 2.1 Nghiên cứu về Thơ Đường luật Nghiên cứu về thơ Đường luật, đặc biệt là nghiên cứu gắn liền với các hiện tượng văn học khá nhiều: J.Frenier và Samhowe Verhovek (Mỹ), Nhan Bảo (Trung Quốc), trong một số bài viết về Hồ Xuân Hương đã phân tích về vị trí của bà trong văn học sử Việt Nam, vấn đề “dâm” và “tục” trong thơ Hồ Xuân Hương, xác định những bài thơ nào thật sự của bà, yếu tố thành ngữ, tục ngữ, tính chất biểu tượng hai mặt. trong thơ nữ sĩ.