Tính Cấp Thiết Của Hoạt Động Tín Dụng Trong Kinh Tế Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong hoạt động bảo hiểm tiền gửi theo pháp luật việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Trường học: Trường Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Tính Cấp Thiết Của Hoạt Động Tín Dụng Trong Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BHTG VÀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA CHỦ THỂ THAM GIA HOẠT ĐỘNG BHTG
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của BHTG
• 1.1.1. Khái niệm
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CÁC CHỦ THỂ TRONG HOẠT ĐỘNG BHTG Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG III: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG VIỆC THỰC THI CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN VÀ NGHĨA VỤ CỦA CÁC CHỦ THỂ TRONG HOẠT ĐỘNG BHTG Ở VIỆT NAM
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tín Dụng Vai Trò Tầm Quan Trọng Hiện Nay

Tín dụng đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam, là huyết mạch cung cấp vốn cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Vai trò của tín dụng trong nền kinh tế Việt Nam thể hiện rõ nét qua việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm, và nâng cao đời sống người dân. Tín dụng không chỉ là công cụ tài chính mà còn là đòn bẩy quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tầm quan trọng của tín dụng đối với tăng trưởng kinh tế được thể hiện qua khả năng khơi thông nguồn vốn, giúp doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đầu tư vào công nghệ mới, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, tín dụng cũng hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ tài chính, cải thiện điều kiện sống, và tham gia vào các hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động tín dụng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đòi hỏi sự quản lý chặt chẽ và hiệu quả từ các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tín dụng.

1.1. Lịch Sử Phát Triển Tín Dụng Việt Nam Từ Quá Khứ Đến Nay

Lịch sử phát triển tín dụng Việt Nam trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, từ những năm đầu đổi mới với sự ra đời của các hợp tác xã tín dụng, đến giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế với sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống ngân hàng. Lịch sử phát triển tín dụng Việt Nam ghi nhận những bài học kinh nghiệm quý báu, đặc biệt là từ những cuộc khủng hoảng tín dụng trong quá khứ. Những sự kiện như sự đổ vỡ của các hợp tác xã tín dụng đô thị vào những năm 1988-1990 đã gây ra những bất ổn về kinh tế và chính trị, ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin của người dân vào hệ thống tài chính ngân hàng. Từ đó, nhà nước đã có những chính sách điều chỉnh để phù hợp với tình hình mới. Rút kinh nghiệm từ những sự kiện này, nhà nước đã có những chính sách điều chỉnh để phù hợp với tình hình mới.

1.2. Thực Trạng Tín Dụng Việt Nam Hiện Nay Cơ Hội Thách Thức

Thực trạng tín dụng Việt Nam hiện nay cho thấy sự phát triển mạnh mẽ về quy mô và chất lượng, tuy nhiên cũng đối mặt với nhiều thách thức. Thực trạng tín dụng Việt Nam hiện nay phản ánh sự đa dạng của các sản phẩm và dịch vụ tín dụng, sự gia tăng của các kênh phân phối tín dụng, và sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế vào hoạt động tín dụng. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng vẫn là một vấn đề đáng quan ngại, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ tài chính (Fintech) cũng tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho hoạt động tín dụng, đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải đổi mới và thích ứng để duy trì lợi thế cạnh tranh.

II. Ảnh Hưởng Của Tín Dụng Đến Đầu Tư Sản Xuất Tại VN

Tín dụng có ảnh hưởng sâu sắc đến đầu tư và sản xuất tại Việt Nam, là nguồn vốn quan trọng để các doanh nghiệp mở rộng quy mô, đổi mới công nghệ, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ảnh hưởng của tín dụng đến đầu tư và sản xuất thể hiện rõ nét qua việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm, và nâng cao năng suất lao động. Tín dụng không chỉ giúp các doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn mà còn tạo điều kiện để họ đầu tư vào các dự án mới, mở rộng thị trường, và nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, việc sử dụng tín dụng không hiệu quả cũng có thể gây ra những hệ lụy tiêu cực, như nợ xấu gia tăng, lãng phí nguồn lực, và ảnh hưởng đến sự ổn định của nền kinh tế. Do đó, cần có sự quản lý chặt chẽ và hiệu quả từ các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tín dụng.

