Tình Hình Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn (Ascariosis) Tại Tỉnh Thái Nguyên

Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chăn nuôi ở Việt Nam, đặc biệt là tại Thái Nguyên, cung cấp nguồn… 67 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Hà Trinh
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Thị Lan Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn Tại Một Số Địa Phương Của Tỉnh Thái Nguyên Và Áp Dụng Biện Pháp Điều Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Đặc điểm sinh học của giun đũa Ascaris suum
• 2.2.1. Vị trí của giun đũa Ascaris suum trong hệ thống phân loại động vật
• 2.2.2. Đặc điểm hình thái, kích thước, cấu tạo giun đũa lợn Ascaris suum
• 2.2.3. Đặc điểm hình thái, cấu tạo trứng giun đũa Ascaris suum
• 2.2.4. Vòng đời của giun đũa lợn
• 2.3. Bệnh giun đũa lợn (Ascariosis)
• 2.3.1. Những thiệt hại kinh tế do giun đũa gây ra
• 2.3.2. Dịch tễ học bệnh giun đũa lợn
• 2.3.2.1. Phân bố bệnh giun đũa lợn
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Tình hình nhiễm giun đũa lợn tại một số địa phƣơng
• 3.3.2. Các biểu hiện lâm sàng khi lợn bị nhiễm giun đũa lợn
• 3.3.3. Hiệu lực của 3 loại thuốc: Dextomax, Hanmectin - 25, Levamisol
• 3.4. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Vật liệu nghiên cứu
• 3.4.2. Phƣơng pháp lấy mẫu
• 3.4.3. Phƣơng pháp xác định tỷ lệ nhiễm giun đũa
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình nhiễm giun đũa lợn ở 3 huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Tỷ lệ và cƣờng độ nhiễm giun đũa lợn ở 3 huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Tỉ lệ và cƣờng độ nhiễm giun đũa lợn theo địa hình
• 4.4. Tỷ lệ và cƣờng độ nhiễm bệnh giun đũa lợn theo lứa tuổi
• 4.5. Tỷ lệ và cƣờng độ nhiễm giun đũa theo giống lợn tại 3 huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 4.6. Tỉ lệ và cƣờng độ nhiễm bệnh giun đũa lợn theo tính biệt
• 4.7. Tỷ lệ và cƣờng độ nhiễm giun đũa lợn theo phƣơng thức chăn nuôi tại một số huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên
• 4.8. Tỷ lệ và cƣờng độ nhiễm giun đũa lợn theo tình trạng vệ sinh thú y
• 4.9. Tỷ lệ và cƣờng độ nhiễm giun đũa lợn theo các tháng trong năm
• 4.10. Các biểu hiện lâm sàng khi lợn bị nhiễm giun đũa lợn
• 4.11. Biện pháp phòng, trị bệnh giun đũa cho lợn
• 4.12. Hiệu lực của một số thuốc tẩy giun đũa cho lợn
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn Tại Thái Nguyên

Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống chăn nuôi ở Việt Nam, đặc biệt là tại Thái Nguyên, cung cấp nguồn thực phẩm lớn cho con người. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi lợn đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có dịch bệnh, đặc biệt là bệnh giun đũa. Bệnh giun đũa ở lợn là một bệnh ký sinh trùng phổ biến, gây thiệt hại đáng kể cho người chăn nuôi. Tỷ lệ mắc bệnh có thể lên tới 80-90%, làm giảm năng suất thịt đến 30%. Sự truyền lây giun đũa lợn sang người cũng là một vấn đề đáng quan tâm, gây ra hội chứng Loeffler và các phản ứng dị ứng. Do đó, việc nghiên cứu và kiểm soát bệnh giun đũa là rất cần thiết để đảm bảo sức khỏe đàn lợn và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Theo số liệu thống kê, số lượng đàn lợn ở Thái Nguyên tăng lên đáng kể hàng năm, cho thấy tầm quan trọng của việc bảo vệ đàn lợn khỏi các bệnh ký sinh trùng.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Chăn Nuôi Lợn Tại Thái Nguyên

Chăn nuôi lợn là một ngành kinh tế quan trọng ở Thái Nguyên, đóng góp vào thu nhập và việc làm cho người dân. Sản lượng thịt lợn chiếm tỷ lệ cao trong tổng sản lượng thịt các loại. Do đó, việc duy trì và phát triển đàn lợn khỏe mạnh là rất quan trọng. Các biện pháp phòng bệnh, đặc biệt là phòng bệnh giun đũa, cần được chú trọng để đảm bảo năng suất và chất lượng thịt lợn.

1.2. Mức Độ Phổ Biến Của Bệnh Giun Đũa Ascaris suum Ở Lợn

Bệnh giun đũa do Ascaris suum gây ra là một trong những bệnh ký sinh trùng phổ biến nhất ở lợn. Điều kiện khí hậu nóng ẩm của Việt Nam tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của trứng giun đũa. Tỷ lệ nhiễm bệnh cao gây ra những thiệt hại đáng kể về kinh tế cho người chăn nuôi. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh giun đũa là một thách thức lớn đối với ngành chăn nuôi lợn.

II. Thách Thức Tác Hại Của Nhiễm Giun Đũa Ascaris suum Ở Lợn

Bệnh giun đũa gây ra nhiều tác hại cho lợn, bao gồm giảm tăng trọng, giảm năng suất thịt, và tăng tỷ lệ chết. Ấu trùng giun đũa di chuyển qua gan và phổi, gây tổn thương các cơ quan này. Giun trưởng thành ký sinh trong ruột non, gây viêm loét và tắc nghẽn. Ngoài ra, giun đũa còn tiết ra độc tố gây nhiễm độc thần kinh, làm lợn gầy còm và chậm lớn. Bệnh giun đũa cũng làm suy giảm hệ miễn dịch của lợn, khiến chúng dễ mắc các bệnh truyền nhiễm khác. Theo Lương Văn Huấn (1998), lợn nhiễm giun sán nói chung làm giảm tăng trọng từ 1-3 kg/con/tháng. Đây là một thiệt hại không nhỏ đối với người chăn nuôi.

2.1. Ảnh Hưởng Của Giun Đũa Đến Sức Khỏe Và Năng Suất Lợn

Nhiễm giun đũa gây ra nhiều vấn đề sức khỏe cho lợn, bao gồm suy dinh dưỡng, chậm lớn, và dễ mắc bệnh. Ấu trùng giun đũa gây tổn thương gan và phổi, trong khi giun trưởng thành gây viêm loét ruột. Những tổn thương này ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng của lợn, dẫn đến giảm năng suất và tăng chi phí điều trị.

