Luận văn tình trạng chăm sóc trước viện và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân nhập viện do tai nạn thương tích tại bệnh viện đa khoa đống đa năm 2021

Tài liệu nghiên cứu Luận văn tình trạng chăm sóc trước viện và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân nhập viện do tai, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Thị Quỳnh Nga
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Việt Cường
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Tình Trạng Chăm Sóc Trước Viện Cho Bệnh Nhân Tai Nạn Thương Tích Tại Bệnh Viện Đa Khoa Đống Đa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chăm Sóc Trước Viện Cho Bệnh Nhân TNTT

Tai nạn thương tích (TNTT) là một vấn đề y tế công cộng toàn cầu nghiêm trọng. Mỗi năm có tới 5,8 triệu ca tử vong do TNTT. TNTT chiếm 16% gánh nặng bệnh tật toàn cầu. Tại Việt Nam, theo WHO, chỉ 6-10% người bị tai nạn được sơ cấp cứu ban đầu tại hiện trường. Chăm sóc trước viện (CSTV) đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu hậu quả của TNTT. CSTV bao gồm mọi hoạt động y tế ban đầu được thực hiện trước khi bệnh nhân đến bệnh viện, bao gồm cả sơ cứu tai nạn tại chỗ và vận chuyển cấp cứu. Việc cải thiện tình trạng chăm sóc trước viện có thể giúp giảm tỷ lệ tử vong và tàn tật do TNTT, đặc biệt tại các cơ sở như Bệnh viện Đa khoa Đống Đa. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá thực trạng CSTV và các yếu tố liên quan đến bệnh nhân tai nạn thương tích nhập viện.

1.1. Định nghĩa và phạm vi của chăm sóc trước viện

Chăm sóc trước viện (CSTV) bao gồm mọi biện pháp y tế ban đầu được thực hiện cho bệnh nhân ngay sau khi xảy ra tai nạn, trước khi họ được đưa đến bệnh viện. CSTV bao gồm cả sơ cứu tai nạn tại hiện trường, vận chuyển cấp cứu và các biện pháp ổn định tình trạng bệnh nhân. Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, khi thực hiện sơ cấp cứu cho nạn nhân bị TNTT, lưu ý quan trọng nhất là phải bảo vệ cột sống cổ cho nạn nhân bằng cách luôn giữ đầu và cột sống cổ thẳng trục với thân mình trong quá trình di chuyển nạn nhân. Phạm vi của CSTV đã được mở rộng, bao gồm cả y tế cộng đồng và dược sĩ cung cấp thuốc men cần thiết.

1.2. Tầm quan trọng của sơ cứu ban đầu trong cấp cứu TNTT

Sơ cứu ban đầu là yếu tố then chốt trong CSTV, giúp tăng cơ hội sống sót và giảm thiểu các biến chứng cho bệnh nhân tai nạn thương tích. Theo Liên đoàn Quốc tế Chữ thập đỏ, sơ cứu ban đầu là bước cơ bản và quan trọng trong việc cung cấp các biện pháp can thiệp nhanh chóng và hiệu quả để giảm mức độ nghiêm trọng của chấn thương và tăng cơ hội sống cho nạn nhân TNTT nặng (10, 11). Nếu được sơ cứu tai nạn đúng cách, kịp thời, tỷ lệ sống có thể tăng 25%. Sai lầm thường mắc phải khi sơ cứu cho bệnh nhân tai nạn thương tích là người giúp sơ cứu xốc ngược nạn nhân hoặc để nạn nhân ngồi lên xe máy và di chuyển trên đường làm tủy cổ bị đứt.