2.1. Tín Dụng Và Phát Triển Doanh Nghiệp Mối Quan Hệ Tương Tác

Tín dụng và phát triển doanh nghiệp có mối quan hệ tương tác chặt chẽ, tín dụng là nguồn vốn quan trọng để doanh nghiệp phát triển, và sự phát triển của doanh nghiệp lại tạo ra nhu cầu tín dụng mới. Tín dụng và phát triển doanh nghiệp là hai yếu tố không thể tách rời trong quá trình phát triển kinh tế. Tín dụng giúp doanh nghiệp có vốn để đầu tư vào các dự án mới, mở rộng quy mô sản xuất, và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ngược lại, sự phát triển của doanh nghiệp lại tạo ra nhu cầu tín dụng mới, thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính ngân hàng. Tuy nhiên, để mối quan hệ này phát triển bền vững, cần có sự quản lý chặt chẽ và hiệu quả từ các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tín dụng.

2.2. Tín Dụng Cho Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ SME Giải Pháp Rào Cản

Tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) là một vấn đề quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, SME đóng vai trò quan trọng trong việc tạo công ăn việc làm, đóng góp vào GDP, và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tín dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ Việt Nam. Tuy nhiên, SME thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng do thiếu tài sản thế chấp, lịch sử tín dụng không tốt, và thông tin tài chính không minh bạch. Để giải quyết vấn đề này, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước, các tổ chức tín dụng, và chính các doanh nghiệp SME.

III. Chính Sách Tín Dụng Của Nhà Nước Định Hướng Tác Động

Chính sách tín dụng của nhà nước Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và điều tiết hoạt động tín dụng, đảm bảo sự phát triển an toàn, hiệu quả, và bền vững của hệ thống tài chính ngân hàng. Chính sách tín dụng không chỉ là công cụ để kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá, mà còn là đòn bẩy để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ các ngành kinh tế trọng điểm, và giải quyết các vấn đề xã hội. Tuy nhiên, chính sách tín dụng cũng cần phải linh hoạt và thích ứng với những thay đổi của môi trường kinh tế, tránh gây ra những tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống của người dân.

3.1. Hiệu Quả Của Hoạt Động Tín Dụng Đánh Giá Giải Pháp Nâng Cao

Hiệu quả của hoạt động tín dụng là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự phát triển của hệ thống tài chính ngân hàng. Hiệu quả của hoạt động tín dụng được thể hiện qua khả năng phân bổ vốn hiệu quả, giảm thiểu rủi ro, và tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Để nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước, các tổ chức tín dụng, và chính các doanh nghiệp. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản lý rủi ro, tăng cường minh bạch thông tin, và khuyến khích đổi mới công nghệ.

3.2. Rủi Ro Tín Dụng Và Quản Lý Rủi Ro Cách Phòng Tránh Hiệu Quả

Rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro lớn nhất mà các tổ chức tín dụng phải đối mặt, có thể gây ra những tổn thất nghiêm trọng cho hoạt động kinh doanh và ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống tài chính ngân hàng. Quản lý rủi ro tín dụng là một quá trình liên tục và toàn diện, bao gồm việc xác định, đo lường, giám sát, và kiểm soát rủi ro. Để phòng tránh rủi ro tín dụng hiệu quả, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước, các tổ chức tín dụng, và chính các doanh nghiệp.

IV. Tín Dụng Xanh Tín Dụng Bền Vững Xu Hướng Phát Triển Mới

Tín dụng xanh và tín dụng bền vững là những xu hướng phát triển mới trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh, bảo vệ môi trường, và giải quyết các vấn đề xã hội. Tín dụng xanh là việc cung cấp vốn cho các dự án thân thiện với môi trường, như năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng, và quản lý chất thải. Tín dụng bền vững là việc tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội, và quản trị (ESG) vào quá trình cấp tín dụng, đảm bảo rằng các dự án được tài trợ không gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội. Tín dụng xanh và tín dụng bền vững không chỉ là trách nhiệm xã hội của các tổ chức tín dụng mà còn là cơ hội để tạo ra những giá trị mới và nâng cao uy tín thương hiệu.

