Tình Hình Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn Tại Một Số Xã Thuộc Huyện Na Rì - Tỉnh Bắc Kạn

Trong bối cảnh chăn nuôi lợn ngày càng phát triển, tình hình nhiễm giun đũa ở lợn vẫn là một thách thức lớn, đặc biệt… 58 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nông Thị Mai Phương
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Thị Lan Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn Tại Một Số Xã Thuộc Huyện Na Rì - Tỉnh Bắc Kạn Và Áp Dụng Biện Pháp Điều Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.1.1. Những hiểu biết chung vê giun đũa lợn
• 2.1.1.1. Giun đũa lợn trong hệ thống phân loại động vật
• 2.1.1.2. Hình thái
• 2.1.1.3. Vòng đời
• 2.1.2. Bệnh giun đũa lợn
• 2.1.2.1. Dịch tễ học
• 2.1.2.2. Cơ chế sinh bệnh
• 2.1.2.3. Triệu chứng
• 2.1.2.4. Bệnh tích
• 2.1.2.5. Chẩn đoán
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăn nuôi
• 4.3. Kết quả thực hiện
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa ở lợn tại một số xã thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• 4.4.2. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa ở lợn theo lứa tuổi
• 4.4.3. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa theo loại lợn
• 4.4.4. Tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh giun đũa ở lợn theo tính biệt
• 4.4.5. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa ở lợn theo phương thức chăn nuôi
• 4.4.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa ở lợn theo tình trạng vệ sinh
• 4.4.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa lợn theo các tháng trong năm
• 4.4.8. Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa lợn ở lợn bình thường và lợn bị tiêu chảy
• 4.4.9. Biểu hiện lâm sàng khi lợn bị nhiễm giun đũa lợn
• 4.4.10. Hiệu lực của một số thuốc điều trị bệnh giun đũa cho lợn
• 4.4.11. Đề xuất một số biện pháp phòng chống bệnh giun đũa cho lợn
• 4.4.11.1. Tẩy giun đũa cho lợn
• 4.4.11.2. Xử lý phân để diệt trứng giun đũa
• 4.4.11.3. Vệ sinh chuồng nuôi lợn
• 4.4.11.4. Tăng cường chăm sóc, nuôi dưỡng đàn lợn
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn Hiện Nay

Trong bối cảnh chăn nuôi lợn ngày càng phát triển, tình hình nhiễm giun đũa ở lợn vẫn là một thách thức lớn, đặc biệt tại các vùng nông thôn như huyện Na Rì, Bắc Kạn. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn mà còn gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Việc hiểu rõ về bệnh giun đũa ở lợn, từ nguyên nhân, triệu chứng đến các biện pháp phòng và điều trị, là vô cùng quan trọng. Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2007) [9], bệnh giun đũa lợn phổ biến ở khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển ở Châu Phi và Châu Á. Lợn con mắc bệnh giun đũa sinh trưởng và phát dục không đầy đủ, sản phẩm (thịt) giảm đến 30%.

1.1. Giun đũa ở lợn Đặc điểm sinh học và vòng đời

Giun đũa lợn (Ascaris suum) là một loại ký sinh trùng phổ biến, có màu trắng sữa và kích thước lớn. Vòng đời của giun đũa không cần ký chủ trung gian, giun cái trưởng thành ký sinh ở ruột non lợn, đẻ trứng. Trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện tự nhiên thích hợp (nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng) trứng phát triển thành trứng có ấu trùng có sức gây bệnh. Lợn nuốt phải trứng này, vào đường tiêu hóa ấu trùng sẽ nở ra, chui vào mạch máu niêm mạc ruột, theo máu về gan, một số ít chui vào ống lâm ba màng treo ruột, vào tĩnh mạch màng treo ruột rồi vào gan. Sau vài ngày ấu trùng tiếp tục di hành tới phổi. Khi tới phổi ấu trùng phổi ấu trùng lột xác thành ấu trùng kỳ III (trong một số trường hợp ấu trùng có thể theo máu vào tới gan, sau đó qua tim rồi về tới phổi). Ấu trùng này từ mạch máu phổi chui về phế bào, qua khí quản và cùng với niêm dịch lên hầu, sau đó được nuốt xuống ruột non, lột xác lần nữa và phát triển thành giun trưởng thành. Thời gian hoàn thành vòng đời: 54 - 62 ngày.

1.2. Tác hại của giun đũa đối với sức khỏe và năng suất lợn

Giun đũa ở lợn gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng. Ấu trùng di hành gây tổn thương nhiều khí quan và mở đường cho vi khuẩn xâm nhập gây bệnh kế phát như gây xuất huyết và thoái hóa gan, gây viêm phổi, nhiều khí quan cũng bị tổn thương. Khi ấu trùng theo máu vào gan dừng lại ở mạch máu gây lấm tấm xuất huyết, đồng thời gây hoại tử tế bào gan. Khi ấu trùng từ mạch máu phổi di chuyển đến tế bào gây vỡ mạch máu, ở phổi có nhiều điểm xuất huyết, phổi bị viêm, triệu chứng viêm phổi có thể kéo dài 5 - 14 ngày có khi làm con vật chết. Khi giun trưởng thành thì gây viêm loét niêm mạc ruột non, lợn có triệu chứng đau bụng, khi số lượng giun nhiều sẽ gây tắc và thủng ruột, có khi giun chui vào ống mật làm tắc ống dẫn mật gây hiện tượng hoàng đản, làm cho con vật đau dữ dội. Lợn bị nhiễm giun đũa thường chậm lớn, còi cọc, giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng, và dễ mắc các bệnh khác.

II. Thực Trạng Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn Tại Huyện Na Rì Bắc Kạn

Nghiên cứu tại huyện Na Rì, Bắc Kạn cho thấy tình hình nhiễm giun đũa ở lợn vẫn còn phổ biến. Tỷ lệ nhiễm bệnh có thể khác nhau tùy thuộc vào điều kiện chăn nuôi, vệ sinh chuồng trại và phương pháp quản lý. Việc xác định chính xác tỷ lệ nhiễm và các yếu tố liên quan là cơ sở quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng chống hiệu quả. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [5], bệnh giun đũa lợn là một bệnh phổ biến ở nước ta, lợn mắc bệnh giun đũa chủ yếu từ 2 - 6 tháng tuổi, sau đó giảm dần, ở lợn dưới 2 tháng tuổi thì tỉ lệ nhiễm thấp.

2.1. Tỷ lệ nhiễm giun đũa ở lợn theo lứa tuổi và giống lợn

Tỷ lệ nhiễm giun đũa thường cao hơn ở lợn con và lợn đang lớn do hệ miễn dịch chưa phát triển đầy đủ. Các giống lợn địa phương, với sức đề kháng kém hơn, cũng có thể dễ bị nhiễm bệnh hơn so với các giống lợn ngoại. Theo Chu Thị Thơm và cs (2006) [22] lợn nhiễm giun đũa lợn với tỷ lệ cao và cường độ lớn ở lợn từ 3 - 5 tháng tuổi. Theo Bùi Quý Huy (2006) [3] lợn từ 2 - 6 tháng tuổi mắc bệnh với tỷ lệ cao, tuy nhiên mọi lứa tuổi đều mắc. Nhìn chung, lợn nhiễm bệnh giun đũa cao ở lứa tuổi 2 - 6 tháng tuổi, sau đó giảm dần.

