Khóa luận tốt nghiệp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học phần ba kĩ thuật điện môn công nghệ 8 ở trường trung học cơ sở

Khóa luận trình bày phương pháp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học kỹ thuật điện môn công nghệ 8 tại trường trung học cơ sở.

• Tác giả: Nghiêm Thị Anh
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ. Nguyễn Tất Thắng
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Sư Phạm Kỹ Thuật Nông Nghiệp POHE
• Đề tài: Tích Hợp Giáo Dục Bảo Vệ Môi Trường Trong Dạy Học Phần Ba Kĩ Thuật Điện Môn Công Nghệ 8 Ở Trường Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.3. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Trên thế giới
• 2.1.2. Ở Việt Nam
• 2.2. Một số khái niệm cơ bản
• 2.3. Dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 2.4. Phối hợp các phương pháp dạy học tích cực trong giáo dục bảo vệ môi trường
• 2.5. Quy trình dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 2.6. Những lưu ý khi sử dụng dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 2.7. MỤC TIÊU, CẤU TRÚC NỘI DUNG DẠY HỌC
• 2.7.1. Mục tiêu phần ba: Kĩ thuật điện
• 2.7.2. Cấu trúc nội dung phần ba “Kĩ thuật điện”
• 3. PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
• 3.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
• 3.3.2. Phương pháp quan sát sư phạm
• 3.3.3. Phương pháp điều tra
• 3.3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.3.5. Phương pháp xử lí số liệu
• 3.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.6. KHẢO SÁT THỰC TIỄN
• 3.6.1. Vài nét về trường trung học cơ sở Đông Tiến – huyện Yên Phong – tỉnh Bắc Ninh
• 3.6.2. Tình hình giảng dạy môn Công nghệ 8 ở trường trung học cơ sở Đông Tiến
• 3.6.3. Tình hình học tập môn công nghệ 8 của học sinh. Ý thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường của học sinh
• 3.7. BỘ SẢN PHẨM ĐÃ THIẾT KẾ
• 3.7.1. Các khâu dạy học có tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 3.7.2. Phối hợp các phương pháp dạy học tích cực trong tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 3.8. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.8.1. Kết quả phân tích định lượng
• 3.8.2. Kết quả phân tích định tính
• 3.9. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.9.1. Đối với HS
• 3.9.2. Đối với GV
• 3.9.3. Đối với nhà trường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giáo dục bảo vệ môi trường

Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất để thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Hiện nay, vấn đề ô nhiễm môi trường đang là mối quan tâm lớn của toàn xã hội. Các tác động xấu của biến đổi khí hậu ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống con người. Nguyên nhân chính gây suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết và ý thức của con người. Giáo dục môi trường được coi là giải pháp kinh tế và bền vững nhất để nâng cao nhận thức và hành động bảo vệ môi trường. Việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào chương trình học, đặc biệt là môn Công nghệ 8 THCS, là cần thiết để hình thành ý thức và kỹ năng bảo vệ môi trường cho học sinh.

1.1. Thực trạng môi trường hiện nay

Thực trạng môi trường hiện nay đang ở mức báo động. Các vấn đề như ô nhiễm nước, không khí, đất đai, và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống con người. Theo các báo cáo, môi trường tại các khu công nghiệp, làng nghề, và đô thị đang bị ô nhiễm nặng nề. Các hiện tượng thiên tai, bão lũ, hạn hán diễn ra bất thường và ngày càng khó lường. Bảo vệ môi trường đã trở thành vấn đề sống còn của mỗi quốc gia và toàn cầu. Việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường từ sớm, đặc biệt trong trường học, là giải pháp quan trọng để giảm thiểu các tác động tiêu cực này.

1.2. Tầm quan trọng của giáo dục môi trường

Giáo dục môi trường không chỉ cung cấp kiến thức mà còn hình thành thái độ và hành vi tích cực đối với môi trường. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh là vô cùng cấp thiết. Học sinh là thế hệ tương lai, việc trang bị cho các em kiến thức và kỹ năng bảo vệ môi trường sẽ góp phần tạo nên một xã hội bền vững. Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào các môn học, đặc biệt là môn Công nghệ 8 THCS, giúp học sinh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của môi trường và cách thức bảo vệ nó.

II. Dạy học kỹ thuật điện trong môn Công nghệ 8 THCS

Dạy học kỹ thuật điện là một phần quan trọng trong chương trình môn Công nghệ 8 THCS. Môn học này không chỉ cung cấp kiến thức về kỹ thuật mà còn giúp học sinh áp dụng vào thực tiễn cuộc sống. Tuy nhiên, hiện nay việc giảng dạy môn Công nghệ còn mang nặng tính lý thuyết, chưa thực sự gắn liền với thực tiễn. Việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào phần kỹ thuật điện sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác động của kỹ thuật điện đến môi trường và cách thức sử dụng điện một cách hiệu quả, tiết kiệm, và thân thiện với môi trường.

2.1. Mục tiêu của phần kỹ thuật điện

Mục tiêu của phần kỹ thuật điện trong môn Công nghệ 8 THCS là trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản về điện, cách sử dụng điện an toàn, và hiệu quả. Bên cạnh đó, việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào phần này sẽ giúp học sinh nhận thức được tác động của việc sử dụng điện đến môi trường, từ đó hình thành thói quen sử dụng điện tiết kiệm và bảo vệ môi trường. Đây là một bước đi quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, hướng đến phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh.

2.2. Phương pháp dạy học tích hợp

Phương pháp dạy học tích hợp là một trong những phương pháp hiệu quả để lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Công nghệ 8 THCS. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức kỹ thuật điện mà còn nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Các hoạt động thực hành, thí nghiệm, và dự án nhỏ sẽ giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó hình thành thói quen và kỹ năng bảo vệ môi trường. Việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, thực hành, và dự án sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc học tập và rèn luyện.

III. Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong chương trình học

Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào chương trình học là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Đặc biệt, trong môn Công nghệ 8 THCS, việc tích hợp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác động của công nghệ đến môi trường mà còn hình thành ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường. Việc đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tích hợp sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng, và thái độ, đáp ứng được yêu cầu của xã hội hiện đại.

3.1. Lợi ích của tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường

Việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào chương trình học mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Đầu tiên, nó giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của môi trường và trách nhiệm của bản thân trong việc bảo vệ môi trường. Thứ hai, việc tích hợp này giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó hình thành thói quen và kỹ năng bảo vệ môi trường. Cuối cùng, nó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng được yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay.

3.2. Thực tiễn áp dụng tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường

Trong thực tiễn, việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Công nghệ 8 THCS đã được áp dụng tại nhiều trường học. Các hoạt động như thực hành, dự án nhỏ, và thảo luận nhóm đã giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác động của công nghệ đến môi trường. Các giáo viên cũng đã sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào bài giảng. Kết quả cho thấy, học sinh không chỉ nâng cao kiến thức mà còn hình thành ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Khủng hoảng khí hậu và suy thoái môi trường sinh thái đang đặt nhân loại trước những thách thức sống còn. Theo các báo cáo môi trường toàn cầu, ngành sản xuất và truyền tải điện năng hiện đóng góp tới 17,5% tổng lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính (Greenhouse Gas Emissions - GHG). Tại Việt Nam, chỉ thị số 01/CT-BGDĐT và Công văn số 2029/BGDĐT-KHCNMT của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định việc lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường (GDBVMT) vào chương trình phổ thông là nhiệm vụ chiến lược cấp thiết. Đồng thời, Luật Giáo dục 2019 (khoản 1, Điều 29) yêu cầu chuyển dịch phương thức giáo dục từ truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển phẩm chất, năng lực người học gắn liền với giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Thực trạng giảng dạy môn Công nghệ lớp 8 (CN8) tại các trường Trung học Cơ sở (THCS) hiện nay bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng:

• Học sinh thụ động và thiếu động lực: 72,06% học sinh được khảo sát đánh giá môn học là "môn phụ", 70,59% không bao giờ chủ động phát biểu xây dựng bài, và 76,04% hiếm khi chuẩn bị bài trước khi đến lớp.
• Ý thức bảo vệ môi trường chưa gắn liền với hành vi: Học sinh nhận thức được tác hại vĩ mô của ô nhiễm môi trường nhưng thiếu kỹ năng hành động thực tế, thể hiện qua các hành vi lãng phí điện năng tại lớp học và gia đình.
• Phương pháp sư phạm xơ cứng: 100% giáo viên vẫn phụ thuộc chủ yếu vào phương pháp thuyết trình – giảng giải một chiều, thiếu các mô đun tích hợp liên ngành có tính thực nghiệm và định lượng.

Mục tiêu cụ thể của dự án nghiên cứu:

1. Xác lập cơ sở khoa học và quy trình 4 bước tích hợp GDBVMT chuyên sâu vào Phần 3: Kĩ thuật điện (môn Công nghệ 8).
2. Thiết kế và số hóa hệ thống 04 bài giảng tích hợp (Bài 32, 39, 48, 49) kết hợp đa dạng phương pháp dạy học tích cực (Dạy học trực quan, Kỹ thuật mảnh ghép Jigsaw, Nghiên cứu tình huống Case Study).
3. Đánh giá tính khả thi và đo lường định lượng hiệu quả nâng cao thành tích học tập và biến đổi hành vi bảo vệ môi trường của học sinh thông qua thực nghiệm sư phạm đối chứng.

Giải pháp lựa chọn tiếp cận theo mô hình tích hợp 3 cấp độ (Toàn phần, Bộ phận, Liên hệ) gắn với lý thuyết kiến tạo (Constructivism), giúp học sinh tự lượng hóa tác động môi trường từ quá trình chuyển hóa, tiêu thụ và tiết kiệm điện năng. Dự án kỳ vọng nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên trên 80%, giảm tỷ lệ dưới trung bình về 0%, đồng thời hình thành chuẩn mực hành vi tiết kiệm điện học đường. Phạm vi nghiên cứu tập trung thực nghiệm trên 68 học sinh (Lớp 8A đối chứng và Lớp 8B thực nghiệm) cùng đội ngũ giáo viên bộ môn tại trường THCS Đông Tiến (Yên Phong, Bắc Ninh) trong giai đoạn từ tháng 02/2022 đến tháng 05/2022.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Nghiên cứu tiến hành đánh giá so sánh các giải pháp dạy học kỹ thuật điện hiện hành nhằm làm rõ ưu nhược điểm:

Phương pháp	Mô tả đặc trưng	Ưu điểm	Nhược điểm
Thuyết trình truyền thống	Truyền thụ nguyên lý một chiều qua SGK	Tiết kiệm thời gian, dễ kiểm soát giáo án	Học sinh thụ động, ghi nhớ máy móc, không liên hệ thực tế
Thực hành kỹ thuật thuần túy	Lắp ráp mạch điện cơ bản theo sơ đồ mẫu	Rèn luyện thao tác cơ học, an toàn điện	Thiếu bối cảnh môi trường, không giải quyết vấn đề xã hội
Ngoại khóa môi trường độc lập	Hoạt động phong trào ngoài giờ lên lớp	Tạo hứng thú bề nổi, phong trào sôi nổi	Không gắn kết với chuẩn kiến thức cốt lõi, thiếu tính hệ thống
Tích hợp GDBVMT liên môn (Đề xuất)	Lồng ghép kiến thức môi trường vào từng mắt xích kỹ thuật	Phát triển tư duy logic, tối ưu hóa năng lượng, chuyển hóa hành vi	Đòi hỏi giáo viên thiết kế giáo án công phu, chuẩn bị tư liệu đa phương tiện

Hệ thống yêu cầu sư phạm được phân loại theo ma trận MoSCoW:

• Must have: Cung cấp đầy đủ chuẩn kiến thức Kĩ thuật điện THCS; tích hợp dữ liệu phát thải và tiết kiệm điện định lượng; áp dụng chuẩn kiểm tra đánh giá kép (kiến thức + thái độ BVMT).
• Should have: Tổ chức hoạt động nhóm ứng dụng kỹ thuật mảnh ghép; hệ thống hóa bảng phân tích hiệu suất năng lượng giữa đèn sợi đốt và đèn compact/LED.
• Could have: Video mô phỏng các thảm họa môi trường do khai thác nhiệt điện than và sự cố nhà máy điện hạt nhân.
• Won't have (lần này): Xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm IoT đo kiểm dòng điện thời gian thực (do rào cản trang thiết bị trường học).

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc quy trình dạy học tích hợp được chuẩn hóa thành mô hình 4 giai đoạn logic khép kín:

[Phân tích chuẩn kiến thức & Lập mục tiêu tích hợp] 
[Khai thác dữ liệu môi trường & Xác định mức độ (Toàn phần/Bộ phận/Liên hệ)]
[Thiết kế kịch bản sư phạm & Phối hợp phương pháp tương tác]
[Tổ chức dạy học - Đánh giá năng lực kép (Kiến thức + Hành vi BVMT)]

Hệ thống công cụ và khung năng lực hỗ trợ:

• Khung chương trình: Chương trình Giáo dục Phổ thông hiện hành kết hợp định hướng phát triển năng lực CTGDPT 2018.
• Bộ tài liệu kỹ thuật: Sách giáo khoa Công nghệ 8 (NXB Giáo dục), Tài liệu hướng dẫn sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (Bộ Công Thương).
• Công cụ xử lý số liệu: Thống kê toán học trong nghiên cứu sư phạm ứng dụng công thức tính điểm trung bình ($\bar{X}$), phương sai ($S^2$), độ lệch chuẩn ($S$) và kiểm định $t$-Student qua phần mềm MS Excel 2021 / SPSS v26.0.
• Yêu cầu an toàn sư phạm: Tuân thủ quy chuẩn an toàn điện phòng thực hành, kiểm soát mức độ tải nhận thức (Cognitive Load Theory) nhằm không gây quá tải lượng kiến thức môn học.

Methodology

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp Nghiên cứu hành động sư phạm (Educational Action Research) kết hợp Thiết kế cận thực nghiệm nhóm đối chứng tương đương (Quasi-experimental Pretest-Posttest Non-equivalent Control Group Design).

Nhóm Thực nghiệm (TN: 8B):  O1  --->  [Dạy học tích hợp GDBVMT]  --->  O2  --->  O3
Nhóm Đối chứng (ĐC: 8A):    O1  --->  [Dạy học truyền thống]     --->  O2  --->  O3

Trong đó: $O_1$ là bài kiểm tra khảo sát trước can thiệp (15 phút), $O_2$ là bài kiểm tra quá trình (15 phút), $O_3$ là bài kiểm tra tổng kết đánh giá độ bền kiến thức (45 phút).

Bảng quản trị rủi ro sư phạm:

Rủi ro tiềm ẩn	Mức độ	Biện pháp giảm thiểu
Quá tải thời lượng tiết học (45 phút)	Cao	Phân bổ ma trận thời gian chặt chẽ: Khởi động (5'), Hình thành kiến thức tích hợp (25'), Luyện tập (10'), Củng cố (5').
Học sinh đối kháng môn phụ	Trung bình	Tích hợp tình huống thực tế sinh động (hóa đơn tiền điện, video sự cố môi trường), tạo điểm cộng thi đua.
Chênh lệch học lực đầu vào	Thấp	Chọn 2 lớp ngẫu nhiên có tương đồng về phân bố điểm khảo sát đầu vào ($p > 0.05$).

---

Implementation và kết quả

Development process

Kế hoạch bài dạy được phân bổ qua 3 mô đun trọng điểm thuộc Phần 3: Kĩ thuật điện:

1. Mô đun 1 - Nguồn điện và Môi trường (Bài 32: Vai trò của điện năng trong sản xuất và đời sống):

   • Nội dung tích hợp: Khảo sát chu trình sản xuất nhiệt điện than (xả thải $CO_2, SO_2$), thủy điện (ngập lụt hạ lưu, phá vỡ sinh thái dòng chảy) và sự cố điện hạt nhân (Fukushima Daiichi).
   • Kỹ thuật: Khởi động bằng hình ảnh đối chiếu, kết hợp vấn đáp tìm tòi nguyên nhân gây mất cân bằng sinh thái.

2. Mô đun 2 - Hiệu suất năng lượng và Công nghệ chiếu sáng (Bài 39: Đèn huỳnh quang & Đèn sợi đốt):

   • Nội dung tích hợp: So sánh định lượng công suất tiêu thụ và tuổi thọ giữa đèn sợi đốt ($P = 25\text{W}$) và đèn compact huỳnh quang ($P = 5\text{W}$).
   • Kỹ thuật: Sử dụng Kỹ thuật Mảnh ghép (Jigsaw) hoàn thành phiếu học tập ma trận ưu/nhược điểm.

3. Mô đun 3 - Tối ưu hóa phụ tải và Tính toán điện năng tiêu thụ (Bài 48 & 49: Sử dụng hợp lý điện năng - Thực hành):

   • Nội dung tích hợp: Thuật toán tính toán điện năng gia đình tiêu thụ và quy đổi ra chỉ số phát thải carbon tương đương, xây dựng thói quen ngắt thiết bị trong giờ cao điểm.

Thuật toán tính toán tiêu thụ điện năng và lượng phát thải khí nhà kính tương đương được cụ thể hóa bằng mô hình toán - lập trình mẫu để tích hợp vào bài giảng:

# Thuật toán tính toán điện năng tiêu thụ và lượng phát thải CO2 tương đương
def calculate_energy_consumption_and_emissions(power_watts, hours_per_day, days=30, emission_factor=0.7221):
    """
    power_watts: Công suất thiết bị (W)
    hours_per_day: Thời gian sử dụng trong ngày (h)
    days: Số ngày sử dụng trong tháng (mặc định 30 ngày)
    emission_factor: Hệ số phát thải lưới điện VN (kg CO2/kWh theo Cục Biến đổi khí hậu)
    """
    # 1. Tính điện năng tiêu thụ A = P * t (kWh)
    energy_kwh = (power_watts * hours_per_day * days) / 1000.0
    
    # 2. Tính lượng phát thải CO2 tương đương (kg CO2)
    co2_emissions_kg = energy_kwh * emission_factor
    
    # 3. Tính chi phí tiền điện ước tính (bậc thang bình quân 2.000 VNĐ/kWh)
    cost_vnd = energy_kwh * 2000.0
    
    return {
        "energy_kwh": round(energy_kwh, 2),
        "co2_emissions_kg": round(co2_emissions_kg, 2),
        "estimated_cost_vnd": round(cost_vnd, 0)
    }

# So sánh 01 bóng đèn sợi đốt (25W) và 01 bóng Compact/LED (5W) thắp sáng 6h/ngày
incandescent = calculate_energy_consumption_and_emissions(25, 6)
compact_led = calculate_energy_consumption_and_emissions(5, 6)

# Tiết kiệm: Giảm 80% điện năng tiêu thụ và phát thải CO2
saved_kwh = incandescent["energy_kwh"] - compact_led["energy_kwh"]
saved_cost = incandescent["estimated_cost_vnd"] - compact_led["estimated_cost_vnd"]

Testing và validation

Quá trình thực nghiệm diễn ra nghiêm ngặt qua 3 đợt kiểm tra trên mẫu gồm 68 học sinh ($N_{TN} = 34$, $N_{ĐC} = 34$). Điểm số được thống kê theo công thức tính trung bình cộng:

$$\bar{X} = \frac{1}{n} \sum_{i=1}^{10} n_i X_i$$

Trong đó $X_i$ là thang điểm từ 1 đến 10, $n_i$ là số học sinh đạt điểm $X_i$, và $n$ là tổng số học sinh của nhóm.

Bảng kết quả phân loại điểm số chi tiết qua 3 đợt khảo sát:

Đợt kiểm tra	Lớp	Dưới TB (< 5.0)	Trung bình (5.0 - 6.0)	Khá (7.0 - 8.0)	Giỏi (9.0 - 10.0)	Điểm TB ($\bar{X}$)
Lần 1 (Trước TN)	ĐC (8A)	3 bài (8.8%)	19 bài (55.9%)	10 bài (29.4%)	2 bài (5.9%)	6.32
	TN (8B)	2 bài (5.8%)	20 bài (58.8%)	10 bài (29.4%)	2 bài (5.8%)	6.35
Lần 2 (Trong TN)	ĐC (8A)	3 bài (8.8%)	17 bài (50.0%)	11 bài (32.4%)	3 bài (8.8%)	6.41
	TN (8B)	1 bài (2.9%)	11 bài (32.4%)	16 bài (47.1%)	6 bài (17.6%)	7.26
Lần 3 (Sau TN)	ĐC (8A)	3 bài (8.8%)	18 bài (52.9%)	10 bài (29.4%)	3 bài (8.8%)	6.38
	TN (8B)	0 bài (0.0%)	5 bài (14.7%)	18 bài (52.9%)	11 bài (32.4%)	8.12

Kết quả đạt được

Phân tích định lượng và định tính khẳng định tính ưu việt của mô hình can thiệp:

• Chất lượng học tập bứt phá: Điểm trung bình của nhóm thực nghiệm tăng từ 6.35 lên 8.12 điểm (+27.9%), trong khi nhóm đối chứng chỉ dao động quanh ngưỡng 6.32 - 6.38 điểm. Tỷ lệ học sinh đạt loại Khá - Giỏi ở lớp thực nghiệm đạt 85.3% (so với 38.2% ở lớp đối chứng).
• Xóa bỏ hoàn toàn điểm yếu kém: Tỷ lệ học sinh dưới trung bình ở lớp 8B giảm từ 5.8% về mức tuyệt đối 0.0%.
• Chuyển hóa nhận thức hành vi: 100% học sinh nhóm thực nghiệm tự giác thực hiện tắt đèn và quạt khi kết thúc buổi học; biết giải thích cặn kẽ tại sao việc thay thế bóng sợi đốt 25W bằng compact 5W giúp tiết kiệm 80% điện năng tiêu thụ và trực tiếp giảm áp lực phát thải nhiệt điện than.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính hệ thống:

                  CÁC ĐỔI MỚI THEN CHỐT
[Chuyển đổi Định lượng]   [Quy trình 4 bước Chuẩn]  [Tích hợp Hành động]
Lượng hóa phát thải CO2   Module hóa giáo án gắn    Chuyển hóa nhận thức
& điện năng tiêu thụ cụ   kết nguyên lý kỹ thuật    thành hành vi tiết
thể trong từng bài giảng  với bảo vệ môi trường     kiệm năng lượng thực tế

So sánh đối chiếu với các công trình nghiên cứu trước đây:

Tiêu chí	Võ Thị Đông (2017)	Hồ Thị Bốn (2018)	Nghiên cứu này (Nghiêm Thị Anh, 2022)
Bộ môn áp dụng	Sinh học 8	Giáo dục Công dân THCS	Công nghệ 8 (Phần Kĩ thuật điện)
Cách thức tiếp cận	Sinh thái - Bảo tồn	Đạo đức - Pháp luật	Kỹ thuật - Định lượng công suất & Hiệu suất năng lượng
Độ đo kết quả	Khảo sát định tính	Quan sát thái độ	Thực nghiệm chuẩn đối chứng 3 giai đoạn kết hợp định lượng
Hiệu quả cải thiện	Tăng mức độ quan tâm	Nâng cao ý thức chung	Tăng 47.1% tỷ lệ Khá-Giỏi, giảm 100% điểm yếu kém

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Giải pháp có khả năng nhân rộng trực tiếp tới hệ thống các trường phổ thông:

• Tình huống ứng dụng thực tế:
  1. Xây dựng mô hình "Lớp học Sinh thái" (Green Classroom), học sinh tự đo đạc, lập bảng biểu theo dõi công suất tiêu thụ điện hàng tháng của từng phòng học.
  2. Triển khai dự án học tập "Gia đình tiết kiệm 10% điện năng", học sinh lập báo cáo tính toán điện năng tiêu thụ (Bài 49) cho hộ gia đình mình.
• Chiến lược triển khai: Chuyển giao khung ma trận giáo án số cho tổ chuyên môn Công nghệ - Khoa học Tự nhiên; tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường dựa trên phương pháp Nghiên cứu bài học (Lesson Study).
• Đánh giá lợi ích kinh tế & Xã hội (ROI): Việc thay thế 1 bóng đèn sợi đốt 25W bằng đèn compact 5W trong 100 hộ gia đình học sinh giúp tiết kiệm khoảng 432 kWh/năm/hộ, tương đương giảm hàng trăm triệu đồng tiền điện và giảm phát thải hơn 31 tấn $CO_2$ ra môi trường mỗi năm.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Dù đạt kết quả vượt trội, đề tài vẫn ghi nhận một số rào cản kỹ thuật:

• Cơ sở vật chất nhà trường: Phòng chức năng bộ môn Công nghệ tại cơ sở còn thiếu dụng cụ đo kiểm thực tế, các bộ kit thí nghiệm mạch điện cũ hỏng làm giảm tính trực quan.
• Quy mô mẫu thử: Thực nghiệm chỉ tiến hành trên 68 học sinh tại 01 trường THCS nông thôn, cần mở rộng sang các trường đô thị để kiểm tra độ tin cậy ngoại biên.

Hướng nghiên cứu và phát triển tiếp theo:

• Tích hợp phần mềm mô phỏng mạch điện ảo (PhET Interactive Simulations hoặc Tinkercad Circuits) vào bài học.
• Phát triển chuyên đề giáo dục STEM/STEAM liên môn: Thiết kế mô hình pin năng lượng mặt trời mini và hệ thống tưới nước tự động tiết kiệm năng lượng cho khuôn viên trường học.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Học sinh THCS: Được tiếp cận phương pháp học tập tương tác hiện đại, nắm vững nguyên lý kỹ thuật điện và hình thành thói quen sử dụng năng lượng có trách nhiệm suốt đời.
• Giáo viên bộ môn: Sở hữu bộ giáo án tích hợp mẫu chuẩn hóa, hoàn thiện kỹ năng phối hợp các phương pháp dạy học tích cực (Jigsaw, Case Study, Trực quan).
• Cơ sở giáo dục: Nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Công nghệ, giảm chi phí vận hành điện năng của nhà trường thông qua phong trào tiết kiệm năng lượng.
• Nhà nghiên cứu sư phạm: Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn và khung phương pháp luận tin cậy để tiếp tục phát triển các đề tài dạy học tích hợp liên môn theo Chương trình GDPT 2018.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện trang thiết bị tối thiểu để triển khai bộ bài giảng tích hợp này là gì? Giáo viên chỉ cần phòng học có máy chiếu/ti vi kết nối máy tính để trình chiếu video tư liệu, kèm theo bộ mẫu vật đơn giản gồm bóng đèn sợi đốt (25W), bóng compact/LED (5W) và đui đèn để đối chứng trực quan.
2. Việc tích hợp kiến thức môi trường có làm cháy giáo án hoặc quá tải thời gian 45 phút không? Không. Kiến thức BVMT được lồng ghép chọn lọc vào đúng mắt xích kiến thức chuyên môn (chiếm từ 3 - 7 phút trong từng khâu Khởi động, Khám phá hoặc Củng cố) theo nguyên tắc logic tự nhiên, không làm phát sinh thêm nội dung độc lập.
3. Mô hình này có tương thích với Chương trình GDPT 2018 mới không? Hoàn toàn tương thích và đi đúng trọng tâm của CTGDPT 2018 nhờ chú trọng phát triển năng lực nhận biết, sử dụng công nghệ an toàn, tiết kiệm và định hướng nghề nghiệp xanh.
4. Làm sao để đánh giá chính xác sự chuyển biến về ý thức BVMT của học sinh? Sử dụng kết hợp 3 kênh đánh giá: Bài kiểm tra tự luận tích hợp tình huống thực tế, Bảng kiểm quan sát hành vi (sử dụng điện trong lớp học), và Phiếu đánh giá dự án thực hành tính toán điện năng gia đình.
5. Có thể áp dụng mô hình tích hợp này cho các phân môn Công nghệ khác không? Có thể mở rộng áp dụng linh hoạt cho phần Cơ khí (tái chế vật liệu kim loại), phần Nông nghiệp (sử dụng phân bón hữu cơ, quản lý rác thải chăn nuôi) và phần Kỹ thuật điện tử.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu đã chứng minh tính đúng đắn của giả thuyết khoa học: Dạy học tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường trong Phần 3: Kĩ thuật điện môn Công nghệ 8 không chỉ nâng cao rõ rệt kết quả học tập định lượng của học sinh (tỷ lệ Khá - Giỏi đạt 85.3%, điểm trung bình đạt 8.12) mà còn chuyển biến sâu sắc ý thức, trách nhiệm công dân đối với môi trường sống. Việc chuyển dịch từ giảng dạy lý thuyết thụ động sang trang bị năng lực hành động định lượng là chìa khóa then chốt để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông. Các cơ sở giáo dục THCS và giáo viên bộ môn được khuyến nghị áp dụng đồng bộ quy trình 4 bước và bộ giáo án thực nghiệm của đề tài nhằm nhân rộng mô hình trường học xanh bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Xuất phát từ thực trạng môi trường hiện nay Hiện nay vấn đề ô nhiễm môi trường đang là vấn đề được sự quan tâm của toàn xã hội. Những tác động xấu của việc biến đổi khí hậu ảnh hưởng rất lớn tới toàn thể nhân loại.

Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội trong những năm qua đã làm cho môi trường bị xuống cấp, nhiều nơi bị ô nhiễm nghiêm trọng, những hiểm họa suy thoái môi trường ngày càng đe dọa cuộc sống của loài người. Theo các báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia và toàn cầu cho thấy: môi trường nước, không khí, đất đai, môi trường làng nghề, môi trường các khu công nghiệp,… bị ô nhiễm nghiêm trọng; các hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu, thiên tai, bão lũ hạn hán,…diễn ra bất thường và rất nặng nề; các nguồn tài nguyên thiên nhiên bị khai thác quá mức và thiếu qui hoạch, bệnh tật ở con người do ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng ….những tác động xấu của việc biến đổi khí hậu ảnh hưởng tới toàn thể nhân loại. Chính vì vậy, BVMT đang là vấn đề sống còn của mỗi quốc gia và toàn cầu. Nguyên nhân cơ bản gây suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người.

Tác động của con người, đặc biệt là thời đại khoa học kĩ thuật hiện nay ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường: khai thác cạn kiệt về tài nguyên, xả thải ra môi trường các chất thải công nghiệp, chất thải nông nghiệp, ngư nghiệp, rác thải sinh hoạt đều đang làm trái đất bị ô nhiễm nghiêm trọng. Trước thực trạng trên giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu BVMT và phát triển bền vững đất nước. Xuất phát từ thực trạng giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học môn công nghệ ở trường trung học cơ sở Bảo vệ môi trường hiện là một trong những vấn đề cần quan tâm mang tính chất toàn cầu và ở nước ta cũng vậy. Bộ giáo dục và đào tạo đã ra chỉ thị 1 về việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường: trang bị cho học sinh kiến thức kỹ năng về môi trường và bảo vệ môi trường theo hình thức phù hợp trong các môn học nói chung và môn công nghệ nói riêng thông qua giờ lên lớp và các hoạt động ngoại khóa phù hợp ở từng địa phương.

Chúng ta đã biết môn công nghệ 8 có những đặc thù riêng so với môn học khác đây là môn học gắn với thực tiển, với công nghệ và sản xuất, để hình thành những kĩ năng cần thiết cho học sinh và tập cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng đã được học vào thực tế vào cuộc sống hàng ngày, qua đó gây thêm sự hứng thú và lòng say mê của học sinh đối môn học và ứng dụng vào đời sống thực tiễn. Qua công tác giảng dạy môn công nghệ nói chung và Công nghệ lớp 8 nói riêng, tôi thấy rằng: Học sinh chưa chịu tập trung học bài, ít vận dụng thực tế, lười tìm tòi, học hỏi hoặc vận dụng một cách thụ động, không chịu khó suy nghĩ, lười học bài và làm bài tập về nhà. Đa số học sinh chưa có ý thức trong vấn đề bảo vệ môi trường và không để ý đến hậu quả của vấn đề đó. Chính vì vậy các em không hứng thú học môn công nghệ, điều đó ảnh hưởng tới việc học tập và ý thức bảo vệ môi trường xung quanh.

Ngay cả trong giờ học thực hành hay ngoài giờ học. Chính vì lý do đó mà giáo dục bảo vệ môi trường cần được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông nhằm xây dựng tính thân thiện trong mỗi con người, hình thành thói quen, kĩ năng bảo vệ môi trường. Việc bảo vệ môi trường nên bắt đầu bằng việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, nhất là cho học sinh. Hiện nay, vấn đề giáo dục ý thức, trang bị kiến thức về bảo vệ môi trường trong các nhà trường chưa được chú trọng đúng mức, vẫn còn mang nặng tính hình thức nên ý thức bảo vệ môi trường chưa hình thành rõ nét trong tầng lớp học sinh.

Do vậy tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường vào môn học là cần thiết nhằm định hướng cho học sinh thấy tầm quan trọng của môn học, đồng thời phát huy tính tích cực, chủ động của các em về việc bảo vệ môi trường trong cuộc sống cũng như ở nhà trường. 2 Tuy nhiên, trong thực tế cho thấy việc giảng dạy môn Công nghệ còn mang nặng tính lí thuyết, thụ động và chưa phù hợp với yêu cầu của xã hội. Chính vì vậy việc lồng ghép nội dung GDBVMT vào môn này vẫn chưa được sâu sát và triệt để. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Chúng ta đang sống trong một đất nước có nền kinh tế đang phát triển và ngày càng phát triển nhanh chóng.

Bên cạnh đó, giáo dục cũng từng bước thay đổi để ngày càng hiện đại hơn, phù hợp hơn và đáp ứng được nhu cầu của xã hội đề ra về vấn đề đào tạo con người, đào tạo nguồn nhân lực. Sự thích nghi của nền giáo dục Việt Nam thể hiện ở việc từng bước thay đổi nội dung chương trình, cách đào tạo, dựa trên cơ sở là sự thay đổi mục tiêu và yêu cầu của nền giáo dục. Với chương trình phổ thông nói chung và chương trình giáo khoa bậc trung học nói riêng, yêu cầu đặt ra là phải gắn liền việc học tập trên ghế nhà trường với thực tiễn. Chỉ dạy những điều cần thiết nhất để học sinh dễ dàng tiếp cận xã hội, và dạy những gì bức thiết nhất trong xã hội mà học sinh sẽ sống, sẽ hòa nhập, hoạt động và phát triển.

Vấn đề môi trường và những ảnh hưởng của môi trường đến cuộc sống loài người hiện đang là mối quan tâm lớn nhất của nhân loại. Đây là vấn đề đa dạng, ngày càng trầm trọng và rất khó giải quyết, một phần cũng do ý thức của con người chưa cao và hiểu biết của đa số người dân về vấn đề này còn hạn hẹp. Vì thế, việc đưa giáo dục môi trường vào trong giảng dạy môn công nghệ ở trường phổ thông là cần thiết và đáp ứng được yêu cầu xã hội đặt ra cho giáo dục ngày nay. Đồng thời, luật GD Việt Nam (sửa đổi 2019) tại khoản 1 điều 29, chương 2 đã chỉ rõ: “Giáo dục phổ thông nhằm phát triển toàn diện cho người học về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo; hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

3 Việc này được thể hiện rõ trong việc cải tiến Bộ GDĐT đã hoàn thành và ban hành Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, tổ chức thực nghiệm chương trình môn học trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Chương trình phổ thông mới thay đổi căn bản cách tiếp cận từ “theo nội dung” sang theo hướng “phát triển năng lực và phẩm chất”, dạy học “tích hợp” ở cấp dưới, dạy “phân hóa” ở cấp trên, tăng cường các môn tự chọn. Chính vì vậy, việc tích hợp các kiến thức liên quan trong các môn học ở cấp THCS là việc cần thiết và cấp bách để bắt kịp chương trình thay sách giáo khoa mới hiện nay. Xuất phát từ những lí do trên tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học phần 3 – Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8 trường trung học cơ sở” 1.

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU “Tích hợp nội dung GDBVMT trong dạy học trong phần kỹ thuật điện môn Công nghệ 8 (THCS) nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu các nội dung GDMT được tích hợp theo đúng nguyên tắc, yêu cầu đối với việc xây dưng bài giảng lồng ghép sẽ góp phần nâng cao kết quả học tập của HS trong môn công nghệ 8 (THCS) 4 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Trên thế giới Trái đất của chúng ta đang đứng trước một vấn đề vô cùng nghiêm trọng, ảnh hưởng tới sự sinh tồn của toàn nhân loại, đó là vấn đề về ô nhiễm môi trường – biến đổi khí hậu trên trái đất.

Việc BVMT không phải là vấn đề của riêng ai, mà là vấn đề của toàn thể nhân loại. Việc giáo dục ý thức BVMT đã được nhiều các nhà khoa học trên thế giới quan tâm, nghiên cứu và đánh giá trên nhiều góc độ khác nhau. Đặc biệt, ở các quốc gia phát triển, họ đã sớm nhận thức việc cần phải giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, họ có một môn học riêng về môi trường để có thể đảm bảo người dân phải hiểu về thiên nhiên, về môi trường và từ đó hình thành ý thức về việc phải bảo vệ môi trường. Trên thế giới, cũng đã có nhiều những công trình nghiên cứu về giáo dục bảo vệ môi trường trong trường học, có thể kể đến như: Năm 1975, tại Belyrade (Nam Tư) Chương trình giáo dục môi trường quốc tế (IEEP) ra đời.

Tại Hội thảo Quốc tế lần thứ nhất về giáo dục môi trường, chương trình IEEP đã đưa ra được Nghị định khung và tuyên bố về những mục tiêu, nguyên tắc hướng dẫn giáo dục môi trường. Hội thảo đã công bố Hiến chương Balyrade – Một hệ thống nguyên tắc toàn cầu cho giáo dục môi trường được tóm tắt ở những điểm cơ bản sau: + Nâng cao nhận thức và quan tâm tới mối quan hệ tương tác về kinh tế, chính trị, xã hội, sinh thái giữa nông thôn và thành thị. + Cung cấp cho mỗi cá nhân những cơ hội tiếp thu kiến thức, những giá trị, quan niệm, trách nhiệm và các kỹ năng cần thiết nhằm bảo vệ và cải tạo môi trường. + Tạo ra những mô hình ứng xử với môi trường cho các cá nhân, các tổ chức cũng như toàn xã hội.

5 Năm 1977, tại Tbisili (Liên Xô) UNESCO đã tổ chức Hội nghị Liên chính phủ đầu tiên về giáo dục môi trường bao gồm 66 nước tham dự. Hội nghị đưa ra các ý kiến đóng góp cho việc áp dụng rộng rãi nội dung giáo dục môi trường trong chương trình giáo dục chính thức và không chính thức.