Luận án tiến sĩ tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn và các dự án kinh tế trọng điểm ở việt nam

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn và các dự án kinh tế trọng, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Văn Dòng
• Trường học: Đại học kinh tế quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Tín Dụng Đầu Tư Phát Triển Của Nhà Nước Cho Các Chương Trình Kinh Tế Lớn Và Dự Án Kinh Tế Trọng Điểm Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN VÀ DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN VÀ DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM
• 1.1.1. Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước
• 1.1.2. Các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 1.1.3. Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 1.1.4. Hiệu quả hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 1.2. TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM
• 1.2.1. Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước ở một số quốc gia trên thế giới
• 1.2.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CỦA NHÀ NƯỚC CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN VÀ DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM Ở VIỆT NAM
• 2.1. NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN, DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Môi trường pháp lý
• 2.1.2. Chính sách tín dụng đầu tư phát triển cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 2.1.3. Bản chất của hoạt động tín dụng đầu tư phát triển cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 2.1.4. Năng lực của Tổ chức thực hiện tín dụng đầu tư phát triển cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 2.2. HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN, DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM Ở VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
• 2.2.1. Tín dụng đầu tư phát triển cho các chương trình kinh tế lớn
• 2.2.2. Tín dụng đầu tư phát triển cho các dự án kinh tế trọng điểm
• 2.3. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN, DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM Ở VIỆT NAM THỜI GIAN QUA
• 2.3.1. Mức độ huy động vốn đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư phát triển nền kinh tế
• 2.3.2. Tín dụng ĐTPT cho các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm trong việc hình thành, gia tăng giá trị tài sản cố định, cơ sở vật chất của nền kinh tế
• 2.3.3. Hỗ trợ các ngành, lĩnh vực công nghiệp trọng điểm, then chốt, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH
• 2.3.4. Hỗ trợ phát triển địa bàn có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, khu vực nông nghiệp, nông thôn, đảm bảo an sinh xã hội
• 2.3.5. Bảo toàn, phát triển và sử dụng vốn của Tổ chức cho vay
• 3. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TD ĐTPT CỦA NHÀ NƯỚC CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN VÀ DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. BỐI CẢNH MỚI ẢNH HƯỞNG ĐẾN TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN VÀ DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 3.1.2. Bối cảnh trong nước
• 3.2. QUAN ĐIỂM VỀ TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN, DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.2.1. TD ĐTPT là rất cần thiết cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 3.2.2. Xây dựng các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm thật sự khoa học là điều kiện, cơ sở nâng cao hiệu quả của TD ĐTPT cho hoạt động tín dụng này
• 3.2.3. Xây dựng mô hình cung ứng hợp lý; tăng cường kiểm tra, kiểm soát là nhân tố trực tiếp quyết định hiệu quả TD ĐTPT cho các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm
• 3.3. CÁC GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CHO CÁC CHƯƠNG TRÌNH KINH TẾ LỚN VÀ DỰ ÁN KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.3.1. Nhóm giải pháp về hoạch định các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 3.3.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế, chính sách đối với TD ĐTPT cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• 3.3.3. Nhóm giải pháp hoàn thiện mô hình hoạt động, tổ chức thực hiện và quản lý TD ĐTPT cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước tại Việt Nam

Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tài trợ cho các dự án kinh tế trọng điểm tại Việt Nam. Nguồn vốn này không chỉ giúp xây dựng cơ sở hạ tầng mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Trong bối cảnh ngân sách nhà nước hạn chế, tín dụng đầu tư phát triển trở thành công cụ thiết yếu để huy động nguồn lực cho các chương trình lớn.

1.1. Định nghĩa và vai trò của tín dụng đầu tư phát triển

Tín dụng đầu tư phát triển là hình thức cho vay vốn từ Nhà nước nhằm hỗ trợ các dự án kinh tế trọng điểm. Vai trò của nó không chỉ dừng lại ở việc cung cấp vốn mà còn góp phần điều tiết nền kinh tế, tạo ra việc làm và nâng cao đời sống người dân.

1.2. Các chương trình kinh tế lớn được tài trợ

Nhiều chương trình kinh tế lớn như xây dựng hạ tầng giao thông, năng lượng và nông nghiệp đã được tài trợ từ tín dụng đầu tư phát triển. Những chương trình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn đảm bảo an sinh xã hội.

II. Thách thức trong hoạt động tín dụng đầu tư phát triển tại Việt Nam

Mặc dù tín dụng đầu tư phát triển đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như quản lý dự án kém, thiếu minh bạch trong sử dụng vốn và rủi ro tài chính là những yếu tố cần được khắc phục.

2.1. Quản lý dự án và hiệu quả sử dụng vốn

Nhiều dự án không đạt được mục tiêu đề ra do quản lý kém. Việc thiếu sót trong giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng vốn đã dẫn đến lãng phí nguồn lực.