II. Thực Trạng Đáng Báo Động về Chăm Sóc Trước Viện Hiện Nay

Thực trạng CSTV cho bệnh nhân tai nạn thương tích tại Việt Nam còn nhiều hạn chế. Điều tra của Cục Y tế dự phòng cho thấy, chỉ 4% nạn nhân được đưa đến bệnh viện bằng xe cấp cứu. 52% nạn nhân không được cấp cứu ban đầu, và chỉ 5-10% được sơ cứu tại hiện trường đúng kỹ thuật. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới tại Tây Thái Bình Dương, tại Việt Nam, chỉ khoảng 6-10% người bị tai nạn được sơ cấp cứu ban đầu ngay tại hiện trường. Phần lớn nạn nhân được đưa đến bệnh viện bằng các phương tiện không chuyên dụng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức và kỹ năng sơ cứu tai nạn cho cộng đồng, đồng thời cải thiện hệ thống vận chuyển cấp cứu.

2.1. Hạn chế trong việc tiếp cận dịch vụ cấp cứu ban đầu

Nhiều bệnh nhân tai nạn thương tích không được tiếp cận dịch vụ cấp cứu ban đầu kịp thời. Nguyên nhân có thể do thiếu kiến thức về sơ cứu tai nạn trong cộng đồng, khó khăn trong việc gọi xe cấp cứu, hoặc khoảng cách địa lý. Điều này dẫn đến việc bỏ lỡ 'thời gian vàng' trong cấp cứu ban đầu, làm giảm cơ hội sống sót và tăng nguy cơ di chứng. Các hoạt động chăm sóc trước/ngoại viện cho nạn nhân chấn thương đã được qui định trong Qui chế cấp cứu, hồi sức tích cực và chống độc và Quyết định số 12/2008/QĐ-BYT ngày 27/2/2008 của Bộ trưởng Bộ Y tế về tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng của nhân viên y tế và trang thiết bị trong chăm sóc chấn thương thiết yếu (14, 15). Cả hai văn bản trên đều còn hiệu lực và chưa có văn bản thay thế.

2.2. Thiếu trang thiết bị và kỹ năng sơ cứu cơ bản

Không chỉ thiếu tiếp cận dịch vụ, việc thiếu trang thiết bị và kỹ năng sơ cứu tai nạn cũng là một vấn đề lớn. Nhiều người không biết cách xử lý các tình huống cấp cứu ban đầu như cầm máu, cố định xương gãy, hoặc hô hấp nhân tạo. Thậm chí ngay cả nhân viên y tế không chuyên cũng có thể thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết để cung cấp chăm sóc trước viện hiệu quả. Chính vì thế, việc đào tạo và trang bị kiến thức, kỹ năng sơ cứu tai nạn là vô cùng quan trọng.

2.3. Phương tiện vận chuyển cấp cứu không đảm bảo an toàn

Việc vận chuyển cấp cứu bằng các phương tiện không chuyên dụng, như xe máy hoặc xe taxi, có thể gây nguy hiểm cho bệnh nhân tai nạn thương tích, đặc biệt là trong các trường hợp chấn thương cột sống hoặc chấn thương sọ não. Việc rung lắc và di chuyển không đúng cách có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh nhân và gây ra các biến chứng nghiêm trọng. Cần tăng cường đầu tư vào hệ thống vận chuyển cấp cứu chuyên dụng, đảm bảo an toàn và hiệu quả.

III. Cách Bệnh Viện Đống Đa Nâng Cao Chăm Sóc Trước Viện

Bệnh viện Đa khoa Đống Đa đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận và điều trị bệnh nhân tai nạn thương tích. Để nâng cao chất lượng chăm sóc trước viện, bệnh viện cần tập trung vào cải thiện quy trình tiếp nhận, đánh giá tình trạng bệnh nhân và phối hợp với các đơn vị cấp cứu ban đầu. Ngoài ra, việc tăng cường đào tạo cho nhân viên y tế và cộng đồng về sơ cứu tai nạn cũng là một yếu tố quan trọng. Nghiên cứu "Tình trạng chăm sóc trước viện và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân nhập viện do tai nạn thương tích tại Bệnh viện Đa khoa Đống Đa năm 2021" được thực hiện nhằm mục đích mô tả thực trạng CSTV và một số yếu tố liên quan đến của các nạn nhân TNTT đến khám và điều trị tại BVĐK Đống Đa.

3.1. Tối ưu hóa quy trình tiếp nhận và đánh giá bệnh nhân

Quy trình tiếp nhận và đánh giá tình trạng bệnh nhân cần được tối ưu hóa để đảm bảo bệnh nhân tai nạn thương tích được xử trí nhanh chóng và hiệu quả. Cần có đội ngũ nhân viên y tế chuyên trách, được đào tạo về cấp cứu ban đầu và có khả năng đánh giá tình trạng bệnh nhân chính xác. Việc sử dụng các thang điểm đánh giá mức độ nghiêm trọng của chấn thương cũng giúp ích trong việc phân loại và ưu tiên điều trị. Đánh giá mức độ thương tổn của nạn nhân, thông tin chung, đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu, thông tin về TNTT, vận chuyển nạn nhân đến BV, công tác sơ cấp cứu.

3.2. Tăng cường đào tạo kỹ năng cấp cứu cho nhân viên y tế

Việc đào tạo liên tục cho nhân viên y tế về các kỹ năng cấp cứu ban đầu là rất quan trọng. Các khóa đào tạo cần tập trung vào các kỹ năng thực hành, như cầm máu, cố định xương gãy, hô hấp nhân tạo, và xử trí ban đầu các tình huống nguy kịch. Đội ngũ cấp cứu cần được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để đối phó với mọi tình huống cấp cứu ban đầu có thể xảy ra. Thông tin chung về địa điểm nghiên cứu, Khung lý thuyết/cây vấn đề , Đối tượng nghiên cứu , Thời gian – Địa điểm nghiên cứu , Thiết kế nghiên cứu , Mẫu nghiên cứu .

3.3. Phối hợp chặt chẽ với các đơn vị cấp cứu ngoại viện

Bệnh viện Đa khoa Đống Đa cần phối hợp chặt chẽ với các đơn vị cấp cứu ban đầu ngoại viện, như trung tâm cấp cứu 115, để đảm bảo quá trình vận chuyển cấp cứu diễn ra suôn sẻ. Cần thiết lập hệ thống liên lạc hiệu quả và chia sẻ thông tin kịp thời giữa bệnh viện và các đơn vị cấp cứu ban đầu, giúp bệnh viện chuẩn bị sẵn sàng tiếp nhận bệnh nhân tai nạn thương tích.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu về Tình Trạng Chăm Sóc Trước Viện

Nghiên cứu về "Tình trạng chăm sóc trước viện và một số yếu tố liên quan của bệnh nhân tai nạn thương tích tại Bệnh viện Đa khoa Đống Đa năm 2021" cung cấp những thông tin quan trọng để cải thiện hệ thống cấp cứu ban đầu. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình đào tạo sơ cứu tai nạn, nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện quy trình vận chuyển cấp cứu. Đặc biệt, cần chú trọng đến các yếu tố liên quan đến tình trạng chăm sóc trước viện, như hoàn cảnh xảy ra tai nạn và đặc điểm cá nhân của bệnh nhân.

4.1. Xây dựng chương trình đào tạo sơ cứu dựa trên bằng chứng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể xây dựng các chương trình đào tạo sơ cứu tai nạn phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng. Các chương trình này cần tập trung vào các kỹ năng cấp cứu ban đầu thiết yếu, như cầm máu, cố định xương gãy, hô hấp nhân tạo, và xử trí các tình huống nguy kịch. Cần chú trọng đến việc đào tạo cho các đối tượng khác nhau, như nhân viên y tế, giáo viên, và người dân nói chung. Thu thập số liệu, Khái niệm, thước đo và tiêu chuẩn , Quản lý và phân tích số liệu , Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.

4.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của CSTV

Cần tăng cường truyền thông và giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của chăm sóc trước viện. Các chiến dịch truyền thông cần nhấn mạnh vai trò của sơ cứu tai nạn trong việc cứu sống và giảm thiểu di chứng cho bệnh nhân tai nạn thương tích. Cần khuyến khích người dân tham gia các khóa đào tạo sơ cứu tai nạn và trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết. Đặc điểm nhân khẩu học của dối tượng nghiên cứu , Hoàn cảnh xảy ra tai nạn. , Đặc điểm các trường hợp TNGT .

4.3. Cải thiện hệ thống vận chuyển cấp cứu chuyên dụng

Cần đầu tư vào hệ thống vận chuyển cấp cứu chuyên dụng, đảm bảo an toàn và hiệu quả. Xe cấp cứu cần được trang bị đầy đủ các thiết bị y tế cần thiết và có đội ngũ nhân viên y tế được đào tạo về cấp cứu ban đầu. Cần xây dựng quy trình điều phối xe cấp cứu hiệu quả, đảm bảo xe cấp cứu đến hiện trường trong thời gian ngắn nhất có thể. Tư thế vận chuyển nạn nhân , Khoảng cách, thời gian nạn nhân được vận chuyển đến BV , Khoảng cách, thời gian vận chuyển nạn nhân từ hiện trường đến BV phân theo các nhóm .

V. Hướng Đến Tương Lai Phát Triển Chăm Sóc Trước Viện Toàn Diện

Để phát triển chăm sóc trước viện một cách toàn diện, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm chính phủ, ngành y tế, các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng. Cần xây dựng hệ thống chăm sóc trước viện đồng bộ, từ sơ cứu tai nạn tại hiện trường đến vận chuyển cấp cứu và điều trị tại bệnh viện. Cần đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ cấp cứu ban đầu một cách công bằng và hiệu quả. Việc cải thiện tình trạng chăm sóc trước viện không chỉ giúp cứu sống nhiều người mà còn góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng.

5.1. Xây dựng hệ thống chăm sóc trước viện đồng bộ và hiệu quả

Hệ thống chăm sóc trước viện cần được xây dựng một cách đồng bộ, từ khâu phòng ngừa tai nạn đến khâu điều trị phục hồi. Cần có quy trình rõ ràng và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị liên quan. Hệ thống cần đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ cấp cứu ban đầu một cách nhanh chóng và hiệu quả, không phân biệt địa vị xã hội hay khu vực địa lý. Công tác sơ cấp cứu trước viện cho nạn nhân , Đánh giá mức độ thương tổn của nạn nhân .

5.2. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp CSTV mới

Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp chăm sóc trước viện mới, như các phương pháp sơ cứu tai nạn tiên tiến, các thiết bị y tế di động, và các hệ thống thông tin liên lạc hiệu quả. Nghiên cứu cần tập trung vào các vấn đề cụ thể của Việt Nam, như tình trạng giao thông phức tạp và điều kiện địa lý khó khăn. Một số yếu tố liên quan đến CSTV cho BN , Yếu tố cá nhân , Hoàn cảnh xảy ra TNTT .

5.3. Đảm bảo tính bền vững của hệ thống CSTV

Để đảm bảo tính bền vững của hệ thống chăm sóc trước viện, cần có nguồn lực tài chính ổn định và sự cam kết lâu dài từ chính phủ và các bên liên quan. Cần xây dựng các cơ chế tài chính bền vững, như bảo hiểm y tế và các quỹ từ thiện, để đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ cấp cứu ban đầu mà không gặp rào cản về tài chính. Tình trạng TNTT. Phụ lục 1: Trang thông tin dành cho người tham gia nghiên cứu. Phụ lục 2: Bộ câu hỏi phỏng vấn định lượng .

