Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ TIÊU THỤ HÀNG NÔNG SẢN TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ. ĐẶC ĐIỂM CỦA HÀNG HOÁ NÔNG SẢN VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG TIÊU THỤ NÔNG SẢN. Đặc điểm của hàng nông sản 1. Các khái niệm hàng hoá và hàng nông sản * Khái niệm về hàng hóa: Có rất nhiều khái niệm khác nhau về “hàng hóa”.
Song có thể hiểu “hàng hóa” theo khái niệm đầy đủ nhất của Kinh tế chính trị Mác- Lênin: “Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có thể thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người, được sản xuất nhằm để trao đổi, mua bán”. Trong công cuộc đổi mới kinh tế của Việt Nam hiện nay, nền kinh tế hàng hóa- kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng XHCN, vai trò quản lý của Nhà nƣớc có ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm cân đối, công bằng ổn định và hiệu quả cho nền kinh tế. Đó là nền sản xuất hàng hóa đa dạng theo cơ chế kinh tế hỗn hợp. Trong đó Nhà nƣớc góp phần thúc đẩy chính cho quá trình diễn ra nhanh hơn.
Nhƣ vậy, mô hình kinh tế hỗn hợp giữa cơ chế thị trƣờng và sự quản lý của Nhà nƣớc trong sự vận động của nền kinh tế là tất yếu khách quan, là sự vận dụng chủ quan trên cơ sở khách quan khoa học. 8 z *Khái niệm về hàng hóa nông sản: “Nông sản” chính là những sản phẩm của ngành nông nghiệp. Do đó muốn tìm hiểu về hàng hóa nông sản chúng ta có thể xuất phát từ “Nông nghiệp”. Nông nghiệp theo nghĩa hẹp bao gồm hai ngành trồng trọt và chăn nuôi, song theo nghĩa rộng bao gồm cả ngành lâm nghiệp và ngƣ nghiệp.
Tƣơng tự nhƣ vậy, sản phẩm nông nghiệp nếu hiểu theo nghĩa hẹp chỉ gồm sản phẩm của hai ngành trồng trọt và chăn nuôi. Nhƣng nếu hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả sản phẩm ngành lâm nghiệp và ngƣ nghiệp. Đặc điểm của hàng nông sản Hàng nông sản- sản phẩm nông nghiệp hết sức đa dạng và mang những đặc trƣng chủ yếu sau đây: Một là: Đáp ứng nhu cầu trực tiếp cho đời sống của con ngƣời. Sản phẩm thuộc loại này chủ yếu ở dƣới dạng tƣơi sống (gạo, ngô, khoai, sắn, thịt, trứng, sữa, cá, rau, quả.) Hai là: Các sản phẩm nông nghiệp là nguyên liệu, thông qua công nghiệp chế biến để tạo ra các sản phẩm có chất lƣợng và giá trị cao hơn.
Sau đó, các sản phẩm này quay trở lại phục vụ cho đời sống con ngƣời. Ba là: Các sản phẩm nông nghiệp dƣới dạng vật tƣ kỹ thuật sử dụng ngay cho sản xuất nông nghiệp. Ngoài ra, hoạt động sản xuất của ngành nông nghiệp còn đem lại những ngoại ứng tích cực, rất quý giá và có giá trị rất lớn. Mọi ngƣời đều biết: cây trồng hút khí Cacbonic và cung cấp Oxi là nguồn dƣỡng khí cho sự sống của con ngƣời đồng thời khử các chất khí độc.
Cây trồng phát triển thành thảm thực vật, góp phần cải tạo các điều kiện thời tiết khí hậu, giữ nƣớc hạn chế lũ lụt và xói mòn đất, góp phẩn cải thiện môi trƣờng sinh thái. Khi nói tới sản xuất nông sản hàng hóa là bao hàm cả những nông sản trao đổi giữa những ngƣời hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và ngoài lĩnh vực 9 z nông nghiệp, kể cả nông sản trao đổi trong nội bộ vùng sản xuất và bán ra khỏi vùng. Trong nông nghiệp ngày càng có sự phân công lao động và chuyên môn hóa sự trao đổi sản phẩm nông nghiệp giữa các hộ gia đình càng phát triển. Nông sản trao đổi giữa những ngƣời hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp là những nông sản mà chính từng ngƣời nông dân bán cho nhau, nông dân bán cho công nhân hoặc các tổ chức nông nghiệp.
Trên thực tế, các nông sản đƣợc tính là hàng hóa khi đƣợc trao đổi ra khỏi vùng. Nông sản hàng hóa ngành nông nghiệp là tổng lƣợng nông sản hàng hóa nói chung trừ đi phần hàng hóa nông sản hàng hóa lƣu chuyển trong phạm vi ngành nông nghiệp. Lâu nay, nói tới sản xuất hàng hóa của nông nghiệp ngƣời ta thƣờng quan tâm đến loại nông sản hàng hóa này. Nông sản hàng hóa nội bộ vùng là sản phẩm nông nghiệp lƣu chuyển trong phạm vi vùng đó đƣợc sản xuất.
Loại nông sản này có thể đƣợc trao đổi cho bất kỳ đối tƣợng nào. Cũng nhƣ nông sản hàng hóa lƣu chuyển trong phạm vi ngành nông nghiệp, nông sản hàng hóa lƣu chuyển trong phạm vi vùng thƣờng không đƣợc nhiều ngƣời coi trọng. Thậm chí có quan niệm cho rằng: nó biểu hiên mức độ tự cấp, tự túc của vùng. Nhƣ vậy, để xem xét mức độ và trình độ của sản xuất nông sản hàng hóa của một ngành và ở một vùng nào đó phải xét tới những chỉ tiêu phản ánh những xu hƣớng vận động của nó.
Nông sản phẩm, đặc biệt là nông sản phẩm hàng hóa là sản phẩm của quá trình sản xuất nông nghiệp. Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất có những đặc điểm khác biệt với các ngành sản xuất khác. Vì vậy, nông sản phẩm nói chung, nông sản hàng hóa nói riêng có những đặc điểm khác biệt với các loại sản phẩm và sản phẩm hàng hóa khác: Thứ nhất: Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt. Tính chất đặc biệt của đất đai thể hiện trên nhiều mặt cụ thể: - Đất đai vừa là sản phẩm của tự nhiên, vừa là sản phẩm của xã hội, gắn liền với những điều kiện tự nhiên, sinh thái và xã hội nhất định.
Chất lƣợng của đất 10 z đai không đồng nhất: có những vùng đất tốt và có những vùng đất xấu. Không những vậy, thời tiết khí hậu của từng tiểu vùng của vùng còn rất khác nhau. - Chất lƣợng đất đai ảnh hƣởng trực tiếp tới năng suất, chất lƣợng của cây trồng, vật nuôi. Trong quá trình sử dụng đất đai, nếu sử dụng hợp lý, chất lƣợng của đất đai không xấu đi mà còn đƣợc nâng lên.
Những đặc điểm mang tính đặc thù trên đã tạo nên những vùng sinh thái với những lợi thế so sánh. Thực vậy, ở nƣớc ta trình độ phát triển kinh tế ở một số vùng còn thấp, nhƣng với những điều kiện tự nhiên thuận lợi (trƣớc hết là có những vùng đất đai với chất lƣợng đặc thù lại gắn với các điều kiện thời tiết khí hậu thuận lợi) nên nông nghiệp có những sản phẩm quý hiếm gắn với từng địa phƣơng nhất định, ví dụ: chè- Thái Nguyên; bƣởi- Diễn; hồng xiêm- Xuân Đỉnh; vải- Bắc Giang; nhãn nồng- Hƣng Yên. Để tăng quy mô sản xuất, đặc biệt để hình thành các vùng chuyên môn hóa sản xuất nông nghiệp lớn cần phải tăng cƣờng đầu tƣ các yếu tố vật chất, giải quyết hàng loạt vấn đề liên quan đến sản xuất, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ, khai thác các lợi thế về đất đai, khí hậu đạt hiệu quả cao hơn. Thứ hai: Đối tƣợng của sản xuất nông nghiệp là những cơ thể sống.
Đó là các sinh vật (các loại cây trồng và vật nuôi). Trong quá trình tham gia vào hoạt động sản xuất nông nghiệp, các loại cây trồng, gia súc cần trải qua các giai đoạn phát sinh và phát triển, ứng với mỗi loại cây trồng và vật nuôi đều có những quy luật sinh trƣởng riêng. Chúng đòi hỏi điều kiện sống phải đƣợc tuân thủ hết sức nghiêm ngặt. Chỉ khi nào con ngƣời hiểu hết đƣợc đẩy đủ các quy luật của cây trồng và vật nuôi mới có thể tác động một cách phù hợp với các quy luật sinh học để có những sản phẩm của cây trồng, vật nuôi phục vụ con ngƣời.
Từ đây có thể thấy rõ đƣợc vai trò của tri thức về khoa học kỹ thuật, về quản lý kinh tế đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp. Bởi vì, trong suy nghĩ của nhiều ngƣời, sản xuất nông nghiệp là ngành hết sức đơn giản. Vì trên thực tế, ai cũng có thể trồng trọt, chăn nuôi đƣợc chỉ cần gieo hạt giống, mua con giống là có 11 z sản phẩm. Chỉ có điều năng suât, chất lƣợng, giá thành của sản phẩm nông nghiệp đó cao hay thấp.
Ngoài ra, sản xuất nông nghiệp là sản xuất sinh học, các sản phẩm của nông nghiệp có rất nhiêu đặc điểm cần phải đƣợc nghiên cứu một cách đẩy đủ để từ đó con ngƣời có những biện pháp tác động có hiệu quả: - Sản phẩm nông nghiệp là những sản phẩm tƣơi sống, kết thúc quá trình hoạt động của sản xuất nông nghiệp nhƣng những hoạt động sinh học vẫn còn tồn tại. Do đó, sản phẩm của nông nghiệp rất dễ bị hỏng nếu không đƣợc chế biến hoặc sử dụng một cách kịp thời. Để khắc phục tình trạng trên, cần phải gắn chặt mối quan hệ giữa sản xuất nông nghiệp với các hoạt động chế biến, bảo quản. - Tính sinh học của sản xuất nông nghiệp đƣợc biểu hiện trên nhiều mặt nhƣ trên là những điều cần phải tuân thủ.
Nhƣng tuân thủ các quy luật sinh học là chƣa đủ. Trong điều kiện của sản xuất hàng hóa, cần phải có sự kết hợp giữa các quy luật sinh học của sản xuất nông nghiệp với các quy luật của sản xuất hàng hóa. Năng suất cây trồng và vật nuôi, ngoài việc phụ thuộc vào các yếu tố vật chất mà con ngƣời cung cấp, còn phụ thuộc vào thời gian sinh trƣởng và phát triển của nó. Điều đó có nghĩa là: các loại cây trồng có thời điểm cho năng suất cao nhất, thời điểm ấy chính là thời điểm cây trồng ở thời kỳ sung sức nhất.
Ở những thời điểm khác dù có bón phân và chăm sóc tốt vẫn không thể đạt đƣợc năng suất cao nhất. Tất nhiên giữa chu kỳ sinh học của cây trồng và gia súc với chu kỳ biến động của giá cả sẽ không trùng nhau. Việc bố trí cho một loại cây nào đó phù hợp giữa chu kỳ sinh học với chu kỳ biến động của giá cả cùng pha nhau là điều khó. Nhƣng thực tế đã có rất nhiều bài học về sự không hiểu biết về mối quan hệ này.
Những hoạt động mang tính phong trào trong sản xuất nông nghiệp nhƣ nuôi cá trê phi, chim cút, chó cảnh, ốc biêu vàng và một số lại cây cảnh, với những thắng lợi 12 z của những ngƣời đi trƣớc, thất bại của những ngƣời đi sau là những bằng chứng hết sức sinh động. Thứ ba: sản xuất nông nghiệp có tính thời vụ. Tính thời vụ của sản xuất nông nghiệp đƣợc biểu hiện trên nhiều khía cạnh. Ở đây chỉ khai thác khía cạnh cung ứng sản phẩm của sản xuất nông nghiệp.
Rõ ràng, tùy theo mùa vụ sản phẩm nông nghiệp đƣợc sản xuất ra theo chu kỳ, mùa nào thức ấy.