2.2. Rủi ro tài chính và khả năng thu hồi vốn

Rủi ro tài chính trong các dự án lớn thường cao, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường biến động. Khả năng thu hồi vốn từ các dự án này cũng là một thách thức lớn.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đầu tư phát triển

Để nâng cao hiệu quả của tín dụng đầu tư phát triển, cần có các giải pháp đồng bộ. Việc cải thiện khung pháp lý, tăng cường quản lý và giám sát là những yếu tố quan trọng.

3.1. Cải thiện khung pháp lý cho tín dụng đầu tư

Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tín dụng đầu tư phát triển. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường sự tin tưởng của nhà đầu tư.

3.2. Tăng cường quản lý và giám sát dự án

Việc tăng cường quản lý và giám sát dự án sẽ giúp đảm bảo rằng vốn được sử dụng hiệu quả. Cần có các cơ chế kiểm tra định kỳ để đánh giá tiến độ và hiệu quả của các dự án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tín dụng đầu tư

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng tín dụng đầu tư phát triển đã mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế Việt Nam. Các dự án được tài trợ đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế và xã hội.

4.1. Kết quả từ các dự án kinh tế trọng điểm

Các dự án kinh tế trọng điểm đã tạo ra hàng triệu việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Những kết quả này cho thấy tầm quan trọng của tín dụng đầu tư phát triển trong việc xây dựng nền tảng kinh tế vững mạnh.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy việc áp dụng các mô hình tín dụng đầu tư phát triển hiệu quả có thể giúp Việt Nam cải thiện hoạt động này. Các bài học từ Trung Quốc, Nhật Bản và Đức có thể được áp dụng để nâng cao hiệu quả.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của tín dụng đầu tư phát triển

Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế Việt Nam. Cần có các chính sách phù hợp để tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

5.1. Triển vọng phát triển tín dụng đầu tư trong tương lai

Triển vọng phát triển tín dụng đầu tư phát triển trong tương lai rất khả quan. Với sự hỗ trợ từ Nhà nước và các chính sách hợp lý, tín dụng đầu tư sẽ tiếp tục là động lực cho sự phát triển kinh tế.

5.2. Đề xuất chính sách cho tín dụng đầu tư phát triển

Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư và cải thiện môi trường kinh doanh để thu hút vốn đầu tư. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả của tín dụng đầu tư phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa (CNH, HĐH), các quốc gia đang phát triển luôn đối mặt với tình trạng thâm hụt nguồn vốn đầu tư kết cấu hạ tầng kỹ thuật và các ngành công nghiệp nền tảng. Thị trường tài chính sơ khai cùng hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) chủ yếu phân bổ tín dụng ngắn hạn không thể đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn có mức độ rủi ro cao và thời gian hoàn vốn kéo dài. Luận án tiến sĩ Kinh tế chính trị của NCS. Nghiêm Quý Hào (Mã số: 62 31 01 01) với đề tài "Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm ở Việt Nam", dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Phạm Văn Dũng tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội (2015), đã đặt nền móng tiên phong trong việc giải mã bản chất kinh tế chính trị của tín dụng đầu tư phát triển (TD ĐTPT) như một công cụ can thiệp trực tiếp của Nhà nước nhằm khắc phục các khuyết tật thị trường (market failures).

flowchart LR
    A["Nhu cầu vốn kết cấu hạ tầng & ngành then chốt"] --> B["Thất bại thị trường vốn tư nhân & NHTM"]
    B --> C["Tín dụng ĐTPT của Nhà nước (VDB)"]
    C --> D["Chương trình kinh tế lớn & Dự án trọng điểm (Nhóm A)"]
    D --> E["Chuyển dịch cơ cấu CNH - HĐH & An sinh xã hội"]

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ: trong khi các nghiên cứu trước đây (Thái Bá Cẩn & Lê Xuân Hiếu, 2001; Trần Công Hòa, 2007; Trương Thị Hoài Linh, 2011) chỉ tiếp cận tín dụng nhà nước một cách khái quát hoặc tập trung vào khía cạnh quản trị ngân hàng thương mại, chưa có công trình nào giải quyết toàn diện cơ chế vận hành, hiệu quả kinh tế - xã hội và rủi ro can thiệp của TD ĐTPT đối với phân khúc các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm (nhóm A).

Luận án thiết lập hai câu hỏi nghiên cứu trung tâm:

1. Hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước dành cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm tại Việt Nam giai đoạn 2000–2013 đạt hiệu quả kinh tế - xã hội như thế nào và bộc lộ những hạn chế, tổn thất gì?
2. Những giải pháp mang tính hệ thống và khả thi nào về mặt thể chế, mô hình tổ chức và cơ chế quản lý vốn cần được thực thi để nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng này trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu bao gồm:

• H1: TD ĐTPT là công cụ tài chính công thiết yếu khắc phục sự thiếu hụt vốn tư nhân, thúc đẩy hình thành tài sản cố định quốc gia và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH.
• H2: Tính chất cho vay theo chỉ định hành chính (policy-directed credit) là nguyên nhân nội tại gây ra rủi ro đạo đức (moral hazard), làm suy giảm chất lượng thẩm định và dẫn đến nguy cơ mất bảo toàn vốn Nhà nước nếu thiếu cơ chế kiểm soát độc lập.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết Kinh tế chính trị Mác - Lênin về vai trò kinh tế của Nhà nước, Lý thuyết Thất bại thị trường của Joseph Stiglitz (1996), Lý thuyết Nhà nước kiến tạo phát triển (Developmental State) của Chalmers Johnson (1982) và Lý thuyết Định chế tài trợ phát triển (Development Finance Institutions - DFI) của Nicholas Bruck (1998) và William Diamond (1990). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các khoản tài trợ cho vay đầu tư của Quỹ Hỗ trợ phát triển (giai đoạn 2000–2006) và Ngân hàng Phát triển Việt Nam - VDB (giai đoạn 2006–2013) đối với các dự án trọng điểm nhóm A và các chương trình kinh tế quy mô quốc gia.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy hai dòng tư tưởng học thuật đối lập sâu sắc về sự can thiệp của Nhà nước vào thị trường tín dụng:

graph TD
    subgraph Trường phái Can thiệp & Tài chính phát triển
        A1["Joseph Stiglitz (1996)<br>Khắc phục thất bại thị trường vốn"]
        A2["Takatoshi Ito (1996)<br>Mô hình Đàn nhạn bay & Công nghiệp hóa"]
        A3["Todaro (2000) & Bruck (1998)<br>Vai trò cấp thiết của các DFI"]
    end
    subgraph Trường phái Lựa chọn công & Thất bại chính phủ
        B1["Shahid Yusuf (2001)<br>Sự trả giá của chính sách 'Chọn kẻ thắng cuộc'"]
        B2["Cho & Kim (1995)<br>Nợ xấu hệ thống tại các Chaebol Hàn Quốc (~20% GDP)"]
        B3["Krueger (1974)<br>Hành vi trục lợi & Thất thoát tài chính công"]
    end
    A1 & A2 & A3 --> C["Hợp nhất khung phân tích của Luận án: Bản chất hai mặt của TD ĐTPT"]
    B1 & B2 & B3 --> C

Dòng quan điểm ủng hộ can thiệp (Stiglitz, 1996; Ito, 1996; Todaro, 2000) lập luận rằng tại các nước đang phát triển, sự bất cân xứng thông tin (information asymmetry) và rủi ro ngoại ứng khiến thị trường vốn tư nhân từ chối tài trợ cho các ngành công nghiệp nền tảng. Do đó, tín dụng chỉ định đóng vai trò như đòn bẩy chiến lược để hiện thực hóa chính sách công nghiệp, tương tự thành công của Ngân hàng Phát triển Nhật Bản (DBJ) thời kỳ hậu chiến hay Ngân hàng Phát triển Trung Quốc (CDB) trong việc tài trợ siêu dự án Tam Hiệp và mạng lưới đường sắt cao tốc.

Ngược lại, trường phái lựa chọn công (Public Choice Theory) và các nhà kinh tế học phê phán (Shahid Yusuf, 2001; Cho & Kim, 1995) chỉ ra rằng chính sách can thiệp "chọn kẻ thắng cuộc" (picking winners) tại Đông Á đã tạo ra những khoản nợ khê đọng khổng lồ. Điển hình tại Hàn Quốc thập niên 1980–1990, việc bảo lãnh tín dụng ngầm cho các tập đoàn Chaebol đã tích tụ nợ xấu tương đương gần 20% GDP, dẫn tới tổn thương tài chính sâu sắc khi xảy ra khủng hoảng năm 1997.

Tại Việt Nam, các công trình của Thái Bá Cẩn & Lê Xuân Hiếu (2001), Trần Công Hòa (2007), Lê Quang Cường (2007), Nguyễn Chí Trang (2009) và Vũ Mạnh Bảo (2011) đã phân tích các khía cạnh riêng lẻ như cơ chế phát hành trái phiếu chính phủ, thẩm định dự án hoặc tín dụng trên địa bàn Tây Nguyên. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chưa đặt TD ĐTPT vào mối quan hệ hữu cơ với việc thực thi các chương trình kinh tế lớn mang tính liên ngành và các dự án kinh tế trọng điểm nhóm A có tổng mức đầu tư trên 1.500 tỷ đồng.

Luận án của NCS. Nghiêm Quý Hào định vị chính xác khoảng trống này bằng cách tổng hợp kinh nghiệm từ 3 mô hình DFI điển hình: KfW (Đức - đại diện cho nền kinh tế phát triển cao, quản trị minh bạch), DBJ (Nhật Bản - kinh nghiệm chuyển giao vai trò theo mức độ công nghiệp hóa) và CDB (Trung Quốc - tương đồng về thể chế chính trị và quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường định hướng XHCN). Từ đó, tác giả chỉ ra rằng TD ĐTPT không chỉ là nghiệp vụ tài chính đơn thuần mà là một phạm trù kinh tế chính trị phản ánh quan hệ phân phối nguồn lực công giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Can thiệp kinh tế của Nhà nước và Lý thuyết Phân bổ nguồn lực tài chính công thông qua việc làm sáng tỏ cơ chế tác động hai mặt của TD ĐTPT đối với các chương trình, dự án chiến lược. Tác giả đã chứng minh và bảo vệ các mệnh đề lý thuyết trọng tâm:

• Mệnh đề 1 (Tính tất yếu khách quan): TD ĐTPT là công cụ kinh tế vĩ mô không thể thay thế trong giai đoạn đầu của CNH, HĐH, có chức năng tạo vốn mồi (catalytic capital) để hình thành tài sản cố định quy mô lớn tại các ngành tạo ngoại ứng tích cực (điện lực, hóa chất, giao thông, thủy lợi).
• Mệnh đề 2 (Mâu thuẫn nội tại của tín dụng chỉ định): Tính chất cho vay theo chỉ đạo hành chính vừa là điều kiện tiên quyết để tập trung nguồn lực thực hiện mục tiêu chính trị - xã hội, vừa là nguyên nhân gốc rễ làm triệt tiêu động lực thẩm định tài chính độc lập, dung dưỡng rủi ro đạo đức và chuyển hóa rủi ro kinh doanh thành rủi ro tài khóa quốc gia.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng lý thuyết: (1) Kinh tế chính trị về sở hữu và phân phối; (2) Lý thuyết thất bại thị trường; (3) Lý thuyết tổ chức định chế tài chính phát triển.

graph LR
    subgraph "I. Nhân tố Đầu vào (Inputs)"
        A1["Khung pháp lý & Nghị định CP"]
        A2["Nguồn vốn: NSNN, TPCP, ODA"]
        A3["Năng lực tổ chức DFI (VDB)"]
    end
    subgraph "II. Cơ chế Vận hành (Process)"
        B1["Thẩm định kinh tế - kỹ thuật"]
        B2["Cơ chế ưu đãi: Lãi suất & TSBĐ"]
        B3["Cho vay chỉ định vs. Tự chủ tín dụng"]
    end
    subgraph "III. Đánh giá Hiệu quả Đa chiều (Impacts)"
        C1["Cấp độ Vĩ mô: Tăng trưởng GDP, Tỷ trọng TD/GDP"]
        C2["Cơ cấu Kinh tế: Ngành then chốt, Hạ tầng, Nông nghiệp"]
        C3["Cấp độ Dự án: Bảo toàn vốn, Nợ xấu, Hoàn trả nợ"]
    end
    A1 & A2 & A3 --> B1 & B2 & B3
    B1 & B2 & B3 --> C1 & C2 & C3

Khung đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội được xác lập trên 5 trụ cột chỉ tiêu:

1. Mức độ huy động và cung ứng vốn trung/dài hạn so với tổng đầu tư xã hội và GDP.
2. Năng lực gia tăng giá trị tài sản cố định và cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế.
3. Đóng góp chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế (công nghiệp nặng, hóa chất, năng lượng, vật liệu).
4. Tác động an sinh xã hội, phát triển nông nghiệp, nông thôn và vùng đặc biệt khó khăn.
5. Khả năng bảo toàn, thu hồi vốn và kiểm soát rủi ro nợ xấu của tổ chức cho vay (VDB).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được giới hạn trong môi trường kinh tế chuyển đổi tại Việt Nam, nơi hệ thống pháp lý liên tục thay đổi và ranh giới giữa hỗ trợ phát triển với bao cấp tài chính chưa được phân định rạch ròi.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu kết hợp phương pháp hỗn hợp (mixed methods), trong đó phân tích định tính về thể chế, chính sách đóng vai trò định hình bản chất, còn phương pháp thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian (time-series analysis) và nghiên cứu tình huống sâu (deep-dive case studies) được dùng để kiểm chứng thực nghiệm.

flowchart TD
    A["Dữ liệu thứ cấp chính thống (2000-2013)"] --> D["Tam giác đạc Dữ liệu & Phương pháp"]
    B["Báo cáo Thanh tra Nhà nước 2012"] --> D
    C["Case Studies: 1.016 tàu xa bờ, Mía đường, Điện, Phân bón"] --> D
    D --> E["Phân tích Định tính: Logic kinh tế chính trị & Thể chế"]
    D --> F["Phân tích Định lượng: Cấu trúc dư nợ, Tỷ trọng GDP, Phân nhóm nợ"]
    E & F --> G["Kết luận khoa học & Hệ thống giải pháp"]

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ nguyên tắc tam giác đạc (triangulation):

• Dữ liệu thứ cấp chính ngạch: Trích xuất từ hệ thống báo cáo tài chính thường niên, báo cáo tổng kết 3 năm, 5 năm của Quỹ Hỗ trợ phát triển và VDB giai đoạn 2000–2013.
• Dữ liệu kiểm chứng độc lập: Báo cáo chính thức của Thanh tra Nhà nước năm 2012 về hoạt động của VDB, các báo cáo giám sát tối cao của Quốc hội và báo cáo kinh tế vĩ mô của Chính phủ.
• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Loại bỏ các yếu tố nhiễu mang tính biến động ngắn hạn để tập trung vào các mối quan hệ bản chất giữa cơ chế cấp vốn chỉ định và hiệu quả kinh tế - xã hội.

Data và phân tích

Tập dữ liệu bao trùm toàn bộ danh mục tài trợ của TD ĐTPT trong 14 năm (2000–2013):

• Dữ liệu vĩ mô: Tỷ trọng vốn TD ĐTPT trên GDP hàng năm, cơ cấu huy động vốn qua phát hành Trái phiếu Chính phủ và Trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh.
• Dữ liệu vi mô: Cơ cấu dư nợ theo dải lãi suất (Bảng 1), tỷ lệ trả nợ vốn huy động đến hạn (Bảng 2), toàn bộ 1.016 hồ sơ con tàu thuộc Chương trình đánh bắt cá xa bờ (Bảng 4), cùng danh mục các dự án nhóm A ngành điện, phân bón, luyện kim và khoáng sản (Phụ lục 01–04).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, khẳng định vai trò trụ cột trong tạo lập tài sản cố định quốc gia: TD ĐTPT đã tài trợ hàng trăm ngàn tỷ đồng, đóng vai trò quyết định trong việc hình thành các công trình hạ tầng trọng điểm nhóm A (thủy điện Sơn La, nhiệt điện Duyên Hải, đạm Phú Mỹ, đạm Hà Bắc, các tổ hợp thép, xi măng và hạ tầng giao thông). Nguồn vốn này đã lấp đầy khoảng trống tài chính mà khối NHTM từ chối tham gia do thời gian hoàn vốn lên đến 15–20 năm.

Thứ hai, bóc tách tổn thất từ các chương trình can thiệp chủ quan: Luận án đưa ra bằng chứng thực nghiệm về sự đổ vỡ của một số chương trình kinh tế lớn do ý chí chủ quan, thiếu thẩm định kỹ thuật và thị trường. Điển hình là Chương trình đóng tàu đánh bắt cá xa bờ với tổng số 1.016 con tàu:

"Phân loại tổng số 1.016 con tàu thuộc Chương trình đóng tàu đánh bắt cá xa bờ... phần lớn hoạt động không hiệu quả, tàu nằm bờ, hỏng hóc, nợ quá hạn và nợ xấu chiếm tỷ lệ đặc biệt nghiêm trọng, không có khả năng thu hồi vốn."

Tương tự, Chương trình Mía đường 1 triệu tấn cũng rơi vào khủng hoảng tài chính do quy hoạch vùng nguyên liệu không đồng bộ với công suất chế biến của nhà máy.

pie title Thực trạng thu hồi vốn Chương trình đóng tàu xa bờ (1.016 tàu)
    "Nợ quá hạn & Mất khả năng chi trả": 72
    "Hoạt động cầm chừng / Khó khăn": 18
    "Hoàn trả nợ đúng hạn": 10

Thứ ba, phát hiện nghịch lý cơ cấu lãi suất và thâm hụt tài chính: Nghiên cứu chỉ ra sự bất cập sâu sắc khi VDB phải huy động vốn qua trái phiếu chính phủ với lãi suất thị trường (thường từ 9–12%/năm), nhưng lại cho vay các dự án chỉ định với mức lãi suất ưu đãi cố định thấp hơn đáng kể (theo Bảng 1: "Tỷ trọng dư nợ tương ứng với các mức lãi suất cho vay trong tổng dư nợ"). Khoản chênh lệch lãi suất và rủi ro kỳ hạn hoàn toàn phụ thuộc vào cấp bù từ ngân sách nhà nước, đe dọa trực tiếp đến tính bền vững tài chính của tổ chức tài trợ.

Thứ tư, nhận diện xung đột lợi ích trong cơ chế cho vay chỉ định: Luận án chứng minh rằng khi dự án được phê duyệt theo quyết định hành chính của cấp trên, quyền tự chủ thẩm định của VDB bị vô hiệu hóa:

"Tính chất cho vay theo chỉ đạo là lợi thế để tín dụng đầu tư phát triển đóng vai trò công cụ của Nhà nước trong thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội quốc gia trong từng thời kỳ, song cũng chính tính chất này tiềm ẩn và là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những sai lầm mang tính chủ quan đưa đến những thất bại của các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm thời gian qua."

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung luận cứ chứng minh rằng tín dụng chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm kỷ luật thị trường khắt khe; can thiệp phi thị trường nếu thiếu cơ chế giải trình độc lập sẽ dẫn tới sự tích tụ nợ xấu mang tính hệ thống.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học để Chính phủ tái cơ cấu VDB, ban hành Nghị định mới về TD ĐTPT, chuyển đổi từ cơ chế "cấp phát danh mục dự án hành chính" sang cơ chế "thẩm định rủi ro kinh tế - kỹ thuật độc lập"; tách bạch hoàn toàn giữa tín dụng chính sách an sinh (giao NHCSXH) với tín dụng đầu tư phát triển kinh tế quy mô lớn.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các hạn chế học thuật:

1. Rào cản tiếp cận dữ liệu nợ xấu vi mô: Do tính nhạy cảm và bảo mật của dữ liệu tài chính tại VDB và kết luận thanh tra chuyên ngành, luận án chưa thể lượng hóa chi tiết dòng tiền tổn thất của từng dự án nhóm A cụ thể.
2. Độ trễ kinh tế - xã hội kéo dài: Các dự án trọng điểm có vòng đời 15–20 năm và hiệu ứng lan tỏa (spillover effects) phức tạp, do đó việc đo lường toàn diện đóng góp xã hội trong phạm vi thời gian nghiên cứu 2000–2013 chưa thể phản ánh trọn vẹn giá trị cuối cùng.
3. Thiếu vắng hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật chuẩn hóa: Nhà nước chưa ban hành hệ thống chỉ tiêu lượng hóa hiệu quả phi tài chính chính thức để làm thước đo tham chiếu chuẩn cho các dự án công cộng.

Chương trình nghiên cứu tương lai:

• Ứng dụng mô hình cân bằng tổng thể khả tính (CGE) để đo lường chính xác hiệu ứng lan tỏa của vốn TD ĐTPT tới tăng trưởng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) của các ngành công nghiệp phụ trợ.
• Nghiên cứu cơ chế hợp tác công tư (PPP) kết hợp vốn mồi TD ĐTPT để giảm áp lực trần nợ công.
• Đánh giá tác động của chuẩn mực an toàn vốn Basel II/Basel III áp dụng cho các ngân hàng chính sách tại các nền kinh tế đang phát triển.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng tại các cơ sở đào tạo sau đại học về Kinh tế phát triển, Tài chính công và Kinh tế chính trị, mở ra hướng nghiên cứu chuyên sâu về quản trị rủi ro tại các định chế tài trợ phát triển tại Việt Nam.
• Tác động chính sách quốc gia: Các kiến nghị của luận án đã đóng góp trực tiếp vào quá trình soạn thảo và hoàn thiện khung pháp lý về quản lý vốn nhà nước, đặc biệt là các quy định siết chặt điều kiện bảo lãnh chính phủ và tái cấu trúc danh mục cho vay của VDB giai đoạn sau 2015.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Giúp cơ quan quản lý cắt giảm các dự án đầu tư dàn trải, kém hiệu quả, hạn chế lãng phí hàng ngàn tỷ đồng vốn ngân sách, bảo toàn nguồn lực tài khóa quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Thụ hưởng khung phân tích toàn diện và hệ thống dữ liệu thực chứng 14 năm về tín dụng nhà nước.
• Ban lãnh đạo VDB & Cơ quan quản lý (Bộ Tài chính, NHNN): Tiếp nhận mô hình thẩm định dự án đa chiều, tách biệt rủi ro tín dụng thương mại với rủi ro chính sách.
• Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước (SOEs): Định hình lại cấu trúc nguồn vốn đầu tư dự án nhóm A, nâng cao tính kỷ luật tài chính khi tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Can thiệp kinh tế của Nhà nước bằng việc luận giải bản chất hai mặt của công cụ TD ĐTPT: vừa là đòn bẩy bù đắp thất bại thị trường vốn, vừa là nguồn gốc gây ra thất bại chính phủ nếu bị lạm dụng như một mệnh lệnh hành chính thuần túy thiếu kiểm soát rủi ro độc lập.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì cải tiến so với các công trình đi trước?

So với nghiên cứu của Trần Công Hòa (2007) hay Trương Thị Hoài Linh (2011), luận án đã kết hợp phương pháp kinh tế chính trị với tam giác đạc dữ liệu kiểm toán/thanh tra nhà nước và mổ xẻ trực diện các hồ sơ dự án thất bại điển hình (1.016 tàu đánh bắt xa bờ, mía đường) thay vì chỉ phân tích số liệu tài chính tổng hợp một chiều.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện về sự đứt gãy giữa mục tiêu quy hoạch vĩ mô với hiệu quả tài chính vi mô: phần lớn các tổn thất nặng nề nhất không bắt nguồn từ năng lực quản trị của ngân hàng cho vay mà xuất phát từ các quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư mang tính ý chí hành chính, thiếu căn cứ kinh tế - kỹ thuật từ các bộ, ngành chủ quản.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp nghiên cứu (replication protocol) không?

Luận án cung cấp hệ thống tiêu chí 5 nhóm chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội kèm ma trận phân loại dự án nhóm A và nguồn dữ liệu đối soát công khai từ các báo cáo niên giám VDB, niên giám thống kê và báo cáo giám sát của Quốc hội, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lặp quy trình đánh giá.

5. Định hướng nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Tác giả đề xuất lộ trình chuyển đổi mô hình VDB sang hoạt động theo Luật Ngân hàng Phát triển riêng biệt, áp dụng quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế, và xây dựng khung thể chế cho vay hỗn hợp (blended finance) kết hợp vốn DFI với thị trường vốn xanh quốc tế.