4.1. Tín Dụng Và Biến Đổi Khí Hậu Ứng Phó Thích Nghi

Biến đổi khí hậu là một trong những thách thức lớn nhất mà nhân loại phải đối mặt, có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho nền kinh tế và xã hội. Tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó và thích nghi với biến đổi khí hậu, bằng cách cung cấp vốn cho các dự án giảm phát thải khí nhà kính, tăng cường khả năng chống chịu với các tác động của biến đổi khí hậu, và thúc đẩy chuyển đổi sang nền kinh tế xanh. Các tổ chức tín dụng có thể đóng góp vào việc ứng phó và thích nghi với biến đổi khí hậu bằng cách xây dựng các chính sách tín dụng xanh, phát triển các sản phẩm và dịch vụ tài chính xanh, và hợp tác với các tổ chức quốc tế để huy động nguồn lực tài chính cho các dự án khí hậu.

4.2. Tín Dụng Và Năng Lượng Tái Tạo Thúc Đẩy Phát Triển Bền Vững

Năng lượng tái tạo là một trong những giải pháp quan trọng để giảm phát thải khí nhà kính và đảm bảo an ninh năng lượng. Tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, bằng cách cung cấp vốn cho các dự án điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối, và các dự án năng lượng tái tạo khác. Các tổ chức tín dụng có thể đóng góp vào việc thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo bằng cách xây dựng các chính sách tín dụng ưu đãi cho các dự án năng lượng tái tạo, phát triển các sản phẩm và dịch vụ tài chính phù hợp với đặc điểm của các dự án năng lượng tái tạo, và hợp tác với các tổ chức quốc tế để huy động nguồn lực tài chính cho các dự án năng lượng tái tạo.

V. Tín Dụng Công Nghệ Tài Chính Fintech Cơ Hội Thách Thức

Công nghệ tài chính (Fintech) đang thay đổi cách thức hoạt động của ngành tài chính ngân hàng, tạo ra những cơ hội và thách thức mới cho hoạt động tín dụng. Fintech có thể giúp các tổ chức tín dụng tiếp cận khách hàng dễ dàng hơn, giảm chi phí hoạt động, và nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro. Tuy nhiên, Fintech cũng đặt ra những thách thức về bảo mật thông tin, cạnh tranh không lành mạnh, và quản lý rủi ro mới. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, các tổ chức tín dụng cần phải đổi mới và thích ứng với sự phát triển của Fintech, đồng thời tuân thủ các quy định pháp luật và đảm bảo an toàn cho khách hàng.

5.1. Tín Dụng Và Chuyển Đổi Số Hướng Đến Ngân Hàng Số

Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu của ngành tài chính ngân hàng, giúp các tổ chức tín dụng nâng cao hiệu quả hoạt động, cải thiện trải nghiệm khách hàng, và tạo ra những giá trị mới. Tín dụng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, bằng cách cung cấp vốn cho các dự án công nghệ, phát triển các sản phẩm và dịch vụ tài chính số, và xây dựng hạ tầng công nghệ hiện đại. Các tổ chức tín dụng có thể đóng góp vào quá trình chuyển đổi số bằng cách xây dựng chiến lược chuyển đổi số rõ ràng, đầu tư vào công nghệ mới, đào tạo nhân lực số, và hợp tác với các công ty Fintech.

5.2. Tín Dụng Và Bảo Mật Thông Tin Đảm Bảo An Toàn Cho Khách Hàng

Bảo mật thông tin là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong hoạt động tín dụng, đặc biệt là trong bối cảnh số hóa. Các tổ chức tín dụng phải có trách nhiệm bảo vệ thông tin cá nhân và tài chính của khách hàng, tránh để xảy ra các vụ rò rỉ thông tin, gian lận, và tấn công mạng. Để đảm bảo an toàn cho khách hàng, các tổ chức tín dụng cần phải xây dựng các hệ thống bảo mật thông tin mạnh mẽ, tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, và nâng cao nhận thức về bảo mật thông tin cho nhân viên và khách hàng.

