Chương 1 TIẾP XÚC CỬ TRI LÀ MỘT TRONG NHỮNG TRÁCH NHIỆM CƠ BẢN CỦA NGƢỜI ĐẠI BIỂU 1. KHÁI NIỆM, VAI TRÒ, QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG VỀ TIẾP XÚC CỬ TRI 1. Khái niệm Có nhiều cách hiểu khác nhau về tiếp xúc cử tri như tiếp xúc cử tri là trách nhiệm của đại biểu Quốc hội, qua đó đại biểu báo cáo với cử tri những việc làm được, chưa làm được, còn cử tri kiến nghị, yêu cầu đại biểu làm rõ một số vấn đề hoặc tiếp xúc cử tri là dịp để đại biểu Quốc hội ghi nhận những ý kiến của cử tri về mọi mặt của đời sống xã hội. Hiểu một cách chung nhất thì tiếp xúc cử tri là một sinh hoạt chính trị, xã hội, là việc đại biểu Quốc hội gặp gỡ, trao đổi với cử tri nhằm mục đích nắm bắt tâm tư, nguyện vọng chính đáng của các cử tri.
Tiếp xúc cử tri là dịp để tập hợp các ý kiến của nhân dân; là cầu nối vững chắc giữa đại biểu với cử tri diễn ra dưới nhiều hình thức ở mỗi địa phương. Vai trò Xuất phát từ bản chất của của Nhà nước ta là nhà nước "của dân, do dân và vì dân", nhân dân làm chủ, tham gia quản lý Nhà nước thông qua việc bầu ra các đại biểu đại diện cho ý chí, nguyện vọng của mình trong cơ quan quyền lực nhà nước đó là Quốc hội ở Trung ương, Hội đồng nhân dân các cấp ở địa phương. Tất cả đại biểu dân cử ở Trung ương (đại biểu Quốc hội) hay ở địa phương (đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp) đều phải có trách nhiệm tiếp thu các ý kiến, kiến nghị của người dân, của cử tri đóng góp, đồng thời chịu sự giám sát chặt chẽ của nhân dân thông qua việc phải báo cáo thường xuyên chương trình, nội dung và hiệu quả hoạt động công tác. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với đại biểu Quốc hội, thông qua tiếp xúc cử tri các ý kiến, kiến nghị của cử tri, của nhân dân được đại biểu Quốc hội thu thập, chuyển tải tới các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các cơ quan này phải có trách nhiệm xem xét, giải quyết.
Đồng thời, thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, đại biểu Quốc hội cung cấp thông tin cần thiết về các mặt chính trị, thời sự, kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế cho cử tri; kết hợp tuyên truyền chủ trương, đường lối, pháp luật và chính sách phát triển kinh tế xã hội, an sinh xã hội, quốc phòng - an ninh. Chính vì vậy, tiếp xúc cử tri là một trong những nhiệm vụ thường xuyên quan trọng trong hoạt động của đại biểu Quốc hội, thực hiện càng tốt việc này càng góp phần mở rộng và phát huy dân chủ ở cơ sở. Quan điểm của Đảng về tiếp xúc cử tri Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước đã đạt nhiều thành tựu quan trọng, trong đó có việc củng cố và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Đảng ta luôn xác định Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, cơ quan đại diện cao nhấ t của nhân dân , có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống chính trị.
Mỗi đại biểu Quốc hội đều có trọng trách là người đại diện cho cử tri ở đơn vị bầu cử ra mình, đồng thời là đại diện cho cử tri cả nước. Đảng ta luôn luôn quan tâm lãnh đạo nhằm phát huy vai trò của Quốc hội, đồng thời chính Đảng cũng là lực lượng tiên phong định hướng nội dung và phương thức hoạt động của Quốc hội. Căn cứ vào tình hình thực tiễn và những bài học kinh nghiệm đúc kết từ hơn nửa thế kỷ trải qua 12 khóa Quốc hội cho thấy, mỗi bước đổi mới của Quốc hội từ vai trò , vị trí, thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ đến cơ cấu , tổ chức bộ máy và phương thức hoạt động đã thể hiện rõ quan điểm của Đảng. Thực hiện đường lối đổi mới toàn diện theo Nghị quyết Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam, Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương (khóa VI) tại Đại hội Đảng lần thứ VII đã nhận định: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong sinh hoạt đảng, hoạt động của các cơ quan nhà nước và các đoàn thể nhân dân, cũng như trong xã hội, đã có không khí thảo luận cởi mở, thẳng thắn, phê phán khuyết điểm, sai lầm, khắc phục dần hiện tượng dân chủ hình thức.
Nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật quan trọng đã được nhân dân tham gia ý kiến trước khi quyết định [17]. Tuy nhiên, Đảng ta cũng thẳng thắn thừa nhận những tiến bộ này là chưa nhiều; quyền làm chủ của nhân dân "chưa được tôn trọng và phát huy đầy đủ". Báo cáo chính trị tại Đại hội VII của Đảng cũng đã đặt ra phương hướng và nhiệm vụ phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nâng cao hiệu lực quản lý của Nhà nước và vai trò của các đoàn thể nhân dân, trong đó nhấn mạnh việc "Cải tiến tổ chức và hoạt động của Quốc hội để làm đúng trách nhiệm là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất" [17]. Từ sau Đại hội VII của Đảng (1991), những diễn biến mới trong bối cảnh quốc tế và khu vực đòi hỏi bộ máy nhà nước ta cần phải được tiếp tục đổi mới, hoàn thiện.