2.2. Nguy Cơ Lây Nhiễm Giun Đũa Lợn Sang Người Vấn Đề Cần Quan Tâm

Sự truyền lây giun đũa lợn sang người là một vấn đề đáng quan tâm. Ấu trùng giun đũa có thể gây ra hội chứng Loeffler và các phản ứng dị ứng ở người. Việc tiếp xúc với phân lợn hoặc thịt lợn nhiễm bệnh có thể dẫn đến lây nhiễm. Do đó, cần có các biện pháp phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

III. Cách Xác Định Tỷ Lệ Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn Tại Thái Nguyên

Việc xác định tỷ lệ nhiễm giun đũa ở lợn là rất quan trọng để đánh giá tình hình dịch tễ và đưa ra các biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả. Các phương pháp xác định bao gồm kiểm tra phân tìm trứng giun đũa, mổ khám để tìm giun trưởng thành, và xét nghiệm máu để phát hiện kháng thể. Việc lấy mẫu phân cần được thực hiện đúng cách để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Các yếu tố như địa hình, tuổi lợn, giống lợn, và phương thức chăn nuôi cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm giun đũa.

3.1. Phương Pháp Lấy Mẫu Phân Và Xét Nghiệm Tìm Trứng Giun Đũa

Lấy mẫu phân là một phương pháp đơn giản và hiệu quả để xác định tỷ lệ nhiễm giun đũa. Mẫu phân cần được lấy trực tiếp từ trực tràng của lợn hoặc từ phân mới thải ra. Sau đó, mẫu phân được xét nghiệm bằng các phương pháp như phương pháp lắng cặn hoặc phương pháp nổi để tìm trứng giun đũa.

3.2. Mổ Khám Lợn Để Xác Định Sự Hiện Diện Của Giun Đũa Trưởng Thành

Mổ khám lợn là một phương pháp chính xác để xác định sự hiện diện của giun đũa trưởng thành trong ruột non. Phương pháp này thường được sử dụng trong các nghiên cứu dịch tễ học để đánh giá mức độ nhiễm bệnh và xác định các yếu tố nguy cơ.

IV. Phương Pháp Điều Trị Và Phòng Bệnh Giun Đũa Hiệu Quả Cho Lợn

Điều trị bệnh giun đũa cho lợn bao gồm sử dụng các loại thuốc tẩy giun có hiệu quả. Các loại thuốc phổ biến bao gồm Dextomax, Hanmectin-25, và Levamisol. Liều lượng và cách sử dụng thuốc cần tuân thủ theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc bác sĩ thú y. Ngoài ra, cần chú trọng đến vệ sinh chuồng trại, quản lý phân thải, và cung cấp chế độ dinh dưỡng hợp lý để tăng cường sức đề kháng cho lợn. Phòng bệnh giun đũa là biện pháp quan trọng để giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

4.1. Sử Dụng Thuốc Tẩy Giun Đũa Ascaris suum Cho Lợn Lưu Ý Quan Trọng

Việc sử dụng thuốc tẩy giun đũa cần tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc bác sĩ thú y. Cần lựa chọn các loại thuốc có hiệu quả và an toàn cho lợn. Ngoài ra, cần tẩy giun định kỳ cho lợn để ngăn ngừa tái nhiễm.

4.2. Vệ Sinh Chuồng Trại Và Quản Lý Phân Thải Biện Pháp Phòng Bệnh Giun Đũa

Vệ sinh chuồng trại và quản lý phân thải là các biện pháp quan trọng để phòng bệnh giun đũa. Chuồng trại cần được vệ sinh sạch sẽ và khô ráo. Phân thải cần được thu gom và xử lý đúng cách để tiêu diệt trứng giun đũa.

4.3. Chế Độ Dinh Dưỡng Hợp Lý Tăng Cường Sức Đề Kháng Cho Lợn

Cung cấp chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp tăng cường sức đề kháng cho lợn, giúp chúng chống lại sự tấn công của giun đũa. Chế độ dinh dưỡng cần đảm bảo cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết, bao gồm protein, vitamin, và khoáng chất.

V. Nghiên Cứu Hiệu Quả Của Thuốc Tẩy Giun Đũa Tại Thái Nguyên

Nghiên cứu về hiệu quả của các loại thuốc tẩy giun đũa như Dextomax, Hanmectin-25, và Levamisol đã được thực hiện tại Thái Nguyên. Kết quả cho thấy các loại thuốc này có hiệu quả trong việc tiêu diệt giun đũa ở lợn. Tuy nhiên, hiệu quả của thuốc có thể khác nhau tùy thuộc vào liều lượng, cách sử dụng, và tình trạng sức khỏe của lợn. Cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá hiệu quả lâu dài của các loại thuốc này.

5.1. So Sánh Hiệu Quả Của Dextomax Hanmectin 25 Và Levamisol Trong Điều Trị Giun Đũa

Các nghiên cứu đã so sánh hiệu quả của Dextomax, Hanmectin-25, và Levamisol trong điều trị giun đũa ở lợn. Kết quả cho thấy mỗi loại thuốc có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn loại thuốc phù hợp cần dựa trên tình trạng sức khỏe của lợn và khuyến cáo của bác sĩ thú y.

5.2. Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Thuốc Tẩy Giun Đũa Đến Sức Khỏe Và Năng Suất Lợn

Việc sử dụng thuốc tẩy giun đũa không chỉ giúp tiêu diệt giun đũa mà còn cải thiện sức khỏe và năng suất của lợn. Lợn được tẩy giun sẽ tăng cân nhanh hơn, ít mắc bệnh hơn, và cho năng suất thịt cao hơn.

VI. Kết Luận Hướng Dẫn Phòng Bệnh Giun Đũa Cho Lợn Hiệu Quả

Bệnh giun đũa là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi lợn tại Thái Nguyên. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh giun đũa là rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe đàn lợn và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm vệ sinh chuồng trại, quản lý phân thải, cung cấp chế độ dinh dưỡng hợp lý, và tẩy giun định kỳ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa người chăn nuôi, bác sĩ thú y, và các cơ quan chức năng để kiểm soát bệnh giun đũa hiệu quả.

6.1. Tóm Tắt Các Biện Pháp Phòng Ngừa Bệnh Giun Đũa Hiệu Quả Nhất

Các biện pháp phòng ngừa bệnh giun đũa hiệu quả nhất bao gồm vệ sinh chuồng trại, quản lý phân thải, cung cấp chế độ dinh dưỡng hợp lý, và tẩy giun định kỳ. Việc thực hiện đồng bộ các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh và bảo vệ sức khỏe đàn lợn.