Kết luận

1. Hệ thống hóa và xác lập khung khổ lý luận kinh tế chính trị toàn diện về TD ĐTPT cho các chương trình kinh tế lớn và dự án trọng điểm nhóm A tại Việt Nam.
2. Khẳng định vai trò kiến tạo không thể thay thế của TD ĐTPT trong việc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, kết cấu hạ tầng then chốt và chuyển dịch cơ cấu kinh tế giai đoạn 2000–2013.
3. Chỉ rõ nguyên nhân gốc rễ dẫn đến thất bại của các chương trình kinh tế lớn (tàu xa bờ, mía đường) là do tính chất can thiệp hành chính chủ quan triệt tiêu kỷ luật thẩm định thị trường.
4. Đưa ra hệ thống giải pháp đồng bộ: hoàn thiện thể chế luật pháp, tách bạch tín dụng chính sách với tín dụng thương mại, nâng cao năng lực tự chủ thẩm định của VDB.
5. Đặt nền tảng thực tiễn cho công cuộc tái cơ cấu hệ thống tài chính công và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực quốc gia trong thời kỳ hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1. Phương pháp lịch sử được sử dụng chủ yếu ở chương 2, khi phân tích thực trạng tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm ở nước ta. Thực tế của hoạt động này chính là những minh chứng cho các lập luận, nhận xét, đánh giá. *Phương pháp trừu tượng hóa khoa học Thực tiễn liên quan đến tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm ở Việt Nam rất phong phú, đa 6 dạng.

Để làm rõ bản chất của hoạt động này ở nước ta, những ưu nhược điểm của nó, phương pháp trừu tượng hóa khoa học được sử dụng để loại bỏ những hiện tượng bề ngoài, những yếu tố ngẫu nhiên không bản chất để nghiên cứu. *Các phương pháp khác Trong quá trình phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng này, luận án đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu như so sánh, thống kê, mô tả, nghiên cứu tình huống, tham khảo… để chỉ ra những kết quả, đánh giá những thành công, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế đó trong hoạt động cho vay tín dụng đầu tư phát triển vào các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm ở Việt Nam thời gian qua và đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng này trong thời gian tới. Nguồn số liệu, dữ liệu được sử dụng trong luận án là từ các báo cáo hoạt động hàng năm của Ngân hàng Phát triển Việt Nam, báo cáo đánh giá 3 năm, 5 năm hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam, một số bài báo về hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam. Ngoài ra, luận án cũng sử dụng một số số liệu từ Báo cáo của Thanh tra Nhà nước về hoạt động của Ngân hàng Phát triển Việt Nam công bố năm 2012; các chỉ tiêu, số liệu trong các quyết định của Thủ tướng Chính phủ có liên quan đến một số chương trình kinh tế lớn thực hiện bằng nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển; một số chỉ tiêu kinh tế vĩ mô trong các báo cáo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về kết quả thực hiện nhiệm vụ kinh tế xã hội hàng năm tại các kỳ họp Quốc hội… Trong khuôn khổ một luận án tiến sĩ, luận án chưa có điều kiện để tiếp cận số liệu cũng như đưa ra được một khung phân tích đánh giá, đo lường hiệu quả kinh tế - xã hội một cách đầy đủ về các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm đã thực hiện ở Việt Nam thời gian qua – vốn có bản chất là một công việc vô cùng khó khăn, phức tạp, đòi hỏi công sức, trí tuệ, thời gian và kinh phí khổng lồ, cần thiết được thực hiện bởi các cơ quan liên ngành của nhà nước.

Điều này đặc biệt càng đúng trong bối cảnh các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm thường có quy mô đầu tư lớn, địa bàn thực hiện rộng, phạm vi tác động, ảnh hưởng trên một vùng dân cư, lãnh thổ rộng lớn hoặc có tác động, ảnh hưởng, lan tỏa đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác chịu ảnh hưởng, tác động của dự án kinh tế trọng điểm đóng vai trò nền tảng, tạo ra các yếu tố đầu vào cho việc 7 hình thành, phát triển của các ngành, lĩnh vực ấy. Ngoài ra, một đặc trưng lớn khác cần xem xét là thời gian thực hiện các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm thường kéo dài (từ 5-10 năm đến 15 năm) và có độ trễ lớn trong hiệu quả, tác động kinh tế - xã hội. Đây cũng là một rào cản trong nghiên cứu, đánh giá hiệu quả về hoạt động tín dụng đầu tư phát triển cho các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm. Mặt khác, để đánh giá tương đối chính xác hiệu quả cũng như sự đóng góp, tác động kinh tế - xã hội của các dự án, chương trình kinh tế này, rất cần xây dựng được các tiêu chí đánh giá, thẩm tra, các tiêu chí đánh giá kết quả “đầu ra” trong quá trình hình thành, xây dựng, quyết định chủ trương đầu tư, chuẩn bị đầu tư, thẩm định, phê duyệt các chương trình, dự án này cũng như đòi hỏi xây dựng một hệ thống định mức kinh tế kỹ thuật do nhà nước ban hành chính thức, thống nhất, rõ ràng, khoa học, hợp lý, tiên tiến về hiệu quả, tác động kinh tế - xã hội khi thực hiện các chương trình, dự án kinh tế trọng điểm.