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tai nạn thương tích và vai trò của chăm sóc trước viện Tai nạn thương tích Tai nạn thương tích (TNTT) là một sự kiện xảy ra bất ngờ, ngoài ý muốn, gây ra bởi tác nhân bên ngoài làm tổn hại đến cơ thể ai đó, khiến một hoặc nhiều bộ phận rối loạn cấu trúc hoặc chức năng, kể cả khiến nạn nhân bị sang chấn tâm lý. Tác nhân gây TNTT có thể là tác nhân vật lý, hóa học, sinh học hoặc chấn thương tâm lý, với mức độ vượt quá khả năng chịu đựng của nạn nhân (2, 16-18). TNTT thường được phân loại theo chủ đích và theo nguyên nhân bên ngoài: Dựa theo loại hình thương tích: Chia thành hai nhóm gồm TNTT không chủ định và TNTT có chủ định.

TNTT không chủ định nguyên nhân thường không rõ ràng, khó đoán trước được, bao gồm các trường hợp va chạm giao thông, bỏng, ngã, ngộ độc, chết đuối. TNTT có chủ định là hành vi cố ý gây bạo lực cho chính bản thân hoặc người khác, có nguyên nhân rõ ràng và có thể phòng ngừa được như bạo lực, tự tử… (18, 19). Dựa theo nguyên nhân gây TNTT: Bao gồm 12 nguyên nhân chính gây TNTT: TNGT: Sự va chạm bất ngờ nằm ngoài ý muốn chủ quan của con người khi đang tham gia giao thông (có ít nhất 1 phương tiện giao thông trong vụ tai nạn), do chủ quan, gặp phải các sự cố đột xuất hoặc dovi phạm luật An toàn giao thông, gây nên thiệt hại về sức khoẻ, thậm chí tử vong cho một hoặc nhiều người. TNGT ở đây tính tất cả các trường hợp xảy ra trên đường bộ, đường thuỷ, đường sắt và hàng không.

Tai nạn lao động: Xảy ra trong quá trình lao động (kể cả khi thu dọn sau làm việc) do các yếu tố nguy hiểm độc hại trong môi trường lao động gây nên tổn thương đến một hay nhiều bộ phận trên cơ thể người lao động. TNLĐ thường xảy ra trong một số lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp. Động vật cắn, đốt, húc: Trường hợp người bị động vật tấn công, hay gặp nhất là chó, mèo… 6 Ngã: Tất cả các trường hợp bị ngã không nằm trong nhóm TNGT. Đuối nước: Trường hợp bị chìm trong chất lỏng (nước, xăng, dầu…).

Bỏng: Tổn thương một hoặc nhiều lớp tế bào da do nhiệt, điện, bức xạ hay hóa chất hay ma sát. Hóc dị vật, ngạt: Hóc dị vật xảy ra khi vật thể lạ rơi và mắc vào đường thở, bao gồm cả sặc thức ăn, gây nên khó thở hoặc không thể nói đc. Ngạt thở có thể gồm các trường hợp bị đe dọa đường thở do mắc kẹt trong môi trường oxy (loại trừ trường hợp TNTT có chủ đích) Ngộ độc: Hít, chạm, ăn hoặc tiêm vào cơ thể thuốc, hoá chất, khí độc, nọc độc với nồng độc hoặc liều lượng vượt quá giới hạn chịu đựng của cơ thể, gây tổn thương một hoặc nhiều cơ quan trong cơ thể, thậm chí có thể gây tử vong. Tự tử: Chấn thương do chính nạn nhân gây ra với mục đích đem lại cái chết cho chính bản thân.

Bạo lực trong gia đình, xã hội: Hành động vũ phu gây ra bởi một hoặc nhiều người, sử dụng hoặc không sử dụng vũ khí tấn công người khác dẫn đến chấn thương, tổn thương tinh thần hoặc gây tử vong. Điện giật: Cơ thể bị tổn thương hoặc cản trợ chức năng do ảnh hưởng của dòng điện. Khác: Các trường hợp TNTT còn lại: sét đánh, thiên tai… (20). Chăm sóc trước viện Chăm sóc trước viện (CSTV) (prehospital emergency care) được hiểu là bất kỳ sự chăm sóc y tế ban đầu nào mà người bệnh nhận được ngay khi xảy ra tai nạn trước khi được đưa đến Khoa Cấp cứu của BV.