6.2. Hướng Dẫn Chi Tiết Về Lịch Tẩy Giun Định Kỳ Cho Lợn

Lịch tẩy giun định kỳ cho lợn cần được xây dựng dựa trên tình hình dịch tễ của bệnh giun đũa tại địa phương và khuyến cáo của bác sĩ thú y. Thông thường, lợn con cần được tẩy giun sớm hơn lợn trưởng thành. Cần tuân thủ đúng lịch tẩy giun để đảm bảo hiệu quả phòng bệnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam giữ vị trí chủ lực trong sản xuất nông nghiệp, đóng góp 76 - 77% tổng sản lượng thịt các loại của cả nước với mức tiêu thụ hàng tháng ước tính khoảng 290 - 300 nghìn tấn thịt lợn hơi (Nguyễn Thanh Sơn và Phạm Văn Duy, 2010). Theo định hướng phát triển của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2008), mục tiêu đặt ra cho ngành là đạt quy mô đàn 32,9 triệu con vào năm 2015 và 34,7 triệu con vào năm 2020. Tại tỉnh Thái Nguyên, đàn lợn ghi nhận sự tăng trưởng ổn định về số lượng qua các năm. Tuy nhiên, sự phát triển của ngành chăn nuôi lợn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó rủi ro dịch bệnh là trở ngại lớn nhất làm suy giảm khả năng sinh trưởng, giảm sức đề kháng và hạ thấp hiệu quả kinh tế.

Trong các nhóm bệnh ở lợn, các bệnh do ký sinh trùng đường tiêu hóa, đặc biệt là bệnh giun đũa lợn (Ascariosis) do loài Ascaris suum gây ra, vẫn chưa nhận được sự quan tâm đúng mức từ người chăn nuôi. Khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh ký sinh trùng phát triển và lây lan quanh năm. Đàn lợn nhiễm giun đũa có thể chịu tỷ lệ mắc bệnh từ 80 - 90% (Bùi Quý Huy, 2006), gây giảm tăng trọng từ 1 - 3 kg/con/tháng (Lương Văn Huấn, 1998) và làm hao hụt sản lượng thịt xuất chuồng tới 30% (Phan Địch Lân và cộng sự, 2005; Phạm Sỹ Lăng và Lê Thị Tài, 2006). Ngoài tổn thất kinh tế cho ngành chăn nuôi, ấu trùng giun đũa lợn khi xâm nhập vào cơ thể người còn có khả năng gây hội chứng Loeffler và các phản ứng dị ứng đặc trưng như sốt, ho, thở khò khè và tăng bạch cầu ưa eosin trong máu, tạo ra nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

Nhằm cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác phòng ngừa và nâng cao hiệu quả chăn nuôi tại địa phương, đề tài khóa luận xác định các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xác định tình hình nhiễm giun đũa ở đàn lợn nuôi tại một số huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên.
2. Nghiên cứu triệu chứng lâm sàng, biện pháp phòng và trị bệnh giun đũa lợn.
3. Xác định hiệu lực tẩy của ba loại thuốc: Dextomax, Hanmectin - 25 và Levamisol.

Mục đích nghiên cứu là bổ sung các dữ liệu khoa học về đặc điểm dịch tễ và bệnh học của giun đũa lợn tại Thái Nguyên, làm căn cứ xây dựng quy trình phòng trị hiệu quả. Đối tượng nghiên cứu là đàn lợn ở các lứa tuổi từ 1 tháng tuổi đến trên 6 tháng tuổi. Phạm vi không gian được thực hiện tại 3 huyện: Định Hóa, Phú Lương và Đồng Hỷ thuộc tỉnh Thái Nguyên. Công tác xét nghiệm mẫu được tiến hành tại Phòng thí nghiệm Bệnh động vật (Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) và Phòng Chẩn đoán (Chi cục Thú y tỉnh Thái Nguyên). Phạm vi thời gian nghiên cứu diễn ra từ ngày 18/05/2015 đến ngày 18/11/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt phân loại học, giun đũa lợn Ascaris suum Goeze, 1782 thuộc lớp Nematoda, phân lớp Secernenea, bộ Spirurida, phân bộ Ascaridata, họ Ascarididae, phân họ Ascaridoidea và giống Ascaris (Phan Thế Việt và cộng sự, 1977). Giun trưởng thành ký sinh tại ruột non của lợn; con đực dài 12 - 25 cm (đường kính 3 mm, đuôi cong về phía bụng có hai gai giao hợp bằng nhau), con cái dài 20 - 35 cm (đường kính 5 - 6 mm, đuôi thẳng mang lỗ hậu môn). Trứng giun có kích thước 45 - 85 x 35 - 55 µm, được bảo vệ bởi lớp vỏ dày gồm 3 - 4 tầng (lớp noãn hoàng lipo-protein ngoài cùng, lớp kitin ở giữa và lớp lipid proteolipid phía trong), giúp trứng có sức đề kháng cao với điều kiện ngoại cảnh.

Vòng đời của Ascaris suum thuộc dạng chu kỳ phát triển qua đất trực tiếp, không qua vật chủ trung gian. Giun cái đẻ trung bình 200.000 trứng/ngày (khoảng 27 triệu trứng trong suốt vòng đời). Trứng theo phân ra môi trường ngoài, gặp điều kiện nhiệt độ (khoảng 24°C) và độ ẩm thích hợp sẽ phát triển thành trứng chứa ấu trùng có sức gây bệnh sau khoảng 3 tuần. Khi lợn nuốt phải trứng, ấu trùng nở tại ruột non, chui qua niêm mạc ruột vào mao mạch máu hoặc mạch bạch huyết về gan, sau đó theo hệ tuần hoàn lên phổi (sau 4 - 5 ngày). Tại phổi, ấu trùng phát triển lên kỳ III, phá vỡ phế nang di chuyển lên khí quản, qua vùng hầu rồi bị nuốt ngược trở lại ruột non để lột xác thành giun trưởng thành. Toàn bộ vòng đời kéo dài từ 54 đến 62 ngày; tuổi thọ của giun kéo dài khoảng 7 đến 10 tháng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học được triển khai như sau:

• Phương pháp thu thập mẫu: Thu thập ngẫu nhiên 2.022 mẫu phân tươi (khối lượng 20 - 30 g/mẫu) tại các nông hộ và trang trại chăn nuôi thuộc 3 huyện điều tra. Mỗi mẫu phân được chứa riêng trong túi nilon, có phiếu ghi chép đầy đủ các chỉ tiêu: địa bàn, tuổi lợn, giống lợn, tính biệt, phương thức chăn nuôi, trạng thái phân và điều kiện vệ sinh thú y.
• Phương pháp xét nghiệm xác định tỷ lệ nhiễm: Sử dụng phương pháp phù nổi Fülleborn với dung dịch NaCl bão hòa (pha chế bằng cách hòa tan 380 g muối ăn trong 1 lít nước sôi, lọc bỏ cặn). Nguyên lý dựa trên sự chênh lệch tỷ trọng giữa dung dịch muối bão hòa và trứng giun, làm trứng nổi lên bám vào phiến kính đậy trên miệng lọ xét nghiệm sau thời gian để yên 20 - 30 phút, sau đó soi định danh dưới kính hiển vi quang học.
• Phương pháp đánh giá cường độ nhiễm: Đếm số lượng trứng giun đũa trên một vi trường kính hiển vi theo phân cấp của Nguyễn Thị Lê và cộng sự (1996):
  • Nhiễm nhẹ (+): 1 - 3 trứng/vi trường.
  • Nhiễm trung bình (++): 4 - 6 trứng/vi trường.
  • Nhiễm nặng (+++): 7 - 9 trứng/vi trường.
  • Nhiễm rất nặng (++++): từ 9 trứng trở lên/vi trường.
• Phân nhóm biến số nghiên cứu:
  • Nhóm tuổi: Lợn được chia thành 4 nhóm gồm ≤ 1 - 2 tháng tuổi, ≥ 2 - 4 tháng tuổi, > 4 - 6 tháng tuổi và > 6 tháng tuổi.
  • Giống lợn: 4 nhóm gồm lợn Móng Cái, lợn lai F1, lợn Yorkshire và lợn Landrace.
  • Phương thức chăn nuôi: Phương thức truyền thống (quy mô nhỏ, tận dụng phế phẩm nông nghiệp, rau sống) và phương thức công nghiệp (quy mô tập trung, dùng thức ăn tổng hợp hoàn chỉnh).
  • Tình trạng vệ sinh thú y: Phân loại theo 3 mức độ Tốt, Trung bình và Kém dựa trên cấu trúc chuồng trại, rãnh thoát chất thải, tần suất dọn rửa và khử trùng máng ăn uống.
• Phương pháp đánh giá hiệu lực và độ an toàn của hóa dược: Lựa chọn 3 loại thuốc tẩy giun gồm Dextomax (hoạt chất Doramectin 1% của Pfizer, Brazil), Hanmectin - 25 (hoạt chất Ivermectin 2,5% của Hanvet) và Levamisol (hoạt chất Levamisole 2% của Công ty CP Thuốc Thú y Trung ương I). Đánh giá độ an toàn qua theo dõi trạng thái lâm sàng (vận động, ăn uống, niêm mạc); đánh giá hiệu lực sạch giun bằng cách xét nghiệm phân lặp lại sau 15 ngày dùng thuốc.
• Xử lý số liệu: Tính toán tỷ lệ nhiễm (%), tỷ lệ cường độ nhiễm (%) và hiệu lực tẩy sạch (%) bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam và tỉnh Thái Nguyên, song hành với những thiệt hại kinh tế do bệnh giun sán gây ra nhưng chưa được kiểm soát chặt chẽ. Đề tài xác định rõ 3 mục tiêu cụ thể, mục đích ứng dụng vào thực tiễn chăn nuôi địa phương, cùng ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu dịch tễ học ký sinh trùng thú y.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tập trung hệ thống hóa cơ sở khoa học về loài giun đũa Ascaris suum: phân loại động vật học, hình thái cấu tạo đại thể và vi thể của giun và trứng, chu kỳ sinh học di hành trong cơ thể lợn. Phần này phân tích cơ chế sinh bệnh (tác động cơ học gây tổn thương mô gan, viêm xuất huyết phổi, tắc ruột và nhiễm độc thần kinh do độc tố giun tiết ra), các biểu hiện lâm sàng ở hai thể thông thường và đặc biệt, đáp ứng miễn dịch mang trùng, cùng các phương pháp chẩn đoán ký sinh trùng học và miễn dịch học. Đồng thời, tác giả tổng hợp tình hình nghiên cứu về dịch tễ và các biện pháp điều trị, tẩy giun bằng hóa dược tại Việt Nam và trên thế giới.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng đàn lợn khảo sát từ 1 đến trên 6 tháng tuổi tại 3 huyện Định Hóa, Phú Lương, Đồng Hỷ trong giai đoạn tháng 5 đến tháng 11/2015. Quy định chi tiết các bước thu thập mẫu phân tươi ngoài thực địa, kỹ thuật phù nổi Fülleborn dùng nước muối bão hòa để tìm trứng giun, tiêu chuẩn đếm trứng đánh giá cường độ nhiễm từ (+) đến (++++), quy chuẩn phân loại điều kiện chuồng trại, quy trình thử nghiệm lâm sàng 3 chế phẩm hóa dược (Dextomax, Hanmectin - 25, Levamisol) và công thức thống kê toán học.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương tập trung công bố và thảo luận các kết quả khảo sát dịch tễ học thực địa trên 2.022 mẫu phân:

• Khảo sát tỷ lệ và cường độ nhiễm chung tại 3 huyện, đối chiếu sự khác biệt giữa các vùng sinh thái địa hình (vùng cao, vùng đồng bằng, vùng trũng).
• Khảo sát biến động tỷ lệ và cường độ nhiễm theo 4 giai đoạn lứa tuổi, giải thích nguyên nhân tăng cao ở lợn 2 - 4 tháng tuổi do cai sữa và hành vi liếm nền chuồng.
• So sánh mức độ cảm nhiễm giữa 4 giống lợn (Móng Cái, Lai F1, Yorkshire, Landrace) và giữa hai giới tính đực - cái.
• Phân tích tương quan giữa tỷ lệ nhiễm giun đũa với 2 phương thức chăn nuôi (công nghiệp và truyền thống) và 3 mức độ vệ sinh thú y chuồng trại (tốt, trung bình, kém).
• Thảo luận các biểu hiện bệnh lý lâm sàng ghi nhận trên đàn lợn nhiễm bệnh và đánh giá các giải pháp phòng trị tổng hợp.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng kết về hiện trạng nhiễm giun đũa lợn tại Thái Nguyên, khẳng định các yếu tố môi trường, quản lý và lứa tuổi có ảnh hưởng quyết định đến mức độ nhiễm bệnh; đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể về vệ sinh chuồng trại, ủ phân diệt trứng và lịch trình tẩy giun định kỳ trong chăn nuôi.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu tiến hành xét nghiệm tổng số 2.022 mẫu phân lợn tại tỉnh Thái Nguyên, phát hiện 805 mẫu dương tính với trứng giun đũa, chiếm tỷ lệ nhiễm trung bình là 39,81%. Cường độ nhiễm tập trung chủ yếu ở mức nhẹ (+) với 59,75% và trung bình (++) với 28,32%; tỷ lệ nhiễm nặng (+++) chiếm 9,81% và rất nặng (++++) chiếm 2,11%.

Các bảng số liệu dưới đây tổng hợp chi tiết kết quả nghiên cứu dịch tễ học theo từng yếu tố khảo sát:

Bảng 1: Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa lợn theo địa bàn huyện

Địa phương (Huyện)	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (+) (%)	Cường độ (++) (%)	Cường độ (+++) (%)	Cường độ (++++) (%)
Định Hóa	697	327	46,92	53,21	32,72	11,62	2,45
Phú Lương	603	243	40,30	58,85	29,22	9,88	2,06
Đồng Hỷ	722	235	32,55	69,79	21,28	7,23	1,70
Tính chung	2.022	805	39,81	59,75	28,32	9,81	2,11

Bảng 2: Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa lợn theo địa hình sinh thái

Địa hình khảo sát	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (+) (%)	Cường độ (++) (%)	Cường độ (+++) (%)	Cường độ (++++) (%)
Vùng cao	730	175	23,97	38,85	17,14	0,00	0,00
Vùng đồng bằng	770	292	37,92	77,05	25,00	8,21	1,02
Vùng trũng	522	338	64,75	87,57	36,98	16,27	2,59
Tính chung	2.022	805	39,81	59,75	28,32	9,81	2,11

Bảng 3: Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa lợn theo lứa tuổi

Lứa tuổi (tháng)	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (+) (%)	Cường độ (++) (%)	Cường độ (+++) (%)	Cường độ (++++) (%)
≤ 1 - 2	256	24	9,38	91,67	8,33	0,00	0,00
≥ 2 - 4	732	394	53,83	61,93	27,66	8,38	2,03
> 4 - 6	619	301	48,63	52,49	31,56	13,29	2,66
> 6	415	86	20,72	66,28	25,58	6,98	1,16
Tính chung	2.022	805	39,81	59,75	28,32	9,81	2,11

Bảng 4: Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa theo giống và tính biệt

Chỉ tiêu phân loại	Phân nhóm	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (+) (%)	Cường độ (++) (%)	Cường độ (+++) (%)	Cường độ (++++) (%)
Giống lợn	Móng Cái	655	225	34,35	52,01	36,88	13,33	1,33
	Lai F1	735	352	44,89	61,07	36,64	7,10	0,55
	Yorkshire	427	185	43,32	55,67	24,32	3,78	0,54
	Landrace	205	43	20,97	17,96	20,93	2,32	0,00
Tính biệt	Lợn đực	1.038	415	40,92	46,62	22,89	8,92	1,92
	Lợn cái	984	390	37,63	87,17	30,76	10,76	2,30

Bảng 5: Tỷ lệ và cường độ nhiễm theo phương thức chăn nuôi và vệ sinh thú y

Yếu tố khảo sát	Điều kiện cụ thể	Số kiểm tra (con)	Số nhiễm (con)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (+) (%)	Cường độ (++) (%)	Cường độ (+++) (%)	Cường độ (++++) (%)
Phương thức	Công nghiệp (CN)	801	149	18,60	71,14	29,53	0,67	0,00
	Truyền thống (TT)	1.221	656	53,73	57,16	28,05	11,89	2,59
Vệ sinh thú y	Tốt	343	84	24,49	85,71	14,29	0,00	0,00
	Trung bình	915	294	32,13	64,97	25,85	7,48	1,70
	Kém	764	427	55,89	51,05	32,79	13,35	2,81

Các phát hiện chính từ kết quả nghiên cứu:

• Tỷ lệ nhiễm giun đũa tại Định Hóa (46,92%) và Phú Lương (40,30%) cao hơn đáng kể so với Đồng Hỷ (32,55%) do đặc thù chăn nuôi tận dụng, quy mô nhỏ và điều kiện vệ sinh thú y hạn chế tại khu vực miền núi.
• Địa hình vùng trũng có tỷ lệ nhiễm cao nhất (64,75%), cao hơn vùng đồng bằng (37,92%) và vùng cao (23,97%), do độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho trứng giun tồn tại và phân tán.
• Biến động theo tuổi cho thấy lợn ở giai đoạn ≥ 2 - 4 tháng tuổi nhiễm cao nhất (53,83%), tiếp đến là giai đoạn > 4 - 6 tháng tuổi (48,63%). Lợn con dưới 2 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm thấp nhất (9,38%) do được bảo vệ bởi kháng thể sữa mẹ và chưa tiếp xúc nhiều với thức ăn ngoài. Lợn trên 6 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm giảm còn 20,72% do đã hình thành miễn dịch thu nhận, tuy nhiên đóng vai trò là nguồn mang trùng phát tán mầm bệnh.
• Phương thức chăn nuôi truyền thống ghi nhận tỷ lệ nhiễm lên tới 53,73%, cao gấp 2,89 lần so với chăn nuôi công nghiệp (18,60%). Điều kiện vệ sinh thú y kém làm tăng tỷ lệ nhiễm lên 55,89% (so với mức 24,49% ở điều kiện vệ sinh tốt). Yếu tố tính biệt và giống không tạo ra sự sai khác mang tính quyết định.

Về giải pháp và khuyến nghị, tác giả đề xuất:

• Thực hiện nghiêm ngặt quy trình vệ sinh thú y: định kỳ tiêu độc sát trùng chuồng trại, cọ rửa máng ăn uống, không cho lợn ăn rau sống chưa qua xử lý.
• Xử lý triệt để chất thải chăn nuôi bằng phương pháp ủ phân nhiệt sinh học (trộn 1.000 kg phân lợn với 200 kg lá xanh và 60 kg tro bếp hoặc ủ với 5 - 8% vôi bột trong 15 ngày để nhiệt độ đạt 45 - 60°C) hoặc xây dựng hầm Biogas để diệt mầm bệnh.
• Áp dụng quy trình tẩy giun định kỳ: tắm rửa sạch sẽ cho lợn nái bằng nước ấm hoặc xà phòng trước khi đưa vào chuồng đẻ; tẩy giun cho lợn nái mang thai trước khi sinh; chủ động tẩy giun cho lợn con vào thời điểm 2 - 3 tháng tuổi để ngăn chặn tác hại của giun trong giai đoạn mẫn cảm nhất.

So với các công trình nghiên cứu trước đây (như công bố của Phạm Văn Khuê năm 1982 tại đồng bằng sông Hồng với tỷ lệ 35,3%; Nguyễn Thị Kim Lan và cộng sự năm 2009 tại Thái Nguyên với tỷ lệ 31,90 - 34,19%), tác giả chỉ ra rằng tỷ lệ nhiễm giun đũa lợn tại Thái Nguyên sau nhiều năm vẫn duy trì ở mức cao tương đương (39,81%), phản ánh thực tế việc kiểm soát ký sinh trùng đường tiêu hóa trong các nông hộ vẫn chưa đạt hiệu quả triệt để.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn dựa trên phạm vi nghiên cứu và văn bản công bố:

• Phạm vi không gian mới chỉ tiến hành khảo sát tại 3 huyện (Định Hóa, Phú Lương, Đồng Hỷ), chưa bao quát toàn bộ 9 đơn vị hành chính của tỉnh Thái Nguyên để đưa ra bức tranh toàn diện cho toàn tỉnh.
• Khung thời gian thực hiện đề tài kéo dài trong 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11/2015), do đó chưa phản ánh đầy đủ biến động dịch tễ học của bệnh giun đũa qua trọn vẹn 12 tháng hoặc các mùa đông - xuân trong năm.
• Trong phạm vi văn bản được cung cấp, các số liệu thực nghiệm chi tiết về hiệu lực tẩy sạch cụ thể (%) của từng loại thuốc trong số 3 chế phẩm (Dextomax, Hanmectin - 25, Levamisol) dừng ở phần mô tả phương pháp và mục lục danh mục bảng (Bảng 4.10), chưa hiển thị đầy đủ bảng kết quả đối đầu trực tiếp giữa các hoạt chất.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng diện điều tra dịch tễ học trên phạm vi toàn tỉnh, theo dõi dịch tễ học liên tục nhiều năm, và tiến hành các thử nghiệm lâm sàng chuyên sâu nhằm đánh giá hiện tượng kháng thuốc tẩy giun của ký sinh trùng tại các trang trại tập trung.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y: Nguồn tư liệu tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu dịch tễ học ký sinh trùng trên đàn gia súc quy mô mẫu lớn (2.022 mẫu); tài liệu học tập về kỹ thuật xét nghiệm phù nổi Fülleborn và quy chuẩn phân cấp cường độ nhiễm giun đường tiêu hóa.
• Bác sĩ thú y và cán bộ khuyến nông cơ sở: Cơ sở dữ liệu thực địa để xây dựng phác đồ can thiệp dịch tễ, hướng dẫn kỹ thuật ủ phân sinh học diệt trứng giun và xác định thời điểm dùng thuốc tẩy giun tối ưu cho đàn lợn thịt và lợn nái sinh sản.
• Chủ trang trại và hộ chăn nuôi lợn: Cung cấp các bằng chứng số liệu về mối liên hệ giữa điều kiện vệ sinh, phương thức chăn nuôi với nguy cơ nhiễm bệnh, định hướng chuyển đổi sang hình thức chăn nuôi an toàn sinh học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm giun đũa lợn trung bình tại các địa phương nghiên cứu ở Thái Nguyên là bao nhiêu và huyện nào có tỷ lệ cao nhất?
Trong tổng số 2.022 lợn được kiểm tra, có 805 con nhiễm giun đũa, đạt tỷ lệ trung bình là 39,81%. Trong 3 huyện khảo sát, huyện Định Hóa có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 46,92% (327/697 con), tiếp theo là huyện Phú Lương với 40,30% (243/603 con), và thấp nhất là huyện Đồng Hỷ với 32,55% (235/722 con).

2. Lứa tuổi nào của đàn lợn có nguy cơ cảm nhiễm giun đũa cao nhất và nguyên nhân do đâu?
Lợn ở giai đoạn ≥ 2 - 4 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 53,83% (với 394/732 con nhiễm), kế tiếp là nhóm tuổi > 4 - 6 tháng tuổi đạt 48,63%. Nguyên nhân là do giai đoạn này lợn đã cai sữa mẹ, mất nguồn kháng thể thụ động từ sữa mẹ, đồng thời bắt đầu tự ăn thức ăn ngoài và có tập tính liếm láp nền chuồng bẩn nên dễ nuốt phải trứng giun có sức gây bệnh.

3. Phương thức chăn nuôi ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ và cường độ nhiễm Ascaris suum?
Phương thức chăn nuôi truyền thống có tỷ lệ nhiễm giun đũa là 53,73% (656/1.221 con), cao hơn gấp 2,89 lần so với phương thức chăn nuôi công nghiệp (18,60%, 149/801 con). Ở phương thức truyền thống, tỷ lệ lợn nhiễm ở cường độ nặng và rất nặng chiếm 14,48%, trong khi ở phương thức công nghiệp không ghi nhận ca nào nhiễm rất nặng và chỉ có 0,67% nhiễm nặng.

4. Kỹ thuật chẩn đoán phòng thí nghiệm được tác giả sử dụng để phát hiện trứng giun đũa là gì?
Tác giả áp dụng phương pháp phù nổi Fülleborn. Kỹ thuật này sử dụng dung dịch NaCl bão hòa pha theo tỷ lệ 380 g muối hòa tan trong 1 lít nước sôi để nghiền và lọc mẫu phân; sau khi để yên 20 - 30 phút, trứng giun có tỷ trọng nhẹ hơn dung dịch sẽ nổi lên bám vào phiến kính đậy trên miệng lọ để soi dưới kính hiển vi quang học.

5. Đề tài lựa chọn khảo sát những loại thuốc tẩy giun nào và quy trình kiểm tra hiệu lực ra sao?
Tác giả sử dụng 3 loại thuốc tẩy giun gồm: Dextomax (hoạt chất Doramectin 1% của hãng Pfizer, Brazil), Hanmectin - 25 (hoạt chất Ivermectin 2,5% của Hanvet) và Levamisol (hoạt chất Levamisole 2% của Công ty CP Thuốc Thú y Trung ương I). Đánh giá hiệu lực được thực hiện bằng cách xét nghiệm lại mẫu phân sau khi dùng thuốc 15 ngày bằng phương pháp Fülleborn kết hợp theo dõi biểu hiện sinh lý của lợn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hà Trinh đã khảo sát thực trạng nhiễm giun đũa (Ascaris suum) trên đàn lợn tại 3 huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên với quy mô 2.022 mẫu phân, xác định tỷ lệ nhiễm trung bình ở mức 39,81%. Kết quả nghiên cứu chứng minh tỷ lệ và cường độ nhiễm chịu sự chi phối chặt chẽ bởi địa hình sinh thái, lứa tuổi sinh trưởng, tập quán chăn nuôi và điều kiện vệ sinh thú y, trong đó nhóm lợn 2 - 4 tháng tuổi và các hộ chăn nuôi truyền thống có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Công trình cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm có giá trị khoa học và thực tiễn, làm căn cứ xây dựng các biện pháp phòng trị tổng hợp và quy trình tẩy giun định kỳ nhằm bảo vệ sức khỏe đàn lợn và an toàn dịch tễ cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Từ lâu, chăn nuôi đã là một nghề quen thuộc của ngƣời dân Việt Nam nói chung và ngƣời dân Thái Nguyên nói riêng. Chăn nuôi với nhiều phƣơng thức phong phú đa dạng đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho ngƣời dân, trong đó chăn nuôi lợn đóng vai trò hết sức quan trọng trong hệ thống chăn nuôi, vì lợn là loài gia súc đƣợc nuôi nhiều và cung cấp lƣợng thực phẩm lớn nhất cho con ngƣời. Trong gần một thập kỷ qua, chăn nuôi lợn ở nƣớc ta đã có những bƣớc phát triển rất quan trọng với tốc độ tăng hàng năm tƣơng đối cao. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê Việt Nam (2010) [76], Cục Thống kê Thái Nguyên (2007) [6], Sở Nông nghiệp và PTNT Thái Nguyên (2010) [43], trong những năm gần đây, số lƣợng đàn lợn trong cả nƣớc nói chung và tỉnh Thái Nguyên nói riêng có sự tăng lên đáng kể hàng năm.

Theo Chu Minh Khôi (2009) [74]: “Chăn nuôi lợn đƣợc coi là một trong những ngành chăn nuôi chủ lực trong sản xuất nông nghiệp”. Với vai trò cung cấp lƣợng thực phẩm lớn nhất cho con ngƣời, thịt lợn luôn chiếm tỷ lệ cao từ 76 - 77% tổng sản lƣợng thịt các loại trong cả nƣớc, Nguyễn Thanh Sơn và Phạm Văn Duy (2010) [75] cho biết: Theo ƣớc tính của Cục chăn nuôi, mỗi tháng cả nƣớc ta sản xuất và tiêu thụ khoảng 290 - 300 nghìn tấn thịt lợn hơi. Năm 2009 tổng sản lƣợng thịt hơi xuất chuồng trong cả nƣớc là 2,93 triệu tấn. Dự báo, tổng sản lƣợng này trong 6 tháng đầu năm 2010 khoảng 1,77 triệu tấn, tăng khoảng 3,5% so với cùng kỳ năm 2009.

Nhận thấy vai trò quan trọng của ngành chăn nuôi lợn đối với con ngƣời và xã hội, Bộ Nông nghiệp và PTNT (2008) [1], đã định hƣớng phát 2 triển đàn lợn ở Việt Nam nhƣ sau: “Phấn đấu đến năm 2015 tổng đàn lợn của Việt Nam đạt 32,9 triệu con và đến năm 2020 đạt 34,7 triệu con. Tổng sản lƣợng thịt hơi xuất chuồng đến năm 2015 đạt 3,9 triệu tấn và con số này sẽ tăng lên 4,8 triệu tấn năm 2020”. Mặc dù đƣợc coi là một trong những ngành chủ lực của sản xuất nông nghiệp nhƣng chăn nuôi lợn vẫn gặp không ít khó khăn, những khó khăn mà ngành chăn nuôi lợn gặp phải đó chính là việc quản lý chất lƣợng thức ăn, chất lƣợng thuốc thú y lƣu thông trên thị trƣờng cũng nhƣ quản lý con giống. Những hạn chế này ảnh hƣởng không nhỏ đến phát triển chăn nuôi lợn.Ngoài những khó khăn kể trên, sản xuất chăn nuôi lợn ở nƣớc ta hiện nay còn chịu ảnh hƣởng rất lớn từ thị trƣờng quốc tế nhất là khi nƣớc ta chính thức ra nhập WTO (Theo Vũ Đình Tôn, 2009 [59]).

Tuy nhiên, dịch bệnh vẫn là nỗi lo ngại lớn nhất của ngƣời chăn nuôi vì bệnh tật làm cho con vật giảm khả năng sinh trƣởng, phát triển, giảm sức đề kháng và làm giảm hiệu quả kinh tế. Đứng trƣớc vấn đề dịch bệnh, các trại chăn nuôi và nông hộ đã áp dụng các tiến bộ kỹ thuật vào công tác phòng và trị bệnh cho đàn vật nuôi. Tuy nhiên bệnh giun sán gây ra hầu nhƣ chƣa đƣợc quan tâm đúng mức. Việt Nam là một nƣớc nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới nóng ẩm nên có khu hệ ký sinh trùng phong phú và đa dạng, gây nhiều bệnh ký sinh trùng cho đàn gia súc, gia cầm.

Trong các bệnh ký sinh trùng ở lợn, bệnh giun đũa lợn là một bệnh khá phổ biến, gây thiệt hại đáng kể cho chăn nuôi lợn, tỷ lệ mắc bệnh của đàn có thể lên tới 80 - 90% (Bùi Quý Huy, 2006 [12]), giảm năng suất thịt đến 30% (Phan Địch Lân và cs, 2005 [32], Phạm Sỹ Lăng và Lê Thị Tài, 2006 [28]). Mặt khác, sự truyền lây giun đũa lợn sang ngƣời đã đƣợc nhiều tác giả đề cập đến từ lâu, song, trong mấy năm trở lại đây ngƣời nhiễm ấu trùng giun đũa lợn thì khá phổ biến, gây lên hội chứng Loeffler và các phản ứng tăng dị ứng của cơ thể với các triệu chứng đặc trƣng: thở khò khè, 3 ho, sốt, tăng bạch cầu ƣa eosin trong máu. Đây cũng là một vấn đề đáng quan tâm của bệnh ký sinh trùng truyền lây sang ngƣời nói chung và bệnh giun đũa lợn nói riêng trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của việc khống chế dịch bệnh nói chung và bệnh ký sinh trùng nói riêng để đảm bảo sức khỏe cho đàn lợn, nâng cao năng suất chăn nuôi lợn ở tỉnh Thái Nguyên và bảo vệ sức khoẻ cộng đồng, em thực hiện đề tài: "Tình hình nhiễm giun đũa ở lợn (Ascariosis) tại một số địa phƣơng thuô ̣c tỉnh Thái Nguyên và áp dụng biện pháp điều trị”.