2.2. Ảnh hưởng của phương thức chăn nuôi đến tỷ lệ nhiễm giun đũa

Phương thức chăn nuôi truyền thống, với điều kiện vệ sinh kém và việc sử dụng thức ăn không đảm bảo, thường làm tăng nguy cơ nhiễm giun đũa. Việc chăn thả tự do cũng tạo điều kiện cho lợn tiếp xúc với trứng giun trong môi trường. Thường 70% lợn nuôi ở các gia đình theo phương thức truyền thống như cho lợn ăn bèo, rau sống đều mắc bệnh ký sinh trùng. Lợn nuôi theo phương pháp mới không cho ăn bèo, rau sống thì ít mắc bệnh hơn. Lợn nuôi ở vùng đồi núi, trung du không ăn rau sống dưới nước, lợn con chưa ăn rau bèo cũng mắc bệnh (Nguyễn Đức Lưu và cs, 2004) [13].

III. Cách Nhận Biết Triệu Chứng Nhiễm Giun Đũa Ở Lợn Chi Tiết

Việc nhận biết sớm các triệu chứng của bệnh giun đũa ở lợn là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời. Các triệu chứng có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nhiễm và giai đoạn phát triển của giun. Tuy nhiên, một số dấu hiệu chung bao gồm chậm lớn, còi cọc, tiêu chảy, và viêm phổi. Khi lợn nhiễm ít giun triệu chứng không rõ. Bệnh giun đũa thường biểu hiện rõ ở những lợn nuôi thiếu dinh dưỡng, thiếu vitamin, nhiễm nhiều giun (Chu Thị Thơm và cs, 2006) [22].

3.1. Các triệu chứng lâm sàng thường gặp ở lợn nhiễm giun đũa

Lợn nhiễm giun đũa thường có biểu hiện chậm lớn, còi cọc, lông xù, da xanh xao. Tiêu chảy là một triệu chứng phổ biến, đặc biệt ở lợn con. Ngoài ra, lợn có thể bị viêm phổi, ho, khó thở, và có dấu hiệu thần kinh như co giật. Phạm Sỹ Lăng (2007) và cs [10] cho biết bệnh giun đũa thường có triệu chứng rõ rệt và tác hại nhiều ở lợn con từ 2 - 4 tháng tuổi. Giun ký sinh trong ruột non của lợn, lấy chất dinh dưỡng từ ký chủ, tiết độc tố. Lợn trưởng thành biểu hiện lâm sàng không rõ, phần nhiều là mang giun đũa, trở thành nguồn gieo rắc mầm bệnh: gầy, chậm lớn, sút cân, rối loạn tiêu hóa.

3.2. Bệnh tích khi mổ khám lợn nhiễm giun đũa nặng

Khi mổ khám lợn nhiễm giun đũa nặng, có thể thấy nhiều giun trong ruột non. Niêm mạc ruột bị viêm, loét, và có thể có các điểm xuất huyết. Trong trường hợp viêm phổi, phổi có thể bị tổn thương, có các đám xuất huyết và chứa ấu trùng giun đũa. Khi viêm phổi thấy trên mặt phổi có đám xuất huyết màu hồng thẫm, có nhiều ấu trùng giun đũa ở phổi. Khi giun trưởng thành thì thấy ruột non viêm cata có nhiều giun kí sinh. Trường hợp có quá nhiều giun làm tắc, vỡ ruột gây viêm phúc mạc.

IV. Phương Pháp Điều Trị Giun Đũa Ở Lợn Hiệu Quả Nhất Hiện Nay

Việc điều trị giun đũa ở lợn cần được thực hiện kịp thời và đúng cách để tránh các biến chứng nguy hiểm. Hiện nay, có nhiều loại thuốc tẩy giun hiệu quả, tuy nhiên, việc lựa chọn thuốc và liều lượng cần tuân theo hướng dẫn của thú y. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [5] giun đũa nhiễm độc tố gây nhiễm độc thần kinh trung ương và mạch máu, con vật có triệu chứng thần kinh (tê liệt hoặc hưng phấn). Giun lấy dinh dưỡng của ký chủ, thải cặn bã gây độc cho ký chủ. Kết quả là làm cho ký chủ gầy còm chậm lớn.

4.1. Sử dụng thuốc tẩy giun Lựa chọn và liều lượng phù hợp

Các loại thuốc tẩy giun như Ivermectin, Levamisole, và Fenbendazole thường được sử dụng để điều trị giun đũa ở lợn. Liều lượng cần được điều chỉnh phù hợp với trọng lượng và tình trạng sức khỏe của lợn. Việc sử dụng thuốc cần tuân theo hướng dẫn của nhà sản xuất và thú y để đảm bảo hiệu quả và an toàn. Cần chú ý đến thời gian ngừng thuốc trước khi giết mổ.

4.2. Phác đồ điều trị giun đũa ở lợn chi tiết và hiệu quả

Phác đồ điều trị giun đũa thường bao gồm việc sử dụng thuốc tẩy giun định kỳ, kết hợp với việc cải thiện điều kiện vệ sinh chuồng trại và chế độ dinh dưỡng. Việc tẩy giun cần được thực hiện đồng loạt cho cả đàn lợn để ngăn ngừa tái nhiễm. Cần theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của lợn sau khi tẩy giun để phát hiện và xử lý kịp thời các biến chứng.

V. Bí Quyết Phòng Bệnh Giun Đũa Cho Lợn Tại Na Rì Bắc Kạn

Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Để giảm thiểu tình hình nhiễm giun đũa ở lợn tại huyện Na Rì, Bắc Kạn, cần áp dụng các biện pháp phòng bệnh tổng hợp, bao gồm cải thiện vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn và nước uống, và tẩy giun định kỳ. Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2006) [8], bệnh giun đũa lợn là bệnh phổ biến khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển của Châu Á và Châu Phi. Nguyên nhân bệnh giun đũa lợn rất phổ biến là vì vòng đời của nó rất đơn giản, có thể truyền trực tiếp và có sức đề kháng cao.

5.1. Vệ sinh chuồng trại Yếu tố then chốt phòng bệnh giun đũa

Chuồng trại cần được vệ sinh thường xuyên, đảm bảo khô ráo, thoáng mát. Phân và chất thải cần được thu gom và xử lý đúng cách để tiêu diệt trứng giun. Định kỳ phun thuốc sát trùng để tiêu diệt mầm bệnh trong môi trường. Cần đảm bảo mật độ nuôi phù hợp để tránh lây lan bệnh.

5.2. Quản lý thức ăn và nước uống Ngăn ngừa lây nhiễm giun đũa

Thức ăn và nước uống cần đảm bảo sạch sẽ, không bị nhiễm trứng giun. Không sử dụng thức ăn thừa, ôi thiu. Nguồn nước cần được kiểm tra và xử lý định kỳ để đảm bảo an toàn. Cần bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất để tăng cường sức đề kháng cho lợn.

5.3. Tẩy giun định kỳ Lịch trình và loại thuốc phù hợp

Tẩy giun định kỳ là biện pháp quan trọng để kiểm soát tình hình nhiễm giun đũa ở lợn. Lịch trình tẩy giun cần được xây dựng phù hợp với lứa tuổi và tình trạng sức khỏe của lợn. Cần lựa chọn loại thuốc tẩy giun phù hợp và tuân theo hướng dẫn của thú y.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Về Giun Đũa Ở Lợn

Nghiên cứu về tình hình nhiễm giun đũa ở lợn tại huyện Na Rì, Bắc Kạn cho thấy đây vẫn là một vấn đề cần được quan tâm. Việc áp dụng các biện pháp phòng và điều trị hiệu quả là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe đàn lợn và nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các giải pháp mới và hiệu quả hơn trong việc kiểm soát bệnh giun đũa.

6.1. Tổng kết các biện pháp phòng và trị bệnh giun đũa hiệu quả

Các biện pháp phòng và trị bệnh giun đũa hiệu quả bao gồm vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn và nước uống, tẩy giun định kỳ, và sử dụng thuốc tẩy giun đúng cách. Cần áp dụng các biện pháp này một cách đồng bộ và liên tục để đạt được hiệu quả tốt nhất.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh giun đũa ở lợn

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc tìm kiếm các loại thuốc tẩy giun mới, phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh và chính xác, và nghiên cứu về cơ chế kháng thuốc của giun đũa. Ngoài ra, cần nghiên cứu về ảnh hưởng của bệnh giun đũa đến năng suất và chất lượng thịt lợn để có cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách phòng chống bệnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp, chăn nuôi lợn giữ vai trò thiết yếu khi vừa cung cấp nguồn thực phẩm đạm động vật thường xuyên cho xã hội, vừa tạo nguồn phân bón hữu cơ cho trồng trọt và cung cấp phụ phẩm (mỡ, da, lông) cho công nghiệp chế biến. Tại Việt Nam, phát triển chăn nuôi lợn đóng góp trực tiếp vào công tác xóa đói giảm nghèo và tạo việc làm cho nông hộ. Tuy nhiên, rào cản lớn đối với năng suất chăn nuôi là tình hình dịch bệnh phức tạp, trong đó các bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa tiến triển âm thầm ở thể mạn tính, làm giảm khả năng tăng trọng của lợn từ 10% đến 30%, gây tổn thương tổ chức phủ tạng và mở đường cho các mầm bệnh truyền nhiễm kế phát.

Huyện Na Rì là huyện miền núi vùng cao thuộc tỉnh Bắc Kạn, nơi điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, tập quán chăn nuôi lợn phần lớn mang tính chất nông hộ nhỏ lẻ, tận dụng thức ăn thừa, phụ phẩm nông nghiệp chưa qua xử lý nhiệt và điều kiện vệ sinh chuồng trại chưa đảm bảo. Tình hình nhiễm giun đũa (Ascaris suum) trên đàn lợn tại đây diễn biến phổ biến nhưng chưa được điều tra dịch tễ học hệ thống để làm căn cứ chỉ đạo thú y. Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Tình hình nhiễm giun đũa ở lợn tại một số xã thuộc huyện Na Rì - tỉnh Bắc Kạn và áp dụng biện pháp điều trị" của sinh viên Nông Thị Mai Phương (chuyên ngành Thú y, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, năm 2015) được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống thực tiễn này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Xác định tình hình nhiễm giun đũa lợn (tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm) tại một số xã của huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn theo các yếu tố dịch tễ (địa bàn, lứa tuổi, giống lợn, tính biệt, phương thức chăn nuôi, điều kiện vệ sinh, mùa vụ/thời gian và trạng thái phân).
2. Khảo sát và ghi nhận các biểu hiện triệu chứng lâm sàng đặc trưng của lợn mắc bệnh giun đũa tại thực địa.
3. Thực hiện công tác phục vụ sản xuất thú y tại cơ sở thực tập (tiêm phòng vaccine, chẩn đoán, điều trị các bệnh truyền nhiễm và nội - ngoại khoa phổ biến).
4. Thử nghiệm, so sánh và xác định hiệu lực tẩy trừ cùng độ an toàn của hai loại hóa dược trị ký sinh trùng gồm Bio-Levamisol 10% (dạng tiêm bắp) và Bio-Ivermectin (dạng trộn thức ăn); từ đó đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn ở các lứa tuổi, tính biệt, giống nuôi tại các nông hộ, trại chăn nuôi tập thể; mẫu phân tươi của lợn và lợn mắc bệnh giun đũa.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực địa và thu thập mẫu tại 3 xã gồm Lam Sơn, Cư Lễ và Văn Minh thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn; công tác xét nghiệm mẫu phân được tiến hành tại phòng xét nghiệm của Trạm Thú y huyện Na Rì.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai liên tục trong vòng 6 tháng, từ ngày 18/05/2015 đến ngày 18/11/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết phân loại học và sinh học của tác nhân gây bệnh: Theo tài liệu ký sinh trùng học thú y (Nguyễn Thị Lê và cs, 1996; Phan Thế Việt và cs, 1997; Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 1999), loài giun đũa ký sinh ở ruột non lợn được xác định là Ascaris suum Goeze, 1782, thuộc ngành Giun tròn (Nemathelminthes), lớp Nematoda, phân lớp Rhabditia, bộ Ascaridida, phân bộ Ascaridina, họ Ascaridoidea, giống Ascaris.

• Đặc điểm hình thái: Giun có màu trắng sữa, thân hình ống thuôn hai đầu, đầu có 3 môi bao quanh miệng với hàng răng cưa mịn. Giun đực trưởng thành dài 12 - 25 cm, đường kính 3 mm, đuôi cong về phía bụng và có 2 gai giao hợp bằng nhau (1,2 - 2 mm), không có túi giao hợp. Giun cái dài 30 - 35 cm, đường kính 5 - 6 mm, đuôi thẳng. Trứng giun hình bầu dục ngắn (kích thước 0,056 - 0,087 x 0,046 - 0,067 mm), vỏ dày gồm 4 lớp, lớp ngoài cùng bằng protein màu vàng cánh gián có bề mặt nhấp nhô làn sóng.
• Vòng đời sinh học: Chu kỳ phát triển của Ascaris suum là chu kỳ trực tiếp, không cần ký chủ trung gian. Giun cái đẻ khoảng 100.000 - 200.000 trứng/ngày (trung bình 27 triệu trứng trong suốt vòng đời 7 - 10 tháng). Trứng theo phân ra môi trường ngoài, phát triển thành trứng chứa ấu trùng gây nhiễm. Lợn nuốt phải trứng cảm nhiễm qua thức ăn, nước uống; ấu trùng nở ra ở ruột non, chui qua niêm mạc vào tĩnh mạch màng treo ruột về gan, sau đó theo tuần hoàn qua tim lên phổi, lột xác thành ấu trùng kỳ III tại phế nang. Từ phổi, ấu trùng di hành ngược lên phế quản, khí quản, hầu rồi được nuốt trở lại ruột non để lột xác thành giun trưởng thành. Thời gian hoàn thành vòng đời mất 54 - 62 ngày.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học:

• Phương pháp thu thập mẫu: Sử dụng phương pháp lấy mẫu chùm nhiều bậc ngẫu nhiên tại các nông hộ và trang trại ở 3 xã nghiên cứu. Mỗi cá thể lợn được lấy 20 - 30 g phân tươi mới thải tại 3 vị trí (đầu, giữa, cuối đống phân), đựng trong túi nilon vô trùng kèm phiếu ghi nhận dịch tễ (địa điểm, lứa tuổi, tính biệt, giống, tình trạng vệ sinh thú y, phương thức nuôi, trạng thái phân).
• Phương pháp xét nghiệm định tính tìm trứng giun: Áp dụng phương pháp phù nổi Fülleborn. Nguyên lý dựa trên sự chênh lệch tỷ trọng giữa dung dịch muối ăn (NaCl) bão hòa (tỷ trọng d ≈ 1,20) và trứng giun đũa (tỷ trọng d ≈ 1,06 - 1,10), làm cho trứng nổi lên bề mặt. Dung dịch nước muối bão hòa được pha theo tỷ lệ 380 g NaCl hòa tan hoàn toàn trong 1 lít nước sôi, để nguội kết tinh và lọc sạch. Lấy 5 - 10 g phân nghiền nát với 40 - 50 ml nước muối bão hòa, lọc bỏ cặn thô qua lưới thép, rót dịch vào lọ nhỏ đến đầy tràn miệng, đặt phiến kính tiếp xúc bề mặt dung dịch trong 20 - 30 phút, sau đó nhấc phiến kính soi dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại thích hợp.
• Phương pháp đánh giá cường độ nhiễm: Căn cứ quy định định tính theo số lượng trứng đếm được trên một vi trường kính hiển vi (theo Nguyễn Thị Lê và cs, 1996):
  • Cường độ nhẹ (+): 1 - 3 trứng/vi trường.
  • Cường độ trung bình (++): 4 - 6 trứng/vi trường.
  • Cường độ nặng (+++): 7 - 9 trứng/vi trường.
  • Cường độ rất nặng (++++): ≥ 9 trứng/vi trường.
• Quy chuẩn phân loại các yếu tố dịch tễ:
  • Lứa tuổi lợn: Chia làm 4 nhóm (≤ 2 tháng tuổi; > 2 - 4 tháng tuổi; > 4 - 6 tháng tuổi; > 6 tháng tuổi).
  • Giống/loại lợn: Lợn nội (giống Móng Cái địa phương), lợn lai (F1 ngoại x nội), lợn ngoại (Landrace, Yorkshire).
  • Phương thức chăn nuôi: Công nghiệp (nuôi nhốt hoàn toàn, chuồng kiên cố, thức ăn công nghiệp tổng hợp, có hệ thống xử lý chất thải) và truyền thống (quy mô nông hộ nhỏ lẻ, tận dụng rau bèo sống, phế phẩm nông nghiệp, bã rượu, chuồng trại đơn giản).
  • Tình trạng vệ sinh thú y: 3 mức độ gồm Tốt (chuồng khô ráo, nền gạch/xi măng có rãnh thoát phân, cọ rửa khử trùng thường xuyên, thức ăn/nước sạch), Trung bình (nền xi măng/gạch nhưng không dọn phân hàng ngày, tồn đọng phân 1 - 2 ngày, rửa máng 1 - 2 lần/tuần) và Kém (nền đất/xi măng ẩm thấp, ứ đọng phân nhiều tuần, không có rãnh thoát nước, máng ăn bẩn).
• Phương pháp thử nghiệm lâm sàng và đánh giá hiệu lực thuốc:
  • Lựa chọn 50 con lợn xét nghiệm dương tính với giun đũa, chia ngẫu nhiên thành 2 lô thí nghiệm (n = 25 con/lô), cân trọng lượng từng cá thể để xác định liều lượng.
  • Lô 1: Sử dụng thuốc Bio-Levamisol 10%, đường tiêm bắp với liều 1 ml/10 kg thể trọng (TT).
  • Lô 2: Sử dụng thuốc Bio-Ivermectin, đường uống/trộn vào thức ăn lỏng với liều 0,8 g/kg thức ăn (tương đương liều chỉ dẫn của nhà sản xuất).
  • Đánh giá độ an toàn thông qua theo dõi phản ứng phụ lâm sàng sau cấp thuốc 1 giờ. Đánh giá hiệu lực tẩy sạch trứng bằng phương pháp Fülleborn kiểm tra phân lặp lại tại các thời điểm ngày thứ 3, ngày thứ 5 và ngày thứ 7 sau khi dùng thuốc.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thu thập được quản lý và xử lý thống kê bằng phần mềm Microsoft Excel và Minitab 14.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh chăn nuôi lợn tại huyện vùng cao Na Rì (Bắc Kạn), phân tích tác hại kinh tế và kỹ thuật của bệnh ký sinh trùng đường tiêu hóa do Ascaris suum. Tác giả xác định rõ 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 2 mục đích ứng dụng và nêu bật ý nghĩa khoa học (cung cấp dẫn liệu dịch tễ học giun đũa tại tiểu vùng sinh thái núi cao) cùng ý nghĩa thực tiễn (xây dựng phác đồ tẩy giun an toàn, hiệu quả kinh tế cho người chăn nuôi).

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về bệnh giun đũa lợn:

• Hệ thống phân loại, hình thái học chi tiết của giun đực, giun cái và cấu trúc 4 lớp của vỏ trứng.
• Vòng đời sinh học và cơ chế sinh bệnh học: Tác động cơ giới và truyền nhiễm của ấu trùng di hành qua gan (gây hoại tử, xuất huyết lấm tấm dạng "vết đốm trắng") và phổi (gây viêm phổi xuất huyết, làm tổn thương phổi nặng gấp 10 lần khi kết hợp với bệnh suyễn lợn theo công bố của Anderdahl, 1997); tác động tước đoạt dinh dưỡng, tiết độc tố ascaridin gây nhiễm độc thần kinh và biến chứng cơ học (tắc ruột, thủng ruột, tắc ống mật) của giun trưởng thành.
• Các yếu tố dịch tễ học: Sức đề kháng bền vững của trứng giun ngoài tự nhiên (sống từ 11 tháng đến 5 năm), đường lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và qua núm vú lợn mẹ.
• Lịch sử các nghiên cứu trong nước (Phạm Văn Khuê, Trịnh Văn Thịnh, Phan Thế Việt, Phạm Sỹ Lăng, Nguyễn Thị Kim Lan) và các phác đồ hóa dược, bài thuốc nam truyền thống (vỏ xoan, hạt cau, sử quân tử, lá đu đủ) cùng các biện pháp ủ phân nhiệt sinh học để tiêu diệt mầm bệnh.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết vật liệu, hóa chất, dụng cụ xét nghiệm, địa điểm thực hiện (3 xã Lam Sơn, Cư Lễ, Văn Minh) và thời gian nghiên cứu (tháng 5/2015 đến tháng 11/2015). Tác giả chuẩn hóa quy trình lấy mẫu phân chùm nhiều bậc, kỹ thuật phù nổi Fülleborn dùng dung dịch NaCl bão hòa, tiêu chí phân cấp cường độ nhiễm 4 mức (+ đến ++++), tiêu chuẩn hóa 3 nhóm vệ sinh thú y, 2 phương thức nuôi, thiết kế thử nghiệm lâm sàng so sánh Bio-Levamisol 10% và Bio-Ivermectin trên 50 cá thể, cùng các công thức tính toán tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm, hiệu lực tẩy trừ thuốc và phương pháp xử lý thống kê.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương 4 được chia thành 3 mảng lớn:

• Công tác phục vụ sản xuất: Kết quả tiêm phòng vaccine phòng chống 5 bệnh truyền nhiễm cho 2.351 lượt gia súc, gia cầm với độ an toàn 100%; chẩn đoán và điều trị hiệu quả bệnh phân trắng lợn con (khỏi 94,17%), tụ huyết trùng lợn (100%), tụ huyết trùng trâu bò (100%), bệnh ghẻ trâu (100%); thực hiện các thao tác kỹ thuật thiến hoạn, đỡ đẻ và tiêm sắt phòng thiếu máu cho lợn con.
• Kết quả nghiên cứu dịch tễ học giun đũa lợn: Khảo sát trên tổng số 540 mẫu phân, làm rõ sự biến động của tỷ lệ và cường độ nhiễm theo 8 chỉ tiêu dịch tễ:
  • Tỷ lệ nhiễm chung toàn huyện là 25,18% (xã Lam Sơn cao nhất 33,33%, Cư Lễ 22,15%, Văn Minh thấp nhất 15,49%).
  • Lứa tuổi: Lợn 2 - 4 tháng tuổi nhiễm cao nhất (37,56%), lợn ≤ 2 tháng tuổi nhiễm thấp nhất (14,65%).
  • Giống lợn: Lợn lai nhiễm cao nhất (36,20%), lợn nội (14,36%), lợn ngoại thấp nhất (11,25%).
  • Tính biệt: Đực (26,49%) và cái (24,18%) không có sự sai khác mang ý nghĩa thống kê.
  • Phương thức nuôi: Chăn nuôi truyền thống có tỷ lệ nhiễm (42,20%) cao gấp 3,09 lần chăn nuôi công nghiệp (13,66%).
  • Vệ sinh thú y: Chuồng trại vệ sinh kém có tỷ lệ nhiễm lên đến 66,66%, so với mức trung bình (15,30%) và tốt (11,94%).
  • Mùa vụ/tháng: Tỷ lệ nhiễm cao nhất vào tháng 7 (36,24%) và giảm dần đến tháng 11 (10,53%).
  • Trạng thái phân: Nhóm lợn tiêu chảy có tỷ lệ nhiễm (53,84%) cao vượt trội so với nhóm phân bình thường (18,34%).
• Khảo sát lâm sàng và thử nghiệm thuốc: Ghi nhận 4 mức độ triệu chứng lâm sàng trên 540 cá thể theo dõi; xác định hiệu lực tẩy giun của Bio-Levamisol 10% đạt 96,00% sau 7 ngày (với 88% sạch trứng ngay ngày thứ 3), vượt trội hơn so với Bio-Ivermectin dạng trộn thức ăn đạt hiệu lực 80,00%. Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật phòng chống bệnh giun đũa toàn diện.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng kết toàn bộ các chỉ số dịch tễ học và kết quả thử nghiệm thuốc tẩy giun; đề xuất 2 nhóm kiến nghị cụ thể đối với chính quyền địa phương, trạm thú y huyện và người chăn nuôi nhằm đẩy mạnh tuyên truyền quy trình ủ phân nhiệt sinh học, cải thiện chuồng trại và định kỳ tẩy giun cho đàn lợn.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu dịch tễ học và thực nghiệm lâm sàng

Số liệu dịch tễ học giun đũa lợn thu thập từ 540 mẫu phân tại 3 xã thuộc huyện Na Rì được tổng hợp chi tiết qua các bảng số liệu sau:

Bảng 1: Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa lợn theo địa bàn và các yếu tố dịch tễ học

Yếu tố khảo sát	Phân loại yếu tố	Số mẫu kiểm tra (mẫu)	Số mẫu nhiễm (mẫu)	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ nhẹ + (%)	Cường độ TB ++ (%)	Cường độ nặng +++ (%)	Cường độ rất nặng ++++ (%)
Địa bàn xã	Xã Lam Sơn	231	77	33,33	84,41	9,29	3,97	2,63
	Xã Cư Lễ	167	37	22,15	83,78	8,10	5,40	2,70
	Xã Văn Minh	142	22	15,49	86,36	4,32	8,69	0,00
Lứa tuổi	≤ 2 tháng tuổi	116	17	14,65	94,11	5,88	0,00	0,00
	> 2 - 4 tháng tuổi	205	77	37,56	85,71	6,49	5,19	2,59
	> 4 - 6 tháng tuổi	118	24	20,33	87,50	8,33	4,16	0,00
	> 6 tháng tuổi	101	18	17,82	11,88	16,66	11,11	5,55
Loại/Giống lợn	Lợn nội (Móng Cái)	181	26	14,36	80,76	7,69	7,69	3,84
	Lợn lai	279	101	36,20	85,14	7,92	4,95	1,98
	Lợn ngoại	80	9	11,25	88,88	11,11	0,00	0,00
Tính biệt	Lợn đực	234	62	26,49	80,64	9,67	6,45	3,22
	Lợn cái	306	74	24,18	87,83	6,75	4,05	1,35
Phương thức nuôi	Công nghiệp	322	44	13,66	93,18	6,81	0,00	0,00
	Truyền thống	218	92	42,20	80,43	8,69	7,60	3,26
Vệ sinh thú y	Vệ sinh tốt	268	32	11,94	93,75	6,25	0,00	0,00
	Vệ sinh trung bình	183	28	15,30	89,28	7,14	3,57	0,00
	Vệ sinh kém	114	76	66,66	78,94	9,21	7,89	3,94
Thời gian theo tháng	Tháng 7	149	54	36,24	88,88	1,85	5,55	3,70
	Tháng 8	157	51	32,48	84,31	9,80	3,92	1,96
	Tháng 9	92	14	15,22	71,42	21,42	7,14	0,00
	Tháng 10	85	11	12,94	80,00	20,00	10,00	0,00
	Tháng 11	57	6	10,53	100,00	0,00	0,00	0,00
Trạng thái phân	Phân bình thường	436	80	18,34	95,00	3,75	1,25	0,00
	Phân tiêu chảy	104	56	53,84	69,64	14,28	10,74	5,35
Tính chung	Toàn bộ mẫu	540	136	25,18	84,55	8,08	5,14	2,20

Bảng 2: Biểu hiện lâm sàng trên đàn lợn theo dõi (n = 540 con)

Nhóm triệu chứng lâm sàng ghi nhận	Số lợn biểu hiện (con)	Tỷ lệ (%)
Không có biểu hiện lâm sàng rõ ràng	229	42,40
Xù lông, gầy còm, chậm lớn, có biểu hiện rối loạn tiêu hóa	190	35,18
Ỉa chảy, sút cân, còi cọc, niêm mạc nhợt nhạt	101	18,70
Ỉa chảy, sút cân, còi cọc, niêm mạc nhợt nhạt kèm biểu hiện thần kinh, đi đứng xiêu vẹo	20	3,70

Bảng 3: So sánh hiệu lực tẩy giun và độ an toàn của hai loại thuốc thí nghiệm (n = 25 con/lô)

Chỉ tiêu theo dõi	Thuốc Bio-Levamisol 10% (Tiêm bắp 1 ml/10 kg TT)	Thuốc Bio-Ivermectin (Trộn thức ăn 0,8 g/kg TĂ)
Tỷ lệ sạch trứng sau 3 ngày	22/25 con (88,00%)	15/25 con (60,00%)
Tỷ lệ sạch trứng sau 5 ngày	1/25 con (4,00%)	3/25 con (12,00%)
Tỷ lệ sạch trứng sau 7 ngày	1/25 con (4,00%)	2/25 con (8,00%)
Hiệu quả tẩy sạch chung	24/25 con (96,00%)	20/25 con (80,00%)
Số lợn có phản ứng phụ lâm sàng	2 con (8,00% - mẫn cảm nhẹ)	2 con (8,00% - nôn, sốt nhẹ, bỏ ăn)
Tỷ lệ lợn chết do thuốc	0 con (0,00% - An toàn 100%)	0 con (0,00% - An toàn 100%)

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

Từ các kết quả nghiên cứu thực tế, tác giả đã đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật 4 bước:

1. Quy trình tẩy giun định kỳ: Đối với lợn nuôi gia đình, tẩy giun 3 tháng/lần (nếu vệ sinh tốt và ăn thức ăn chín thì chỉ cần tẩy 1 lần sau tách mẹ); đối với lợn thịt tẩy 2 lần (lần 1 sau cai sữa, lần 2 lúc 4 tháng tuổi); đối với lợn nái cần tẩy trước khi phối giống và trước khi đẻ 1 tháng nhằm ngăn lây truyền trứng sang lợn con qua núm vú.
2. Xử lý phân bằng phương pháp nhiệt sinh học: Thu gom phân chuồng trộn với lá xanh, vôi bột và tro bếp, tiến hành ủ nổi (đắp đống trát bùn kín 10 cm) hoặc ủ chìm trong hố. Quá trình lên men yếm khí và hiếu khí tạo nhiệt độ đống phân đạt 55 - 60°C, tiêu diệt hoàn toàn trứng và ấu trùng giun đũa.
3. Vệ sinh thú y và môi trường chuồng nuôi: Định kỳ quét dọn, cọ rửa chuồng trại và khử trùng bằng vôi bột hoặc hóa chất tiêu độc; không sử dụng phân tươi bón cho rau xanh, rửa sạch hoặc nấu chín rau bèo trước khi cho lợn ăn.
4. Nâng cao chế độ dinh dưỡng: Bổ sung thức ăn tinh, đạm (bột cá, khô đậu tương) và premix khoáng - vitamin nhằm tăng cường sức đề kháng tự nhiên cho đàn lợn.

Đóng góp khoa học của đề tài

Khóa luận đã cung cấp một bộ dữ liệu dịch tễ học thực nghiệm đầy đủ về bệnh giun đũa lợn tại vùng cao huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Kết quả nghiên cứu xác nhận tỷ lệ nhiễm giun đũa chung (25,18%) tại địa phương đã giảm đáng kể so với các công bố lịch sử trước đây ở miền Bắc (như nghiên cứu của Trịnh Văn Thịnh và cs năm 1987 ghi nhận tỷ lệ nhiễm 56,0%). Đề tài đã làm sáng tỏ mối liên hệ định lượng giữa tỷ lệ cảm nhiễm với điều kiện vệ sinh kém (tăng nguy cơ nhiễm lên 66,66%) và phương thức chăn nuôi truyền thống (42,20%). Đồng thời, nghiên cứu chứng minh tính ưu việt của phác đồ tiêm bắp Bio-Levamisol 10% (hiệu lực 96,00%, kiểm soát chính xác liều lượng theo thể trọng) so với dạng trộn thức ăn Bio-Ivermectin (80,00%, dễ sai lệch liều do tính thèm ăn không đồng đều).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của khóa luận:

• Phạm vi không gian nghiên cứu mới chỉ tập trung tại 3 xã (Lam Sơn, Cư Lễ, Văn Minh) trong tổng số các đơn vị hành chính của huyện Na Rì, chưa bao quát được toàn diện các tiểu vùng địa hình khác nhau của toàn huyện.
• Giới hạn về thời gian khảo sát chỉ thực hiện trong 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 11/2015), chưa phản ánh trọn vẹn sự biến động dịch tễ học qua các tháng mùa đông sâu và mùa xuân đầu năm (từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau).
• Quy mô thử nghiệm so sánh hiệu lực thuốc điều trị còn dừng ở 25 cá thể cho mỗi loại thuốc; các đánh giá bệnh tích nội tạng (ở gan và phổi) chủ yếu dựa trên tổng quan lý thuyết và theo dõi triệu chứng lâm sàng ngoài cơ thể mà chưa tiến hành mổ khám mổ xẻ trên diện rộng đối với lợn thịt xuất chuồng.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi điều tra dịch tễ học trên toàn bộ địa bàn các xã còn lại của huyện Na Rì trong chu kỳ liên tục 12 tháng của năm để hoàn thiện bản đồ dịch tễ ký sinh trùng thú y.
• Triển khai nghiên cứu bệnh tích mổ khám chuyên sâu tại các lò giết mổ tập trung nhằm đánh giá mức độ tổn thương thực tế ở gan và phổi do ấu trùng Ascaris suum di hành, cũng như tương quan giữa nhiễm giun đũa và hội chứng viêm phổi phức hợp ở lợn địa phương.
• Thử nghiệm mở rộng thêm các hoạt chất hóa dược thế hệ mới và các bài thuốc nam bản địa (cao vỏ xoan, bột hạt cau, sử quân tử) nhằm đa dạng hóa các giải pháp điều trị chi phí thấp cho đồng bào miền núi.

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp là tài liệu tham khảo thực tiễn hữu ích cho nhiều đối tượng:

• Sinh viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y: Cung cấp tài liệu học tập chuẩn mực về phương pháp thu thập mẫu phân theo chùm nhiều bậc, quy trình thao tác kỹ thuật xét nghiệm phù nổi Fülleborn với dung dịch NaCl bão hòa và phương pháp đếm phân cấp cường độ trứng trên vi trường kính hiển vi.
• Bác sĩ thú y cơ sở, cán bộ Trạm Thú y huyện: Tham khảo cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực địa để hoạch định kế hoạch tiêm phòng, định kỳ tẩy giun sán và chỉ đạo mùa vụ chăn nuôi tại các địa bàn miền núi có điều kiện tương tự tỉnh Bắc Kạn.
• Các hộ chăn nuôi lợn trang trại và nông hộ: Ứng dụng trực tiếp quy trình kỹ thuật ủ phân nhiệt sinh học (55 - 60°C) để diệt trừ mầm bệnh giun sán mà không tốn kém chi phí, đồng thời nắm vững phác đồ sử dụng Bio-Levamisol 10% tiêm bắp đúng liều lượng nhằm đạt hiệu quả tẩy trừ giun đũa cao nhất.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Tỷ lệ và cường độ nhiễm giun đũa trung bình trên đàn lợn tại 3 xã thuộc huyện Na Rì được ghi nhận là bao nhiêu? Trả lời: Qua kiểm tra xét nghiệm 540 mẫu phân bằng phương pháp phù nổi Fülleborn, tỷ lệ nhiễm giun đũa trung bình toàn huyện là 25,18% (136 mẫu dương tính). Trong đó, cường độ nhiễm nhẹ (+) chiếm ưu thế với 84,55% (115 con), cường độ trung bình (++) chiếm 8,08% (11 con), cường độ nặng (+++) chiếm 5,14% (7 con) và cường độ rất nặng (++++) chiếm 2,20% (3 con). Giữa 3 xã, xã Lam Sơn có tỷ lệ nhiễm cao nhất (33,33%), tiếp theo là xã Cư Lễ (22,15%) và thấp nhất là xã Văn Minh (15,49%).

Câu hỏi 2: Lứa tuổi và giống lợn nào có tỷ lệ nhiễm giun đũa cao nhất theo số liệu điều tra của khóa luận? Trả lời: Theo kết quả điều tra, lợn ở lứa tuổi > 2 - 4 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm giun đũa cao nhất, đạt 37,56% (77/205 con); lợn ≤ 2 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm thấp nhất với 14,65% (17/116 con). Xét theo giống lợn, lợn lai có tỷ lệ nhiễm cao nhất với 36,20% (101/279 con), tiếp đến là giống lợn nội địa phương với 14,36% (26/181 con) và thấp nhất là giống lợn ngoại với 11,25% (9/80 con).

Câu hỏi 3: Phương thức chăn nuôi và điều kiện vệ sinh thú y ảnh hưởng như thế nào đến tỷ lệ nhiễm giun đũa lợn? Trả lời: Sự sai khác về tỷ lệ nhiễm giữa các điều kiện chăn nuôi là rất lớn: lợn nuôi theo phương thức truyền thống (tận dụng rau bèo sống, phụ phẩm nông nghiệp) có tỷ lệ nhiễm lên tới 42,20%, cao gấp 3,09 lần so với phương thức nuôi công nghiệp (13,66%). Về điều kiện vệ sinh thú y, đàn lợn nuôi ở môi trường vệ sinh kém có tỷ lệ nhiễm cao vượt trội lên tới 66,66%, trong khi lợn nuôi ở điều kiện vệ sinh trung bình là 15,30% và điều kiện vệ sinh tốt chỉ nhiễm 11,94%.

Câu hỏi 4: Thử nghiệm thực tế cho thấy hiệu lực tẩy giun của Bio-Levamisol 10% và Bio-Ivermectin khác nhau ra sao? Trả lời: Thử nghiệm trên 2 lô lợn nhiễm bệnh (mỗi lô 25 con) cho thấy thuốc tiêm bắp Bio-Levamisol 10% đạt hiệu lực tẩy sạch chung là 96,00% (24/25 con), trong đó tỷ lệ sạch trứng ngay sau 3 ngày đạt 88,00%. Ngược lại, thuốc Bio-Ivermectin dạng trộn thức ăn chỉ đạt hiệu lực tẩy sạch chung 80,00% (20/25 con), với tỷ lệ sạch trứng sau 3 ngày là 60,00%. Cả hai loại thuốc đều có độ an toàn 100% (không có ca tử vong), tuy nhiên tỷ lệ sạch bệnh của Bio-Levamisol 10% cao hơn do thuốc tiêm bắp được định lượng chính xác theo thể trọng và hấp thu nhanh vào máu.

Câu hỏi 5: Triệu chứng lâm sàng chủ yếu nào được ghi nhận ở đàn lợn nhiễm giun đũa tại địa bàn nghiên cứu? Trả lời: Theo dõi trên 540 cá thể lợn, có 42,40% (229 con) nhiễm giun nhưng không biểu hiện triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Các trường hợp có triệu chứng được phân thành 3 nhóm: 35,18% (190 con) có biểu hiện xù lông, gầy còm, chậm lớn, rối loạn tiêu hóa; 18,70% (101 con) biểu hiện ỉa chảy, sút cân, còi cọc và niêm mạc nhợt nhạt; và 3,70% (20 con) biểu hiện nhiễm nặng kết hợp ỉa chảy, còi cọc, niêm mạc nhợt nhạt kèm theo triệu chứng thần kinh, đi đứng xiêu vẹo do nhiễm độc tố giun đũa.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Thị Mai Phương đã hoàn thành việc khảo sát đặc điểm dịch tễ học bệnh giun đũa lợn (Ascaris suum) trên 540 mẫu phân tại huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, xác định tỷ lệ nhiễm trung bình là 25,18% với mức độ cảm nhiễm cao nhất tập trung ở lợn lai (36,20%), lứa tuổi 2 - 4 tháng (37,56%), nuôi theo tập quán truyền thống (42,20%) và vệ sinh kém (66,66%). Nghiên cứu đã chứng minh hiệu lực điều trị vượt trội của thuốc tiêm bắp Bio-Levamisol 10% (đạt 96,00%) so với thuốc trộn thức ăn Bio-Ivermectin (đạt 80,00%) trong điều kiện chăn nuôi thực tế tại địa phương. Đồng thời, công trình đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật khả thi kết hợp giữa định kỳ tẩy giun, cải thiện chuồng trại và xử lý phân bằng phương pháp nhiệt sinh học (55 - 60°C) nhằm nâng cao hiệu quả phòng trừ dịch bệnh cho ngành chăn nuôi lợn miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách phát triển ngành chăn nuôi, ngành chăn nuôi cũng có bước phát triển mới. Nhu cầu con người ngày một nâng cao, vì thế yêu cầu đối với các sản phẩm chăn nuôi cũng ngày càng cao. Trong ngành chăn nuôi nói chung và ngành chăn nuôi lợn nói riêng chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Vì một mặt nó là nguồn cung cấp thực phẩn thường xuyên cho nhu cầu của con người, mặt khác là nguồn cung cấp phân bón cho cây trồng và là nguồn cung cấp các sản phẩm phụ: mỡ, lông, da.

cho ngành công nghiệp chế biến. Đối với nước ta, ngành chăn nuôi lợn không những góp phần xóa đói giảm nghèo mà còn giúp nhiều hộ gia đình làm giàu, góp phần giải quyết công ăn việc làm, giúp người dân có thêm thu nhập. Trong thực tiễn chăn nuôi, tình hình dịch bệnh trong những năm gần đây xảy ra ngày càng phức tạp với nhiều loại dịch bệnh, gây tổn thất lớn về kinh tế cho người chăn nuôi. Bên cạnh những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm thì bệnh kí sinh trùng cũng gây thiệt hại không nhỏ cho ngành chăn nuôi lợn.

Bệnh kí sinh trùng nói chung và bệnh giun đũa lợn nói riêng tuy không gây chết hàng loạt nhưng nó làm lợn gầy gò, giảm sinh trưởng, ảnh hưởng tới năng suất chăn nuôi và chất lượng sản phẩm. Huyện Na Rì là một huyện thuộc miền núi vùng cao, ngành chăn nuôi lợn chưa được người dân chú ý nên đàn lợn bị mắc bệnh kí sinh trùng khá nhiều. Để giúp người dân hiểu được tác hại của bệnh giun đũa lợn và có biện pháp phòng trị bệnh, từng bước nâng cao năng suất chất lượng của ngành chăn nuôi lợn ở tỉnh Bắc Kạn, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tình hình nhiễm giun đũa ở lợn tại một số xã thuộc huyện Na Rì - tỉnh Bắc Kạn và áp dụng biện pháp điều trị”. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định tình hình nhiễm giun đũa lợn ở một số xã của huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.

- Nghiên cứu các triệu chứng lâm sàng của bệnh giun đũa lợn. - Nghiên cứu biện pháp phòng và trị bệnh giun đũa lợn. - Xác định hiệu lực tẩy của thuốc Bio - Ivermectin và Bio - Levamisol 10%. Mục đích nghiên cứu - Cung cấp thông tin mới về bệnh giun đũa lợn.

- Đề xuất các phương pháp phòng và trị bệnh giun đũa lợn hiệu quả. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ của bệnh giun đũa lợn của một số xã thuộc huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu biện pháp phòng và trị bệnh giun đũa lợn.

Ý nghĩa thực tiễn Đề ra biện pháp phòng trị bệnh giun đũa lợn có hiệu quả cao, từ đó góp phần hạn chế những thiệt hại cho ngành chăn nuôi lợn. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.Cơ sở khoa học của đề tài Bệnh ký sinh trùng ở đường tiêu hóa thường là những bệnh tiến triển ở thể mạn tính, triệu chứng của bệnh thường không rõ ràng. Đó cũng là nguồn reo rắc bệnh ra bên ngoài và lây lan sang các con khác, làm cho bệnh càng có điều kiện phát sinh mạnh ảnh hưởng lớn đến quá trình sinh trưởng và phát triển của vật nuôi. Những hiểu biết chung vê giun đũa lợn * Giun đũa lợn trong hệ thống phân loại động vật Theo Nguyễn Thị Lê và cs (1996) [11]; Phan Thế Việt và cs (1997) [24] giun đũa lợn có vị trí trong hệ thống phân loại động vật như sau: Ngành Nemathelminthes Schneider,1873 Lớp Nematoda Rudolphi, 1808 Phân lớp Rhabditia Pearse, 1942 Bộ Ascaridida Skrjabin, 1940 Phân bộ Ascaridina Skrjabin, 1915 Họ Ascaridoidea Baird, 1758 Giống Ascaris Linneau, 1758 Loài Ascaris suum Goeze, 1782 *Hình thái Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [5] cho biết hình thái của giun đũa lợn như sau: + Giun đũa lợn có màu trắng sữa, thân hình ống, hai đầu hơi nhọn.

+ Kích thước cơ thể lớn. Đầu có 3 môi quanh miệng (1 môi ở phía lưng và 2 môi ở phía bụng). Trên rìa môi có 1 hàng răng cửa rất rõ. 4 + Giun đực có kích thước dài 12 - 25 cm,đường kính 3 mm, đuôi cong về mặt bụng, có 2 gai giao hợp dài bằng nhau (1,2 - 2 mm), không có túi giao hợp.

+ Giun cái dài 30 - 35cm, đường kính 5 - 6 cm, đuôi thẳng. + Trứng hình bầu dục hơi ngắn, kích thước 0,056 - 0,087 x 0,046 - 0,067 mm, vỏ dầy gồm 4 lớp vỏ, lớp ngoài cùng là protit, màu vàng cánh dán, nhấp nhô làn sóng *Vòng đời Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [5] cho biết: Vòng đời của giun đũa lợn không cần ký chủ trung gian. Giun cái trưởng thành ký sinh ở ruột non lợn, đẻ trứng. Sau khi thụ tinh, giun cái đẻ trứng từ 100.000 trứng trên ngày, trung bình mỗi giun cái đẻ 27 triệu trứng, trứng theo phân ra ngoài, gặp điều kiện tự nhiên thích hợp (nhiệt độ, ẩm độ, ánh sáng) trứng phát triển thành trứng có ấu trùng có sức gây bệnh.

Lợn nuốt phải trứng này, vào đường tiêu hóa ấu trùng sẽ nở ra, chui vào mạch máu niêm mạc ruột, theo máu về gan, một số ít chui vào ống lâm ba màng treo ruột, vào tĩnh mạch màng treo ruột rồi vào gan. Sau vài ngày ấu trùng tiếp tục di hành tới phổi. Khi tới phổi ấu trùng phổi ấu trùng lột xác thành ấu trùng kỳ III (trong một số trường hợp ấu trùng có thể theo máu vào tới gan, sau đó qua tim rồi về tới phổi). Ấu trùng này từ mạch máu phổi chui về phế bào, qua khí quản và cùng với niêm dịch lên hầu, sau đó được nuốt xuống ruột non, lột xác lần nữa và phát triển thành giun trưởng thành.

Thời gian hoàn thành vòng đời: 54 - 62 ngày. Giun đũa sống nhờ vào chất dinh dưỡng của ký chủ, đồng thời tiết dịch tiêu hóa phân giải ở niêm mạc ruột và lấy tổ chức đó vào để nuôi bản thân. Thời gian sống của giun đũa không quá 7 - 10 tháng. Vòng đời của giun đũa phụ thuộc vào tình trạng thay đổi sinh lý, sức đề kháng của lợn.

Khi điều kiện sống bất lợi (lúc ký chủ sốt cao).thời gian sống của giun đũa sẽ ngắn đi (Nguyễn Thị Kim Lan và cs, 1999) [5]. Số lượng giun đũa có thể vài nghìn con/1 cơ thể lợn. Bệnh giun đũa lợn Theo Phạm sỹ Lăng và cs (2007) [9], bệnh giun đũa lợn phổ biến ở khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển ở Châu Phi và Châu Á. Lợn con mắc bệnh giun đũa sinh trưởng và phát dục không đầy đủ, sản phẩm (thịt) giảm đến 30%.

Ở Việt Nam, bệnh giun đũa lợn thấy ở tất cả các vùng sinh thái, trong các cơ sở nuôi lợn tập trung và gia đình. Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [5], bệnh giun đũa lợn là một bệnh phổ biến ở nước ta, lợn mắc bệnh giun đũa chủ yếu từ 2 - 6 tháng tuổi, sau đó giảm dần, ở lợn dưới 2 tháng tuổi thì tỉ lệ nhiễm thấp. Bệnh do loài Ascaris suum gây nên, giun ký sinh ở ruột non của lợn nhà, lợn rừng. * Dịch tễ học Theo Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [5], trứng giun đũa lợn có sứa đề kháng rất mạnh với một số hóa chất như: focrmon 2%, creolin 3%.ở nhiệt độ 45 - 50 0C thì trứng chết trong nửa giờ, nước nóng 60 0C diệt trứng trong 5 phút, nước 70 0C thì diệt trong 1 - 10 giây.

Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2006) [8], bệnh giun đũa lợn là bệnh phổ biến khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển của Châu Á và Châu Phi. Nguyên nhân bệnh giun đũa lợn rất phổ biến là vì vòng đời của nó rất đơn giản, có thể truyền trực tiếp và có sức đề kháng cao. - Tuổi mắc bệnh giun đũa: Có nhiều tác giả đề cập đến vấn đề này, theo Chu Thị Thơm và cs (2006) [22] lợn nhiễm giun đũa lợn với tỷ lệ cao và cường độ lớn ở lợn từ 3 - 5 tháng tuổi. Theo Bùi Quý Huy (2006) [3] lợn từ 2 - 6 tháng tuổi mắc bệnh với tỷ lệ cao, tuy nhiên mọi lứa tuổi đều mắc.

Nhìn chung, lợn nhiễm bệnh giun đũa cao ở lứa tuổi 2 - 6 tháng tuổi, sau đó giảm dần. Nguyên nhân có tình trạng này là do điều kiện khí hậu nước ta nóng và ẩm thuận lợi cho trứng giun phát triển. Mặt khác công tác thú y ở các cơ sở 6 mặc dù đã được quan tâm nhưng chưa được thực hiện tốt, chưa ủ phân, còn bón phân tươi vào ruộng trồng cây thức ăn cho lợn… - Động vật cảm nhiễm: Theo Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [10] lợn nhà và lợn rừng ở các lứa tuổi 1 - 4 tháng tuổi nhiễm giun đũa với tỷ lệ cao nhất và bị bệnh nặng hơn lợn trưởng thành. Lợn con dưới 2 tháng tuổi tỷ lệ nhiễm giun đũa là 39,2%; 3 - 4 tháng tuổi tỷ lệ nhiễm là 48,0%; trên 8 tháng tuổi tỷ lệ nhiễm là 24,9%.

- Đường truyền nhiễm: Theo nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Xuân Bình (2005) [2], Nguyễn Thị Kim Lan và cs (1999) [5], Phạm Sỹ Lăng và cs (2009) [10], bệnh được truyền chủ yếu qua đường miệng, qua thức ăn, nước uống có nhiễm trứng giun đũa. Lợn liếm dụng cụ, máng ăn, nền chuồng nên trứng dễ theo vào đường tiêu hóa. Khi bón phân tươi cho cây trồng, cây thức ăn thì trứng giun đũa sống được vài tháng, khi lợn ăn phải sẽ bị nhiễm bệnh. Lợn con nhiễm bệnh do lúc bú nhiễm phải trứng giun đũa nhiễm ở đầu vú mẹ.

- Phương thức chăn nuôi: Thường 70% lợn nuôi ở các gia đình theo phương thức truyền thống như cho lợn ăn bèo, rau sống đều mắc bệnh ký sinh trùng. Lợn nuôi theo phương pháp mới không cho ăn bèo, rau sống thì ít mắc bệnh hơn. Lợn nuôi ở vùng đồi núi, trung du không ăn rau sống dưới nước, lợn con chưa ăn rau bèo cũng mắc bệnh (Nguyễn Đức Lưu và cs, 2004) [13]. *Cơ chế sinh bệnh Trứng giun đũa lợn sau khi xâm nhập vào cơ thể ở thời kỳ ấu trùng hay trưởng thành đều gây bệnh.

Theo Chu Thị Thơm và cs (2006) [22], do ấu trùng di hành gây tổn thương nhiều khí quan và mở đường cho vi khuẩn xâm nhập gây bệnh kế phát như gây xuất huyết và thoái hóa gan, gây viêm phổi, nhiều khí quan cũng bị tổn thương.