Trong đó, tổ chức bộ máy và hoạt động của Quốc hội, cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân cũng đặt ra yêu cầu phải đổi mới cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Nghị quyết số 03/NQ-HNTƯ ngày 18/6/1997 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VIII) về phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tiếp tục xây dựng Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong sạch, vững mạnh đã nêu rõ: Quy định nhiều hình thức thích hợp để duy trì sự liên hệ thường xuyên giữa đại biểu dân cử và cử tri, để các đại biểu luôn luôn sát thực tiễn, nắm chắc tâm tư, nguyện vọng, yêu cầu của dân. Các đại biểu phải định kỳ báo cáo và chịu sự kiểm tra, giám sát của cử tri, nếu không đủ tín nhiệm thì cử tri thực hiện quyền bãi miễn. Có các hình thức để nhân dân có thể dự thính hoặc theo dõi trực tiếp qua phương tiện thông tin đại chúng các kỳ họp của cơ quan dân cử" [20, tr.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tại Báo cáo chính trị Đại hội lần thứ X của Đảng, nêu rõ: "Tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội. Hoàn thiện cơ chế bầu cử nhằm nâng cao chất lượng đại biểu Quốc hội; tăng hợp lý số lượng đại biểu chuyên trách, phát huy tốt hơn vai trò của đại biểu và đoàn đại biểu Quốc hội" [22, tr. Như vậy, nội dung đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội cần phải được thực hiện toàn diện, trong đó có đổi mới hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu Quốc hội, nhằm từng bước hoàn thiện cơ chế pháp luật, tạo điều kiện để đại biểu Quốc hội ngày càng "liên hệ mật thiết với cử tri, nắm bắt đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của cử tri", qua đó thu thập được nhiều thông tin bổ ích, để tham gia thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động của Quốc hội như: lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Quán triệt những yêu cầu, quan điểm của Đảng, Đảng đoàn Quốc hội đã có Báo cáo số 101/BC-ĐĐQH12 ngày 20/02/2008 về một số vấn đề tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội trình Bộ Chính trị đã nêu rõ những bài học kinh nghiệm là: Có gần gũi, gắn bó mật thiết với nhân dân thì đại biểu Quốc hội mới hiểu sâu sắc những mong muốn, yêu cầu của người dân, mới thực sự làm tròn trách nhiệm là người đại diện cho tiếng nói, ý chí và nguyện vọng của cử tri cả nước, Quốc hội mới thực sự trở thành cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân [15].
Đồng thời, Báo cáo cũng xác định phương hướng nhiệm vụ của Quốc hội trong thời gian tới là phải: Tiếp tục nghiên cứu, cải tiến phát huy tốt hơn vai trò, nâng cao hiệu quả hoạt động của Đoàn đại biểu Quốc hội và cá nhân đại biểu Quốc hội, nhất là trong hoạt động giám sát. Có cơ chế thích hợp để đại biểu Quốc hội thực hiện tốt chức năng đại diện cho nhân dân ở đơn vị bầu cử và nhân dân cả nước [15]. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên cơ sở Báo cáo và đề xuất của Đảng đoàn Quốc hội, Bộ Chính trị đã có Thông báo kết luận số 144-TB/TW ngày 28/3/2008 về một số vấn đề về tổ chức, hoạt động của Quốc hội và Đảng Đoàn Quốc hội, trong đó đã xác định một trong những phương hướng nhiệm vụ cần tiếp tục nghiên cứu của Quốc hội trong thời gian tới là: Đổi mới mạnh mẽ việc tiếp xúc cử tri của các đại biểu Quốc hội cả về nội dung, cách thức tổ chức; khắc phục tính đơn điệu, hình thức theo chế độ hội nghị. Từng đại biểu Quốc hội cần có kế hoạch cụ thể, thiết thực thâm nhập vào các hoạt động của đời sống xã hội ở địa phương để hiểu rõ những yêu cầu của thực tiễn và tâm tư, nguyện vọng của cử tri, qua đó đại biểu Quốc hội mới có thể thực hiện được vai trò đại biểu của nhân dân và nhân dân mới đặt niềm tin vào Quốc hội [23].
CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TIẾP XÚC CỬ TRI Nghiên cứu lịch sử hơn 60 năm của Quốc hội nước ta nhận thấy, những quy định của pháp luật về hoạt động của đại biểu Quốc hội liên tục được bổ sung, hoàn thiện, trong đó cơ sở pháp lý về công tác tiếp xúc cử tri cũng ngày càng được thể hiện rõ hơn, đảm bảo cụ thể hóa kịp thời những quan điểm của Đảng. Ngay từ Hiến pháp 1946, Điều 25 đã ghi rõ: "Nghị viên không phải chỉ thay mặt cho địa phương mình mà còn thay mặt cho toàn thể nhân dân" [28].