Tiến Trình Xây Dựng Cộng Đồng An Ninh ASEAN

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích ussh tiến trình xây dựng cộng đồng an ninh asean, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Trần Ánh Phương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thu Mỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
• Đề tài: Tiến Trình Xây Dựng Cộng Đồng An Ninh ASEAN
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Ý nghĩa thực tiễn cấp bách của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học
• 0.4. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.4.1. Tình hình nghiên cứu về ASC tại Việt Nam
• 0.4.2. Tình hình nghiên cứu về ASC trên thế giới
• 0.5. Mục đích nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Nguồn tài liệu
• 0.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH Ý TƯỞNG THÀNH LẬP CỘNG ĐỒNG AN NINH ASEAN (ASC)
• 1.1. Khái quát tình hình hợp tác chính trị - an ninh của ASEAN kể từ khi được thành lập cho tới 2003
• 1.2. Những thách thức an ninh mới đối với ASEAN đầu thế kỷ XXI
• 1.2.1. Những thách thức ở cấp độ toàn cầu
• 1.2.2. Những thách thức ở cấp độ khu vực
• 1.2.3. Thành lập ASC, sáng kiến hợp tác an ninh khu vực mới của In-đô-nê-xi-a
• 1.3. Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 9 và Quyết định thành lập Cộng đồng ASEAN
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH TRIỂN KHAI XÂY DỰNG ASC TỪ 2003 ĐẾN 2009
• 2.1. Xây dựng kế hoạch hiện thực hóa ASC
• 2.1.1. Về mục tiêu của APSC
• 2.1.2. Về nguyên tắc hoạt động của ASC
• 2.1.3. Về các định hướng chính sách và biện pháp xây dựng ASC
• 2.1.4. Cơ chế triển khai thực hiện kế hoạch xây dựng ASC
• 2.1.5. Định dạng mô hình Cộng đồng an ninh ASEAN
• 2.2. Tình hình thực hiện Kế hoạch xây dựng ASC
• 2.2.1. Thông qua Hiến chương ASEAN
• 2.2.2. Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN
• 2.2.3. Tăng cường hài hòa hóa pháp luật trong ASEAN
• 2.2.4. Tăng cường hợp tác đấu tranh chống tội phạm, ngăn ngừa xung đột
• 2.2.5. Mở rộng quan hệ đối thoại và hợp tác chính trị, an ninh với các đối tác bên ngoài
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG XÂY DỰNG ASC
• 3.1. Những nhân tố cơ bản tác động đến tiến trình xây dựng ASC
• 3.1.1. Những nhân tố thúc đẩy tiến trình xây dựng ASC
• 3.1.2. Những thách thức cản trở tiến trình xây dựng ASC
• 3.2. Triển vọng của ASC những năm sắp tới và một số khuyến nghị nhằm thúc đẩy quá trình xây dựng ASC
• 3.2.1. Triển vọng xây dựng ASC những năm sắp tới
• 3.2.2. Một số khuyến nghị nhằm thúc đẩy quá trình xây dựng ASC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tiến Trình Xây Dựng Cộng Đồng An Ninh ASEAN

Cộng đồng An ninh ASEAN (ASC) là một trong những trụ cột quan trọng của ASEAN, được hình thành nhằm đảm bảo hòa bình và ổn định trong khu vực. Tiến trình xây dựng ASC bắt đầu từ những năm đầu thế kỷ 21, khi các quốc gia ASEAN nhận thấy sự cần thiết phải hợp tác chặt chẽ hơn trong lĩnh vực an ninh. ASC không chỉ là một khái niệm lý thuyết mà còn là một thực thể có ảnh hưởng lớn đến chính trị và an ninh khu vực.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của ASC

ASC được hình thành trong bối cảnh các quốc gia ASEAN cần một cơ chế hợp tác an ninh đa phương. Từ những năm 1990, các hội nghị thượng đỉnh đã đề cập đến việc xây dựng ASC như một giải pháp cho các thách thức an ninh khu vực.

1.2. Vai trò của ASC trong an ninh khu vực

ASC đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hòa bình và ổn định ở Đông Nam Á. Nó giúp các quốc gia thành viên hợp tác trong việc đối phó với các mối đe dọa an ninh, từ khủng bố đến xung đột lãnh thổ.

II. Những Thách Thức Đối Với Tiến Trình Xây Dựng Cộng Đồng An Ninh ASEAN

Mặc dù ASC đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như sự khác biệt về chính sách giữa các quốc gia thành viên, sự can thiệp từ bên ngoài và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống đang đặt ra nhiều khó khăn cho tiến trình này.

2.1. Sự khác biệt trong chính sách an ninh giữa các quốc gia

Mỗi quốc gia ASEAN có những ưu tiên và quan điểm khác nhau về an ninh, điều này gây khó khăn trong việc thống nhất các chính sách và hành động chung.

2.2. Tác động của các yếu tố bên ngoài

Sự can thiệp của các cường quốc bên ngoài, như Mỹ và Trung Quốc, có thể làm phức tạp thêm tình hình an ninh khu vực, ảnh hưởng đến sự ổn định của ASC.

III. Phương Pháp Xây Dựng Cộng Đồng An Ninh ASEAN Hiệu Quả

Để xây dựng ASC hiệu quả, các quốc gia thành viên cần áp dụng những phương pháp hợp tác đa dạng. Việc tăng cường đối thoại, chia sẻ thông tin và hợp tác trong các lĩnh vực an ninh là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường đối thoại và hợp tác

Các cuộc hội nghị thường niên và các diễn đàn an ninh là cơ hội để các quốc gia ASEAN thảo luận và tìm kiếm giải pháp cho các vấn đề an ninh chung.

3.2. Chia sẻ thông tin và kinh nghiệm

Việc chia sẻ thông tin về các mối đe dọa an ninh và kinh nghiệm ứng phó sẽ giúp các quốc gia thành viên nâng cao khả năng phòng ngừa và ứng phó với các tình huống khẩn cấp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về ASC

Nghiên cứu về ASC đã chỉ ra rằng việc xây dựng cộng đồng an ninh không chỉ mang lại lợi ích cho các quốc gia thành viên mà còn góp phần vào sự ổn định của khu vực. Các kết quả nghiên cứu cho thấy ASC đã giúp giảm thiểu xung đột và tăng cường hợp tác giữa các quốc gia.

4.1. Các mô hình hợp tác thành công

Một số mô hình hợp tác thành công trong ASC đã được áp dụng, như các chương trình đào tạo chung và các hoạt động tuần tra biên giới.

4.2. Đánh giá tác động của ASC đến an ninh khu vực

Các nghiên cứu cho thấy ASC đã góp phần làm giảm căng thẳng và xung đột trong khu vực, tạo ra một môi trường an ninh ổn định hơn cho các quốc gia thành viên.

V. Kết Luận và Triển Vọng Của Cộng Đồng An Ninh ASEAN

Tiến trình xây dựng ASC đang diễn ra với nhiều triển vọng tích cực. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu lâu dài, các quốc gia thành viên cần tiếp tục hợp tác chặt chẽ và giải quyết các thách thức còn tồn tại.

5.1. Triển vọng phát triển của ASC trong tương lai

ASC có khả năng phát triển mạnh mẽ nếu các quốc gia thành viên cam kết hợp tác và giải quyết các vấn đề an ninh một cách hiệu quả.

5.2. Khuyến nghị cho các quốc gia thành viên

Các quốc gia thành viên nên tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực an ninh, đồng thời xây dựng các cơ chế đối thoại hiệu quả để giải quyết các vấn đề phát sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Đông Nam Á với 10 quốc gia thành viên luôn giữ vị trí địa chính trị chiến lược quan trọng trên bản đồ an ninh toàn cầu. Tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 9 tổ chức tại Bali vào tháng 10 năm 2003, các nhà lãnh đạo khu vực đã thông qua Tuyên bố Hòa hợp ASEAN II, chính thức đặt nền móng xây dựng Cộng đồng ASEAN dựa trên 3 trụ cột vững chắc, trong đó Cộng đồng An ninh ASEAN được xác định là trụ cột ưu tiên hàng đầu. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ nghịch lý giữa yêu cầu bảo vệ chủ quyền quốc gia tuyệt đối theo nguyên tắc không can thiệp truyền thống và nhu cầu cấp thiết phải thể chế hóa các cơ chế hợp tác an ninh đa phương trước làn sóng các mối đe dọa an ninh truyền thống lẫn phi truyền thống đầu thế kỷ XXI.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận về cộng đồng an ninh, phân tích quá trình hình thành ý tưởng, đánh giá khách quan tiến độ thực thi 75 chương trình hành động trong Kế hoạch xây dựng Cộng đồng An ninh ASEAN giai đoạn 2003 - 2009, đồng thời dự báo các kịch bản phát triển trong những thập niên tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian địa chính trị Đông Nam Á và mạng lưới quan hệ đa phương với các cường quốc lớn trong khung thời gian từ khi thành lập Hiệp hội năm 1967 đến năm 2009. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn cấp thiết khi cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ công tác hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam, đặc biệt là việc chuẩn bị đảm nhiệm thành công vai trò Chủ tịch ASEAN vào năm 2010 sau chặng đường 15 năm chính thức gia nhập tổ chức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng kết hợp Lý thuyết Cộng đồng An ninh Đa nguyên do Karl Deutsch khởi xướng và được học giả Amitav Acharya phát triển mở rộng cho khu vực Đông Nam Á, cùng với Chủ nghĩa Tự do Thể chế và Chủ nghĩa Hiện thực trong Quan hệ Quốc tế. Mô hình nghiên cứu đặt trọng tâm vào sự chuyển hóa từ trạng thái an ninh vô chính phủ sang một cộng đồng gắn kết thông qua việc xây dựng các chuẩn mực ứng xử chung và củng cố thể chế đa phương. Hệ thống khái niệm then chốt được triển khai bao gồm:

• Phương cách ASEAN: Quy tắc ứng xử đặc thù dựa trên sự đồng thuận tuyệt đối, tham vấn không chính thức và nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau.
• Các biện pháp xây dựng lòng tin: Cơ chế minh bạch hóa chính sách quốc phòng và gia tăng mức độ tin cậy chiến lược giữa các quốc gia thành viên.
• Ngoại giao phòng ngừa: Các nỗ lực ngoại giao đa phương nhằm ngăn chặn mâu thuẫn bùng phát thành xung đột vũ trang công khai.
• An ninh toàn diện: Khái niệm mở rộng phạm vi an ninh bao gồm chính trị, quân sự, kinh tế, môi trường và các nguy cơ an ninh phi truyền thống như khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn kiện chính thức của ASEAN, các tuyên bố thượng đỉnh, báo cáo đối ngoại của Bộ Ngoại giao và hơn 120 công trình nghiên cứu chuyên khảo trong và ngoài nước. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm khoảng 150 văn kiện pháp lý, hiệp định đa phương, tuyên bố chung và báo cáo chiến lược an ninh được ban hành trong giai đoạn từ năm 1967 đến năm 2009.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu mục đích, tập trung thu thập toàn diện các văn bản có giá trị pháp lý định hình cấu trúc khu vực như Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á năm 1976, Hiệp ước Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân năm 1995, Tuyên bố Hòa hợp ASEAN II năm 2003 và Hiến chương ASEAN năm 2007. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích lịch sử kết hợp so sánh đối chiếu và suy luận logic chính trị quốc tế là nhằm bóc tách bản chất của các cam kết thể chế, đánh giá mức độ tương thích giữa văn bản chính sách và thực tiễn triển khai. Toàn bộ tiến trình xử lý dữ liệu và đánh giá thực nghiệm được hoàn thành trong chu kỳ nghiên cứu kéo dài 24 tháng từ năm 2008 đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 2003 - 2009 cho thấy tiến trình xây dựng Cộng đồng An ninh ASEAN đã đạt được những bước tiến mang tính bước ngoặt nhưng cũng bộc lộ rõ các giới hạn cấu trúc:

Thứ nhất, thể chế hóa pháp lý ghi nhận bước đột phá lịch sử khi 100% các quốc gia thành viên đã hoàn tất việc phê chuẩn Hiến chương ASEAN vào năm 2007, chính thức mang lại tư cách pháp nhân quốc tế cho Hiệp hội từ năm 2008 và xác lập mục tiêu xây dựng cộng đồng trên cơ sở pháp luật.

Thứ hai, việc triển khai Kế hoạch hành động xây dựng Cộng đồng An ninh ASEAN đạt kết quả khả quan với hơn 60% trong tổng số 75 hoạt động đề ra được khởi động hoặc lồng ghép vào cơ chế thực thi, tiêu biểu là sự ra đời của Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN vào năm 2006 nhằm thiết lập kênh đối thoại quân sự thường niên.

Thứ ba, vị thế trung tâm của tổ chức được nâng cao khi Diễn đàn Khu vực ASEAN mở rộng quy mô từ 18 lên 26 quốc gia thành viên và đối tác, thu hút sự tham gia ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác của các siêu cường như Mỹ, Trung Quốc, Nga và Ấn Độ.

Thứ tư, hiệu quả xử lý các tranh chấp thực địa còn rất khiêm tốn, điển hình là việc thực thi Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông năm 2002 chỉ đạt hiệu lực thực tế ước tính dưới 30% do thiếu cơ chế giám sát bắt buộc, dẫn tới việc các bên tiếp tục gia cố công trình trên các đảo tranh chấp trong giai đoạn 2007 - 2008.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ sự đa dạng sâu sắc về chế độ chính trị, tôn giáo, ngôn ngữ và lợi ích địa chiến lược của 10 quốc gia thành viên. Nguyên tắc đồng thuận vừa đóng vai trò là công cụ bảo vệ sự đoàn kết nội khối, vừa là rào cản khiến các quyết sách an ninh mang tính hành động bị trì hoãn. Khi đối sánh với mô hình hội nhập an ninh của Liên minh châu Âu - nơi các quốc gia sẵn sàng chia sẻ một phần chủ quyền cho các thể chế siêu quốc gia, ASEAN đã kiên định lựa chọn mô hình cộng đồng an ninh đa nguyên, duy trì nguyên vẹn chủ quyền độc lập và cơ chế tự nguyện.

Tiến độ triển khai 75 hoạt động của Kế hoạch hành động xây dựng Cộng đồng An ninh ASEAN có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột phân nhóm theo 5 trụ cột chức năng: ngăn ngừa xung đột, xây dựng lòng tin, giải quyết xung đột, kiến tạo hòa bình sau xung đột và các cơ chế hỗ trợ. Bảng thống kê đối sánh mức độ hoàn thành giữa giai đoạn 2003 - 2006 (đạt khoảng 25% mục tiêu) và giai đoạn 2007 - 2009 (tăng lên trên 60%) phản ánh sự gia tăng tốc độ cam kết sau khi Hiến chương ASEAN được thông qua. Kết quả này khẳng định hợp tác an ninh khu vực đã chuyển dần từ cơ chế đối thoại thuần túy sang hợp tác thực chất nhưng vẫn giữ vững các chuẩn mực cốt lõi.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm thúc đẩy tiến trình xây dựng Cộng đồng An ninh ASEAN phát triển vững chắc và nâng cao vị thế đối ngoại của Việt Nam, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Nâng cấp cơ chế giải quyết tranh chấp nội khối: Hoàn thiện các quy chế tài phán bắt buộc và cơ chế tham vấn pháp lý trong khuôn khổ Hiến chương ASEAN, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giải quyết hòa bình các tranh chấp biên giới và lãnh thổ nội khối thông qua cơ chế trung gian lên 50% trong giai đoạn 2010 - 2015 do Ban Thư ký ASEAN và Ủy ban các Đại diện thường trực chủ trì.
• Đẩy nhanh tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông: Thiết lập lộ trình đàm phán chính thức với đối tác Trung Quốc nhằm hoàn tất văn kiện mang tính ràng buộc pháp lý vào năm 2012, hướng tới mục tiêu tăng 100% các cuộc đối thoại minh bạch thông tin hàng hải do Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN điều phối.
• Thể chế hóa và mở rộng hợp tác quốc phòng thực chất: Thiết lập cơ chế Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng ngay từ năm 2010 với 8 nước đối tác đối thoại, đồng thời tổ chức định kỳ 2 năm một lần các cuộc diễn tập chung về hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa do Bộ Quốc phòng các nước thành viên đồng thực hiện.
• Nâng cao năng lực tham gia chủ động của Việt Nam: Xây dựng và thực thi đề án tổng thể về hội nhập chính trị - an ninh, đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu với chỉ tiêu tăng 30% số lượng cán bộ ngoại giao đa phương đạt chuẩn quốc tế trong lộ trình 2010 - 2015 dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Ngoại giao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Nhà hoạch định chính sách đối ngoại và cán bộ ngoại giao: Tiếp cận hệ thống luận cứ khoa học về cấu trúc an ninh khu vực, ứng dụng trực tiếp vào việc xây dựng văn kiện đối ngoại và chuẩn bị nội dung tham vấn tại các hội nghị thượng đỉnh của 10 nước thành viên.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế: Khai thác khung lý thuyết cộng đồng an ninh đa nguyên chuẩn hóa làm tài liệu giảng dạy chuyên đề an ninh khu vực châu Á - Thái Bình Dương và phân tích chính sách đối ngoại Đông Nam Á.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Quốc tế học: Nắm bắt phương pháp luận nghiên cứu văn kiện đa phương, sử dụng tài liệu như một khung tham chiếu tin cậy để triển khai các công trình nghiên cứu chuyên sâu về ASEAN.
• Cán bộ nghiên cứu chiến lược an ninh và quốc phòng: Cập nhật các đánh giá thực chứng về cơ chế đối thoại quốc phòng đa phương và tác động từ cạnh tranh địa chiến lược giữa các nước lớn, phục vụ công tác tham mưu bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và an ninh biển đảo.

Câu hỏi thường gặp

Cộng đồng An ninh ASEAN khác biệt như thế nào so với một liên minh quân sự như NATO?

Cộng đồng An ninh ASEAN hoàn toàn không phải là một liên minh quân sự tập thể và không xây dựng hiệp ước phòng thủ chung nhằm chống lại bên thứ ba. Mô hình này vận hành theo nguyên lý cộng đồng an ninh đa nguyên, tập trung thúc đẩy các biện pháp xây dựng lòng tin, ngoại giao phòng ngừa và cam kết giải quyết hòa bình mọi tranh chấp dựa trên khuôn khổ Hiến chương ASEAN năm 2007 và Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác năm 1976.

Nguyên tắc không can thiệp tác động ra sao đến tiến độ xây dựng Cộng đồng An ninh ASEAN?

Nguyên tắc không can thiệp là nền tảng cốt lõi giúp 10 quốc gia thành viên với các thể chế chính trị và văn hóa khác biệt duy trì sự gắn kết và tin cậy lẫn nhau suốt hơn 4 thập kỷ. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2003 - 2009, nguyên tắc này cũng bộc lộ hạn chế khi làm giảm tốc độ ra quyết định tập thể và hạn chế khả năng can thiệp xử lý dứt điểm các cuộc khủng hoảng chính trị hoặc nhân đạo nội bộ.

Cơ chế Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN có vai trò gì trong cấu trúc an ninh khu vực?

Được thiết lập chính thức từ năm 2006, Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN là cơ chế đối thoại an ninh cấp cao nhất của lực lượng quân sự nội khối. Diễn đàn này giúp tăng cường sự minh bạch trong chính sách quốc phòng, thúc đẩy các hoạt động hợp tác thực chất như cứu trợ thảm họa và an ninh hàng hải, đồng thời tạo tiền đề hình thành khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN Mở rộng với 8 đối tác lớn.

Tại sao Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông năm 2002 chưa ngăn chặn được các bất ổn thực địa?

Tuyên bố năm 2002 chỉ là một thỏa thuận chính trị mang tính khuyến nghị chứ không phải một hiệp ước quốc tế có giá trị pháp lý bắt buộc. Việc thiếu vắng cơ chế chế tài và hướng dẫn triển khai cụ thể trong giai đoạn 2007 - 2008 đã khiến văn kiện này không thể ngăn chặn các hành vi đơn phương củng cố thực địa, đặt ra yêu cầu cấp bách phải sớm xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử có tính ràng buộc cao hơn.

Việt Nam đã có những đóng góp then chốt nào cho tiến trình xây dựng Cộng đồng An ninh ASEAN?

Kể từ khi gia nhập năm 1995, Việt Nam luôn là thành viên tích cực thúc đẩy hiện thực hóa mục tiêu hòa bình khu vực thông qua việc ký kết Hiệp ước Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân và triển khai 75 hoạt động của Kế hoạch xây dựng cộng đồng an ninh. Đặc biệt, Việt Nam đã đóng vai trò dẫn dắt việc đưa Hiến chương ASEAN đi vào đời sống và hoàn thiện công tác chuẩn bị cho năm Chủ tịch ASEAN 2010.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập hệ thống lý luận vững chắc về mô hình cộng đồng an ninh đa nguyên phù hợp với đặc thù của khu vực Đông Nam Á.
• Làm rõ bước chuyển biến mang tính lịch sử của hợp tác chính trị - an ninh từ giai đoạn 1967 - 2003 đến quyết định thành lập cộng đồng tại Hội nghị Bali II.
• Đánh giá toàn diện kết quả thực thi hơn 60% các hoạt động trong Kế hoạch hành động và ý nghĩa của việc ban hành Hiến chương ASEAN.
• Phân tích đa chiều các thách thức địa chính trị phức tạp từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn như Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản.
• Đề xuất hệ thống giải pháp và lộ trình chính sách khả thi nhằm phát huy tối đa vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2010 và vị thế đối ngoại của Việt Nam trong chu kỳ 2010 - 2015.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cái nhìn toàn diện, khách quan và khoa học về con đường hiện thực hóa một khu vực hòa bình, tự cường. Để tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về cấu trúc an ninh Đông Nam Á, quý độc giả và các nhà nghiên cứu có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ nhằm khai thác trọn vẹn nguồn tư liệu và hệ thống phân tích giá trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH Ý TƯỞNG THÀNH LẬP CỘNG ĐỒNG AN NINH ASEAN (ASC) 1.1 Khái quát tình hình hợp tác chính trị - an ninh của ASEAN kể từ khi được thành lập cho tới 2003. Như chúng ta đã biết, ra đời trong bối cảnh chiến tranh lạnh và nằm ở tâm điểm của cuộc đấu tranh quyền lực giữa các nước lớn, đặc biệt là Mỹ và Trung quốc, trong Tuyên bố thành lập ngày 8-8-1967, ASEAN đã nói rõ mục đích thành lập của mình là để thúc đẩy hợp tác giữa các nước trong vùng trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa, khoa học kỹ thuật nhằm biến Đông Nam Á thành khu vực hòa bình, ổn định và thịnh vượng. Chỉ tới năm 1976, trước những biến đổi cơ bản về chính trị, an ninh ở Đông Nam Á, sau khi chiến tranh Việt nam kết thúc, hợp tác chính trị mới chính thức được đưa vào chương trình nghị sự của Hiệp hội. Hợp tác an ninh trên cơ sở đa phương đã không được đề cập tới trong tất cả các văn kiện của ASEAN cho tới khi Chiến tranh lạnh kết thúc.

Điều này là do ASEAN muốn tránh sự nghi kỵ của các nước xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là Trung quốc, Việt nam, vốn luôn coi ASEAN là tổ chức quân sự trá hình được lập ra để thay thế SEATO đã suy yếu. Hợp tác an ninh của ASEAN được tiến hành chủ yếu trên cơ sở song phương giữa các nước thành viên ASEAN với nhau, hoặc giữa các nước thành viên với các cường quốc quân sự ngoài khu vực. Hợp tác an ninh song phương giữa các nước thành viên được tiến hành chủ yếu qua 4 hình thức cơ bản:  Trao đổi thông tin, tình báo  Đào tạo, huấn luyện quân đội 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail]  Tập trận chung  Hợp tác tuần tra biên giới Trong 4 hình thức trên, hợp tác tuần tra biên giới là phổ biến nhất. Về hợp tác an ninh giữa các nước Đông Nam Á với các cường quốc ngoài khu vực, đáng chú ý nhất là hợp tác an ninh giữa Thái lan và Mỹ, Phi lip pin - Mỹ và hợp tác Việt nam - Xô ký tháng 11/ 1978.

Tuy không ký kết các hiệp ước hợp tác an ninh với một cường quốc ngoài khu vực, Ma-Lai-Xia và Sing-Ga-Po đã tham gia Khối 5 cường quốc (bao gồm Anh, Úc, Niu Dilan, Ma-Lai-Xia, Sing-Ga-Po ) được thành lập vào năm 1971 và coi đó như một chỗ dựa an ninh của mình. Sau khi Chiến tranh lạnh chấm dứt, quan hệ giữa các nước lớn ở Đông Nam Á đã trở nên hòa dịu. Mặc dù các nước đó vẫn tiếp tục tranh giành ảnh hưởng và quyền lợi với nhau, nhưng họ đã thừa nhận lợi ích và ảnh hưởng của nhau trong khu vực. Các hoạt động can thiệp, lật đổ do sự thúc đẩy từ bên ngoài, về cơ bản, đã được hạn chế.

Đây là cơ hội thuận lợi để các nước trong khu vực xích lại gần nhau. Quan hệ giữa ASEAN và Đông dương đã được cải thiện rõ rệt. Vào năm 1988, Việt nam đã tuyên bố ý định ra nhập ASEAN. Bên cạnh những chuyển biến tích cực trên, môi trường an ninh ở Đông Nam Á vẫn rất bấp bênh bởi sự tiềm ẩn của các nguy cơ xung đột ở nhiều nơi trong khu vực, đặc biệt là các vấn đề về tranh chấp chủ quyền, lãnh thổ, tài nguyên thiên nhiên, tôn giáo sắc tộc… Xuất phát từ thực tế này, các nước ASEAN đã nhận thấy vấn đề xây dựng một cơ chế hợp tác an ninh đa phương ở khu vực đã trở thành một nhu cầu cấp bách nhằm đảm bảo hòa bình, ổn định cho khu vực.