VI. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Tín Dụng Trong Kinh Tế Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả tín dụng trong nền kinh tế Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước, các tổ chức tín dụng, và chính các doanh nghiệp. Các giải pháp này bao gồm việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản lý rủi ro, tăng cường minh bạch thông tin, khuyến khích đổi mới công nghệ, và thúc đẩy tín dụng xanh và tín dụng bền vững. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, và các tổ chức liên quan để đảm bảo rằng các giải pháp được triển khai một cách hiệu quả và mang lại những kết quả tích cực cho nền kinh tế.

6.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Về Tín Dụng Tạo Môi Trường Thuận Lợi

Khung pháp lý về tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động tín dụng, đảm bảo sự an toàn, hiệu quả, và bền vững của hệ thống tài chính ngân hàng. Để hoàn thiện khung pháp lý về tín dụng, cần phải rà soát, sửa đổi, và bổ sung các quy định pháp luật hiện hành, đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch, và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đồng thời, cần phải tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về tín dụng, nâng cao nhận thức và tuân thủ pháp luật cho các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp.

6.2. Tăng Cường Giám Sát Và Kiểm Tra Tín Dụng Ngăn Ngừa Rủi Ro

Giám sát và kiểm tra tín dụng là một trong những công cụ quan trọng để ngăn ngừa rủi ro và đảm bảo an toàn cho hệ thống tài chính ngân hàng. Để tăng cường giám sát và kiểm tra tín dụng, cần phải nâng cao năng lực của các cơ quan giám sát, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan giám sát, và áp dụng các công nghệ mới vào công tác giám sát. Đồng thời, cần phải xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về tín dụng, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Mục lục, Danh mục tài liệu tham khảo; Nội dung của Luận văn được chia làm ba chương, cụ thể: Chƣơng I: Một số vấn đề lý luận về BHTG và quyền, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia hoạt động BHTG Chƣơng II: Thực trạng pháp luật về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong hoạt động BHTG ở Việt Nam Chƣơng III: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả trong việc thực thi các quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong hoạt động BHTG ở Việt Nam 9 z CHƢƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BHTG VÀ QUYỀN, NGHĨA VỤ CỦA CHỦ THỂ THAM GIA HOẠT ĐỘNG BHTG 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của BHTG 1. Khái niệm Theo định nghĩa trong Luật BHTG Hoa Kỳ năm 1933 thì “Tiền gửi được hiểu là số dư tiền hoặc giá trị tương đương chưa được thanh toán đã được nhận hoặc giữ bởi một ngân hàng hoặc hiệp hội tiết kiệm trong hoạt động kinh doanh thông thường và từ đó nó cấp hoặc có nghĩa vụ cấp tín dụng, dù là có điều kiện hay không có điều kiện cho một tài khoản thương mại, séc, tiết kiệm, không kỳ hạn, hoặc được chứng minh bằng giấy chứng nhận tiền gửi, chứng nhận tiết kiệm, chứng nhận đầu tư, chứng nhận nợ, hoặc những giấy tờ có tên tương tự, hoặc séc hay hối phiếu rút ra từ tài khoản tiền gửi và được chứng nhận bởi ngân hàng hoặc hiệp hội tiết kiệm, hoặc thư tín dụng hoặc séc du lịch mà ngân hàng hoặc hiệp hội tiết kiệm có nghĩa vụ đầu tiên” [3]. Theo định nghĩa trên, ta có thể hiểu tiền gửi không chỉ là các khoản tiền nhàn rỗi của công chúng gửi tại các tổ chức tín dụng nhằm hưởng lãi mà còn có thể thực hiện những mục đích khác như đầu tư, tiết kiệm hay một khoản ứng trước để đặt cọc, ký quỹ cho một giao dịch mua bán.

Luật các Tổ chức tín dụng Việt Nam 1997 lần đầu tiên cũng quy định “tiền gửi là số tiền của khách hàng gửi tại các tổ chức tín dụng dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các hình thức khác. Tiền gửi được hưởng lãi hoặc không được hưởng lãi và phải được trả cho người gửi tiền”. Theo Luật các tổ chức tín dụng Việt Nam 2010, Khoản 3 Điều 4 quy định: nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết 10 z kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận. Vậy khái niệm tiền gửi có thể hiểu là khoản tiền của khách hàng gửi tại các tổ chức tín dụng để phù hợp với mục đích và yêu cầu của các người gửi tiền cũng như tổ chức tín dụng và tuân thủ những hình thức mà pháp luật quy định.

