Đồ án nghiên cứu chế tạo mô hình hệ thống điện thân xe - ĐH SPKT TP.HCM

Tài liệu đồ án tốt nghiệp nghiên cứu chế tạo mô hình hệ thống điện thân xe ô tô chi tiết, hỗ trợ học tập và nghiên cứu chuyên ngành công nghệ kỹ thuật ô tô.

• Tác giả: Lê Minh Hoàng
• Người hướng dẫn: ThS. Võ Xuân Thành
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ Kỹ thuật Ô tô
• Đề tài: Nghiên cứu chế tạo mô hình một số hệ thống điện thân xe
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình hệ thống điện thân xe ô tô hiện đại

Hệ thống điện thân xe ô tô đóng vai trò trung tâm trong việc đảm bảo tiện nghi, an toàn và hỗ trợ vận hành phương tiện. Mạng lưới này kết nối hàng loạt cụm chức năng độc lập như đèn chiếu sáng, đèn báo hiệu, gạt mưa, rửa kính và khóa cửa điều khiển điện. Sự phát triển nhanh của công nghệ ô tô đặt ra yêu cầu cao về đào tạo kỹ thuật chuyên sâu. Việc tiếp cận trực tiếp hệ thống dây dẫn phức tạp trên xe nguyên bản thường gặp nhiều rào cản về không gian và rủi ro hỏng hóc. Do đó, nghiên cứu chế tạo mô hình hệ thống điện thân xe ô tô trở thành giải pháp đào tạo thiết thực. Mô hình mô phỏng chính xác cấu trúc mạch điện thật trên một khung giá đỡ mở. Thiết bị cho phép quan sát rõ ràng các linh kiện then chốt như rơ le, cầu chì, công tắc tổ hợp và cơ cấu chấp hành. Bố cục trực quan giúp đơn giản hóa quá trình tiếp thu kiến thức kỹ thuật. Mô hình tạo môi trường thực hành an toàn và nâng cao hiệu suất học tập cho kỹ sư cơ khí ô tô tương lai.

1.1. Khái niệm và vai trò của mạng điện thân xe

Điện thân xe ô tô bao gồm toàn bộ các thiết bị phục vụ chiếu sáng, cảnh báo và tiện ích hỗ trợ người lái. Nhóm thiết bị này không tham gia trực tiếp vào việc truyền lực hay điều khiển động cơ. Tuy nhiên, hệ thống quyết định mức độ an toàn và trải nghiệm tiện nghi của hành khách. Cụm chiếu sáng giúp tài xế nhận diện vật cản ban đêm. Hệ thống gạt nước duy trì tầm nhìn tốt khi thời tiết mưa gió. Hệ thống nâng hạ kính và khóa cửa bảo vệ an toàn cho khoang lái. Việc hiểu rõ nguyên lý từng phân hệ là nền tảng kỹ thuật bắt buộc đối với kỹ sư cơ điện tử ô tô.

1.2. Tầm quan trọng của mô hình trong giảng dạy

Mô hình học cụ mang lại phương pháp tiếp cận trực quan và hiệu quả vượt trội so với bài giảng lý thuyết thuần túy. Học viên có thể quan sát trực tiếp vị trí chân giắc, màu dây và điểm đấu nối rơ le. Thiết kế bàn thí nghiệm dạng phẳng giúp việc thao tác đồng hồ đo VOM trở nên thuận tiện. Thiết bị tạo điều kiện thực hành kiểm tra thông mạch, đo điện áp và dò tìm tín hiệu an toàn. Nhờ việc tương tác trên thiết bị thật, người học nhanh chóng nắm bắt logic hoạt động của mạch điện. Kỹ năng thực hành được củng cố vững chắc trước khi tiếp xúc với ô tô thực tế.

II. Phân tích cấu trúc mạch và thách thức hệ thống điện thân xe ô tô

Hệ thống điện thân xe hiện đại sở hữu mạng lưới dây dẫn chằng chịt cùng nhiều chuẩn điều khiển khác nhau. Việc phân tích sơ đồ mạch đòi hỏi hiểu biết sâu về logic tiếp điểm và thứ tự cấp nguồn. Thách thức lớn nhất khi nghiên cứu nằm ở tính phức tạp của các cụm công tắc đa nấc. Công tắc điều khiển đèn, gạt nước và nâng hạ kính đều tích hợp nhiều tiếp điểm đóng cắt liên động. Nếu đấu sai dây, nguy cơ chập mạch gây cháy cầu chì hoặc phá hỏng rơ le rất cao. Ngoài ra, việc xác định chính xác chân cắm trên các linh kiện bãi đòi hỏi kỹ năng đo kiểm tỉ mỉ. Các sơ đồ mạch nguyên bản từ hãng sản xuất thường dùng ký hiệu riêng biệt. Việc chuyển giao từ sơ đồ tiêu chuẩn sang dạng bảng mạch trực quan gặp nhiều khó khăn kỹ thuật. Nhà chế tạo phải giải quyết bài toán bố trí linh kiện sao cho vừa khoa học vừa dễ thao tác.

2.1. Phân tích nguyên lý cụm chiếu sáng và tín hiệu

Mạch chiếu sáng bao gồm đèn demi, đèn cốt, đèn pha và đèn sương mù. Mạch tín hiệu gồm cụm đèn xi nhan, đèn cảnh báo nguy hiểm hazard và đèn báo phanh. Đèn pha cốt hoạt động dựa trên rơ le chuyển đổi chế độ chiếu gần và chiếu xa. Cụm xi nhan kết hợp bộ chớp điện tử để tạo tần số nháy tiêu chuẩn. Mạch hazard cấp điện trực tiếp từ ắc quy độc lập với công tắc máy. Việc phân tích mạch đòi hỏi kỹ thuật viên nắm vững đường đi của dòng điện từ cực dương qua cầu chì, rơ le tới phụ tải rồi về mass khung xe.

2.2. Khó khăn trong tích hợp cơ cấu gạt mưa và kính cửa

Hệ thống gạt nước mưa sử dụng mô tơ điện một chiều tích hợp cơ cấu cam tự dừng vị trí gốc. Mạch điều khiển cung cấp nhiều chế độ vận hành như gạt chậm, gạt nhanh và gạt ngắt quãng kết hợp bơm nước. Trong khi đó, mạch nâng hạ kính cửa sổ phụ thuộc vào cụm công tắc đảo chiều dòng điện. Việc tích hợp hai phân hệ cơ điện này vào một sa bàn đòi hỏi xử lý nguồn điện ổn định. Sự cố quá dòng khi mô tơ bị kẹt tải là vấn đề cần được tính toán kỹ lưỡng nhằm đảm bảo độ bền cho mô hình thực nghiệm.

III. Giải pháp chế tạo mô hình hệ thống điện thân xe ô tô tối ưu

Để giải quyết các thách thức kỹ thuật, quy trình thiết kế và gia công mô hình cần được chuẩn hóa từng bước. Khung giá đỡ được chế tạo bằng thép hộp chắc chắn với lớp sơn tĩnh điện chống rỉ. Mặt panel sử dụng vật liệu cách điện như mica hoặc alu dán đề can sơ đồ nguyên lý rõ nét. Các linh kiện điện như cụm công tắc, rơ le, hộp cầu chì và mô tơ được bố trí khoa học theo từng phân vùng chức năng. Hệ thống dây dẫn được gom gọn gàng trong máng nhựa chuyên dụng và đánh số đầu cosse chuẩn xác. Mỗi điểm đo kiểm quan trọng đều dẫn ra cọc cắm bắp chuối ngoài mặt panel. Nguồn điện 12V DC được cấp từ bộ chuyển đổi nguồn có bảo vệ chống ngắn mạch. Phương pháp này vừa đảm bảo tính an toàn cao vừa giúp người học dễ dàng đo kiểm thông số thực tế trong quá trình thí nghiệm.

3.1. Phương pháp đo kiểm và xác định chân linh kiện

Quy trình chế tạo yêu cầu đo kiểm tỉ mỉ từng chân công tắc bằng đồng hồ vạn năng VOM. Khi dò công tắc đèn, kỹ thuật viên bật nấc gạt sang từng vị trí và kiểm tra cặp chân thông mạch. Với công tắc xi nhan, chân chung được xác định bằng cách đo độ thông mạch luân phiên sang hai nhánh rẽ. Đối với mô tơ gạt nước, việc xác định cuộn dây tốc độ thấp, tốc độ cao và tiếp điểm tự dừng là bắt buộc. Sau khi xác định chính xác, mọi chân cắm đều được gắn nhãn ký hiệu kỹ thuật trước khi đấu nối hoàn thiện vào mạch tổng thể.

3.2. Thiết kế layout panel và tích hợp pan lỗi

Mặt panel mô hình được thiết kế khoa học nhằm tối ưu hóa tầm nhìn và thao tác đo đạc. Sơ đồ mạch điện được in màu sắc nét với đầy đủ ký hiệu tiêu chuẩn ngành cơ khí động lực. Các giắc cắm đo kiểm màu đỏ và đen đại diện cho tín hiệu dương nguồn và mass. Nhà thiết kế tích hợp hộp tạo lỗi ẩn gồm các công tắc ngắt mạch hoặc tăng điện trở tiếp xúc. Tính năng này cho phép giáo viên mô phỏng các hư hỏng thường gặp như đứt cầu chì, hỏng rơ le hoặc tiếp xúc mass kém nhằm thử thách khả năng chẩn đoán của học viên.

IV. Ứng dụng mô hình hệ thống điện thân xe ô tô trong đào tạo

Mô hình hệ thống điện thân xe ô tô hoàn thiện mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn rất cao trong công tác đào tạo kỹ thuật ô tô. Thiết bị giúp thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết bài giảng và kỹ năng xưởng thực hành. Sinh viên có cơ hội rèn luyện tác phong chuyên nghiệp, hình thành tư duy phân tích mạch có logic. Việc thao tác trực tiếp trên mô hình giúp người học thành thạo cách đọc sơ đồ điện, sử dụng đồng hồ đo điện đa năng và phân tích thông số kỹ thuật. Đồng thời, mô hình còn là công cụ đắc lực cho các bài thi đánh giá kỹ năng tay nghề và chẩn đoán pan bệnh. Thiết kế dạng module linh hoạt cho phép nâng cấp, bổ sung các công nghệ hiện đại như mạng giao tiếp CAN bus hoặc hộp điều khiển thông minh BCM trong tương lai. Đây là bước đệm vững chắc giúp người học tự tin bước vào môi trường làm việc thực tế tại các garage và trung tâm dịch vụ ô tô.

4.1. Nâng cao kỹ năng đo kiểm và xử lý sự cố

Mô hình hỗ trợ thực hiện đa dạng bài tập thực hành từ cơ bản đến nâng cao. Học viên rèn luyện phương pháp đo sụt áp, kiểm tra thông mạch và xác định vị trí ngắn mạch. Thông qua các kịch bản lỗi giả lập trên panel, người học phải vận dụng tư duy logic để tìm ra nguyên nhân hỏng hóc. Quy trình chẩn đoán được thực hiện bài bản bằng việc kiểm tra nguồn cấp, cầu chì, rơ le và tiếp điểm công tắc. Việc rèn luyện thường xuyên giúp học viên hình thành phản xạ xử lý sự cố nhanh chóng và chính xác.

4.2. Khả năng mở rộng và phát triển nghiên cứu

Hệ thống sa bàn điện thân xe sở hữu tiềm năng nâng cấp lớn để đáp ứng sự phát triển công nghệ ô tô. Khung mô hình có thể tích hợp thêm các cảm biến gạt mưa tự động hoặc cảm biến ánh sáng điều khiển đèn pha thông minh. Ngoài ra, việc bổ sung vi điều khiển Arduino hoặc STM32 cho phép giả lập mạng truyền thông CAN giữa các hộp điều khiển. Hướng phát triển này mở ra các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về điện tử ô tô. Mô hình tiếp tục là nền tảng phục vụ nghiên cứu khoa học và cải tiến đồ dùng dạy học chất lượng cao.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành công nghiệp ô tô giữ vai trò quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành kỹ thuật liên quan như cơ khí chế tạo, điện - điện tử, điều khiển tự động và cơ điện tử. Cùng với sự phát triển của công nghệ trên các dòng xe hiện đại, công tác đào tạo nguồn nhân lực chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô tại các cơ sở giáo dục đại học, tiêu biểu là Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, liên tục chuyển dịch theo hướng tăng cường năng lực thực hành và kỹ năng ứng dụng thực tế.

Trong công tác giảng dạy thực hành điện thân xe, sinh viên thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận, đo đạc và chẩn đoán trực tiếp trên các dòng xe hoàn chỉnh do không gian hẹp, hệ thống dây dẫn phức tạp và nguy cơ chập cháy thiết bị. Việc chế tạo các bộ sa bàn, mô hình thực hành chuyên biệt mô phỏng trực quan các cụm hệ thống điện thân xe là giải pháp trực tiếp giúp người học quan sát nguyên lý vận hành, nhận diện chân giắc thiết bị và rèn luyện kỹ năng xử lý sự cố.