Mục tiêu nghiên cứu - Xác định tình hình nhiễm giun đũa lợn ở một số huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên - Nghiên cứu triệu chứng lâm sàng, biện pháp phòng và trị bệnh giun đũa lợn. - Xác định hiệu lực tẩy của thuốc: Dextomax, Hanmectin - 25, Levamisol 1. Mục đích nghiên cứu Làm sáng tỏ và bổ sung thêm những thông tin khoa học về bệnh giun đũa ở lợn, từ đó có cơ sở khoa học xây dựng quy trình phòng trị bệnh giun đũa cho lợn có hiệu quả cao, góp phần thúc đẩy ngành chăn nuôi lợn của tỉnh Thái Nguyên phát triển. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa lợn tại một huyện thuộc tỉnh Thái Nguyên, về đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh và biện pháp phòng trị bệnh có hiệu quả. Ý nghĩa thực tiễn Đề ra những biện pháp phòng và điều trị bệnh giun đũa lợn có hiệu quả, hạn chế sự nhiễm giun đũa cho lợn, từ đó hạn chế những thiệt hại do bệnh gây ra. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.

Đặc điểm sinh học của giun đũa Ascaris suum 2. Vị trí của giun đũa Ascaris suum trong hệ thống phân loại động vật Giun đũa lợn là những giun tròn thuộc họ Ascarididae (bộ phụ Ascaridata), loài Ascaris suum. Chúng ký sinh và gây bệnh giun đũa ở lợn. Theo Phan Thế Việt và cs (1977) [61], giun đũa lợn Ascaris suum có vị trí trong hệ thống phân loại động vật nhƣ sau: Lớp Nematoda Rudolphi,1808 Phân lớp Secernenea Linstow, 1905 Bộ Spirurida Chitwood,1933 Phân bộ Ascaridata Skrjabin et Schulz, 1940 Họ Ascarididae Baird, 1853 Phân họ Ascaridoidea Railliet et Henry, 1915 Giống Ascaris Linnaeus, 1758 Loài Ascaris suum Goeze, 1782 2.

Đặc điểm hình thái, kích thước, cấu tạo giun đũa lợn Ascaris suum * Đặc điểm hình thái, kích thước và cấu tạo giun đũa lợn Ascaris suum Giun đũa là loài giun tròn lớn nhất ký sinh ở ruột non của lợn. Nghiên cứu về hình thái giun đũa lợn, Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [21] cho biết: Giun đũa lợn có màu trắng sữa, hình ống, hai đầu hơi nhọn, đầu có ba môi bao quanh (một môi ở phía lƣng, hai môi ở phía bụng) trên rìa môi có một hàm răng cƣa rất rõ. Theo Phạm Văn Khuê và cs (1996) [19], Phan Địch Lân và cs (2005) [31], cấu tạo của răng cƣa giữa hai loài giun đũa lợn và giun đũa ngƣời có sự khác nhau, hàng răng cƣa của giun đũa ngƣời không rõ bằng răng cƣa của giun đũa lợn. 5 Giun đực dài 12 - 25 cm, đƣờng kính 3 mm.

Giun cái dài 30 - 35 cm, đƣờng kính 5 - 6 mm. Phân biệt giun đực và giun cái: giun đực nhỏ, đuôi cong về phía bụng, đuôi giun cái thì thẳng. Giun đực có 2 gai giao hợp bằng nhau, dài khoảng 1,2 - 2 mm và không có túi giao hợp (Trịnh Văn Thịnh và cs, 1982 [55]). Theo Trịnh Văn Thịnh (1966) [51], Đào Trọng Đạt và cs (1996) [9] giun đũa lợn có hình thái, kích thƣớc nhƣ sau: Giun đũa thân dài, hình trụ, hai đầu thót mầu trắng sữa, thân cứng và đàn hồi.

Chóp đầu mang ba môi, bờ môi có răng cƣa rất nhỏ, môi bọc lấy miệng, một môi ở phía lƣng, đáy môi có hai gai thịt; hai môi kia ở giữa phía cạnh và bụng và chỉ có một gai thịt. Con đực dài 15 - 20 cm, đƣờng kính từ 3,2 - 4,4 mm. Đoạn đuôi cong về phía bụng mang hai gai giao hợp ngắn, bằng nhau, hơi cong. Trên mặt bụng ở mỗi bên có từ 69 - 75 gai thịt, có 7 gai thịt sau hậu môn, những gai thịt xếp trên một hoặc hai hàng, một gai thịt lẻ ở trƣớc hậu môn.

Con cái dài từ 20 - 30 cm, đƣờng kính từ 5 - 6 mm, đoạn sau thẳng. Đuôi mang hậu môn về phía bụng (ở gần chóp đuôi). Hậu môn có hình dạng một cái khe ngang, bọc hai môi gồ lên. Âm hộ có hình dáng một lỗ nhỏ hình bầu dục, gần về phía bụng khoảng một phần ba đoạn trƣớc thân, ngang một vùng có một cái vòng thắt lại một chút (gọi là thắt lƣng).

Giun đũa có cấu tạo giống các loại giun tròn khác: Tiết diện ngang tròn. Dƣới vỏ cutin dày là lớp hạ bì cùng với hệ cơ tơ hợp thành bao biểu mô cơ. Chúng chỉ có một lớp cơ dọc nên chỉ có cách vận chuyển duy nhất là cong gập cơ thể. Xoang cơ thể là xoang nguyên sinh khá rộng và chứa đầy dịch (Trần Tố và cs, 2002 [58]).

* Đặc điểm hình thái, cấu tạo trứng giun đũa Ascaris suum Trứng giun đũa lợn có hình bầu dục hơi ngắn, kích thƣớc 0,056 - 0,087  0,046 - 0,067 mm, vỏ rất dầy, có 4 lớp vỏ, lớp ngoài cùng là màng protit, nhấp nhô làn sóng, do tác dụng dịch mật nên màng có mầu vàng cánh dán (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 1999 [21]). 6 Đào Trọng Đạt và cs (1995) [8] cho biết: Trứng giun đũa có hình bầu dục hoặc oval, vỏ dầy, bề mặt nhăn nheo, mầu vàng, trong có nhân mầu vàng thẫm. Kích thƣớc 45 - 85 x 35 - 55 m. Vỏ trứng giun đũa có tác dụng phòng vệ cao trong vòng đời phát triển của giun.

Vỏ trứng đƣợc chia thành 3 lớp cơ bản: một lớp noãn hoàng bên ngoài, một lớp kitin ở giữa và một lớp lipid ở trong. Lớp lipid bên trong có tác giả gọi là màng noãn hoàng và lớp noãn hoàng thực sự là màng bên ngoài cùng. Ở Ascaris còn có một lớp uterine ở bên ngoài lắng trên trứng, lớp này cũng đƣợc gọi là lớp protein, nó có một phức hợp protein acid - mucopolysaccharide. Lớp noãn hoàng bên ngoài của Ascaris dầy khoảng 0,05m và là lipo - protein.

Lớp kitin ở giữa chứa chất kitin, thành phần khác nhau tuỳ loài.