Dịch vụ y tế khẩn cấp này thường được thực hiện bởi y bác sĩ và các nhân viên y tế, trong nhiều trường hợp người xung quanh hiện trường có thể là người thực hiện sơ cấp cứu cho nạn nhân (8, 9, 19). Theo khái niệm cũ, CSTV bao gồm việc sơ cấp cứu của những người xung quanh và việc vận chuyển nạn nhân đến cơ sở y tế điều trị. Tuy nhiên, theo định nghĩa mới, phạm vi đáp ứng CSTV được mở rộng hơn, bao gồm cả cán bộ y tế cộng đồng, y bác sĩ sơ cấp cứu và dược sĩ chịu trách nhiệm cung cấp thuốc và vật tư sơ cấp cứu (9). Phương thức vận chuyển có thể bằng phương tiện đường bộ (ô tô, xe máy…) hoặc 7 trên không (trực thăng) (16).

Theo WHO, người thực hiện CSTV được chia làm 3 cấp độ: (1) Người dân giúp đỡ tại hiện trường, thường là không chuyên; (2) Đơn vị đáp ứng Hồi sinh tim phổi cơ bản (Basic Life Support - BLS); (3) Đơn vị đáp ứng Hồi sinh tim phổi nâng cao (Advanced Life Support – ALS) (21). Theo hệ thống CSTV, sự phân bố tử vong do chấn thương nghiêm trọng bao gồm các trường hợp: Xảy ra ngay lập tức hoặc rất nhanh do chấn thương quá nặng. Hoặc, xảy ra trong trong vài giờ của sự kiện và thường là sau khi tiếp nhận điều trị. Hoăc, trì hoãn: Tử vong trong giai đoạn này thường xảy ra vài ngày hoặc vài tuần sau chấn thương ban đầu và là kết quả của nhiễm trùng, suy đa tạng hoặc các biến chứng muộn khác của chấn thương (8).

1: Sự phân bố các trường hợp tử vong do chấn thương Cụ thể, mô hình phân bố này được Trunkey mô tả lần đầu tiên vào năm 1983 (hình 1.1), chứng minh rằng hầu hết các trường hợp tử vong trong vòng 24 giờ đầu tiên và 80% các trường hợp tử vong ngay trong giờ đầu (Giờ Vàng). Nạn nhân hầu như tử vong đều liên quan đến đường hô hấp hoặc do mất quá nhiều máu. Việc người bệnh không được CSTV ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả điều trị. Ngược lại, nếu được sơ cấp cứu đúng cách, kịp thời, tỷ lệ sống có thể tăng 25% và có thể lớn hơn nếu vận 8 chuyển an toàn đến cơ sở y tế (22).

Bởi vậy, công tác CSTV được đáp ứng kịp thời là vô cùng quan trọng, làm tăng khả năng sống sót, giảm tỉ lệ mắc các bệnh kéo theo do thương tích, giảm tàn tật, từ đó cải thiện chất lượng cuộc sống sau TNTT (23). Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, khi thực hiện sơ cấp cứu cho nạn nhân bị TNTT, lưu ý quan trọng nhất là phải bảo vệ cột sống cổ cho nạn nhân bằng cách luôn giữ đầu và cột sống cổ thẳng trục với thân mình trong quá trình di chuyển nạn nhân. Sai lầm thường mắc phải khi sơ cứu cho BN TNTT là người giúp sơ cứu xốc ngược nạn nhân hoặc để nạn nhân ngồi lên xe máy và di chuyển trên đường làm tủy cổ bị đứt, có thể khiến BN hoặc chết ngay, hoặc bị liệt hô hấp, liệt tứ chi không thể hồi phục được. Vì vậy, tư thế vận chuyển nạn nhân bị TNTT ảnh hưởng rất lớn đến quá trình điều trị và phục hồi cho người bệnh.

Dưới đây tóm tắt các bước cơ bản trong sơ cứu TNTT (24): Hình 1. 2: Sơ đồ tóm tắt các bước cơ bản trong sơ cứu nạn nhân bị TNTT 1. Tình trạng TNTT trên thế giới và tại Việt Nam 1. Tình trạng TNTT trên thế giới TNTT hiện đang là vấn đề nổi cộm trên thế giới với con số đáng báo động – 5,8 triệu ca tử vong mỗi năm.

Con số này tương đương 10% số liệu thống kê tử vong toàn cầu và nhiều hơn tổng số người chết do sốt rét, lao và HIV/AIDS cộng lại đến 32%. Chỉ tính riêng số nạn nhân trong các vụ giết người trung bình mỗi năm đã cao hơn gấp 3 lần số người thiệt mạng trong chiến tranh (1). 3: Các nguyên nhân tử vong trên thế giới Năm 2012, TNGT và ngã lần lượt đứng thứ 9 và 21 trong số các nguyên nhân tử vong hàng đầu thì đến năm 2030, WHO dự đoán TNGT sẽ leo lên vị trí số 7 và ngã sẽ trở thành yếu tố gây tử vong thứ 17. Có đến 90% số người bị tước đi sinh mạng do TNTT đang sống tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình (25, 26).

Một đánh giá tổng quan thu thập 93 bài báo về các hệ thống chấn thương tại 32 quốc gia (23 quốc gia thu nhập cao, 8 quốc gia thu nhập trung bình và 1 quốc gia thu nhập thấp) cũng cho kết quả tương tự (27). Số liệu tử vong do TNTT tại các nước phát 10 triển chỉ bằng 1/3 tại các nước nghèo (28). Thống kê Ủy ban Y tế và Phúc lợi Quốc gia Thụy Điển cũng nhấn mạnh nguyên nhân gây tử vong phổ biến nhất ở nhóm tuổi 15 – 44 ở cả hai giới là TNTT (16). Thống kê số ca tử vong toàn cầu, ba nguyên nhân hàng đầu gây TNTT là TNGT đường bộ (2,22% tổng số chết chung), ngã (1,24%) và tự tử (1,42%) (29).

Tương tự tại các khu vực có nền kinh tế kém phát triển, TNGT đứng đầu với 2,64% tổng số chết chung, tiếp đến là tự tử (1,48%) và ngã (1,33%) (28). Sau gần 2 thập kỷ kể từ vị trí thứ 14 vào năm 2000, TNGT đã trở thành mối đe dọa thứ 8 đối với dân số thế giới (30). Mỗi ngày TNGT lại tước đi mạng sống của gần 3,700 người tham gia giao thông và khiến hơn 15.000 người giảm tuổi thọ vì TNGT, kéo theo hàng chục triệu người bị thương và tàn tật mỗi năm (18, 31). “Báo cáo toàn cầu Tình hình An toàn giao thông đường bộ” của WHO vào tháng 12 năm 2018 nhấn mạnh rằng số nạn nhân tử vong do TNGT đã lên đến con số 1,35 triệu người – đồng thời vẫn không có bất cứ quốc gia thu nhập thấp nào giảm được số người chết vì TNGT.

Châu Phi và Đông Nam Á hiện đang đứng đầu về số ca chết do TNGT (26,6/100.000 người và 20,7/100. Hai khu vực đáng báo động khác chín là Nam Mỹ và Trung Á, số liệu tử vong trong khoảng từ 20 – 35% (32). Ước tính trong năm 2017, 6,3 triệu trẻ dưới 15 tuổi tử vong mà đa số đều là do những nguyên nhân có thể phòng ngừa được. Đuối nước và TNGT là vấn đề cần lưu ý ở nhóm trẻ từ 5 – 14 tuổi và có sự khác nhau về mức độ rủi ro do môi trường sống khác biệt, cụ thể nguy cơ tử vong ở trẻ em khu vực Châu Phi cận Sahara gấp 15 lần so với những trẻ sinh sống tại Châu Âu (33).