Với tư cách là trung gian về nguồn vốn, các tổ chức tín dụng chịu nhiều tác động từ các yếu tố luôn luôn biến động và cũng luôn chịu tác động từ nền kinh tế thế giới như các cơ chế, chính sách kinh tế; các điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội. Mặt khác, trong thực tiễn hoạt động kinh doanh của các ngân hàng cũng cho thấy, trong chừng mực nhất định, do hạn chế về kiến thức chuyên môn cũng như khả năng phân tích, nắm bắt thông tin của người gửi tiền và sự mạo hiểm, quá chú trọng đến lợi nhuận mà một số tổ chức tín dụng đã có những bước đi sai lầm dẫn đến phá sản và không còn khả năng bồi hoàn lại các khoản tiền gửi của các tổ chức, cá nhân. Vì vậy, để có biện pháp kiểm soát và đảm bảo an toàn đối với hoạt động sử dụng tiền gửi của khách hàng cũng như tăng cường sự cẩn trọng của các tổ chức tín dụng trong việc sử dụng vốn, BHTG đã ra đời và thiết lập những quy tắc điều chỉnh hoạt động nhận tiền gửi của các tổ chức tín dụng. BHTG đã ra đời khá lâu trên thế giới, tuy nhiên, cho đến gần đây vẫn có khá nhiều cách tiếp cận, nhận định khác nhau của các học giả trên thế giới.

Carl Johan Lindgren cho rằng BHTG “là một cơ chế có giới hạn nhưng chính thức cung cấp sự bảo đảm mang tính pháp lý cho các khoản gốc (và thường là cả lãi) của các khoản tiền gửi”. Sau này học giả Choi J.B đã đưa ra một khái niệm cụ thể hơn về BHTG như sau: BHTG là chính sách bảo đảm tất cả hoặc một phần tiền gửi cùng lãi nhập gốc trên tài khoản tiền gửi sẽ được 11 z thanh toán cho người gửi tiền khi ngân hàng nhận tiền gửi bị phá sản hay mất khả năng thanh toán, theo cơ chế hợp đồng hoặc cam kết công khai. BHTG có thể hiểu là một loại hình bảo hiểm với những đặc điểm riêng khác với các loại hình bảo hiểm khác. Hiện nay pháp luật về BHTG một số nước (Mỹ, Hàn Quốc, Đài Loan…) không đưa ra khái niệm về BHTG nói chung mà chỉ xác định mục tiêu, mô hình BHTG, liệt kê các hoạt động của tổ chức BHTG.

Tại Việt Nam, Khoản 1 Điều 4 Luật BHTG năm 2012 của Việt Nam định nghĩa về BHTG như sau: “BHTG là sự bảo đảm hoàn trả tiền gửi cho người được bảo hiểm tiền gửi trong hạn mức trả tiền bảo hiểm khi tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi lâm vào tình trạng mất khả năng chi trả tiền gửi cho người gửi tiền hoặc phá sản”. Hay nói cách khác, BHTG là việc tổ chức BHTG cam kết với tổ chức tham gia BHTG về việc sẽ thanh toán một khoản tiền (hạn mức chi trả bảo hiểm tùy theo quy định pháp luật của mỗi nước) cho người gửi tiền, khi tổ chức tham gia BHTG bị mất khả năng thanh toán và chấm dứt hoạt động. Cam kết này được thực hiện bằng hợp đồng bảo hiểm. Trong quan hệ này bao gồm ba chủ thể đó là: người được BHTG, tổ chức tham gia BHTG và tổ chức BHTG.