Đề tài "Nghiên cứu chế tạo mô hình một số hệ thống điện thân xe" được thực hiện bởi sinh viên Lê Minh Hoàng và Châu Sơn, dưới sự hướng dẫn của ThS. Võ Xuân Thành tại Khoa Cơ khí Động lực, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM (hoàn thành tháng 07/2017).

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu:

   • Củng cố, vận dụng và nâng cao kiến thức chuyên ngành điện thân xe ô tô vào thực tế gia công, lắp đặt.
   • Chế tạo các bộ mô hình trực quan hoàn chỉnh phục vụ công tác giảng dạy và thực hành tại xưởng điện ô tô.
   • Hỗ trợ người học rèn luyện kỹ năng kiểm tra, đo đạc, xác định chân cực của công tắc điều khiển, rơle và động cơ điện một chiều.

2. Nhiệm vụ nghiên cứu:

   • Tìm hiểu, phân tích sơ đồ mạch điện nguyên lý và sơ đồ mạch điện thực tế trên các dòng ô tô thương mại.
   • Chuẩn bị và kiểm tra chất lượng linh kiện, trang thiết bị điện trước khi lắp đặt.
   • Thiết kế kết cấu cơ khí, khung đỡ và bố trí mặt sa bàn cho 3 phân hệ.
   • Tiến hành thi công, đấu nối dây dẫn và tích hợp giắc chẩn đoán cho 3 mô hình: Hệ thống chiếu sáng - tín hiệu; Hệ thống gạt mưa - rửa kính; Hệ thống nâng hạ kính.
   • Đo đạc, kiểm tra thông mạch, nghiệm thu sự vận hành của các mô hình.
   • Biên soạn tài liệu hướng dẫn sử dụng, phương pháp xác định chân và hệ thống bài tập thực hành chẩn đoán lỗi.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cấu tạo, nguyên lý vận hành, sơ đồ mạch điện và phương pháp đo kiểm ba hệ thống điện thân xe cơ bản trên ô tô (chiếu sáng - tín hiệu, gạt mưa - rửa kính, nâng hạ kính).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu, gia công cơ khí và lắp đặt mạch điện tại Xưởng Điện ô tô - Khoa Cơ khí Động lực, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM.
• Phạm vi kỹ thuật và sản phẩm: Đề tài tập trung giải quyết việc thiết kế thi công 3 mô hình phần cứng hoạt động độc lập, kèm theo hồ sơ thuyết minh kỹ thuật và bài giảng thực hành; trên mô hình thực tế, một số cụm chức năng phức tạp (như Light retainer relay) được đơn giản hóa bằng dây dẫn trực tiếp để phù hợp với mục tiêu huấn luyện cơ bản.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án xây dựng nền tảng dựa trên lý thuyết mạch điện ô tô, nguyên lý điều khiển bán dẫn trong các thiết bị tiện nghi và an toàn thân xe, kết hợp nghiên cứu đối chiếu sơ đồ mạch điện chính hãng của các dòng xe Toyota.

Hệ thống nghiên cứu	Cơ sở lý thuyết & Khái niệm cốt lõi	Sơ đồ xe thực tế tham khảo	Thiết bị & Linh kiện chính
Chiếu sáng - Tín hiệu	Nguyên lý đóng ngắt rơle bảo vệ công tắc; Mạch tạo nháy báo rẽ/nguy hiểm; Mạch cảm biến ánh sáng và cảm biến pha - cốt tự động; Mạch điều khiển đèn phanh qua ECU chống trượt.	Toyota Land Cruiser 2009, Toyota Land Cruiser 2004, Toyota Vios 2007	Đèn đầu (chiếu xa/chiếu gần), đèn báo rẽ trước/sau, đèn tableau, đèn phanh, rơle 4-5 chân, bộ tạo nháy (flasher), công tắc tổ hợp, công tắc hazard.
Gạt mưa - Rửa kính	Nguyên lý thay đổi tốc độ động cơ DC bằng chổi than phụ; Mạch định thời bán dẫn (Transistor, tụ điện, biến trở) điều khiển chế độ gạt ngắt quãng (INT) và gạt kết hợp rửa kính.	Toyota Land Cruiser 2004	Motor gạt nước 2 tốc độ (LOW/HIGH), motor bơm nước rửa kính, công tắc gạt nước tích hợp rơle INT, biến trở chỉnh thời gian dừng.
Nâng hạ kính (Power Window)	Nguyên lý đảo cực dòng điện một chiều điều khiển động cơ DC nam châm vĩnh cửu; Cơ cấu nâng hạ kiểu dây cáp và kiểu đòn kéo; Cơ chế tự ngắt cuộn dây điện từ (solenoid) ở chế độ AUTO.	Toyota Cressida	Motor nâng hạ kính DC, cụm công tắc tổng bên tài xế (nút AUTO, 3 công tắc điều khiển cửa phụ, nút khóa LOCK), công tắc phụ hành khách, rơle nguồn.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu: Thu thập, giải mã các tài liệu hướng dẫn sửa chữa (Service Manual) và sơ đồ mạch điện nguyên lý của các hãng xe để xây dựng sơ đồ mạch sa bàn chuẩn hóa.
• Phương pháp thực nghiệm - chế tạo phần cứng: Trực tiếp gia công kết cấu khung sắt, khoan gắn thiết bị trên mặt bàn sa bàn phẳng, bấm cosse, đi dây theo bảng mã màu tiêu chuẩn kỹ thuật điện ô tô.
• Phương pháp đo kiểm thực tế: Sử dụng đồng hồ vạn năng (VOM) ở thang đo thông mạch $(\Omega)$ để dò tìm tiếp điểm, phân biệt các trạng thái chuyển mạch của công tắc tổ hợp và kiểm tra sụt áp trên các phụ tải.
• Phương pháp đúc kết bài tập chẩn đoán: Thiết lập các điểm đo, bố trí giắc cẩn đoán tập trung nhằm phục vụ quy trình tạo pan và xử lý lỗi hở mạch, ngắn mạch trong đào tạo.

Nguồn dữ liệu: Tài liệu giảng dạy chuyên ngành Điện thân xe của Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, cẩm nang kỹ thuật hệ thống điện Toyota Land Cruiser (đời 2004, 2009), Toyota Vios (2007), Toyota Cressida và các số liệu đo kiểm thực tế tại xưởng.

---

Thiết kế và triển khai

Quá trình chế tạo 3 mô hình được nhóm tác giả triển khai trong thời gian hơn 3 tháng tại xưởng thực hành, tuân thủ các bước thiết kế và thi công sau:

1. Quy trình gia công cơ khí và sa bàn:

   • Bước 1 (Lên ý tưởng): Phác thảo bố cục tổng thể của khung đỡ và bảng gá thiết bị trên bản vẽ kỹ thuật.
   • Bước 2 (Tính toán diện tích bề mặt): Xác định kích thước mặt sa bàn đảm bảo đủ không gian bố trí linh kiện, công tắc, phụ tải và dây dẫn, tránh kích thước quá lớn gây cồng kềnh hoặc quá nhỏ làm che khuất điểm đo.
   • Bước 3 (Chọn vật liệu): Sử dụng thép hộp/sắt tấm nhằm đảm bảo độ cứng vững, chi phí hợp lý, dễ cắt gọt và hàn liên kết.
   • Bước 4 (Thi công hoàn thiện): Cắt và hàn khung chân đỡ có chiều cao phù hợp tầm quan sát của người học; sơn phủ bảo vệ; lắp ráp tấm nền sa bàn; bố trí các linh kiện chấp hành (motor, cụm đèn), thiết bị đóng ngắt (công tắc, rơle, cầu chì) và gom toàn bộ các giắc cắm đo kiểm/chẩn đoán về một cụm tập trung.

2. Quy chuẩn bố trí mạch điện và giắc đo:

   • Các đường dây cấp nguồn dương (+B, IG, ACC) và đường dây mass (-) được phân định rõ ràng theo màu dây quy ước.
   • Bố trí các cọc đo/giắc chẩn đoán trung gian nối song song với các chân linh kiện, cho phép người học dùng que đo đồng hồ VOM kiểm tra tín hiệu điện áp hoặc điện trở mà không làm hư hại giắc nối gốc của thiết bị.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ nhu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy thực hành tại Khoa Cơ khí Động lực - Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Tác giả nêu rõ mục tiêu củng cố kiến thức lý thuyết đã tích lũy trong 4 năm học thông qua việc tự thiết kế, thi công 3 mô hình điện thân xe và biên soạn tài liệu hướng dẫn thực hành đi kèm. Giới hạn đề tài được xác định tập trung vào kết cấu phần cứng sa bàn, quy trình kiểm tra các chân thiết bị và xây dựng bài tập vận hành đo đạc.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 phân tích chuyên sâu về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của ba hệ thống điện thân xe, đồng thời đối chiếu giữa sơ đồ mô hình thực hiện và sơ đồ mạch điện thực tế trên các dòng xe Toyota.

1. Hệ thống chiếu sáng - tín hiệu

• Hệ thống đèn đầu (Headlight): Khóa điện bật ON, công tắc đèn ở vị trí HEAD cấp mass làm rơle đèn đầu đóng tiếp điểm (từ chân 5 sang chân 4 của rơle), đưa nguồn dương từ ắc quy qua cầu chì đến hai đèn cốt (chiếu gần). Khi gạt sang HIGH (chiếu xa) hoặc FLASH (nháy pha), dòng điện đi qua cuộn dây tim đèn pha và đèn báo pha trên bảng tableau về mass qua công tắc.
• Hệ thống báo rẽ và báo nguy (Turn Signal & Hazard): Sử dụng bộ tạo nháy điện tử/cơ điện (flasher). Khi bật xi-nhan trái/phải, dòng điện từ cầu chì đi qua công tắc hazard (chân 10 sang 7) qua bộ chớp đến chân chung của công tắc báo rẽ, sau đó phân phối tới các bóng đèn rẽ tương ứng và đèn báo táp-lô. Khi bật nút Hazard (ON), tiếp điểm trong công tắc hazard nối thông nguồn trực tiếp (chân 8 sang 7), cấp điện qua bộ chớp và nối đồng thời các chân 9, 6, 5 để kích hoạt toàn bộ đèn báo rẽ hai bên thân xe cùng chớp.
• Hệ thống đèn phanh (Brake Light): Mạch điện cấp nguồn liên tục từ ắc quy; khi đạp bàn đạp phanh, công tắc cơ khí tại bàn đạp đóng tiếp điểm, dòng điện truyền qua cầu chì cấp thẳng đến cụm đèn phanh đuôi xe và đèn báo phanh.
• Mạch tham khảo xe Toyota Land Cruiser 2009: Hệ thống đèn pha được điều khiển thông qua ECU thân xe, tích hợp cảm biến ánh sáng ngày/đêm (Light Sensor) tự động kích hoạt rơle đèn và cảm biến pha - cốt tự động hạ đèn pha xuống cốt khi có xe ngược chiều. Mạch đèn phanh trên xe này kết hợp rơle điều khiển trượt và ECU điều khiển phanh ABS để tự động kích hoạt đèn cảnh báo khi xảy ra hiện tượng mất bám.

2. Hệ thống gạt mưa - rửa kính

• Cấu tạo động cơ gạt nước: Động cơ điện một chiều kích từ nam châm vĩnh cửu, bố trí 3 chổi than (chổi than âm chung, chổi than tốc độ thấp LOW và chổi than tốc độ cao HIGH) để tạo ra hai mức tốc độ quay khác nhau.
• Chế độ LOW và HIGH: Khi công tắc ở LOW, dòng điện từ chân 18 của công tắc truyền qua chân 7 đến chân số 2 của mô tơ (chổi than tốc độ chậm). Khi gạt sang HIGH, dòng từ chân 18 chuyển tiếp qua chân 13 đến chân số 1 của mô tơ (chổi than tốc độ nhanh).
• Chế độ gạt ngắt quãng (INT): Dòng điện kích hoạt mạch điều khiển bán dẫn (chứa Transistor, tụ điện và biến trở xoay chỉnh thời gian). Transistor dẫn bão hòa theo chu kỳ định lượng sẵn, đóng ngắt rơle nhỏ tích hợp trong công tắc, cấp điện gián đoạn cho mô tơ quay từng nhịp ở tốc độ chậm.
• Chế độ rửa kính (WASHER): Bật công tắc bơm nước, dòng điện chạy qua mô tơ bơm nước rửa kính (chân 2 sang 1) qua chân 8 của công tắc gạt về mass (chân 16), đồng thời mạch bán dẫn tự động kích hoạt gạt nước 1 đến 2 chu kỳ để làm sạch kính chắn gió.
• Mạch tham khảo xe Toyota Land Cruiser 2004: Sử dụng công tắc tổ hợp tích hợp mạch bán dẫn với các cực nguồn +B, +1, +2, điều khiển độc lập động cơ gạt nước trước và bơm nước.

3. Hệ thống điều khiển nâng hạ kính

• Cơ cấu chấp hành và điều khiển: Sử dụng mô tơ DC đảo chiều quay thông qua việc tráo đổi cực tính cấp vào hai đầu dây mô tơ. Cụm công tắc chính (Master Switch) đặt ở cửa tài xế gồm công tắc cửa lái tích hợp chế độ AUTO, các công tắc điều khiển các cửa phụ và một công tắc khóa an toàn (LOCK).
• Vận hành cửa sổ tài xế (UP/DOWN & AUTO):
  • Khi bật UP, dòng điện từ cực 1 công tắc chính đi qua cực 2 vào chân 2 của mô tơ, qua cuộn dây ra chân 1 mô tơ về chân 6 và chân 5 công tắc chính để nối mass, kéo kính đi lên.
  • Khi bật DOWN, dòng điện đảo chiều từ chân 1 công tắc chính sang chân 6, cấp vào chân 1 mô tơ, qua chân 2 mô tơ về chân 2 và chân 5 công tắc chính ra mass, hạ kính xuống.
  • Ở chế độ AUTO DOWN, một cuộn dây điện từ (solenoid) bên trong công tắc giữ tiếp điểm đóng liên tục mà không cần người lái giữ tay. Khi kính hạ hết hành trình, mô tơ bị kẹt cứng làm dòng điện trong mạch tăng vọt, mạch cảm ứng ngắt dòng cấp cho solenoid, giải phóng tiếp điểm trở về vị trí trung gian.
• Hoạt động công tắc hành khách và nút LOCK: Khi công tắc LOCK ở vị trí khóa, mạch ngắt đường mass cấp về các công tắc cửa phụ, vô hiệu hóa hoàn toàn khả năng tự nâng hạ kính của hành khách.
• Mạch tham khảo xe Toyota Cressida: Phân tích sơ đồ điều khiển mô tơ M1 (tài xế) và các mô tơ phụ thông qua rơle nguồn Power CB và cụm công tắc tổng.

Chương 3: Mô hình thực hiện

Chương 3 đi sâu vào kết cấu sa bàn và xây dựng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật thực hành.

1. Phương pháp xác định chân giắc bằng đồng hồ VOM (chế độ đo thông mạch $\Omega$):
   • Công tắc đèn đầu: Giữ công tắc xi-nhan ở vị trí giữa. Bật HIGH, đo tìm cặp chân thông nhau (xác định chân HIGH và chân chung). Chuyển sang LOW, tìm chân thông với chân chung vừa tìm (xác định chân LOW). Giữ vị trí FLASH, tìm chân thông với chân HIGH và chân chung. Xoay công tắc nấc 1 tìm chân đèn téc (TAIL), nấc 2 tìm chân đèn đầu (HEAD).
   • Công tắc xi-nhan và Hazard: Bật gạt rẽ phải tìm 2 chân thông nhau; gạt rẽ trái để tìm chân thứ 3 thông với chân chung (phân biệt chân L, R và chân B). Đối với nút Hazard: Ở vị trí OFF, đo tìm cặp chân cấp nguồn xi-nhan; khi nhấn ON, tìm chân nối về nguồn Hazard và nhóm 3 chân thông nhau cấp ra các đèn tín hiệu rẽ trái - phải.
   • Công tắc nâng hạ kính: Đo điện trở tiếp điểm ở các trạng thái nghỉ (OFF), đẩy lên (UP) và ấn xuống (DOWN) để phân định chân nguồn (+B), chân mass (E), các chân ra mô tơ và chân khóa (LOCK).
2. Xây dựng bài tập thực hành ứng dụng:
   • Hướng dẫn sinh viên tự lập sơ đồ đấu dây trên mô hình sa bàn.
   • Thiết lập các bài tập chẩn đoán lỗi điển hình: mất nguồn đèn pha, đèn cốt một bên không sáng, mất chế độ gạt ngắt quãng INT, kẹt chiều quay nâng kính, đứt cầu chì hoặc mất mass rơle.

Chương 4: Kết luận

Tổng kết toàn bộ quá trình thực hiện đề tài, khẳng định việc hoàn thành đúng tiến độ việc thiết kế, gia công 3 bộ sa bàn mô hình điện thân xe và biên soạn tài liệu thực hành phục vụ học tập tại bộ môn.

---

Kết quả và đóng góp

1. Kết quả kỹ thuật cụ thể

• Chế tạo thành công 3 bộ mô hình thực hành hoàn chỉnh:
  • Mô hình Hệ thống Chiếu sáng - Tín hiệu (đầy đủ đèn đầu, đèn báo rẽ, đèn nguy hiểm, đèn phanh, rơle, tableau).
  • Mô hình Hệ thống Gạt mưa - Rửa kính (hoạt động đầy đủ các chế độ LOW, HIGH, INT có chỉnh thời gian, WASHER).
  • Mô hình Hệ thống Điều khiển Nâng hạ kính (vận hành hoàn chỉnh chế độ bằng tay, AUTO DOWN cửa lái và khóa cửa phụ).
• Thiết kế kết cấu khung giá đỡ bằng sắt chắc chắn, thẩm mỹ, kích thước nhỏ gọn, thuận tiện di chuyển trong không gian xưởng thực hành.
• Gom toàn bộ hệ thống giắc cắm chẩn đoán về mặt trước sa bàn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc đo kiểm điện áp và điện trở.
• Xây dựng hoàn chỉnh tài liệu kỹ thuật thuyết minh, hướng dẫn chi tiết phương pháp xác định chân tiếp điểm bằng đồng hồ vạn năng VOM và hệ thống các bài tập thực hành chẩn đoán lỗi.

2. Đóng góp của đề tài

• Chuyển hóa các sơ đồ mạch điện lý thuyết phức tạp của các dòng xe Toyota thành mô hình trực quan, trực tiếp hỗ trợ sinh viên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô rèn luyện kỹ năng thực tế.
• Giúp sinh viên nắm vững nguyên lý vận hành, kỹ năng tra cứu sơ đồ, kỹ thuật đấu nối mạch điện và quy trình đo kiểm tìm mã lỗi mà không làm ảnh hưởng đến độ bền hay gây nguy hiểm cho các xe thực hành nguyên chiếc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  • Thời gian thực hiện (hơn 3 tháng) và nguồn kinh phí có giới hạn nên đề tài mới chỉ dừng lại ở 3 phân hệ cơ bản của điện thân xe.
  • Trên mô hình thực tế, cụm rơle giữ sáng (Light retainer relay) đã được lược bỏ và thay thế bằng dây nối trực tiếp.
  • Các hệ thống trên mô hình được đấu nối dạng mạch điện cơ bản - bán dẫn truyền thống, chưa tích hợp sâu với mạng giao tiếp đa chiều kỹ thuật số (MPX) hoặc các hộp điều khiển ECU điện tử thông minh như trên các xe đời mới.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Thiết kế, chế tạo mở rộng thêm các hệ thống điện thân xe khác như: Hệ thống khóa cửa trung tâm (Central Door Lock), hệ thống điều khiển gương chiếu hậu điện, hệ thống chống trộm và hệ thống điều hòa không khí tự động.
  • Nghiên cứu tích hợp các vi điều khiển hoặc các cụm giao tiếp mạng CAN/LIN bus để mô phỏng chính xác hơn mạng truyền thông đa chiều trên các dòng xe hiện đại.

---

Giá trị tham khảo

Đồ án tốt nghiệp là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô: Sử dụng làm tài liệu ôn tập, rèn luyện kỹ năng đọc - hiểu sơ đồ mạch điện, thực hành kỹ thuật sử dụng đồng hồ VOM để dò chân giắc công tắc tổ hợp, motor gạt nước, motor nâng kính.
• Giảng viên và cán bộ hướng dẫn thực hành: Sử dụng bộ sa bàn và tài liệu đi kèm làm giáo cụ trực quan trong các bài giảng chuyên đề "Thực tập Điện thân xe", tạo tình huống lỗi mô phỏng (pan bệnh) cho sinh viên kiểm tra, sửa chữa.
• Kỹ thuật viên điện ô tô mới vào nghề: Tham khảo các nguyên lý mạch kinh điển của các dòng xe Toyota (Land Cruiser, Cressida, Vios) phục vụ công tác sửa chữa thực tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ chế tự động dừng mô tơ khi kính đã hạ hết hành trình ở chế độ AUTO DOWN hoạt động như thế nào?
Khi nhấn công tắc AUTO, cuộn dây điện từ (solenoid) bên trong công tắc chính được cấp điện để khóa và giữ chặt tiếp điểm ở vị trí hạ kính. Khi cửa sổ đi xuống hết mức, mô tơ bị kẹt lại làm cường độ dòng điện giữa cực 2 và cực 5 của công tắc chính tăng vọt; sự thay đổi dòng này làm cuộn solenoid ngừng hoạt động, nhả tiếp điểm và ngắt nguồn cấp cho mô tơ.

2. Chế độ gạt nước ngắt quãng (INT) trên mô hình và sơ đồ Toyota Land Cruiser 2004 vận hành dựa trên những linh kiện nào?
Chế độ gạt ngắt quãng vận hành dựa trên một mạch điện tử bán dẫn nhỏ tích hợp ngay trong công tắc gạt nước, bao gồm một Transistor, tụ điện, rơle nhỏ và biến trở xoay. Transistor đóng ngắt dòng điện cấp vào rơle theo chu kỳ nạp/xả của tụ điện, làm mô tơ chạy ngắt quãng ở tốc độ thấp; người lái xoay biến trở để thay đổi khoảng thời gian dừng gián đoạn này.

3. Trên mô hình chiếu sáng - tín hiệu, các bước dò tìm chân của công tắc xi-nhan bằng đồng hồ VOM được thực hiện như thế nào?
Đặt đồng hồ VOM ở thang đo thông mạch, giữ cần gạt ở vị trí trung gian:

• Gạt công tắc sang phải, đo giữa 3 đầu dây để xác định 2 chân thông mạch nhau.
• Gạt công tắc sang trái, đo tìm chân còn lại thông với một trong hai chân trước đó. Chân thông chung ở cả hai lần đo chính là chân nguồn (B), chân thứ ba là chân điều khiển xi-nhan trái (L), chân còn lại là chân điều khiển xi-nhan phải (R).

4. Chức năng của công tắc khóa cửa sổ (LOCK switch) tác động như thế nào đến sơ đồ nâng hạ kính?
Khi nhấn nút LOCK, công tắc khóa sẽ ngắt đường thông mass từ cực số 5 của công tắc chính. Khi đó, dù hành khách có tác động lên các công tắc phụ tại các cửa thì mạch điện điều khiển mô tơ vẫn bị hở mass, làm mô tơ không thể quay và toàn bộ các cửa sổ hành khách bị khóa hoàn toàn.

5. Khi xảy ra hiện tượng trượt xe lúc phanh trên dòng xe Toyota Land Cruiser 2009, ECU điều khiển hệ thống đèn phanh như thế nào?
Khi phanh gấp xuất hiện hiện tượng trượt, ECU điều khiển trượt nhận tín hiệu từ các cảm biến tốc độ bánh xe để kích hoạt hệ thống ABS, đồng thời cấp nguồn 10A đến rơle điều khiển đèn phanh khi trượt (rơle số 3), đóng tiếp điểm 5 và 3. Tiếp điểm này cho phép dòng điện từ ắc quy đi qua công tắc phanh đến thẳng cụm đèn phanh đuôi xe để cảnh báo cho các phương tiện phía sau.

---

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Nghiên cứu chế tạo mô hình một số hệ thống điện thân xe" của sinh viên Lê Minh Hoàng và Châu Sơn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu thiết kế và gia công cơ khí - điện cho 3 hệ thống sa bàn: chiếu sáng - tín hiệu, gạt mưa - rửa kính và nâng hạ kính. Các mô hình được chế tạo bảo đảm tính chính xác về mặt nguyên lý điện ô tô, kết cấu nhỏ gọn, thẩm mỹ và tích hợp đầy đủ hệ thống giắc chẩn đoán đo kiểm. Toàn bộ hồ sơ thuyết minh, sơ đồ mạch điện và tài liệu hướng dẫn đo xác định chân tiếp điểm cung cấp nguồn học liệu thực hành trực quan, phục vụ hiệu quả công tác đào tạo chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU. 1 NHIỆM VỤ ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP. 2 PHIẾU NHẬN X ÉT ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP (Dành cho giảng viên hƣớng dẫn).3 PHIẾU NHẬN XÉT ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP (Dành cho giảng viên phản biện). 6 XÁC NHẬN HOÀN THÀNH ĐỒ ÁN.

12 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÍ HIỆU. 14 DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH.2 Giới hạn đề tài.3 Mục tiêu và nhiệm nghiên cứu.4 Phƣơng pháp nghiên cứu.5 Các bƣớc thực hiện.1 Mô hình chiếu sáng tín hiệu. Nguyên lý hệ thống chiếu sáng tín hiệu. Một số sơ đồ mạch điện hệ thống chiếu sáng tín hiệu thực tế.2 Mô hình điều khiển gạt mƣa rửa kính.

Nguyên lý hệ thống gạt mƣa rửa kính. Một số sơ đồ mạch điện hệ thống gạt mƣa rửa kính thực tế.3 Mô hình điều khiển hệ thống nâng hạ kính. Nguyên lý hệ thống điều khiển nâng hạ kính. Một số sơ đồ mạch điện hệ thống điều khiển nâng hạ kính thực tế.42 CHƢƠNG III: MÔ HÌNH THỰC HIỆN.1 Ý tƣởng thiết kế thi công mô hình.1 Thiết kế mô hình.2 Tiến hành thi công mô hình.2 Tài liệu sử dụng mô hình.1 Cách xác định chân mô tơ, công tắc điều khiển.2 Cách đấu dây điện cho các mô hình.3 Một số bài tập thực hành ứng dụng trên mô hình.

Xác định các chân của công tắc, trình bày cách đấu dây và chẩn đoán lỗi trên mô hình chiếu sáng - tín hiệu. Xác định các chân của công tắc, trình bày cách đấu dây và chẩn đoán lỗi trên mô hình điều khiển nâng hạ kính. Xác định các chân của công tắc, trình bày cách đấu dây và chẩn đoán lỗi trên mô hình điều khiển hệ thống gạt mƣa - rửa kính.64 CHƢƠNG IV: Kết luận.67 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 67 13 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÍ HIỆU 14 15 DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Hình 2.2 Đèn phanh, đèn xi nhan.3 Công tắc điều hệ thống khiển chiếu sáng-tín hiệu.4 Sơ đồ mạch điện hệ thống đèn đầu.5 Sơ đồ mạch điện xinhan hazard.6 Sơ đồ mạch điện đèn phanh.7 Sơ đồ mạch điện điều khiển pha cốt Toyota Land Cruiser 2009.8 Sơ đồ mạch điện điều khiển đèn báo rẽ và báo nguy Toyota Land Cruiser 2009.9 Sơ đồ mạch điện điều khiển đ èn phanh xe Toyota Land Cruiser 2009.10 Motor gạt nƣớc.11 Motor rửa kính.12 Công tắc điều khiển gạt mƣa- rửa kính.13 Sơ đồ mạch điện hệ thống gạt mƣa - rửa kính.14 Sơ đồ mạch điện hệ thống gạt nƣớc-rửa kính (trƣớc)-LAND CRUISER 2004.15 Motor điều khiển nâng hạ kính.16 Công tắc nâng hạ kính.17 Công tắc hành khách.18 Sơ đồ mạch điện điều khiển hệ thống nâng hạ kính.19 Sơ đồ mạch điện hệ thống nâng hạ kính trên xe TOYOTA CRESSDIA.1 Mô hình chiếu sáng tín hiệu nhìn từ bên phải.2 Mạch công tắc đèn đầu.3 Mạch công tắc xi-nhan.4 Mạch công tắc hazard.5 Mô hình gạt mƣa rửa kính nhìn từ bên trái.6 Mạch công tắc điều khiển gạt mƣa –rửa kính loại âm chờ.7 Mach công tắc điều khiển gạt mƣa - rửa kính loại dƣơng chờ.8 Mô hình hệ thống nâng hạ kính nhìn từ bên phải.9 Mạch công tắc chính điều khiển nâng hạ kính.10 Đấu dây trên mô hình chiếu sáng - tín hiệu.11 Đấu dây điện trên mô hình điều khiển gạt mƣa - rửa kính.12 Đấu dây điện trên mô hình điều khiển nâng hạ kính.13 Sơ đồ mạch chuần đoán hệ thống đèn đầu.14 Sơ đồ mạch chẩn đoán hệ thống chiếu sáng tín hiệu.

15 Sơ đồ mạch chẩn đoán hệ thống điếu khiển hệ thống nâng hạ kính.16 Sơ đồ mạch chẩn đoán hệ thống điều khiển gạt mƣa - rửa kính. 65 17 NỘI DUNG 18 Chƣơng 1. Khoa học và kỹ thuật công nghệ ngày nay đã và đang phát triển một cách nhanh chóng trên mọi lĩnh vực và nó liên tục đƣợc ứng dụng trong lĩnh vực ôtô. Ở các nƣớc phát triển và đang phát triển đều chú trọng việc phát triển nghành công nghiệp ôtô vì sự phát triển của nó kéo theo sự phát triển cũng nhƣ tạo ra diện mạo mới cho nhiều ngành nghề, lĩnh vực khác nhƣ: cơ khí chế tạo, điện tử, điện, trang trí nội thất, cơ điện tử, điều khiển tự động, điện lạnh,… Nhận thấy tầm quan trọng của việc phát triển ngành công nghiệp ôtô đối với nền kinh tế nƣớc nhà nên việc đào tạo ngành cơ khí ôtô ở nƣớc ta rất đƣợc chú trọng, đặt biệc là tại trƣờng Đại Học Sƣ Phạm Kỹ Thuật đã có từ cách đây hơn 35 năm.

Trƣờng liên tục đổi mới chƣơng trình đào tạo, phƣơng pháp dạy nhằm phù hợp với thực tế đồng thời chú trọng đến thực hành nhiều hơn, vì vậy việc tạo ra các mô hình nhằm phục vụ cho học thực hành là cần thiết. Chính vì lẽ đó ngƣời nghiên cứu nhƣ chúng tôi đã quyết định chọn đề tài “ Nghiên cứu chế tạo mô hình một số hệ thống điện thân xe: Hệ thống chiếu sáng - tín hiệu; hệ thống gạt mƣa - rửa kính; hệ thống nâng hạ kính” với mong muốn củng cố kiến thức đã học và nếu thành công có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình giảng dạy. Từ dó giúp các bạn sinh viên tiếp thu bài dễ dàng hơn, đạt kết quả học tập tốt nhất có thể.2 Giới hạn đề tài. Việc thiết kế, thi công, sƣu tầm tài liệu thích hợp, thu thập thông tin, soạn thuyết minh, kiểm tra đòi hỏi phải có rất nhiều thời gian, kinh phí cũng nhƣ kiến thức.

Do đó đề tài chỉ tập trung giải quyết một số vấn đề sau:  Thiết kế và thi công mô hình.  Biên soạn tài liệu thực hành trên mô hình.3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. - Củng cố, vận dụng và nâng cao các kiến thức đã học vào thực tế. - Mô hình có thể đƣợc sử dụng để tham khảo.

-Giúp kiểm tra , đo đạc, xác định các chân của công tắc điều khiển; motor, relay. -Tìm hiểu, nghiên cứu tổng quan các mô hình điện thân xe chuẩn bị thực hiện. -Chuẩn bị, kiểm tra trang thiết bị trƣớc khi làm mô hình. -Thực hiện việc thiết kế và thi công mô hình đã đƣợc phân bố.

-Biên soạn tài liệu hƣớng dẫn sử dụng mô hình.4 Phƣơng pháp thực hiện. Để đề tài đƣợc hoàn thành chúng tôi đã kết hợp nhiều phƣơng pháp nghiên cứu. Trong đó đặc biệt là phƣơng pháp thực nghiệm kết hợp học hỏi kinh nghiệm của thầy cô, tham khảo tài liệu, thu thập các thông tin liên quan, bạn bè, nghiên cứu các mô hình giảng dạy cũ,… Từ đó tìm ra những ý tƣởng mới và chọn ra phƣơng án khả thi nhất để hình thành đề cƣơng của đề tài. Song song với nó, chúng tôi còn kết hợp cả phƣơng pháp quan sát và thực nghiệm, tìm hiểu trang thiết bị trƣớc khi mua để có thể chế tạo đƣợc mô hình và biên soạn tài liệu hƣớng dẫn một cách dễ hiểu nhất.5 Các bƣớc thực hiện đề tài.

-Tham khảo tài liệu, hỏi ý kiến thầy hƣớng dẫn. -Lập kế hoạch thực hiện đề tài. -Thiết kế và thi công mô hình. -Đo đạc và xác định các chân, giấc nối.

-Nghiệm thu các kết quả đo đƣợc. -Biên soạn tài liệu hƣớng dẩn thực hành. 20 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT.1 Mô hình hệ thống chiếu sáng - tín hiệu. Hệ thống chiếu sáng - tín hiệu trên ô tô giúp cho tài xế phát hiện đƣợc chƣớng ngại vật trên đƣờng khi điều kiện ánh sáng hạn chế, đổng thời báo hiệu các tình huống dịch chuyển đề mọi ngƣời xung quanh biết.

Ngoài ra, hệ thống chiếu sáng - tín hiệu hiển thị tình trạng hoạt động của các hệ thống trên ô tô đền tài xế thông qua bảng tableau và soi sáng không gian trong xe.  Phần sa bàn Sa bàn bao gồm các giấc chuẩn đoán, đèn, các công tắc điều khiển, cầu chì, relay. -Đèn đầu (head lamps- main driving lamps): dùng để chiếu sáng không gian phiá trƣớc xe giúp tài xế quan sát đƣợc trong đêm tối hoặc trong điều kiện ánh sáng hạn chế. Đèn chớp pha ( headlamps flash switch): công tắc đèn chớp pha dùng để báo hiệu cho các xe khác mà không cần công tắc đèn chính.

Đèn phanh (brake light): dùng để báo cho tài xế xe phía sau biết để giữ khoảng cách an toàn khi đạp phanh.2 Đèn phanh, đèn i nhan. 21 Đèn báo tableau (warning indicator): dùng để hiển thị các thông số, tình trạng hoạt động của các hệ thống, bộ phận trên xe, đồng thời báo hiệu lỗi khi các bộ phận trên xe hoạt động không bình thƣờng. Công tắc điều khiển đƣơc bố trí trên trục lái và nằm phía tay phải của bộ công tắc điều khiển.3 Công tắc điều hệ thống khiển chiếu sáng-tín hiệu.  Phần mô hình Phần mô hình đƣợc thi công theo tiêu chuẩn màu sắc, tính thẩm mỹ, tính khoa học của xƣởng điện.

Mô hình bao gồm sa bàn, khung mô hình và các dây điện.1 Nguyên lý hệ thống chiếu sáng - tín hiệu.  Nguyên lý hoạt động của hệ thống chiếu sáng.  Sơ đồ mạch điện: 22 Hình 2.4 Sơ đồ mạch điện đèn đ u (Lưu ý: trên mô hình Light retainer relay được thay thế bằng dây điện) 23.  Nguyên lý hoạt động: -Khi công tắc máy ở vị trí ON và công tắc điều khiển ở vị trí HEAD, dòng điện từ cực + ắc qui đi qua hộp cầu chì đến chân 1 của relay → chân 2, chân 3 của công tắc tổ hợp → mass làm cho relay hoạt động đóng tiếp điểm.

lúc này dòng điện từ chân 5 → chân 4 của relay và đi qua hai đèn cốt trái- phải và về mass làm đèn sáng cốt. -Khi công tắc pha- cốt đƣợc đƣợc bật đến vị trí HIGH, dòng điện sẽ đi từ chân 4 của relay qua hai đèn pha trái- phải → chân 1 của công tắc tổ hợp → chân 5 → mass làm đèn pha sáng. Dòng điện cũng qua đèn báo pha trên taplo và về mass thông qua công tắc pha- cốt làm đèn báo pha sáng báo cho ngƣời lái biết chế độ chiếu xa đang đƣợc bật. -Khi công tắc pha-cốt bật đến vị trí FLASH, dòng điện sẽ tƣơng tự nhƣ ở chế độ HIGH, đèn sẽ sáng ở chế độ chiếu xa.

Tuy nhiên, ở chế độ này dù công tắc đèn đầu không đƣợc bật thì FLASS vẫn hoạt động bình thƣờng.  Nguyên lý hoạt động của hệ thống điều khiển tín hiệu.  Nguyên lý hoạt động: -Khi công tắc máy đƣợc bật lên, công tắc báo rẽ bật sang trái, hazard ở vị trí OFF, dòng điện đi từ cực + ắc qui đi qua cầu chì → chân 10 → chân 7 của công tắc hazard qua cục chớp → mass, đồng thời dòng điện từ chân 1 của cục chớp → chân 1 → chân 5 của công tắc báo rẽ rồi đi đến các đèn báo rẽ trƣớc trái, sau trái, đèn báo trên táp lô rồi về mass.