Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng Trung Ương (CBDC): Pháp Luật Quốc Tế và Bài Học Kinh Nghiệm cho Việt Nam

CBDC trên thế giới: Tổng quan pháp lý tại một số quốc gia. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong bối cảnh tiền kỹ thuật số phát triển.

• Tác giả: Trương Bình An
• Trường học: Trường Đại Học Luật Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Thương Mại
• Đề tài: Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng Trung Ương Theo Pháp Luật Một Số Quốc Gia Và Bài Học Kinh Nghiệm Cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Công trình dự thi nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2022-2023
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIỀN KỸ THUẬT SỐ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
• 1.1. Bối cảnh ra đời Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.2. Đặc điểm của Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.3. Tác động của Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.4. Tác động tích cực của Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.5. Tác động tiêu cực của Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.6. Các yêu cầu đặt ra đối với Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.7. Cơ sở cho việc phát hành Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.8. Cơ sở kỹ thuật phát hành Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.9. Cơ sở kinh tế-xã hội phát hành Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 1.10. Cơ sở pháp lý phát hành Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TRIỂN KHAI TIỀN KỸ THUẬT SỐ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng triển khai tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương trên thế giới
• 2.2. Khung pháp lý phát hành tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 2.3. Nền tảng kỹ thuật triển khai Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 2.4. Các vấn đề kinh tế - xã hội khi triển khai Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương
• 2.5. Thực trạng triển khai Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương tại Việt Nam
• 2.6. Một số kiến nghị cho việc triển khai Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương tại Việt Nam
• 2.7. Kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý cho việc triển khai nghiên cứu và phát hành CBDC
• 2.8. Kiến nghị về cơ sở công nghệ - kỹ thuật cho việc triển khai CBDC
• 2.9. Kiến nghị về các vấn đề kinh tế - xã hội cho việc triển khai CBDC
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. CBDC Là Gì Tổng Quan Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng Trung Ương 55

Nền công nghiệp 4.0 và sự trỗi dậy của thanh toán không tiền mặt đã thúc đẩy các quốc gia trên thế giới quan tâm đến Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương (CBDC). Đây là đồng tiền pháp định ở dạng kỹ thuật số, được bảo đảm bởi Nhà nước. Nhiều quốc gia đã phát hành thành công CBDC (ví dụ: Jamaica, Bahamas, Nigeria), và nhiều nước khác đang nghiên cứu, thử nghiệm. Tuy nhiên, tại Việt Nam, Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương vẫn còn là một khái niệm mới mẻ và chưa có đề án chính thức nào từ cơ quan nhà nước để mở đường cho công tác nghiên cứu. Sự thiếu hiểu biết về CBDC dễ dẫn đến nhầm lẫn với các loại tiền phi vật chất khác như Bitcoin. Việc nghiên cứu nghiêm túc về CBDC là cần thiết để Việt Nam không bị tụt hậu, đặc biệt khi các đối tác thương mại quan trọng như Trung Quốc đã và đang đẩy mạnh triển khai Tiền kỹ thuật số quốc gia. Thêm vào đó, việc sử dụng rộng rãi tiền ảo tại Việt Nam tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và kinh tế, do đó CBDC có thể là một giải pháp thay thế an toàn và hiệu quả hơn.

1.1. Định Nghĩa Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng Trung Ương CBDC

CBDC (Central Bank Digital Currency) là tiền tệ kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành, có giá trị pháp lý tương đương tiền giấy. Nó khác biệt với tiền điện tử tư nhân như Bitcoin ở chỗ được kiểm soát và bảo đảm bởi chính phủ. Tiền kỹ thuật số quốc gia được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích như tăng cường hiệu quả thanh toán, giảm chi phí giao dịch, và thúc đẩy tài chính toàn diện. Theo định nghĩa của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), CBDC là một dạng tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành, được sử dụng rộng rãi và có sẵn cho tất cả các cá nhân và doanh nghiệp.

1.2. Đặc Điểm Nổi Bật Của Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng Trung Ương

Tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương sở hữu nhiều đặc điểm riêng biệt. Đầu tiên, đó là tiền pháp định do nhà nước phát hành và bảo đảm. Thứ hai, CBDC có thể được thiết kế để hoạt động dựa trên công nghệ blockchain hoặc sổ cái phân tán DLT, tăng cường tính minh bạch và bảo mật. Thứ ba, CBDC hướng đến mục tiêu tài chính toàn diện, giúp người dân ở vùng sâu vùng xa tiếp cận dịch vụ tài chính dễ dàng hơn. Cuối cùng, CBDC có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào tiền mặt và thúc đẩy thanh toán kỹ thuật số.

1.3. Vai Trò Của Ngân Hàng Trung Ương Trong Phát Hành Tiền Kỹ Thuật Số

Ngân hàng Trung ương đóng vai trò then chốt trong việc phát hành và quản lý tiền kỹ thuật số. Ngân hàng nhà nước Việt Nam (SBV) cần nghiên cứu kỹ lưỡng các khía cạnh pháp lý, kỹ thuật, và kinh tế xã hội trước khi quyết định phát hành CBDC. Vai trò của NHTW bao gồm thiết kế chính sách tiền tệ kỹ thuật số, xây dựng khung pháp lý cho tiền kỹ thuật số, đảm bảo bảo mật tiền kỹ thuật số, và giám sát hoạt động của hệ thống thanh toán kỹ thuật số. Theo IMF, NHTW cần cân nhắc kỹ lưỡng các tác động của CBDC đến sự ổn định tài chính và hiệu quả chính sách tiền tệ.

II. Pháp Luật CBDC Cách Các Nước Quản Lý Tiền Kỹ Thuật Số 59

Việc triển khai CBDC đòi hỏi một khung pháp lý vững chắc để đảm bảo tính hợp pháp, bảo vệ quyền lợi người dùng và ngăn ngừa các rủi ro tiềm ẩn. Nhiều quốc gia đã và đang xây dựng pháp luật về tiền kỹ thuật số để điều chỉnh hoạt động của CBDC. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế là cần thiết để Việt Nam có thể xây dựng khung pháp lý cho tiền kỹ thuật số phù hợp với đặc thù của mình. Các vấn đề cần được xem xét bao gồm: định nghĩa pháp lý của CBDC, quyền và nghĩa vụ của người dùng, trách nhiệm của ngân hàng trung ương, cơ chế giải quyết tranh chấp, và các biện pháp phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.

2.1. Kinh Nghiệm Pháp Lý Triển Khai Tiền Kỹ Thuật Số Của Trung Quốc

Trung Quốc là một trong những quốc gia đi đầu trong việc phát triển CBDC, với dự án e-CNY đang được thử nghiệm rộng rãi. Dù chưa có luật chính thức về tiền kỹ thuật số, Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa (PBOC) đã ban hành nhiều quy định để điều chỉnh hoạt động của e-CNY. Các quy định này tập trung vào bảo vệ quyền riêng tư của người dùng, ngăn ngừa rửa tiền, và đảm bảo an ninh mạng. Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy rằng việc thử nghiệm CBDC trước khi ban hành luật là một cách tiếp cận thận trọng và hiệu quả.

2.2. Pháp Luật Về Tiền Kỹ Thuật Số Của Các Quốc Gia Tiên Phong CBDC

Bahamas, với Sand Dollar, và Nigeria, với eNaira, là những quốc gia đầu tiên trên thế giới phát hành CBDC. Pháp luật của Bahamas và Nigeria về tiền kỹ thuật số tập trung vào việc tạo ra một hệ thống thanh toán hiệu quả, an toàn và dễ tiếp cận. Các quy định này bao gồm các yêu cầu về xác minh danh tính (KYC), chống rửa tiền (AML), và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Bài học kinh nghiệm từ Bahamas và Nigeria cho thấy rằng việc xây dựng khung pháp lý linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tế là rất quan trọng.

2.3. Các Vấn Đề Pháp Lý Cần Lưu Ý Khi Phát Hành Tiền Kỹ Thuật Số

Việc phát hành CBDC đặt ra nhiều vấn đề pháp lý phức tạp. Cần xác định rõ địa vị pháp lý của CBDC, cũng như mối quan hệ giữa CBDC với các loại tiền tệ khác. Cần có quy định về quyền riêng tư và CBDC, đảm bảo rằng thông tin cá nhân của người dùng được bảo vệ. Cũng cần có cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả và công bằng. Ngoài ra, cần xem xét các vấn đề liên quan đến luật giao dịch điện tử và bảo mật tiền kỹ thuật số. Theo IMF, việc xây dựng khung pháp lý cho tiền kỹ thuật số cần có sự tham gia của nhiều bên liên quan, bao gồm các cơ quan chính phủ, ngân hàng trung ương, và khu vực tư nhân.

III. CBDC Ở Việt Nam Cơ Hội Và Thách Thức Triển Khai 58

Việc triển khai CBDC ở Việt Nam mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. CBDC có thể giúp thúc đẩy thanh toán không tiền mặt, giảm chi phí giao dịch, và tăng cường tài chính toàn diện. Tuy nhiên, cần xem xét kỹ lưỡng các tác động của CBDC đến hệ thống ngân hàng, chính sách tiền tệ Việt Nam, và ổn định tài chính. Ngoài ra, cần đảm bảo rằng CBDC an toàn và bảo mật, và không bị sử dụng cho các mục đích bất hợp pháp. Cuối cùng, cần có sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội về việc phát hành CBDC.

3.1. Đánh Giá Thực Trạng Nghiên Cứu Tiền Kỹ Thuật Số Tại Việt Nam

Hiện tại, hoạt động nghiên cứu về CBDC tại Việt Nam còn ở giai đoạn sơ khai. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (SBV) đã bắt đầu nghiên cứu về CBDC, nhưng chưa có đề án chính thức nào được công bố. Cần tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển CBDC, đồng thời học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác. Cũng cần nâng cao nhận thức của công chúng về CBDC để tạo sự ủng hộ cho việc triển khai. Các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần có lộ trình rõ ràng cho việc nghiên cứu và phát triển CBDC, đồng thời xác định rõ các mục tiêu chính sách mà CBDC hướng đến.

3.2. Các Cơ Hội Tiềm Năng Khi Triển Khai CBDC Ở Việt Nam

CBDC có thể mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam. Nó có thể giúp giảm chi phí in ấn và vận chuyển tiền mặt, tăng cường hiệu quả thanh toán, và thúc đẩy chuyển đổi số ngân hàng. CBDC cũng có thể giúp tăng cường khả năng tiếp cận tài chính cho người dân ở vùng sâu vùng xa, và giảm sự phụ thuộc vào tiền mặt và tiền kỹ thuật số. Ngoài ra, CBDC có thể giúp tăng cường khả năng giám sát và kiểm soát dòng tiền, và ngăn ngừa các hoạt động rửa tiền và tài trợ khủng bố.

3.3. Những Thách Thức Cần Vượt Qua Khi Phát Hành CBDC Ở VN

Việc triển khai CBDC ở Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức. Cần xây dựng khung pháp lý phù hợp, đảm bảo rằng CBDC an toàn và bảo mật. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ, Ngân hàng nhà nước Việt Nam (SBV), và khu vực tư nhân. Cần đảm bảo rằng CBDC dễ sử dụng và dễ tiếp cận cho tất cả mọi người. Cuối cùng, cần có sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội về việc phát hành CBDC. Các chuyên gia khuyến cáo Việt Nam cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt kỹ thuật và pháp lý trước khi quyết định phát hành CBDC.

IV. Giải Pháp Cho Việt Nam Triển Khai Tiền Kỹ Thuật Số Thành Công 58

Để triển khai Tiền kỹ thuật số thành công, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ. Cần xây dựng khung pháp lý cho tiền kỹ thuật số rõ ràng và minh bạch. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số hiện đại và an toàn. Cần nâng cao nhận thức của công chúng về Tiền kỹ thuật số. Cần đảm bảo rằng Tiền kỹ thuật số dễ sử dụng và dễ tiếp cận cho tất cả mọi người. Và cuối cùng, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chính phủ, ngân hàng trung ương số, và khu vực tư nhân.

4.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý Cho Nghiên Cứu Và Phát Hành CBDC

Việc hoàn thiện khung pháp lý là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công cho dự án CBDC tại Việt Nam. Cần xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh các vấn đề liên quan đến CBDC, bao gồm định nghĩa pháp lý, quyền và nghĩa vụ của người dùng, trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước, và cơ chế giải quyết tranh chấp. Luật giao dịch điện tử cần được sửa đổi để phù hợp với sự xuất hiện của CBDC. Ngoài ra, cần có các quy định về bảo mật tiền kỹ thuật số và quyền riêng tư và CBDC, đảm bảo rằng thông tin cá nhân của người dùng được bảo vệ.

4.2. Xây Dựng Cơ Sở Công Nghệ Kỹ Thuật Cho Việc Triển Khai CBDC

Việt Nam cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ - kỹ thuật để hỗ trợ việc triển khai CBDC. Cần xây dựng hệ thống thanh toán kỹ thuật số an toàn và hiệu quả. Cần nghiên cứu và áp dụng các công nghệ tiên tiến như blockchain và tiền kỹ thuật số để đảm bảo tính minh bạch và bảo mật. Cần đảm bảo rằng hệ thống thanh toán kỹ thuật số có khả năng tương thích với các hệ thống thanh toán hiện có. Cần có các biện pháp bảo vệ chống lại các cuộc tấn công mạng và các rủi ro an ninh mạng khác. Theo các chuyên gia, Việt Nam nên xem xét việc sử dụng sổ cái phân tán DLT để xây dựng hệ thống CBDC.

4.3. Giải Quyết Các Vấn Đề Kinh Tế Xã Hội Khi Triển Khai CBDC

Việc triển khai CBDC có thể gây ra một số vấn đề kinh tế - xã hội. Cần đảm bảo rằng CBDC không gây ra sự xáo trộn lớn cho hệ thống ngân hàng hiện tại. Cần có các biện pháp hỗ trợ những người không có khả năng tiếp cận công nghệ. Cần đảm bảo rằng CBDC không làm gia tăng bất bình đẳng thu nhập. Cần có các biện pháp ngăn ngừa việc sử dụng CBDC cho các mục đích bất hợp pháp. Cần có sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội về việc phát hành CBDC. Các chuyên gia khuyến cáo Việt Nam nên tiến hành thử nghiệm CBDC ở quy mô nhỏ trước khi triển khai rộng rãi.

V. Nghiên Cứu Ứng Dụng CBDC Kết Quả Và Hướng Phát Triển 55

Nghiên cứu về tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương cho thấy tiềm năng ứng dụng rộng rãi. Từ thanh toán giao dịch, quản lý chính sách tiền tệ đến thúc đẩy tài chính toàn diện, CBDC mở ra hướng đi mới. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều thách thức. Vấn đề bảo mật, quyền riêng tư, sự chấp nhận của người dùng và khung pháp lý đồng bộ là những yếu tố cần được quan tâm. Việc áp dụng CBDC cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và lộ trình phù hợp.

5.1. Ưu Điểm Của CBDC Trong Hệ Thống Thanh Toán Hiện Đại

Thanh toán kỹ thuật số thông qua CBDC mang lại nhiều ưu điểm. Tốc độ giao dịch nhanh chóng, chi phí thấp và khả năng hoạt động liên tục là những điểm nổi bật. CBDC giúp giảm sự phụ thuộc vào các trung gian thanh toán, tăng tính cạnh tranh và minh bạch. Hơn nữa, CBDC có thể hỗ trợ các chương trình trợ cấp xã hội, giúp chính phủ phân phối tiền một cách hiệu quả và trực tiếp đến người dân.

5.2. Tác Động Của CBDC Đến Chính Sách Tiền Tệ Quốc Gia

Chính sách tiền tệ có thể được điều chỉnh linh hoạt hơn nhờ CBDC. Ngân hàng trung ương có thể kiểm soát dòng tiền và lãi suất hiệu quả hơn, từ đó ổn định kinh tế vĩ mô. CBDC cũng giúp giảm thiểu các hoạt động trốn thuế và rửa tiền, tăng cường kỷ luật tài chính. Tuy nhiên, việc phát hành CBDC cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh gây ra lạm phát hoặc các tác động tiêu cực khác đến nền kinh tế.

5.3. Khả Năng Ứng Dụng CBDC Trong Tài Chính Toàn Diện

Tài chính toàn diện có thể được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ CBDC. Những người dân chưa có tài khoản ngân hàng hoặc sống ở vùng sâu vùng xa có thể tiếp cận dịch vụ tài chính dễ dàng hơn thông qua CBDC. Điều này giúp giảm bất bình đẳng và cải thiện chất lượng cuộc sống. CBDC cũng có thể hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tiếp cận vốn và mở rộng hoạt động kinh doanh.

VI. Tương Lai Tiền Kỹ Thuật Số Hướng Phát Triển Cho Việt Nam 59

Tương lai của tiền kỹ thuật số phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ và thay đổi trong hành vi người dùng. Việt Nam cần chủ động nắm bắt xu hướng này, nghiên cứu và thử nghiệm CBDC một cách thận trọng. Việc hợp tác với các quốc gia và tổ chức quốc tế có kinh nghiệm trong lĩnh vực này là rất quan trọng. Quan trọng hơn, cần tạo ra một môi trường pháp lý và công nghệ thuận lợi để tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương phát triển bền vững.

6.1. Phát Triển Công Nghệ Blockchain Và Ứng Dụng Trong CBDC

Blockchain và tiền kỹ thuật số có mối liên hệ mật thiết. Công nghệ blockchain cung cấp nền tảng an toàn và minh bạch cho CBDC. Việc nghiên cứu và phát triển các ứng dụng blockchain trong CBDC là rất quan trọng. Điều này bao gồm việc cải thiện khả năng mở rộng, tăng cường bảo mật và giảm chi phí giao dịch. Việt Nam cần đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao trong lĩnh vực blockchain.

6.2. Nghiên Cứu Kinh Nghiệm Các Nước Về Chính Sách Tiền Kỹ Thuật Số

Kinh nghiệm quốc tế về CBDC là nguồn tài liệu quý giá cho Việt Nam. Việc nghiên cứu và phân tích chính sách của các quốc gia đã triển khai CBDC giúp Việt Nam học hỏi những bài học thành công và tránh những sai lầm. Cần đặc biệt chú ý đến các vấn đề như khung pháp lý, bảo mật, quyền riêng tư và tác động đến hệ thống ngân hàng.

6.3. Đề Xuất Mô Hình Triển Khai CBDC Phù Hợp Với Việt Nam

Việt Nam cần xây dựng một mô hình triển khai CBDC phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội và pháp lý của mình. Mô hình này cần đảm bảo tính an toàn, hiệu quả, bảo mật và dễ tiếp cận. Cần cân nhắc các yếu tố như vai trò của ngân hàng trung ương, sự tham gia của các tổ chức tài chính tư nhân và sự chấp nhận của người dùng. Một lộ trình triển khai từng bước, bắt đầu từ các thử nghiệm quy mô nhỏ, có thể là một lựa chọn phù hợp.

Nội dung chính

Tóm tắt nghiên cứu

Nghiên cứu "Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương theo pháp luật một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam" tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý, mô hình vận hành và hạ tầng kỹ thuật như thế nào để phát hành thành công Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương (CBDC) nhằm bảo vệ chủ quyền tiền tệ và thúc đẩy kinh tế số?

Về phương pháp, nhóm tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết luật học kết hợp nghiên cứu so sánh luật học (Comparative Law) và phân tích - tổng hợp hệ thống. Đề tài khảo sát toàn diện các mô hình thí điểm CBDC tiêu biểu trên thế giới từ các nền kinh tế phát triển đến thị trường mới nổi (Trung Quốc, Bahamas, Nigeria, Jamaica, Ecuador) dựa trên nguồn dữ liệu từ BIS, IMF và các ngân hàng trung ương.

Kết quả nghiên cứu khẳng định CBDC là hình thái tiền tệ tất yếu mang bản chất pháp lý kép: vừa là tiền pháp định có chủ quyền (nghĩa vụ nợ trực tiếp của Ngân hàng Trung ương), vừa mang tính ưu việt của công nghệ số. Nghiên cứu chỉ rõ các yêu cầu tiên quyết về kiến trúc phân tầng (Two-Tier Hierarchical Infrastructure), cơ chế phòng chống chi tiêu kép (Double Spending), khả năng thanh toán ngoại tuyến (Offline Payments) qua NFC/Bluetooth và cơ chế thanh toán xuyên biên giới (Multi-CBDC).

Về mặt hàm ý, công trình đề xuất lộ trình lập pháp đồng bộ, kiến nghị sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước và các luật liên quan, đồng thời gợi mở phương án triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) phù hợp với thực tiễn tài chính - xã hội Việt Nam.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Sự phát triển bùng nổ của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số tài chính hậu đại dịch COVID-19 đã làm thay đổi căn bản hành vi thanh toán của xã hội. Theo thống kê của Ủy ban Thanh toán và Cơ sở hạ tầng Thị trường (CPMI), tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt trên GDP đã tăng vọt ở cả các nền kinh tế tiên tiến lẫn thị trường mới nổi. Tuy nhiên, sự tiện lợi này hiện phụ thuộc phần lớn vào hạ tầng thanh toán của khu vực tư nhân (các tập đoàn công nghệ BigTech và ngân hàng thương mại), tiềm ẩn rủi ro lạm dụng vị thế thống lĩnh, rò rỉ dữ liệu người dùng và đe dọa trực tiếp đến vai trò trung tâm của tiền pháp định.

Song song đó, thị trường tài sản mã hóa phi tập trung (như Bitcoin, Stablecoin) phát triển mạnh mẽ nhưng thiếu sự bảo hộ của Nhà nước, đối mặt với nguy cơ biến động giá tiêu cực, lừa đảo, rửa tiền và tài trợ khủng bố. Trong khi đó, tiền mặt vật chất truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế về chi phí in ấn, lưu thông, kiểm đếm, rủi ro vệ sinh dịch bệnh và phát thải môi trường (tiền polymer phát thải CO2 cao gấp 3 lần tiền giấy).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu hiện tại về CBDC chủ yếu dừng lại ở góc độ kinh tế tổng quan, tổng hợp tin tức nhỏ lẻ hoặc khảo sát thị trường đơn thuần. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) lớn nhất là sự thiếu vắng một công trình phân tích chuyên sâu tích hợp đa chiều giữa Lý luận pháp lý – Kiến trúc công nghệ – Tác động kinh tế xã hội.

Nghiên cứu này có tính cấp thiết và giá trị thực tiễn to lớn. Khi các đối tác thương mại hàng đầu như Trung Quốc (e-CNY) đã thử nghiệm trên diện rộng và nhiều quốc gia (Bahamas, Nigeria, Jamaica) đã phát hành chính thức, việc Việt Nam chủ động xây dựng nền tảng lý luận và cơ chế pháp lý cho CBDC là điều kiện tiên quyết để không bị tụt hậu, bảo đảm khả năng thanh toán đối ứng quốc tế và củng cố an ninh tài chính quốc gia.

---

Methodology và approach

Đề tài được xây dựng trên thiết kế nghiên cứu liên ngành (Interdisciplinary Research Design), giao thoa giữa Khoa học Luật học (Luật Thương mại, Luật Ngân hàng) và Khoa học Tài chính Công nghệ (Fintech):

                                 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
[Lý luận Pháp lý]              [Kinh nghiệm Quốc tế]             [Thực trạng & Khuyến nghị]
- Bản chất tiền pháp định       - Khảo sát: Bahamas, Nigeria,    - Khảo sát hệ thống pháp luật VN
- Cơ sở thẩm quyền NHTW           Trung Quốc, Ecuador, HKMA,...  - Đánh giá hạ tầng kỹ thuật (DLT/NFC)
- Nghĩa vụ nợ & AML/CFT         - Phân tích thành công/thất bại  - Đề xuất lộ trình Sandbox & Lập pháp

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Nhóm tác giả thu thập dữ liệu thứ cấp từ các nguồn định chế tài chính quốc tế uy tín như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Ngân hàng Nhân dân Trung Hoa (PBOC), Cơ quan Tiền tệ Hồng Kông (HKMA), cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của các quốc gia đã ban hành khung pháp lý cho CBDC.
• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết luật học: Phân tích các học thuyết về tiền tệ, quyền năng phát hành tiền của Ngân hàng Trung ương, nghĩa vụ pháp lý đối với tiền định danh và các quy phạm điều chỉnh quan hệ thanh toán, bảo mật thông tin và phòng chống rửa tiền (AML/CFT).
• Phương pháp luật học so sánh (Comparative Law): Đối chiếu các mô hình vận hành CBDC trên thế giới, bao gồm mô hình phân phối trực tiếp (1 tầng) tại Ecuador (Dinero Electrónico - đã thất bại) và mô hình phân phối trung gian (2 tầng) tại Trung Quốc (e-CNY) hay Bahamas (Sand Dollar). Qua đó, làm rõ các điều kiện kinh tế - xã hội dẫn đến sự thành bại của từng mô hình.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp và đánh giá hệ thống: Đánh giá độ tin cậy và tính khả thi của các giải pháp kỹ thuật (Sổ cái phân tán DLT so với Sổ cái tập trung, cơ chế mã thông báo Token-based so với Tài khoản Account-based).
• Tính giá trị và độ tin cậy (Validity & Reliability): Các phân tích kỹ thuật được đối chiếu trực tiếp với các nghiên cứu công nghệ chuyên sâu (như nghiên cứu giao thức thanh toán hai tầng ngoại tuyến của VISA, kiến trúc e-HKD) kết hợp với các dữ liệu thực tế về hạ tầng viễn thông và thanh toán tại Việt Nam.

---

Phát hiện chính

Nghiên cứu mang lại 5 phát hiện cốt lõi có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao:

1. Bản chất pháp lý cốt lõi của CBDC: CBDC không đơn thuần là một phương tiện thanh toán kỹ thuật số mà là tiền pháp định mang chủ quyền quốc gia, đại diện cho nghĩa vụ nợ trực tiếp của Ngân hàng Trung ương. Khác với tiền điện tử thương mại (vốn phụ thuộc vào rủi ro thanh khoản của ngân hàng trung gian) hay tiền mã hóa phi tập trung (thiếu sự ổn định giá trị), CBDC đảm bảo tính quy đổi ngang giá 1:1 tuyệt đối với tiền mặt và được cưỡng chế chấp nhận thanh toán bởi quyền lực nhà nước.
2. Cơ chế cân bằng giữa quyền riêng tư và giám sát tài chính (Controllable Anonymity): Nghiên cứu phát hiện ra rằng việc ẩn danh tuyệt đối như tiền mặt là bất khả thi và rủi ro đối với CBDC. Thay vào đó, mô hình tối ưu là "ẩn danh ở giao dịch nhỏ, truy vết ở giao dịch lớn" thông qua hệ thống định danh phân cấp (Tiered KYC), giúp vừa bảo vệ dữ liệu người tiêu dùng vừa đáp ứng chặt chẽ các chuẩn mực quốc tế về chống rửa tiền (AML) và chống tài trợ khủng bố (CFT).
3. Giải pháp đột phá cho thanh toán ngoại tuyến (Offline Payments): Nhằm giải quyết điểm yếu phụ thuộc Internet của thanh toán điện tử, nghiên cứu chỉ ra tính khả thi của mô hình kiến trúc hai tầng kết hợp phần cứng an toàn (Secure Element) và giao tiếp trường gần (NFC/Bluetooth). Cơ chế này cho phép giao dịch P2P diễn ra ngay cả khi mất mạng lưới viễn thông hoặc trong điều kiện thiên tai, giữ vững tính liên tục của hệ thống lưu thông tiền tệ.
4. Cơ chế nhận diện và triệt tiêu gian lận chi tiêu kép (Double Spending): Đối với CBDC dựa trên mã thông báo (Token-based), nguy cơ làm giả phát sinh từ việc sao chép mã token. Nghiên cứu chỉ ra rằng chữ ký điện tử mật mã học của Ngân hàng Trung ương đóng vai trò là "dấu hiệu bảo an số", kết hợp cùng sổ cái phân tán được đồng bộ liên tục sẽ thiết lập hàng rào kép ngăn chặn hoàn toàn gian lận lặp chi.
5. Tối ưu hóa kinh tế vĩ mô và hỗ trợ thanh khoản: Phát hành CBDC giúp cắt giảm triệt để chi phí in ấn, vận chuyển, bảo quản và tiêu hủy tiền vật chất; giảm thiểu phát thải ô nhiễm. Đồng thời, CBDC tạo ra công cụ can thiệp chính sách tiền tệ tức thì, cho phép Ngân hàng Trung ương bơm thanh khoản trực tiếp, chính xác khi hệ thống ngân hàng thương mại đối mặt nguy cơ rút tiền hàng loạt.

---

Đóng góp khoa học

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

Công trình xây dựng một hệ thống lý luận hoàn chỉnh và chuẩn hóa thuật ngữ về Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương tại Việt Nam. Nghiên cứu đã phân định ranh giới pháp lý và kinh tế rõ ràng giữa ba khái niệm thường bị nhầm lẫn: CBDC (Tiền kỹ thuật số NHTW), Tiền điện tử (Electronic Money/E-money) và Tiền ảo/Tiền mã hóa (Cryptocurrency). Đồng thời, nghiên cứu thiết lập khung tiêu chuẩn nhận diện CBDC dựa trên 4 trụ cột: Tính pháp định, hình thức số hóa, chi phí vận hành thấp và năng lực lưu trữ giá trị ổn định.

Đóng góp về phương pháp luận (Methodological Innovations)

Đề tài cung cấp khung phân tích đa biến tích hợp ba chiều (Tri-pillar Framework): Khung Pháp lý – Nền tảng Công nghệ – Tác động Kinh tế Xã hội. Mô hình phân tích này khắc phục tư duy đơn ngành (chỉ nhìn từ góc độ kinh tế hoặc chỉ nhìn từ góc độ kỹ thuật), tạo ra công cụ nghiên cứu mẫu cho các công trình đánh giá chính sách tiền tệ số tiếp theo.

Giá trị ứng dụng và hàm ý chính sách (Policy Implications)

• Khuyến nghị lập pháp: Đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (quy định rõ thẩm quyền phát hành tiền dưới dạng kỹ thuật số), Luật Các tổ chức tín dụng và Bộ luật Dân sự (mở rộng khái niệm tài sản và tiền tệ).
• Định hướng mô hình kỹ thuật: Đề xuất Việt Nam lựa chọn mô hình CBDC hai tầng (NHTW phát hành - Ngân hàng thương mại phân phối) kết hợp thử nghiệm công nghệ DLT có cấp quyền để vừa đảm bảo khả năng kiểm soát vĩ mô, vừa tận dụng hạ tầng số sẵn có của hệ thống ngân hàng thương mại.
• Lộ trình thực thi: Khuyến nghị Ngân hàng Nhà nước sớm triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), ưu tiên thử nghiệm CBDC bán buôn (Wholesale CBDC) trong thanh toán liên ngân hàng và thanh toán xuyên biên giới trước khi triển khai CBDC bán lẻ (Retail CBDC) cho toàn dân.

---

Đối tượng quan tâm

Nghiên cứu này mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý và Nhà lập pháp (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp, Ủy ban Kinh tế của Quốc hội): Cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng thực tiễn để xây dựng dự thảo đề án quốc gia về CBDC, sửa đổi các đạo luật ngân hàng và ban hành khung pháp lý thử nghiệm Fintech.
• Lãnh đạo Ngân hàng Thương mại & Tổ chức Fintech: Nắm bắt xu hướng kiến trúc phân phối CBDC hai tầng, từ đó chủ động nghiên cứu tích hợp hệ thống Core Banking, nâng cấp hạ tầng ví điện tử và đón đầu các cơ hội cung cấp dịch vụ trung gian thanh toán mới.
• Nhà nghiên cứu, Giảng viên và Sinh viên chuyên ngành Luật - Kinh tế: Là tài liệu tham khảo hệ thống, chuẩn mực về luật ngân hàng so sánh và tài chính quốc tế, phục vụ công tác giảng dạy, học tập và phát triển các đề tài chuyên sâu.
• Chuyên gia An ninh mạng và Kỹ sư công nghệ: Tham khảo các kiến trúc kỹ thuật về sổ cái phân tán, cơ chế mật mã học phòng chống tấn công mạng, giải pháp bảo mật phần cứng cho giao dịch ngoại tuyến (Offline payments).

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

CBDC là công cụ chiến lược tất yếu để bảo vệ chủ quyền tiền tệ quốc gia trong kỷ nguyên số. Mô hình phát hành tối ưu nhất cho Việt Nam là kiến trúc hai tầng (Ngân hàng Nhà nước phát hành - Ngân hàng thương mại phân phối), kết hợp cơ chế ẩn danh có kiểm soát để vừa bảo vệ quyền riêng tư của công dân, vừa ngăn chặn tội phạm rửa tiền và trốn thuế.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận liên ngành độc đáo, kết hợp giữa phân tích quy phạm pháp luật so sánh với đánh giá kiến trúc kỹ thuật mật mã học (DLT, Two-Tier Offline Infrastructure, NFC/Bluetooth). Điều này giúp các đề xuất chính sách không bị xa rời thực tế công nghệ.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các quốc gia khác không?

Có. Khung phân tích lý luận và các nguyên tắc thiết kế kỹ thuật trong nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao cho các nền kinh tế thị trường mới nổi và đang phát triển (nhóm EMDE), đặc biệt là các quốc gia Đông Nam Á có điều kiện tương đồng về tỷ lệ người dùng Internet cao và nhu cầu thúc đẩy tài chính toàn diện.

4. Bước phát triển tiếp theo (Next Steps) của hướng nghiên cứu này là gì?

Các hướng mở rộng cần thiết bao gồm: Nghiên cứu ứng dụng hợp đồng thông minh (Smart Contracts) có điều kiện trên nền tảng CBDC; thử nghiệm mô hình thanh toán đa tiền tệ kỹ thuật số xuyên biên giới (Multi-CBDC Arrangement như Dự án Dunbar/mBridge); và đánh giá an toàn mật mã trước sự phát triển của điện toán lượng tử (Post-Quantum Cryptography).

5. Những ứng dụng thực tiễn của công trình là gì?

Đề tài trực tiếp cung cấp tài liệu luận cứ cho việc xây dựng Đề án phát triển Tiền kỹ thuật số quốc gia tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cung cấp cẩm nang tham khảo thiết kế hệ thống ví điện tử cho các ngân hàng thương mại, và làm giáo trình tham khảo chuyên sâu cho các cơ sở đào tạo luật học và kinh tế.

---

Kết luận

Công trình nghiên cứu "Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương theo pháp luật một số quốc gia và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam" đã xây dựng một nền tảng lý luận vững chắc, phân tích toàn diện kinh nghiệm quốc tế và phác thảo lộ trình chính sách khả thi cho sự phát triển của CBDC tại Việt Nam. Đề tài khẳng định CBDC không chỉ là một cải tiến kỹ thuật mà là bước chuyển mình mang tính chiến lược của hệ thống tiền tệ quốc gia trong kỷ nguyên số.

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, các cơ quan quản lý cần nhanh chóng hành động: đẩy mạnh công tác nghiên cứu chính quy, hoàn thiện khung khổ pháp lý cho tài sản số và sớm thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox). Chủ động nghiên cứu và làm chủ công nghệ CBDC chính là chìa khóa để Việt Nam khẳng định chủ quyền kinh tế số và hội nhập thành công vào mạng lưới tài chính toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ TIỀN KỸ THUẬT SỐ NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 1. Bối cảnh ra đời Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương Có thể khái quát bốn nguyên nhân chính thúc đẩy sự ra đời của Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương như sau: Đầu tiên, là sự trỗi dậy mạnh mẽ của công nghệ tài chính và xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt giữa các chủ thể trong nền kinh tế. Cách mạng công nghiệp 4.0 ra đời không chỉ thay thế con người làm những việc có tính lặp lại bằng máy móc mà còn có thể sử dụng mạng lưới điều khiển tự động, tự học hỏi và xây dựng những tập dữ liệu cho riêng mình. Nhờ đó đã làm nổi bật sự trở lại mạnh mẽ hơn bao giờ hết của công nghệ tài chính, mặc dù nó đã tồn tại một thời gian dài từ những năm 1850.

Công nghệ tài chính thời đại mới giúp thúc đẩy tài chính toàn diện thông qua hoạt động cung cấp các dịch vụ tài chính với chi phí thấp, quy mô, mức độ tiếp cận tốt hơn, nhiều tiện ích trải nghiệm cho khách hàng, minh bạch, an toàn, ngoài ra còn giảm chi phí in ấn và quản lý tiền mặt cho Nhà nước. Trên hết công nghệ này thúc đẩy các giao dịch thanh toán ngày càng nhanh chóng và tiện lợi, từ đó nhu cầu thanh toán không dùng tiền mặt trở thành một xu thế mới cần thiết và được ưa chuộng hơn bất kì cách thức thanh toán nào khác mà nền kinh tế đang có, đặt biệt là sau thời điểm đại dịch Covid-19 vừa qua. Số liệu của CPMI cho thấy tổng giá trị của các khoản thanh toán không dùng tiền mặt tăng trưởng mạnh mẽ ở cả khu vực kinh tế tiên tiến (AE), khu vực thị trường mới nổi và đang phát triển (EMDE). Trong giai đoạn 2012 – 2020, tỷ trọng giữa giá trị thanh toán không dùng tiền mặt trên tổng GDP đều tăng ở cả hai khu vực, từ 60% lên 62% ở khu vực AE và tăng từ 57% lên gần 60% ở khu vực EMDE; số lượng giao dịch bằng điện tử trên 1.000 dân cũng tăng 100% ở cả hai khu vực1.

Qua đó, có thể thấy người dân đang dần ưu tiên lựa chọn phương thức thanh toán mới trong thời kỳ kỷ nguyên số điều đó đã góp phần nâng cao hiệu quả giao dịch; tăng cường sự công khai, minh bạch trong hoạt động kinh tế; giảm chi phí lao động xã hội,. Ngoài ra, nhu cầu thanh toán không dùng tiền mặt hầu hết tập trung vào khu vực tư nhân (các Ngân hàng thương mại, công ty công nghệ tài chính,.), hệ lụy dẫn đến nhiều rủi ro cho người dùng nói riêng và trên bình diện xã hội nói chung. Để đáp ứng được nhu cầu không dùng tiền mặt ngày một tăng của nền kinh tế, các khu vực tư nhân như ngân hàng thương mại, công ty tài chính đã cho ra đời những ứng dụng như ngân hàng số, ví điện tử,. Đây là phương tiện mang lại nhiều lợi ích, sự tiện lợi cho người dùng và cũng sẽ là một nhân tố mới thúc đẩy ngành mua sắm trực 1 “Đại dịch Covid làm thay đổi hành vi thanh toán người dùng”, https://www.vn/webcenter/portal/m/links/cm255?dDocName=SBV490208 , truy cập ngày 01/01/2023 9 tuyến, thương mại điện tử B2B trở thành ngành kinh tế tiềm năng.

Giá trị được lưu trữ trên các công cụ này là tiền điện tử - đồng tiền tuy không có tính pháp định nhưng vẫn được Nhà nước công nhận là phương tiện thanh toán hợp pháp. Tiền điện tử tuy có tính chất pháp lý rõ ràng, phù hợp với xu thế thanh toán của xã hội hiện tại nhưng hầu hết nó lại được phát triển bởi khu vực tư nhân và những công ty tài chính thành công trong lĩnh vực này được biết đến như là những gã công nghệ khổng lồ BigTech. Thực trạng hiện nay đã cho thấy các công ty này ngày càng chiếm thị phần cao trong lĩnh vực thanh toán, nhất là ở các quốc gia phát triển. Điều này dẫn đến nhiều rủi ro cho cả người sử dụng các ví điện tử tư nhân và cơ quan quản lý cấp phép hoạt động.

Một là, thông tin người dùng tiền điện tử có thể dễ dàng bị đánh cắp do các công ty tài chính phát hành tiền có đủ dữ liệu của khách hàng. Nhờ vậy, họ không chỉ khai thác được tài sản vô hình này vào trong lĩnh vực tài chính ngân hàng mà còn có thể ứng dụng liên kết với những ngành khác. Hai là, nhu cầu không dùng tiền mặt đã làm giảm đáng kể tiền mặt trong lưu thông, từ đó gây ra hiện tượng hệ thống thanh toán gần như tập trung toàn bộ vào tay khu vực tư nhân. Hậu quả có thể xảy ra là trong nền kinh tế bình thường, không nhiều biến động thì khu vực tư nhân trở thành độc quyền ngày càng chiếm nhiều thị phần trong hệ thống tiền tệ, đe dọa đến vị thế của đồng tiền pháp định mang chủ quyền.

Trong trường hợp khủng hoảng thị trường, tiền điện tử không đủ an toàn và dễ biến mất khi chủ thể tư nhân tạo ra đồng tiền đó tuyên bố phá sản với lý do không đảm bảo đủ giá trị cho thanh toán. Hơn nữa, thị trường tiền tệ không chính thống phát triển mạnh mẽ thu hút đông đảo người dùng nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro cả về mặt pháp lý lẫn kinh tế. Bên cạnh tiền kỹ thuật số được Nhà nước chấp thuận xem như một phương tiện thanh toán hợp pháp (đúng hơn là tiền điện tử)2, cũng tồn tại các đồng tiền kỹ thuật số không được chấp thuận như tiền ảo, tiền mã hóa (tiêu biểu là Bitcoin). Bitcoin được khởi phát sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu vào năm 2008, lúc này dường như chính sách tiền tệ quốc gia tỏ ra bất lực, một trong những giải pháp vượt qua khủng hoảng là cần in thêm tiền pháp định mới nhưng cũng đồng nghĩa sẽ làm giảm giá trị của đồng tiền.

Là một giải pháp thay thế, nhân vật có biệt danh là Satoshi Nakamoto đã đưa ý tưởng về Bitcoin, một loại tiền không nằm trong sự kiểm soát của bất kỳ tổ chức tập trung nào. Thiết kế của đồng Bitcoin có nhiều ưu điểm, ứng dụng công nghệ chuỗi khối Blockchain trong giao dịch mang tính bảo mật cao, giao dịch đã thực hiện là không thể thay đổi bởi bất kỳ ai và được công khai trước công chúng. Ngoài ra chi phí vận chuyển tiền tệ là vô cùng thấp, chúng có thể được trao đổi bởi người dân trong 2 Tiền kỹ thuật số bao gồm hai dạng: Được nhà nước chấp thuận và không được Nhà nước chấp thuận. Đối với dạng được được Nhà nước chấp thuận bao gồm Tiền điện tử (các loại tiền như Internet Banking) và Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương.

Đối với dạng không được Nhà nước chấp thuận bao gồm Tiền ảo và Stablecoin, tiền mã hóa là một dạng của tiền ảo – Nguyễn Thế Thắng (2022), Nghiên cứu về việc phát hành tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh, tr. 9 10 cùng một quốc gia hoặc xuyên quốc gia mà không cần tốn chi phí và các thủ tục tài chính thông thường. Với độ khan hiếm, Bitcoin được người dùng gán niềm tin giá trị và lên xuống theo nhu cầu thị trường, thông thường luôn giữ giá ở mức cao.

Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất của đồng tiền này là tính hợp pháp và lưu trữ giá trị. Việc chấp nhận thanh toán bằng Bitcoin chỉ giới hạn trong phạm vi một cộng đồng nhất định, không được Chính phủ và pháp luật bảo hộ. Vì không được đảm bảo giá trị bởi Ngân hàng Trung ương (NHTW) nên việc rớt giá là điều hoàn toàn có thể xảy ra, nếu Bitcoin được sử dụng rộng rãi và xem như phương tiện đầu tư, thì một khi nhu cầu về đồng tiền này giảm sút sẽ gây ra tác động tiêu cực đến các chủ thể nắm giữ. Do đó, khả năng mở rộng sử dụng loại tiền này là khó có thể xảy ra.

Cuối cùng, tiền mặt vật chất có truyền thống lâu đời, là phương tiện an toàn để lưu trữ giá trị nhưng tồn tại không ít hạn chế. Đối với tiền mặt pháp định, đây được xem là công cụ có tính thanh khoản cao và là đối tượng an toàn để người dân nắm giữ khi nền kinh tế có nhiều biến động, được thể hiện rõ trong cuộc hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008. Mặc dù vậy, tiền mặt tồn tại không ít hạn chế. Cần phải sử dụng nhiều nguyên liệu như giấy, polymer, kim loại, để sản xuất ra một đơn vị tiền tệ gây tốn kém tài nguyên; ngoài ra trong quá trình lưu thông những đồng tiền không đạt tiêu chuẩn sẽ bị tiêu hủy cũng đặt ra vấn đề ô nhiễm môi trường.

Về chi phí sản xuất và vận hành cũng gây tốn kém cho ngân sách nhà nước, nguồn nhân lực lớn gây lãng phí công sức xã hội. Đặc biệt, việc thực hiện các giao dịch bằng tiền mặt chỉ có thể thực hiện dễ dàng giữa các chủ thể có khoảng cách gần nhau, trong khi các giao dịch lớn và có khoảng cách địa lý xa hơn sẽ gặp nhiều khó khăn, tốn kém cả thời gian và chi phí. Tóm lại, thông qua các vấn đề vừa được đề cập, mỗi loại tiền đều tồn tại những hạn chế nhất định. Do đó yêu cầu đặt ra cần có một đồng tiền mới – “Tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương (Central Bank Digital Currency – CBDC)”, là đồng tiền mang chủ quyền quốc gia, hợp pháp được Chính phủ thừa nhận và bảo hộ, có giá trị ổn định ngay cả khi khủng hoảng kinh tế xảy ra; nhưng đồng thời cũng đáp ứng được tính tiện lợi, khả năng linh hoạt và an toàn như các giao dịch bằng tiền điện tử hiện nay; đồng tiền phát hành chịu sự kiểm soát trực tiếp từ các cơ quan công quyền, có thể là từ NHTW để tránh sự lạm dụng vị thế trên thị trường từ các nhà cung cấp phương tiện thanh toán khu vực tư nhân.

Cũng cần lưu ý việc phát hành loại tiền tệ mới này không thể triệt tiêu một số đồng tiền phi tập trung như Bitcoin vì chúng có số lượng giới hạn được người nắm giữ tin tưởng xem như một khoản đầu tư, bất chấp những rủi ro về mặt pháp lý và kinh tế, nhưng tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương sẽ có thể làm đa dạng hóa lựa chọn của người dùng trong việc sử dụng các phương tiện thanh toán.