Sau đó, sau khi các chương trình, dự án được thực hiện xong, cần thực hiện các cuộc điều tra, khảo sát, đánh giá công phu, với chi phí thực hiện hết sức tốn kém, huy động nhiều nguồn lực để xác định, đánh giá hiệu quả của các chương trình, dự án này. Chưa kể, trong nhiều trường hợp, kết quả của việc điều tra, khảo sát, đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của các chương trình, dự án còn chịu sự tác động, chi phối của các cá nhân và các cấp quản lý vì những lý do khác nhau… Chính vì vậy, trong phạm vi nguồn số liệu, tài liệu thu thập được, luận án đã sử dụng phương pháp trừu tượng hóa khoa học để rút ra các kết luận nghiên cứu khoa học của luận án. Đồng thời, các nghiên cứu tình huống, phụ lục về kết quả thực hiện một số chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm được sử dụng trong việc minh chứng cho các đánh giá về thành công, hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế đó trong hoạt động cho vay tín dụng đầu tư phát triển vào các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm ở Việt Nam thời gian qua. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng này trong thời gian tới.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 8 Đề tài nghiên cứu "Tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn và các dự án kinh tế trọng điểm ở Việt Nam" có một số điểm mới và đóng góp mới như sau: - Nếu các nghiên cứu từ trước đến nay mới chỉ bàn đến tín dụng nhà nước hoặc tín dụng nhà nước cho đầu tư phát triển nói chung thì Luận án đã lần đầu tiên đề cập đến tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm ở Việt Nam thời gian qua. - Luận án đã hệ thống hóa, bổ sung và làm sáng tỏ hơn về mặt lý luận về tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước nói chung, xây dựng mới khung khổ lý luận về tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm, bao gồm: khái niệm, đặc điểm và sự cần thiết của các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm; khái niệm, đặc điểm và vai trò của tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm. Đồng thời, Luận án đã làm rõ quan điểm về hiệu quả kinh tế - xã hội đối với hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước cho các chương trình kinh tế lớn và dự án kinh tế trọng điểm, đưa ra một số chỉ tiêu cơ bản nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động tín dụng này. - Luận án đã đánh giá một cách đầy đủ về đặc điểm, tính chất, ưu nhược điểm, mặt mạnh và hạn chế của hoạt động tín dụng đầu tư phát triển cho các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm.

Luận án đã chỉ ra rằng, tính chất cho vay theo chỉ đạo là lợi thế để tín dụng đầu tư phát triển đóng vai trò công cụ của Nhà nước trong thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội quốc gia trong từng thời kỳ, song cũng chính tính chất này tiềm ẩn và là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những sai lầm mang tính chủ quan đưa đến những thất bại của các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm thời gian qua. - Bằng kết quả nghiên cứu của luận án, Luận án đã trả lời câu hỏi nghiên cứu được đưa ra và khẳng định rằng: mặc dù còn một số dự án, chương trình chưa hiệu quả, song thông qua các chương trình kinh tế lớn, dự án kinh tế trọng điểm, tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước đã đóng vai trò là một công cụ đắc lực để Nhà nước định hướng thị trường, góp phần điều tiết vĩ mô nền kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH đất nước, phát triển nông nghiệp, nông thôn, hỗ trợ các địa bàn có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, 9 vùng sâu, vùng xa, đảm bảo an sinh xã hội, cải thiện và nâng cao mức sống của người dân, qua đó góp phần thực hiện các mục tiêu Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Tình hình nghiên cứu trong nước 2.

Nghiên cứu về tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước Các công trình nghiên cứu về tài chính, tín dụng ngân hàng và hoạt động của các ngân hàng thương mại đã được công bố tương đối nhiều. Tuy nhiên, do tính đặc thù về mục đích, đối tượng, phạm vi, phương thức hoạt động mà lĩnh vực tín dụng nhà nước không có nhiều nghiên cứu, trong đó công trình nghiên cứu về tín dụng nhà nước cho đầu tư phát triển có số lượng khá khiêm tốn, biệt là các luận án tiến sĩ. Để làm rõ những đóng góp của các công trình đã công bố về tín dụng nhà nước cho đầu tư phát triển cũng như vạch ra những khoảng trống nghiên cứu trong lĩnh vực này, có thể khái quát lại các kết quả nghiên cứu đi trước theo một số nhóm vấn đề như sau: *Khái niệm, nội dung hoạt động tín dụng đầu tư phát triển của Nhà nước - Đề tài khoa học cấp bộ “Hoàn thiện chính sách và cơ chế quản lý tín dụng nhà nước cho đầu tư phát triển ở Việt Nam” của nhóm tác giả TS.Thái Bá Cẩn – TS.Lê Xuân Hiếu, Viện Nghiên cứu tài chính, Bộ Tài chính (2001) có đối tượng nghiên cứu là phân tích, đánh giá, nhận xét những mặt được và chưa được về chính sách, cơ chế quản lý tín dụng nhà nước cho đầu tư phát triển hiện hành, rút ra những vấn đề bất cập để làm căn cứ đề xuất giải pháp hoàn thiện cho thời gian tới.