Đặc điểm của BHTG BHTG là loại hình bảo hiểm có tính đặc thù, so với hoạt động của các loại hình bảo hiểm thương mại, hoạt động BHTG có những điểm khác biệt: Thứ nhất, hoạt động BHTG không hướng đến mục tiêu lợi nhuận mà nhằm thực hiện mục tiêu công của mỗi nhà nước trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, trong đó chủ yếu là bảo vệ quyền và lợi ích của các cá nhân đơn lẻ gửi tiền tại các tổ chức tín dụng tham gia BHTG. Vì vậy, việc tham gia BHTG mang tính bắt buộc tại hầu hết các quốc gia, trong khi đó các loại hình 12 z bảo hiểm khác thường là bảo hiểm thương mại và tự nguyện. Thứ hai, do mục tiêu cơ bản của BHTG gắn với các chính sách công của nhà nước nên chủ thể thực hiện các nghiệp vụ BHTG thông thường là các tổ chức tài chính đặc thù trực thuộc Chính phủ hoặc Bộ Tài chính của mỗi quốc gia. Theo đó, các tổ chức BHTG này không chỉ thực hiện các nghiệp vụ BHTG mà còn giúp cho nhà nước giám sát hoạt động của các tổ chức tín dụng khi các tổ chức này tham gia bảo hiểm tiền gửi.

Hoạt động giám sát này của tổ chức BHTG còn có sự hỗ trợ của các tổ chức giám sát tài chính và ngân hàng khác cũng như sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực tài chính. Thứ ba, về các loại chủ thể tham gia hoạt động BHTG, khác với quan hệ bảo hiểm thông thường là mối quan hệ trực tiếp giữa doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm (thường đồng thời cũng là người hưởng thụ bảo hiểm), quan hệ BHTG luôn là quan hệ ba bên giữa: tổ chức BHTG, tổ chức tham gia BHTG, người được BHTG. Thứ tư, xuất phát từ thực tiễn hoạt động của các tổ chức tín dụng, các tổ chức nhận tiền gửi là tổ chức huy động nguồn vốn từ công chúng nhằm thực hiện các hoạt động tín dụng và các hoạt động kinh doanh khác nhằm kiếm lợi nhuận; trong trường hợp tổ chức nhận tiền gửi gặp rủi ro trong kinh doanh thì tất yếu sẽ gây ra thiệt hại về kinh tế cho người gửi tiền tại các tổ chức nhận tiền gửi này. Vì vậy, pháp luật của mỗi quốc gia quy định việc tổ chức tín dụng, tổ chức nhận tiền gửi bắt buộc phải tham gia BHTG sẽ là một biện pháp đảm bảo về mặt pháp lý đối với quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền trong trường hợp tổ chức tham gia BHTG gặp rủi ro hay bị phá sản.

Thứ năm, mặc dù không phải đóng bất cứ khoản phí bảo hiểm nào nhưng cá nhân, tổ chức có tiền gửi được bảo hiểm tại tổ chức nhận tiền gửi tham gia BHTG lại là chủ thể được thụ hưởng từ hoạt động BHTG. Thực chất 13 z quan hệ giữa cá nhân, tổ chức có tiền gửi tại các tổ chức tín dụng là quan hệ giữa người cho vay và bên vay vốn trong quan hệ dân sự thông thường, trong trường hợp bên vay tiền – tổ chức tín dụng nhận tiền gửi mất khả năng thanh toán hay bị đổ vỡ thì tổ chức BHTG sẽ thực hiện nhiệm vụ chi trả tiền BHTG cho người gửi tiền được bảo hiểm tại tổ chức tín dụng, hay nói cách khác, đảm bảo quyền và lợi ích kinh tế cho người gửi tiền. Thứ sáu, trong hoạt động BHTG, để đảm bảo an toàn cho hoạt động tài chính và ổn định nền kinh tế, mỗi quốc gia sẽ căn cứ trên thực tiễn hoạt động ngân hàng và điều kiện kinh tế, xã hội của mình để đưa ra những quy định pháp luật về BHTG như địa vị pháp lý của tổ chức BHTG, mức phí BHTG cũng như hạn mức chi trả bảo hiểm cho các tổ chức, cá nhân có tiền gửi được bảo hiểm tại các tổ chức tín dụng khi có sự kiện BHTG xảy ra.Vai trò của BHTG Thứ nhất, BHTG góp phần bảo vệ người gửi tiền và nâng cao niềm tin của công chúng đối với hệ thống ngân hàng. Hoạt động BHTG là nhằm bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền, đảm bảo và duy trì tính an toàn của hoạt động ngân hàng trong một quốc gia.

Do vậy, nhiều nước trên thế giới đã ban hành và đưa vào thực thi hàng loạt biện pháp, chính sách nhằm củng cố, đảm bảo sự an toàn của hệ thống ngân hàng, duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính.