Tình Trạng Dinh Dưỡng và Nuôi Dưỡng Bệnh Nhân Tại Nhà Qua Phòng Khám Bác Sĩ Gia Đình Sài Gòn

Luận văn thạc sĩ phân tích tình trạng dinh dưỡng và nuôi dưỡng bệnh nhân tại nhà do phòng khám bác sĩ gia đình Sài Gòn quản lý năm 2018-2019.

• Tác giả: Nguyễn Phương Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hương Lan
• Trường học: Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Dinh dưỡng
• Đề tài: Tình Trạng Dinh Dưỡng và Nuôi Dưỡng Bệnh Nhân Tại Nhà Qua Phòng Khám Bác Sĩ Gia Đình Sài Gòn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về bác sĩ gia đình tại Việt Nam
• 1.2. Định nghĩa bác sĩ gia đình
• 1.3. Hình thức tổ chức phòng khám bác sĩ gia đình
• 1.4. Phạm vi hoạt động chuyên môn
• 1.5. Gói dịch vụ y tế cơ bản
• 1.6. Phòng khám bác sĩ gia đình Sài Gòn
• 1.7. Tình trạng dinh dưỡng
• 1.7.1. Khái niệm về tình trạng dinh dưỡng
• 1.7.2. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở bệnh nhân
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Các biến số và chỉ số nghiên cứu
• 2.3.3. Cỡ mẫu và chọn mẫu
• 2.3.4. Kỹ thuật, công cụ thu thập thông tin và đánh giá
• 2.3.4.1. Chọn mẫu nghiên cứu từ sàng lọc dinh dưỡng bằng công cụ MST
• 2.3.4.2. Thu thập thông tin chung
• 2.3.4.3. Thu thập về tình trạng dinh dưỡng
• 2.3.4.4. Thu thập về thực trạng nuôi dưỡng
• 2.3.4.5. Thu thập về nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà
• 2.3.5. Xử lý số liệu
• 2.3.6. Các loại sai số thường gặp trong điều tra cắt ngang
• 2.3.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Tình trạng dinh dưỡng của đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Thực trạng nuôi dưỡng của đối tượng nghiên cứu
• 3.4. Đánh giá nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng của BN
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm về tuổi và giới của đối tượng nghiên cứu
• 4.3. Đặc điểm về nơi ở của đối tượng nghiên cứu
• 4.4. Đặc điểm về bệnh của đối tượng nghiên cứu
• 4.5. Tình trạng dinh dưỡng của đối tượng nghiên cứu
• 4.6. Thực trạng nuôi dưỡng của đối tượng nghiên cứu
• 4.7. Nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng của ĐTNC
• HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tình Trạng Dinh Dưỡng

Tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân tại nhà là một vấn đề quan trọng trong chăm sóc sức khỏe. Theo nghiên cứu, tỷ lệ suy dinh dưỡng (SDD) ở bệnh nhân trưởng thành tại các bệnh viện công lập ở thành phố Hồ Chí Minh là 34,1%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải đánh giá và cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho bệnh nhân tại nhà. Việc đánh giá tình trạng dinh dưỡng không chỉ dựa vào chỉ số khối cơ thể (BMI) mà còn cần xem xét các yếu tố khác như tình trạng sức khỏe, chế độ ăn uống và khả năng hấp thu dinh dưỡng. Đánh giá tình trạng dinh dưỡng giúp xác định các bệnh lý liên quan và đưa ra các can thiệp dinh dưỡng phù hợp. Theo Hội Dinh dưỡng Anh Quốc, đánh giá này cần thu thập thông tin một cách hệ thống để đưa ra quyết định chính xác về tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân.

1.1. Đánh Giá Tình Trạng Dinh Dưỡng

Đánh giá tình trạng dinh dưỡng là một quá trình quan trọng trong chăm sóc sức khỏe. Các thông tin cần thu thập bao gồm nhân trắc, sinh hóa và các yếu tố khác ảnh hưởng đến dinh dưỡng. Kích thước nhân trắc như cân nặng và chiều cao được sử dụng để tính toán BMI, từ đó xác định tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân. Các chỉ số như BMI < 18,5 kg/m2 cho thấy tình trạng suy dinh dưỡng. Ngoài ra, chu vi vòng cánh tay (MUAC) cũng là một chỉ số hữu ích trong việc đánh giá dinh dưỡng, đặc biệt là ở những bệnh nhân không thể cân đo trực tiếp. Việc sử dụng các công cụ đánh giá như MST và SGA giúp phát hiện sớm các vấn đề dinh dưỡng và đưa ra các can thiệp kịp thời.

II. Nuôi Dưỡng Bệnh Nhân Tại Nhà

Nuôi dưỡng bệnh nhân tại nhà là một phần quan trọng trong quá trình hồi phục sức khỏe. Dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà hiện nay còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào các dịch vụ điều dưỡng mà chưa có quy trình chăm sóc dinh dưỡng bài bản. Việc thiếu sót trong chăm sóc dinh dưỡng có thể dẫn đến tình trạng SDD gia tăng, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục của bệnh nhân. Các phương pháp nuôi dưỡng bệnh nhân cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của họ. Cần có sự phối hợp giữa bác sĩ gia đình và các chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng kế hoạch dinh dưỡng phù hợp cho từng bệnh nhân, đảm bảo cung cấp đủ năng lượng và chất dinh dưỡng cần thiết.

2.1. Phương Pháp Nuôi Dưỡng

Các phương pháp nuôi dưỡng bệnh nhân tại nhà bao gồm chế độ ăn uống hợp lý và bổ sung dinh dưỡng khi cần thiết. Cần xác định nhu cầu dinh dưỡng cụ thể cho từng bệnh nhân dựa trên tình trạng sức khỏe và bệnh lý của họ. Việc sử dụng thực phẩm dinh dưỡng và bổ sung dinh dưỡng đường miệng (ONS) có thể giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho bệnh nhân. Ngoài ra, cần có sự theo dõi thường xuyên để điều chỉnh chế độ ăn uống và bổ sung dinh dưỡng kịp thời. Việc giáo dục người chăm sóc về dinh dưỡng cũng rất quan trọng để họ có thể hỗ trợ bệnh nhân trong việc duy trì chế độ ăn uống hợp lý.

III. Chăm Sóc Sức Khỏe Tại Nhà

Chăm sóc sức khỏe tại nhà đang trở thành xu hướng phổ biến, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh và nhu cầu giảm tải cho các bệnh viện. Dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại nhà không chỉ bao gồm khám chữa bệnh mà còn bao gồm chăm sóc dinh dưỡng cho bệnh nhân. Phòng khám bác sĩ gia đình Sài Gòn đã cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại nhà, tuy nhiên, dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng vẫn chưa được chú trọng đúng mức. Cần có sự phát triển các quy trình chăm sóc dinh dưỡng bài bản để đảm bảo bệnh nhân nhận được sự chăm sóc toàn diện.

3.1. Dịch Vụ Chăm Sóc Sức Khỏe Tại Nhà

Dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại nhà bao gồm khám bệnh, điều dưỡng và chăm sóc dinh dưỡng. Tuy nhiên, hiện tại, các phòng khám bác sĩ gia đình chưa có quy trình chăm sóc dinh dưỡng rõ ràng. Việc thiếu hụt trong chăm sóc dinh dưỡng có thể dẫn đến tình trạng SDD và ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân. Cần có sự phối hợp giữa các chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ gia đình để xây dựng các chương trình chăm sóc dinh dưỡng hiệu quả cho bệnh nhân tại nhà. Điều này không chỉ giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăm sóc sức khỏe tại nhà ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội và áp lực quá tải tại các bệnh viện lớn. Theo báo cáo của ngành y tế, tỷ lệ suy dinh dưỡng (SDD) ở bệnh nhân trưởng thành tại các bệnh viện công lập tại thành phố Hồ Chí Minh lên đến 34,1%. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện nay chủ yếu tập trung vào bệnh nhân nằm viện, trong khi phần lớn quá trình hồi phục dinh dưỡng diễn ra tại nhà. Việc thiếu sự theo dõi và chăm sóc dinh dưỡng sau xuất viện dẫn đến tăng tỷ lệ tái nhập viện và làm chậm quá trình điều trị.

Luận văn này nhằm đánh giá tình trạng dinh dưỡng, thực trạng nuôi dưỡng và nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà của bệnh nhân do phòng khám bác sĩ gia đình "Sài Gòn" quản lý trong giai đoạn 2018-2019. Nghiên cứu được thực hiện tại phòng khám BS gia đình Sài Gòn, quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh, với 38 bệnh nhân trên 18 tuổi có điểm sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng MST ≥ 2. Mục tiêu cụ thể là đánh giá tình trạng dinh dưỡng qua các chỉ số nhân trắc và công cụ SGA, khảo sát thực trạng nuôi dưỡng qua các đường nuôi dưỡng và phân tích nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà.

Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp dữ liệu khoa học để xây dựng quy trình chăm sóc dinh dưỡng bài bản tại nhà, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, giảm tải cho bệnh viện và cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về tình trạng dinh dưỡng: Tình trạng dinh dưỡng được định nghĩa là tập hợp các đặc điểm chức phận, cấu trúc và hóa sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể. Suy dinh dưỡng được phân loại theo định nghĩa của ESPEN và Ủy ban hướng dẫn đồng thuận Quốc tế, bao gồm suy dinh dưỡng do đói đơn thuần, do bệnh mạn tính và do tổn thương cấp tính.

• Mô hình đánh giá dinh dưỡng ABCDEF của BAPEN: Bao gồm các yếu tố nhân trắc (Anthropometry), sinh hóa (Biochemistry), thăm khám lâm sàng (Clinical examination), đánh giá khẩu phần (Dietary), môi trường (Environmental) và dịch vụ tập trung vào người bệnh (Serviceuser Focussed).

• Công cụ đánh giá tổng thể chủ quan (SGA): Được sử dụng để đánh giá toàn diện tình trạng dinh dưỡng qua các tiêu chí như thay đổi cân nặng, khẩu phần ăn, triệu chứng tiêu hóa, teo cơ, phù, cổ chướng và nhu cầu chuyển hóa.

Các khái niệm chính bao gồm BMI, chu vi vòng cánh tay (MUAC), chiều dài nửa sải tay (demi span), nhu cầu năng lượng và protein cho bệnh nhân, các phương pháp nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa và tĩnh mạch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp điều tra mô tả cắt ngang, tiến hành từ tháng 10/2018 đến tháng 3/2019 tại phòng khám BS gia đình Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh. Cỡ mẫu gồm 38 bệnh nhân trên 18 tuổi, có điểm MST ≥ 2, được lựa chọn theo tiêu chuẩn thuận tiện trong thời gian nghiên cứu.

Dữ liệu thu thập bao gồm thông tin chung (tuổi, giới, bệnh lý), các chỉ số nhân trắc (MUAC, chiều dài nửa sải tay, BMI ước tính), đánh giá tình trạng dinh dưỡng bằng công cụ SGA, khảo sát thực trạng nuôi dưỡng qua các đường nuôi dưỡng (miệng, ống thông, tĩnh mạch), và nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà.

Phương pháp thu thập thông tin gồm phỏng vấn trực tiếp, đo lường nhân trắc, hỏi ghi khẩu phần 24 giờ qua, và thu thập dữ liệu dịch truyền tĩnh mạch. Số liệu được xử lý bằng phần mềm Excel 2007 và STATA S, sử dụng các test thống kê Mann-Whitney và Kruskal-Wallis với mức ý nghĩa p < 0,05.

Nghiên cứu tuân thủ các nguyên tắc đạo đức, đảm bảo sự đồng thuận tự nguyện của bệnh nhân và không ảnh hưởng đến sức khỏe người tham gia.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu: Trong 38 bệnh nhân, nữ chiếm 57,9%, tuổi trung bình 80,6 ± 10,7 tuổi. Tỷ lệ bệnh nhân nằm liệt giường chiếm 57,9%, vận động hạn chế 36,8%, chỉ 5,3% có vận động bình thường. Đa số bệnh nhân cư trú tại quận Tân Phú (52,6%) và quận 7 (13,2%).

2. Tình trạng bệnh lý: Ba bệnh cấp phổ biến nhất là nhiễm trùng (28,9%), tâm thần - thần kinh (13,2%) và tiêu hóa (13,2%). Ba bệnh nền phổ biến gồm tim mạch (34,2%), tâm thần - thần kinh (26,3%) và ung thư (23,7%).

3. Tình trạng dinh dưỡng: Tỷ lệ bệnh nhân có BMI < 18,5 kg/m² là 39,5%, trong khi 94,7% bệnh nhân được đánh giá SGA mức B (nguy cơ suy dinh dưỡng nhẹ) và 5,3% mức C (nguy cơ cao). Không có bệnh nhân nào ở mức A (không suy dinh dưỡng). Các tiêu chí SGA cho thấy 97,4% bệnh nhân có thay đổi cân nặng trong 6 tháng qua, 76,3% thay đổi khẩu phần ăn nhẹ đến vừa, 89,5% có triệu chứng tiêu hóa nhẹ đến vừa, và 79% có teo cơ nhẹ đến vừa.

4. Thực trạng nuôi dưỡng: Bệnh nhân chủ yếu được nuôi dưỡng qua đường miệng hoặc tĩnh mạch, tuy nhiên khẩu phần dinh dưỡng chưa đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và protein theo cân nặng hiện tại và lý tưởng. Khẩu phần thường thiếu cân đối về tỷ lệ glucid, protein và lipid.

5. Nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà: Phần lớn bệnh nhân và người chăm sóc mong muốn được tư vấn dinh dưỡng tại nhà và cung cấp suất ăn bệnh lý phù hợp, nhằm cải thiện tình trạng dinh dưỡng và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ suy dinh dưỡng cao ở nhóm bệnh nhân tại nhà phản ánh thực trạng thiếu sự quan tâm đúng mức đến chăm sóc dinh dưỡng sau xuất viện. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu quốc tế tại Nhật Bản, Phần Lan và Đức, nơi tỷ lệ suy dinh dưỡng ở bệnh nhân chăm sóc tại nhà cũng ở mức cao (từ 12% đến 46,5%).

Nguyên nhân chính bao gồm khả năng vận động hạn chế, bệnh lý phức tạp, và thiếu quy trình chăm sóc dinh dưỡng bài bản tại các phòng khám bác sĩ gia đình. Việc sử dụng công cụ SGA giúp đánh giá toàn diện hơn so với chỉ dựa vào BMI, vì nhiều bệnh nhân có BMI ≥ 18,5 nhưng vẫn có nguy cơ suy dinh dưỡng theo SGA.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tình trạng vận động, bảng phân loại bệnh lý và biểu đồ so sánh tỷ lệ suy dinh dưỡng theo BMI và SGA để minh họa rõ nét hơn thực trạng.

Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng quy trình chăm sóc dinh dưỡng toàn diện tại nhà, bao gồm đánh giá, chẩn đoán, can thiệp và đánh giá lại tình trạng dinh dưỡng định kỳ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng quy trình chăm sóc dinh dưỡng bài bản tại phòng khám bác sĩ gia đình: Bao gồm đánh giá và tái đánh giá tình trạng dinh dưỡng định kỳ, chẩn đoán dinh dưỡng, can thiệp dinh dưỡng phù hợp và lượng giá hiệu quả. Thời gian thực hiện trong 6-12 tháng, do phòng khám chủ trì phối hợp với chuyên viên dinh dưỡng.

2. Đào tạo nhân viên y tế và điều dưỡng về chăm sóc dinh dưỡng tại nhà: Tập huấn kỹ năng sử dụng công cụ đánh giá SGA, kỹ thuật đo nhân trắc và tư vấn dinh dưỡng. Mục tiêu nâng cao năng lực chăm sóc dinh dưỡng trong vòng 3-6 tháng, do các viện đào tạo y tế và phòng khám phối hợp thực hiện.

3. Phát triển dịch vụ tư vấn dinh dưỡng và cung cấp suất ăn bệnh lý tại nhà: Thiết lập dịch vụ cung cấp suất ăn phù hợp với từng bệnh lý và nhu cầu dinh dưỡng của bệnh nhân, đồng thời tư vấn dinh dưỡng cá nhân hóa. Thời gian triển khai 6 tháng, do phòng khám và các đơn vị cung cấp dịch vụ dinh dưỡng thực hiện.

4. Hỗ trợ chính sách bảo hiểm y tế chi trả cho dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà: Đề xuất cơ quan quản lý y tế xem xét bổ sung dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng vào danh mục được bảo hiểm chi trả nhằm giảm gánh nặng chi phí cho bệnh nhân. Thời gian vận động chính sách trong 1-2 năm, do các tổ chức chuyên môn và phòng khám phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ gia đình và nhân viên y tế tại các phòng khám tư nhân: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng quy trình chăm sóc dinh dưỡng tại nhà, nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả điều trị.

2. Chuyên viên dinh dưỡng và điều dưỡng: Tham khảo các phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng, kỹ thuật thu thập dữ liệu và thực trạng nuôi dưỡng để áp dụng trong chăm sóc bệnh nhân tại nhà.

3. Nhà quản lý y tế và cơ quan bảo hiểm: Cung cấp dữ liệu thực tiễn về nhu cầu và hiệu quả của dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà, làm cơ sở cho việc xây dựng chính sách hỗ trợ và phát triển dịch vụ.

4. Gia đình và người chăm sóc bệnh nhân: Hiểu rõ tầm quan trọng của chăm sóc dinh dưỡng tại nhà, từ đó phối hợp tốt hơn với nhân viên y tế trong việc chăm sóc và hỗ trợ bệnh nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá tình trạng dinh dưỡng cho bệnh nhân tại nhà?
   Đánh giá giúp phát hiện sớm suy dinh dưỡng, từ đó can thiệp kịp thời để cải thiện sức khỏe và giảm nguy cơ tái nhập viện. Ví dụ, tỷ lệ suy dinh dưỡng ở bệnh nhân tại nhà lên đến gần 40% theo BMI.

2. Công cụ SGA có ưu điểm gì so với BMI?
   SGA đánh giá toàn diện hơn, bao gồm thay đổi cân nặng, khẩu phần ăn, triệu chứng tiêu hóa và dấu hiệu lâm sàng, giúp phát hiện suy dinh dưỡng ngay cả khi BMI bình thường.

3. Các phương pháp nuôi dưỡng nào phù hợp cho bệnh nhân tại nhà?
   Ưu tiên dinh dưỡng qua đường miệng, bổ sung bằng chế phẩm dinh dưỡng đường miệng (ONS). Khi không đủ, sử dụng dinh dưỡng qua ống thông hoặc tĩnh mạch tùy theo tình trạng bệnh.

4. Làm thế nào để cải thiện thực trạng nuôi dưỡng cho bệnh nhân tại nhà?
   Cần xây dựng quy trình chăm sóc dinh dưỡng bài bản, đào tạo nhân viên y tế, cung cấp dịch vụ tư vấn dinh dưỡng và suất ăn bệnh lý phù hợp.

5. Dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà có được bảo hiểm y tế chi trả không?
   Hiện tại, dịch vụ này chưa được bảo hiểm y tế chi trả tại các phòng khám bác sĩ gia đình độc lập, bệnh nhân phải tự chi trả. Việc vận động chính sách là cần thiết để giảm gánh nặng chi phí.

Kết luận

• Tỷ lệ suy dinh dưỡng ở bệnh nhân tại nhà do phòng khám bác sĩ gia đình "Sài Gòn" quản lý là khoảng 40% theo BMI và trên 95% theo SGA mức B và C, phản ánh thực trạng dinh dưỡng đáng báo động.
• Hầu hết bệnh nhân có khả năng vận động hạn chế hoặc nằm liệt giường, kèm theo nhiều bệnh lý cấp và mạn tính phức tạp.
• Thực trạng nuôi dưỡng chưa đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng và protein, khẩu phần chưa cân đối, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục.
• Nhu cầu sử dụng dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng tại nhà, bao gồm tư vấn dinh dưỡng và cung cấp suất ăn bệnh lý, là rất lớn và cần được đáp ứng kịp thời.
• Đề xuất xây dựng quy trình chăm sóc dinh dưỡng bài bản, đào tạo nhân viên, phát triển dịch vụ và vận động chính sách bảo hiểm y tế để nâng cao chất lượng chăm sóc dinh dưỡng tại nhà trong thời gian tới.

Luận văn khuyến khích các phòng khám bác sĩ gia đình và cơ quan quản lý y tế triển khai các giải pháp trên nhằm cải thiện tình trạng dinh dưỡng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân tại nhà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về bác sĩ gia đình tại Việt Nam 1. Định nghĩa bác sĩ gia đình BS gia đình là BS đa khoa thực hành, chăm sóc toàn diện và liên tục cho người bệnh, có mối quan hệ lâu dài và bền vững với người bệnh, là những thầy thuốc gắn với dân và gần dân nhất. BS gia đình là BS hướng về gia đình, biết rõ từng người bệnh trong từng hoàn cảnh và gia đình của họ, xem xét vấn đề sức khỏe của người bệnh trong hoàn cảnh của cộng đồng và lối sống của họ trong cộng đồng [2].

BS gia đình là BS duy nhất được cấp phép thực hiện các dịch vụ kĩ thuật tại gia đình người bệnh như khám bệnh, kê đơn thuốc một số bệnh thông thường, tiêm truyền dịch. Do vậy, đây là nguồn lực quan trọng trong chăm sóc sức khỏe nói chung và chăm sóc dinh dưỡng nói riêng. Hình thức tổ chức phòng khám bác sĩ gia đình Phòng khám BS gia đình được tổ chức theo một trong các hình thức sau đây [3]: - Phòng khám BS gia đình tư nhân độc lập. - Phòng khám BS gia đình thuộc phòng khám đa khoa tư nhân hoặc BV đa khoa tư nhân.

- Phòng khám BS gia đình thuộc khoa khám bệnh của BV đa khoa nhà nước. - Trạm y tế xã có lồng ghép, bổ sung nhiệm vụ của phòng khám BS gia đình. Phạm vi hoạt động chuyên môn Phòng khám BS gia đình được thực hiện các hoạt động chuyên môn sau đây: a) Khám bệnh, chữa bệnh  Sơ cứu, cấp cứu. Luan van 4  Khám bệnh, chữa bệnh theo danh mục kỹ thuật đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

 Quản lý sức khỏe toàn diện cho cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng.  Thực hiện việc chăm sóc sức khỏe, sàng lọc phát hiện sớm bệnh tật.  Tham gia chuyển tuyến khám bệnh, chữa bệnh.  Tham gia các dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ, chăm sóc cuối đời.

 Thực hiện các kỹ thuật chuyên môn khác do cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt trên cơ sở điều kiện thực tế của phòng khám.  Được thực hiện các hoạt động sau tại gia đình người bệnh, bao gồm: khám bệnh, kê đơn thuốc một số bệnh thông thường, thực hiện một số thủ thuật: thay băng, cắt chỉ, lấy mẫu máu, mẫu nước tiểu để xét nghiệm, khí dung, được tiêm, truyền dịch trong trường hợp cấp cứu. b) Phục hồi chức năng. c) Y học cổ truyền.

d) Phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu. e) Tư vấn sức khỏe. f) Nghiên cứu khoa học và đào tạo. Gói dịch vụ y tế cơ bản Thông tư 39/2017/TT-BYT ban hành vào ngày 18/10/2017 "Quy định gói dịch vụ y tế cơ bản cho tuyến y tế cơ sở" của Bộ Y tế như sau [4]: - “Gói dịch vụ y tế cơ bản do quỹ bảo hiểm y tế chi trả” gồm các dịch vụ kỹ thuật khám chữa bệnh quy định tại phụ lục số I và danh mục thuốc sử dụng tại tuyến xã quy định tại phụ lục số II ban hành kèm theo Thông tư này áp dụng tại trạm y tế xã, phường, thị trấn và tương đương, phòng khám BS gia đình độc lập, trạm y tế quân dân y và phòng khám quân dân y.

Tuy nhiên, theo phụ lục II không có danh mục cho các dịch truyền dinh dưỡng. Luan van 5 - “Gói dịch vụ y tế cơ bản phục vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, dự phòng và nâng cao sức khỏe” gồm các dịch vụ thiết yếu quy định tại phụ lục số III ban hành kèm theo Thông tư này áp dụng tại trung tâm y tế quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và các trạm y tế xã, phường, thị trấn để chăm sóc sức khỏe, dự phòng và nâng cao sức khỏe. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có hướng dẫn để phòng khám BS gia đình độc lập có thể kí hợp đồng với cơ quan bảo hiểm y tế. Vì vậy, BN vẫn chịu phí hoàn toàn khi sử dụng gói dịch vụ y tế cơ bản của phòng khám BS gia đình độc lập.

Phòng khám bác sĩ gia đình Sài Gòn Phòng khám BS gia đình Sài Gòn là phòng khám BS gia đình tư nhân độc lập nằm tại 181 Nguyễn Sơn, quận Tân Phú, thành phố Hồ Chí Minh với các dịch vụ: - Dịch vụ khám chữa bệnh tại phòng khám và tại nhà BN. - Dịch vụ điều dưỡng tại nhà. - Dịch vụ lấy máu xét nghiệm tại nhà. - Dịch vụ vận chuyển BN.

- Dịch vụ chích ngừa. - Dịch vụ khám sức khỏe tổng quát định kì tại nhà. - Dịch vụ tập vật lý trị liệu tại nhà. Phòng khám gồm hai BS chuyên khoa BS gia đình, một BS chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh, một dược sĩ và bốn điều dưỡng.

Bên cạnh việc khám chữa bệnh, kê toa và cung cấp thuốc, phòng khám còn liên kết với trung tâm xét nghiệm Y khoa để thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng. Do vậy, BN tại nhà được nhận dịch vụ chăm sóc sức khỏe gần như toàn diện như đối với BN nằm viện. Tuy nhiên, phí dịch vụ này tương đối cao và cho đến hiện nay vẫn chưa được bảo hiểm y tế chi trả. Về dịch vụ chăm sóc dinh dưỡng, phòng khám BS gia đình Sài Gòn vẫn chưa có quy trình chăm sóc dinh dưỡng, các can thiệp dinh dưỡng chủ yếu vẫn là chăm sóc ống thông và theo dõi dịch Luan van 6 truyền tĩnh mạch của dịch vụ điều dưỡng.

Qua khảo sát sơ bộ từ nhân viên phòng khám, nguyên nhân chủ yếu để BN nhận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại nhà là khả năng vận động hạn chế. Do vậy, người nhà rất khó khăn trong việc di chuyển BN đến phòng khám/BV để được BS thăm khám và điều trị. Tình trạng dinh dưỡng 1. Khái niệm về tình trạng dinh dưỡng Tình trạng dinh dưỡng là tập hợp các đặc điểm chức phận, cấu trúc và hóa sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể [5].

Tình trạng dinh dưỡng của cá thể là kết quả của quá trình ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng của cơ thể. Số lượng và chủng loại thực phẩm cần để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của con người khác nhau tùy theo tuổi, giới, mức độ hoạt động thể lực và trí lực, tình trạng sinh lý (ví dụ thời kỳ có thai, cho con bú.) và tình trạng bệnh lý (đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, nhiễm trùng. Cơ thể sử dụng các chất dinh dưỡng có trong thực phẩm không những trải qua quá trình tiêu hóa, hấp thu mà còn phụ thuộc vào các yếu tố khác như sinh hóa, sinh lý trong quá trình chuyển hóa. Một số tình trạng bệnh lý làm ảnh hưởng đến quá trình sinh lý, sinh hóa của cơ thể như khả năng điều hòa đường huyết kém ở BN đái tháo đường làm BN dễ rơi vào biến chứng tăng và hạ đường huyết.

Việc sử dụng thực phẩm chủ yếu phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe của cá thể. Ví dụ tiêu chảy ảnh hưởng tức thì đến tiêu hóa hấp thu thức ăn, phần lớn các bệnh cấp làm BN tăng cảm giác chán ăn, chuyển đổi chế độ ăn từ đặc sang lỏng. Do vậy, so với người khỏe mạnh, BN nguy cơ SDD cao hơn. Tình trạng dinh dưỡng tốt phản ánh sự cân bằng giữa thức ăn ăn vào và tình trạng sức khỏe, khi cơ thể có tình trạng dinh dưỡng không tốt (thiếu hoặc thừa dinh dưỡng) là thể hiện có vấn đề sức khỏe hoặc dinh dưỡng hoặc cả hai.

Đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở bệnh nhân Theo Hội Dinh dưỡng Anh quốc [6], đánh giá tình trạng dinh dưỡng là một quá trình thu thập và giải thích thông tin một cách có hệ thống để đưa ra quyết định về bản chất và nguyên nhân của các vấn đề sức khỏe liên quan đến dinh dưỡng ảnh hưởng đến một cá nhân, một nhóm hay một dân số. Luan van 8 Các thông tin cần được thu thập trong quá trình đánh giá tình trạng dinh dưỡng theo cấu trúc ABCDEF của BAPEN [7] như sau: - Nhân trắc (Anthropometry) Kích thước nhân trắc thường được sử dụng nhiều nhất là cân nặng, chiều cao. Từ kích thước này, chuyên gia dinh dưỡng tính toán chỉ số khối cơ thể BMI, tỉ lệ sụt cân theo thời gian để đánh giá tình trạng dinh dưỡng cho BN. Các kích thước nhân trắc thường được sử dụng và cách diễn giải kết quả được tóm tắt trong bảng 1.

Diễn giải các kích thước nhân trắc trong đánh giá tình trạng dinh dưỡng Kích thước Diễn giải kết quả  BMI < 18,5 kg/m2: suy dinh dưỡng  18,5 ≤ BMI < 25 kg/m2: bình thường Chỉ số khối cơ thể  25 ≤ BMI < 30 kg/m2: thừa cân (BMI)  BMI ≥ 30 kg/m2: béo phì WHO 2016 Những BN cần hỗ trợ dinh dưỡng  BMI < 18,5 kg/m2  Sụt cân không chủ ý > 10% trong 3-6 tháng qua Tình trạng sụt cân  BMI < 20 kg/m2 và sụt cân không chủ ý > 5% trong 3-6 tháng qua NICE 2006 [8]  MUAC > 23,5 cm: khả năng BN có BMI bình thường và nguy cơ SDD thấp Chu vi vòng cánh tay  MUAC < 23,5 cm: khả năng BN có BMI < (MUAC) 20kg/m2 và có nguy cơ SDD BAPEN 2011 [9] Luan van 9 Tuy nhiên trong một số trường hợp mà nhân viên y tế không thể cân trọng lượng hoặc đo chiều cao của BN do tình trạng bệnh lý không cho phép (yếu liệt chi, run cơ, SDD nặng.) thì chúng ta cần phải ước tính cân nặng, chiều cao thông qua các biện pháp gián tiếp đã được chứng minh là tương quan với các biện pháp trực tiếp. a) Công thức ước tính chiều cao Công thức ước tính chiều cao đứng từ chiều dài nửa sải tay (demi span) cho người lớn tuổi Malaysia của Suzana Shahar [10]. Công thức ước lượng chiều cao đứng theo giới Giới Công thức Giá trị r2 SEE Nam H = (1,438 x DS) + 51,28 0,72 3,18 Nữ H = (1,549 x DS) + 41,35 0,70 3,41 H - Height - Chiều cao; DS - demi span Bảng 1. Phần trăm khác biệt giữa chiều cao đứng thực sự và chiều cao đứng ước lượng ở người lớn tuổi Malaysia theo giới Nam lớn tuổi Nữ lớn tuổi Kích thước Chiều cao % Chiều cao % (mean  SD) khác biệt (mean  SD) khác biệt Chiều cao thực sự 160,4  5,5 - 148,5  6,4 - Chiều dài nửa sải tay 162,9  5,0 1,6 151,3  5,3 2,0 % khác biệt = [Chiều cao ước lượng - Chiều cao đo được) / Chiều cao đo được] x 100 b) Công thức ước tính BMI BMI là một chỉ số quan trọng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng.