Khóa luận tốt nghiệp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học phần ba kĩ thuật điện môn công nghệ 8 ở trường trung học cơ sở

Khóa luận trình bày phương pháp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học kỹ thuật điện môn công nghệ 8 tại trường trung học cơ sở.

• Tác giả: Nghiêm Thị Anh
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ. Nguyễn Tất Thắng
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Sư Phạm Kỹ Thuật Nông Nghiệp POHE
• Đề tài: Tích Hợp Giáo Dục Bảo Vệ Môi Trường Trong Dạy Học Phần Ba Kĩ Thuật Điện Môn Công Nghệ 8 Ở Trường Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.3. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Trên thế giới
• 2.1.2. Ở Việt Nam
• 2.2. Một số khái niệm cơ bản
• 2.3. Dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 2.4. Phối hợp các phương pháp dạy học tích cực trong giáo dục bảo vệ môi trường
• 2.5. Quy trình dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 2.6. Những lưu ý khi sử dụng dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 2.7. MỤC TIÊU, CẤU TRÚC NỘI DUNG DẠY HỌC
• 2.7.1. Mục tiêu phần ba: Kĩ thuật điện
• 2.7.2. Cấu trúc nội dung phần ba “Kĩ thuật điện”
• 3. PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
• 3.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết
• 3.3.2. Phương pháp quan sát sư phạm
• 3.3.3. Phương pháp điều tra
• 3.3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.3.5. Phương pháp xử lí số liệu
• 3.4. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.5. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.6. KHẢO SÁT THỰC TIỄN
• 3.6.1. Vài nét về trường trung học cơ sở Đông Tiến – huyện Yên Phong – tỉnh Bắc Ninh
• 3.6.2. Tình hình giảng dạy môn Công nghệ 8 ở trường trung học cơ sở Đông Tiến
• 3.6.3. Tình hình học tập môn công nghệ 8 của học sinh. Ý thức, trách nhiệm bảo vệ môi trường của học sinh
• 3.7. BỘ SẢN PHẨM ĐÃ THIẾT KẾ
• 3.7.1. Các khâu dạy học có tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 3.7.2. Phối hợp các phương pháp dạy học tích cực trong tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường
• 3.8. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.8.1. Kết quả phân tích định lượng
• 3.8.2. Kết quả phân tích định tính
• 3.9. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.9.1. Đối với HS
• 3.9.2. Đối với GV
• 3.9.3. Đối với nhà trường
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giáo dục bảo vệ môi trường

Giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất để thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Hiện nay, vấn đề ô nhiễm môi trường đang là mối quan tâm lớn của toàn xã hội. Các tác động xấu của biến đổi khí hậu ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống con người. Nguyên nhân chính gây suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết và ý thức của con người. Giáo dục môi trường được coi là giải pháp kinh tế và bền vững nhất để nâng cao nhận thức và hành động bảo vệ môi trường. Việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào chương trình học, đặc biệt là môn Công nghệ 8 THCS, là cần thiết để hình thành ý thức và kỹ năng bảo vệ môi trường cho học sinh.

1.1. Thực trạng môi trường hiện nay

Thực trạng môi trường hiện nay đang ở mức báo động. Các vấn đề như ô nhiễm nước, không khí, đất đai, và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống con người. Theo các báo cáo, môi trường tại các khu công nghiệp, làng nghề, và đô thị đang bị ô nhiễm nặng nề. Các hiện tượng thiên tai, bão lũ, hạn hán diễn ra bất thường và ngày càng khó lường. Bảo vệ môi trường đã trở thành vấn đề sống còn của mỗi quốc gia và toàn cầu. Việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường từ sớm, đặc biệt trong trường học, là giải pháp quan trọng để giảm thiểu các tác động tiêu cực này.

1.2. Tầm quan trọng của giáo dục môi trường

Giáo dục môi trường không chỉ cung cấp kiến thức mà còn hình thành thái độ và hành vi tích cực đối với môi trường. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh là vô cùng cấp thiết. Học sinh là thế hệ tương lai, việc trang bị cho các em kiến thức và kỹ năng bảo vệ môi trường sẽ góp phần tạo nên một xã hội bền vững. Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào các môn học, đặc biệt là môn Công nghệ 8 THCS, giúp học sinh hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của môi trường và cách thức bảo vệ nó.

II. Dạy học kỹ thuật điện trong môn Công nghệ 8 THCS

Dạy học kỹ thuật điện là một phần quan trọng trong chương trình môn Công nghệ 8 THCS. Môn học này không chỉ cung cấp kiến thức về kỹ thuật mà còn giúp học sinh áp dụng vào thực tiễn cuộc sống. Tuy nhiên, hiện nay việc giảng dạy môn Công nghệ còn mang nặng tính lý thuyết, chưa thực sự gắn liền với thực tiễn. Việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào phần kỹ thuật điện sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác động của kỹ thuật điện đến môi trường và cách thức sử dụng điện một cách hiệu quả, tiết kiệm, và thân thiện với môi trường.

2.1. Mục tiêu của phần kỹ thuật điện

Mục tiêu của phần kỹ thuật điện trong môn Công nghệ 8 THCS là trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản về điện, cách sử dụng điện an toàn, và hiệu quả. Bên cạnh đó, việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào phần này sẽ giúp học sinh nhận thức được tác động của việc sử dụng điện đến môi trường, từ đó hình thành thói quen sử dụng điện tiết kiệm và bảo vệ môi trường. Đây là một bước đi quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, hướng đến phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh.

2.2. Phương pháp dạy học tích hợp

Phương pháp dạy học tích hợp là một trong những phương pháp hiệu quả để lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Công nghệ 8 THCS. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức kỹ thuật điện mà còn nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Các hoạt động thực hành, thí nghiệm, và dự án nhỏ sẽ giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó hình thành thói quen và kỹ năng bảo vệ môi trường. Việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, thực hành, và dự án sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc học tập và rèn luyện.

III. Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong chương trình học

Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào chương trình học là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Đặc biệt, trong môn Công nghệ 8 THCS, việc tích hợp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác động của công nghệ đến môi trường mà còn hình thành ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường. Việc đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tích hợp sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng, và thái độ, đáp ứng được yêu cầu của xã hội hiện đại.

3.1. Lợi ích của tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường

Việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào chương trình học mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Đầu tiên, nó giúp học sinh nhận thức được tầm quan trọng của môi trường và trách nhiệm của bản thân trong việc bảo vệ môi trường. Thứ hai, việc tích hợp này giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó hình thành thói quen và kỹ năng bảo vệ môi trường. Cuối cùng, nó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng được yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục hiện nay.

3.2. Thực tiễn áp dụng tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường

Trong thực tiễn, việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Công nghệ 8 THCS đã được áp dụng tại nhiều trường học. Các hoạt động như thực hành, dự án nhỏ, và thảo luận nhóm đã giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác động của công nghệ đến môi trường. Các giáo viên cũng đã sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào bài giảng. Kết quả cho thấy, học sinh không chỉ nâng cao kiến thức mà còn hình thành ý thức và trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nghiêm Thị Anh được thực hiện trong bối cảnh vấn đề suy thoái và ô nhiễm môi trường đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Tình trạng ô nhiễm nguồn nước, không khí, đất đai, môi trường làng nghề và các khu công nghiệp, cùng các hiện tượng biến đổi khí hậu, bão lũ, hạn hán bất thường đặt ra yêu cầu cấp thiết về công tác bảo vệ môi trường nhằm phục vụ phát triển bền vững. Tác giả xác định nguyên nhân cơ bản của sự suy thoái môi trường bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết và thiếu ý thức của con người; trong đó, giáo dục bảo vệ môi trường được nhìn nhận là biện pháp hữu hiệu, kinh tế và có tính bền vững lâu dài.

Tại trường trung học cơ sở, môn Công nghệ 8 là môn học gắn liền với thực tiễn sản xuất và đời sống kỹ thuật, có tiềm năng lớn trong việc hình thành kỹ năng và định hướng ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh. Tuy nhiên, qua khảo sát thực tế, việc giảng dạy môn học này còn mang nặng tính lý thuyết hàn lâm, cách truyền đạt thụ động và chưa gắn kết chặt chẽ với các vấn đề thực tiễn xã hội. Phần lớn học sinh coi Công nghệ là môn học phụ, có biểu hiện lười suy nghĩ, ít vận dụng kiến thức, thiếu tập trung và chưa hình thành ý thức rõ nét về bảo vệ môi trường ngay cả trong giờ học thực hành lẫn sinh hoạt thường ngày. Việc lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường của giáo viên mới chỉ dừng lại ở mức độ nhắc nhở chung chung, thiếu các phân tích và dẫn chứng có tính thuyết phục.

Đồng thời, nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chuyển dịch từ cách tiếp cận truyền thụ nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực người học, đẩy mạnh dạy học tích hợp ở cấp trung học cơ sở. Căn cứ pháp lý của nghiên cứu được dựa trên Luật Giáo dục Việt Nam năm 2019 (khoản 1 Điều 29, Chương 2) quy định mục tiêu giáo dục phổ thông nhằm phát triển toàn diện người học và hình thành trách nhiệm công dân. Trên cơ sở đó, việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào phần ba Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8 là hướng đi cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học.

Mục đích nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể: Tích hợp nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học phần Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8 cấp trung học cơ sở nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh. Giả thuyết khoa học đặt ra là: Nếu các nội dung giáo dục môi trường được tích hợp theo đúng nguyên tắc và yêu cầu xây dựng bài giảng lồng ghép, quá trình dạy học sẽ góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh trong môn Công nghệ 8.

Để hiện thực hóa mục đích trên, tác giả xác định 07 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa tài liệu nhằm xác lập cơ sở lý luận của đề tài.
2. Phân tích mục tiêu dạy học và cấu trúc nội dung phần Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8 phục vụ việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường.
3. Điều tra thực trạng dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong bộ môn tại trường trung học cơ sở.
4. Thiết kế giáo án tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong các bài 32, 39, 48 và 49.
5. Xác định hiệu quả của việc tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học phần Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8.
6. Tổ chức thực nghiệm sư phạm.
7. Xử lý và phân tích số liệu thu thập được.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là quy trình tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học và các biện pháp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học phần Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8. Khách thể nghiên cứu bao gồm 68 học sinh lớp 8 (34 học sinh lớp 8A và 34 học sinh lớp 8B) cùng 02 giáo viên giảng dạy bộ môn Công nghệ tại Trường THCS Đông Tiến, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 04 bài học thuộc phần ba Kỹ thuật điện: Bài 32, Bài 39, Bài 48 và Bài 49; thời gian triển khai nghiên cứu từ ngày 10/02/2022 đến tháng 05/2022 tại địa bàn Trường THCS Đông Tiến.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài được xây dựng trên hệ thống các khái niệm chuẩn mực về môi trường, ô nhiễm môi trường và giáo dục bảo vệ môi trường. Tác giả trích dẫn định nghĩa môi trường và định nghĩa ô nhiễm môi trường theo Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam: "Ô nhiễm môi trường là sự làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm Tiêu chuẩn môi trường", kết hợp định nghĩa ô nhiễm nước từ Hiến chương châu Âu, định nghĩa ô nhiễm không khí và ô nhiễm môi trường đất (Soil Pollution). Về giáo dục môi trường, tác giả tiếp cận theo quan điểm đây là quá trình giúp người học tiếp thu tri thức, kỹ năng, thái độ để tham gia phát triển xã hội bền vững sinh thái, thực hiện theo ba cách tiếp cận cơ bản: giáo dục về môi trường, giáo dục trong môi trường và giáo dục vì môi trường.

Về lý luận dạy học tích hợp (Integration), tác giả làm rõ bản chất tích hợp trong giáo dục là sự phối hợp, lồng ghép có hệ thống giữa kiến thức giáo dục môi trường và kiến thức bộ môn thành một thể thống nhất dựa trên logic bài học. Khóa luận phân định ba mức độ tích hợp:

• Mức độ toàn phần: Mục tiêu và nội dung bài học hoàn toàn phù hợp với mục tiêu, nội dung giáo dục bảo vệ môi trường.
• Mức độ bộ phận: Chỉ một phần bài học có mục tiêu và nội dung giáo dục bảo vệ môi trường.
• Mức độ liên hệ: Kiến thức giáo dục môi trường không có sẵn trong sách giáo khoa, giáo viên chủ động bổ sung qua các mối liên hệ logic trong tiết học.

Các nguyên tắc tích hợp được tác giả xác lập gồm: bảo đảm tính đặc trưng và hệ thống của môn học, tránh gượng ép, không làm quá tải lượng kiến thức chuẩn, tận dụng tối đa mối liên hệ với thực tiễn đời sống địa phương. Trên cơ sở đó, tác giả cụ thể hóa quy trình dạy học tích hợp thành 04 bước:

• Bước 1: Phân tích cấu trúc, logic nội dung bài học để xác định mục tiêu bài học có tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường.
• Bước 2: Nghiên cứu tài liệu kỹ thuật điện và tài liệu giáo dục môi trường liên quan để lựa chọn nội dung, dung lượng kiến thức cần tích hợp.
• Bước 3: Dự kiến các phương pháp, hình thức tích hợp vào từng bài cụ thể và hoàn thiện giáo án.
• Bước 4: Tổ chức hoạt động dạy học nhằm đạt mục tiêu bài học, đồng thời hình thành kỹ năng, thái độ bảo vệ môi trường cho học sinh.

Tác giả đã phối hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục:

• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp các văn kiện của Đảng, Nhà nước (Luật Bảo vệ Môi trường 1993 Điều 4, Nghị quyết Trung ương 7 khóa XI năm 2013, Kế hoạch thực hiện Chiến lược BVMT quốc gia năm 2014, Công văn số 2029/BGDĐT-KHCNMT năm 2021 của Bộ Giáo dục và Đào tạo), các tài liệu quốc tế (Chương trình IEEP năm 1975 với Hiến chương Belgrade, Hội nghị Tbilisi năm 1977, Báo cáo WCED 1987, Hội nghị UNCED Rio 1992, Nghị định thư Kyoto 1997, Lời kêu gọi Paris 2007) và chương trình sách giáo khoa Công nghệ 8.
• Phương pháp quan sát sư phạm: Ghi nhận hiện trạng cơ sở vật chất, thái độ, nền nếp học tập và hành vi bảo vệ môi trường của học sinh trong khuôn viên trường học.
• Phương pháp điều tra: Sử dụng phiếu hỏi khảo sát ý kiến của 02 giáo viên và 68 học sinh trước và sau khi triển khai thực nghiệm.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế nghiên cứu có nhóm đối chứng. Lớp thực nghiệm là 8B (34 học sinh) được giảng dạy bằng giáo án tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường kết hợp phương pháp tích cực. Lớp đối chứng là 8A (34 học sinh) được giảng dạy theo phương pháp thuyết trình truyền thống thông thường. Cả hai lớp có sự tương đồng về sĩ số, tỷ lệ giới tính, học lực đầu vào. Quá trình thực nghiệm sử dụng 03 đợt kiểm tra: Đợt 1 (trước thực nghiệm, kiểm tra trắc nghiệm 15 phút), Đợt 2 (trong thực nghiệm, kiểm tra trắc nghiệm 15 phút), Đợt 3 (sau thực nghiệm, kiểm tra 45 phút kết hợp trắc nghiệm và tự luận).
• Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng thống kê toán học để tính điểm trung bình cộng ($\bar{X}$) theo công thức $\bar{X} = \frac{1}{n}\sum_{i=1}^{10} n_i X_i$ (trong đó $X_i$ là điểm số, $n_i$ là số bài đạt điểm $X_i$, $n$ là tổng số bài kiểm tra) và phân loại tỷ lệ phần trăm theo 4 mức điểm: dưới trung bình (<5), trung bình (5-6), khá (7-8), giỏi (9-10).

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Phần này trình bày lý do lựa chọn đề tài xuất phát từ ba căn cứ: thực trạng ô nhiễm môi trường toàn cầu và quốc gia; thực trạng dạy học bộ môn Công nghệ 8 tại trường trung học cơ sở còn mang nặng tính lý thuyết khiến học sinh thụ động; yêu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực và tăng cường dạy học tích hợp. Tác giả công bố mục đích nghiên cứu, giả thuyết khoa học về tác động của bài giảng tích hợp đối với kết quả học tập, xác định 07 nhiệm vụ nghiên cứu, đối tượng, khách thể, phương pháp và phạm vi nghiên cứu tại Trường THCS Đông Tiến trong khoảng thời gian từ tháng 02/2022 đến tháng 05/2022.

Phần II: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật lịch sử nghiên cứu giáo dục bảo vệ môi trường trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả điểm lại các dấu mốc quốc tế như Hiến chương Belgrade (1975), Hội nghị Tbilisi (1977), Báo cáo WCED "Tương lai chung của chúng ta" (1987), Hội nghị thượng đỉnh Trái đất Rio de Janeiro (1992), Nghị định thư Kyoto (1997) và Lời kêu gọi Paris (2007). Tại Việt Nam, hệ thống văn bản pháp lý từ Luật Bảo vệ Môi trường năm 1993 đến Công văn số 2029/BGDĐT-KHCNMT năm 2021 được rà soát để làm căn cứ chỉ đạo. Tác giả cũng tổng hợp các công trình nghiên cứu tích hợp môi trường trong các môn Sinh học 8, GDCD, Ngữ văn và Địa lí 7, từ đó chỉ ra khoảng trống nghiên cứu trong phần Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8.

Tiếp đó, chương làm rõ hệ thống khái niệm then chốt (môi trường, ô nhiễm đất, nước, không khí, giáo dục bảo vệ môi trường, dạy học tích hợp), xác định mục tiêu giáo dục phần ba Kỹ thuật điện (kiến thức kỹ thuật điện, năng lực tự học, giải quyết vấn đề, hợp tác, phẩm chất trách nhiệm) và phân tích cấu trúc 11 bài học (từ Bài 32 đến Bài 49). Kết luận chương chỉ rõ cấu trúc phần này liên kết mạch kiến thức liền mạch và xác định 03 điểm tích hợp trọng tâm: Bài 32 (Mục I.2 - Sản xuất điện năng), Bài 39 (Mục III - So sánh đèn sợi đốt và đèn huỳnh quang), Bài 48 và 49 ghép bài (Mục II - Sử dụng hợp lý và tiết kiệm điện năng).

Phần III: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày chi tiết về đối tượng và khách thể nghiên cứu (68 học sinh hai lớp 8A, 8B và 02 giáo viên môn Công nghệ tại Trường THCS Đông Tiến). Tác giả mô tả chi tiết quy trình tiến hành 05 phương pháp nghiên cứu (nghiên cứu lý thuyết, quan sát sư phạm, điều tra khảo sát bằng bảng hỏi, thực nghiệm sư phạm và xử lý số liệu). Thiết kế thực nghiệm song song giữa lớp 8B (thực nghiệm) và 8A (đối chứng) được xác lập rõ ràng với 03 đợt kiểm tra đánh giá nhằm đo lường cả sự tiến bộ trong quá trình lẫn độ bền kiến thức sau thực nghiệm.

Kết quả và thảo luận: Khảo sát thực tiễn

Tác giả trình bày kết quả khảo sát tại Trường THCS Đông Tiến (thành lập năm 1960, có 12 lớp, 470 học sinh, 30 cán bộ giáo viên). Về cơ sở vật chất, trường có tivi ở các phòng học, phòng học thông minh và các phòng thực hành bộ môn Lý, Tin, Sinh, Hóa nhưng chưa có phòng chức năng và vườn trường dành riêng cho môn Công nghệ; thiết bị dạy học môn Công nghệ hầu như không còn hoặc bị hỏng hóc.

Khảo sát 02 giáo viên cho thấy: 100% giáo viên dùng phương pháp thuyết trình, giảng giải truyền thống kết hợp thảo luận nhóm; giáo viên có lồng ghép bảo vệ môi trường ở phần Cơ khí nhưng rất ít khi tích hợp ở phần Kỹ thuật điện và nếu có chỉ dừng ở mức nói lướt qua. Dù vậy, 100% giáo viên đồng thuận rằng việc tích hợp là cần thiết, đặc biệt khi ngành điện đang chiếm 17,5% tổng lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu.

Khảo sát 68 học sinh trước thực nghiệm phản ánh thực trạng học tập và ý thức môi trường thấp:

Tiêu chí khảo sát học sinh trước thực nghiệm	Tỷ lệ (%)	Số lượng học sinh
Thái độ "không thích" học môn Công nghệ	72,06%	49 HS
Thái độ bình thường (không yêu thích cũng không chán ghét)	17,65%	12 HS
Thái độ "thích" học môn Công nghệ	10,30%	7 HS
Tần suất "không bao giờ" phát biểu ý kiến xây dựng bài	70,59%	48 HS
Tần suất "hiếm khi" phát biểu ý kiến xây dựng bài	17,65%	12 HS
Tần suất "tích cực" phát biểu ý kiến xây dựng bài	11,76%	9 HS
Tần suất "hiếm khi" đọc bài ở nhà trước khi đến lớp	76,04%	-
Tần suất "không bao giờ" đọc bài ở nhà trước khi đến lớp	23,96%	-
Tần suất "hiếm khi" đọc tài liệu liên quan đến bộ môn	71,87%	-
Tần suất "không bao giờ" thảo luận bài học với bạn	76,04%	-

Về ý thức môi trường, học sinh nhận biết được tác hại chung của ô nhiễm đối với sức khỏe nhưng chưa có ý thức về trách nhiệm cá nhân, còn tình trạng ngắt lá, bẻ cành và xả rác bừa bãi trong trường học.

Kết quả và thảo luận: Bộ sản phẩm đã thiết kế

Dựa trên kết quả khảo sát và chuẩn kiến thức kỹ năng, tác giả xây dựng bộ sản phẩm dạy học tích hợp gồm 05 khâu dạy học và 11 lượt sử dụng phương pháp dạy học tích cực:

Khâu dạy học có tích hợp GDBVMT	Số lượng	Phương pháp dạy học tích cực sử dụng	Số lượng
Hình thành kiến thức mới	3	Phương pháp vấn đáp tìm tòi	4
Củng cố bài	1	Phương pháp trực quan	3
Khởi động	1	Phương pháp nêu vấn đề	2
-	-	Phương pháp hoạt động nhóm	1
-	-	Phương pháp thuyết trình	1
Tổng số khâu	5	Tổng số lượt áp dụng	11

Kế hoạch tổ chức dạy học cụ thể được thiết kế chi tiết cho 03 bài học:

• Bài 32 (Vai trò của điện năng trong sản xuất và đời sống - Mục I.2: Sản xuất điện năng): Giáo viên sử dụng phương pháp trực quan kết hợp vấn đáp tìm tòi; chiếu hình ảnh các nhà máy nhiệt điện xả khói, nhà máy thủy điện gây ngập lụt vùng hạ lưu, sự cố nổ nhà máy điện hạt nhân tại Nhật Bản. Qua đó, học sinh phân tích tác động môi trường của từng loại hình sản xuất điện và nhận thức được các nguồn năng lượng không phải là vô tận, việc tiết kiệm điện giúp cân bằng sinh thái.
• Bài 39 (Đèn huỳnh quang): Tại khâu khởi động, giáo viên cho học sinh xem video về thực trạng sử dụng điện năng, nêu vấn đề về hành vi lãng phí điện dẫn đến quá tải, nguy cơ lũ lụt do thủy điện và phát thải khí nhà kính. Tại Mục III (So sánh đèn sợi đốt và đèn huỳnh quang), giáo viên tổ chức hoạt động nhóm hoàn thành phiếu học tập so sánh đặc tính hai loại đèn, sau đó thực nghiệm so sánh mạch điện chiếu sáng thực tế giữa bóng đèn sợi đốt (công suất $P = 25\text{ W}$) và bóng đèn compac huỳnh quang (công suất $P = 5\text{ W}$) có độ sáng tương đương. Từ đó, giáo viên giáo dục học sinh ưu tiên dùng đèn tiết kiệm điện để giảm chi phí gia đình và bảo vệ môi trường.
• Bài 48, 49 ghép bài (Sử dụng hợp lý và tiết kiệm điện năng - Tính toán tiêu thụ điện năng trong gia đình): Tại hoạt động hình thành kiến thức (Mục II), giáo viên dùng thuyết trình, trực quan và vấn đáp nhằm hướng dẫn 3 biện pháp: giảm tiêu thụ giờ cao điểm, dùng đồ dùng điện hiệu suất cao, không sử dụng lãng phí điện năng (tắt thiết bị khi không có nhu cầu). Tại khâu củng cố, giáo viên đặt câu hỏi vấn đáp để học sinh khái quát lợi ích của tiết kiệm điện trên 3 bình diện: gia đình (tiết kiệm chi phí), xã hội (giảm tải lưới điện, giảm chi phí đầu tư nhà máy) và môi trường (giảm phát thải khí độc hại và chất thải gây ô nhiễm).

Kết quả và thảo luận: Kết quả thực nghiệm sư phạm

Phần này đối chiếu dữ liệu định lượng và định tính giữa hai lớp 8A và 8B qua 03 lần kiểm tra. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy kết quả học tập của lớp thực nghiệm có sự cải thiện rõ rệt so với lớp đối chứng.

Kết luận và kiến nghị

Tác giả tổng kết tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp tích hợp đã đề xuất, khẳng định học sinh không chỉ nâng cao điểm số mà còn chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động bảo vệ môi trường. Tác giả đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với học sinh, giáo viên bộ môn và ban giám hiệu nhà trường nhằm duy trì và nhân rộng phương pháp.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả định lượng cụ thể qua 03 đợt khảo sát, kiểm tra giữa lớp đối chứng 8A và lớp thực nghiệm 8B (mỗi lớp 34 học sinh):

Đợt kiểm tra	Lớp	Điểm TB ($\bar{X}$)	Dưới TB (<5)	Trung bình (5-6)	Khá (7-8)	Giỏi (9-10)
Đợt 1 (Trước TN)	8A (ĐC)	6.3	8,8% (3 bài)	50,0% (17 bài)	26,5% (9 bài)	14,7% (5 bài)
	8B (TN)	6.3	5,8% (2 bài)	52,9% (18 bài)	26,5% (9 bài)	14,7% (5 bài)
Đợt 2 (Trong TN)	8A (ĐC)	6.3	Không đổi nhiều	Chiếm đa số	Tỷ lệ thấp	Tỷ lệ thấp
	8B (TN)	Tăng	Giảm	Giảm	Tăng từ 35%	Tăng
Đợt 3 (Sau TN)	8A (ĐC)	6.3	8,8% (3 bài)	> 50,0%	Tỷ lệ thấp	Tỷ lệ thấp
	8B (TN)	Mức khá	0,0% (0 bài)	14,7% (5 bài)	Tăng mạnh	Tăng mạnh

Số liệu thực nghiệm cho thấy xuất phát điểm ban đầu của hai lớp tương đương nhau về điểm trung bình cộng ($\bar{X} = 6.3$) và cơ cấu phân loại điểm số. Sau quá trình tác động sư phạm, điểm kiểm tra của lớp thực nghiệm 8B có sự phân hóa mạnh mẽ: tỷ lệ điểm dưới trung bình triệt tiêu về 0,0%, tỷ lệ trung bình giảm còn 14,7%, phần lớn học sinh vươn lên nhóm điểm khá và giỏi, kéo điểm trung bình toàn lớp đạt mức khá. Ngược lại, lớp đối chứng 8A giữ nguyên điểm trung bình ở mức 6.3, với 8,8% học sinh dưới trung bình và trên 50% đạt mức trung bình.

Về mặt định tính, học sinh lớp thực nghiệm 8B thể hiện sự chuyển biến rõ nét trong quá trình học tập:

• Không khí học tập: Học sinh hăng hái giơ tay xây dựng bài, chủ động đặt câu hỏi thắc mắc cho giáo viên, tích cực tranh luận trong thảo luận nhóm thay vì tiếp thu thụ động và ghi chép một chiều như lớp 8A.
• Kỹ năng tư duy: Khi trả lời câu hỏi về giải pháp tiết kiệm điện, học sinh lớp đối chứng chỉ nhắc lại lý thuyết sách giáo khoa, trong khi học sinh lớp thực nghiệm đã biết vận dụng kiến thức tích hợp để đưa ra giải pháp cụ thể như thay thế đèn sợi đốt bằng đèn compac huỳnh quang và phân tích ý nghĩa bảo vệ môi trường của hành động này.
• Hành vi thực tiễn: Học sinh lớp thực nghiệm tự giác tắt các thiết bị điện và vệ sinh phòng học sau giờ thực hành, đồng thời nhận diện và chấm dứt các hành vi gây hại cây xanh (ngắt lá, bẻ cành) hay xả rác trong trường học.

Về giải pháp và kiến nghị, tác giả đề xuất:

• Đối với học sinh: Cần chủ động rèn luyện kỹ năng tự học, tìm kiếm và xử lý thông tin, chuẩn bị bài trước ở nhà, tích cực tham gia thảo luận nhóm và rèn luyện kỹ năng thuyết trình.
• Đối với giáo viên: Thường xuyên sinh hoạt chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm về phương pháp tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường, áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực để tránh dạy lý thuyết suông.
• Đối với nhà trường: Tăng cường tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề nghiên cứu bài học; đầu tư mua sắm bổ sung trang thiết bị, phương tiện dạy học thực hành và xây dựng phòng chức năng chuyên biệt cho bộ môn Công nghệ.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và xây dựng được tiến trình bài dạy tích hợp cụ thể cho 04 bài học thuộc phần Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8. Đây là nội dung mang tính kỹ thuật vốn ít được giáo viên khai thác giáo dục môi trường so với các phần Cơ khí hay Nông nghiệp trước đây.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận phản ánh một số giới hạn thực tiễn được ghi nhận trong văn bản:

• Phạm vi nội dung tích hợp: Tác giả mới chỉ tập trung nghiên cứu, thiết kế bài giảng tích hợp trên 04 bài học (Bài 32, Bài 39, Bài 48 và Bài 49) trong tổng số 11 bài thuộc phần ba Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8, chưa bao quát toàn diện các bài học khác như an toàn điện, vật liệu kỹ thuật điện hay các nhóm đồ dùng điện nhiệt, điện cơ.
• Địa bàn và quy mô thực nghiệm: Khóa luận được triển khai trên phạm vi hẹp tại một trường duy nhất là Trường THCS Đông Tiến (huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh) với quy mô mẫu 68 học sinh thuộc hai lớp 8A và 8B. Mẫu nghiên cứu nhỏ chưa cho phép khái quát hóa kết quả trên diện rộng các trường THCS có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau.
• Thời gian nghiên cứu: Quá trình điều tra và thực nghiệm diễn ra trong thời gian ngắn (từ ngày 10/02/2022 đến tháng 05/2022), do đó chưa đánh giá được tác động duy trì lâu dài của ý thức bảo vệ môi trường khi học sinh lên các lớp học cao hơn.
• Điều kiện cơ sở vật chất: Thực trạng thiếu thốn trang thiết bị, đồ dùng dạy học hư hỏng và trường chưa có phòng bộ môn chuyên biệt cho môn Công nghệ tại địa bàn thực nghiệm là yếu tố khách quan hạn chế mức độ đa dạng hóa các hoạt động trải nghiệm thực hành của học sinh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ đề tài là tiếp tục mở rộng quy trình tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường sang các nội dung bài học còn lại của phần Kỹ thuật điện và các phần học khác của chương trình Công nghệ THCS; đồng thời triển khai thực nghiệm diện rộng trên nhiều địa bàn trường học khác nhau để kiểm chứng tính phổ quát của bộ giải pháp.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho các đối tượng sau:

• Giáo viên giảng dạy môn Công nghệ tại các trường THCS: Bản thiết kế chi tiết các hoạt động dạy học tích hợp trong Bài 32, Bài 39, Bài 48 và 49 cung cấp trực tiếp giáo án mẫu, phiếu học tập, phương án trình chiếu tư liệu trực quan và hệ thống câu hỏi vấn đáp liên hệ thực tế, giúp giáo viên khắc phục tình trạng dạy lý thuyết chay.
• Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Kỹ thuật, Sư phạm Công nghệ: Cung cấp tài liệu tham khảo cụ thể về phương pháp luận nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, cách mạng hóa mục tiêu bài học theo định hướng phát triển năng lực, quy trình thiết kế bảng hỏi khảo sát và kỹ thuật xử lý số liệu thống kê giáo dục.
• Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường THCS: Khóa luận cung cấp các cứ liệu thực tế về nhận thức, thái độ học tập của học sinh đối với môn Công nghệ, làm cơ sở định hướng các buổi sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học và lập kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất phục vụ dạy học bộ môn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả khóa luận lựa chọn tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào những bài học cụ thể nào trong phần ba Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8? Tác giả lựa chọn tích hợp vào 04 bài học cụ thể gồm: Bài 32 (Mục I.2: Sản xuất điện năng), Bài 39 (Mục III: So sánh đèn sợi đốt và đèn huỳnh quang), và cụm bài ghép Bài 48 cùng Bài 49 (Mục II: Sử dụng hợp lý và tiết kiệm điện năng).

2. Khách thể nghiên cứu và địa bàn thực nghiệm của đề tài được triển khai ở đâu với quy mô như thế nào? Đề tài được thực nghiệm tại Trường THCS Đông Tiến, xã Đông Tiến, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh trong thời gian từ ngày 10/02/2022 đến tháng 05/2022. Khách thể gồm 68 học sinh lớp 8 (34 học sinh lớp đối chứng 8A và 34 học sinh lớp thực nghiệm 8B) cùng 02 giáo viên giảng dạy môn Công nghệ của trường.

3. Khảo sát thực trạng học tập môn Công nghệ 8 của học sinh trường THCS Đông Tiến trước thực nghiệm ghi nhận những con số nào? Kết quả khảo sát trước thực nghiệm ghi nhận: 72,06% học sinh không thích môn Công nghệ; 70,59% học sinh không bao giờ phát biểu xây dựng bài; 76,04% học sinh hiếm khi đọc bài trước ở nhà; 71,87% học sinh hiếm khi đọc tài liệu liên quan; và 76,04% học sinh không bao giờ thảo luận bài học với bạn.

4. Bộ sản phẩm thiết kế dạy học của tác giả sử dụng những phương pháp dạy học tích cực nào và với số lượng bao nhiêu? Bộ sản phẩm thiết kế sử dụng tổng cộng 11 lượt áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, bao gồm: 04 lượt phương pháp vấn đáp tìm tòi, 03 lượt phương pháp trực quan, 02 lượt phương pháp nêu vấn đề, 01 lượt phương pháp hoạt động nhóm và 01 lượt phương pháp thuyết trình; phân bổ trong 05 khâu dạy học (03 hoạt động hình thành kiến thức mới, 01 hoạt động củng cố bài, 01 hoạt động khởi động).

5. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm giữa lớp thực nghiệm 8B và lớp đối chứng 8A có sự khác biệt cụ thể ra sao? Sau thực nghiệm, lớp thực nghiệm 8B đạt điểm trung bình ở mức khá, tỷ lệ bài dưới trung bình giảm xuống 0,0%, tỷ lệ trung bình là 14,7%, phần còn lại là điểm khá và giỏi. Trong khi đó, lớp đối chứng 8A giữ nguyên điểm trung bình ở mức 6.3, tỷ lệ bài dưới trung bình chiếm 8,8% và tỷ lệ bài đạt điểm trung bình chiếm trên 50,0%.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nghiêm Thị Anh đã làm rõ cơ sở lý luận và khảo sát toàn diện thực trạng dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường môn Công nghệ 8 tại Trường THCS Đông Tiến, tỉnh Bắc Ninh. Nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ tiến trình bài dạy tích hợp cho 04 bài học thuộc phần ba Kỹ thuật điện thông qua việc phối hợp linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực. Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 68 học sinh xác nhận tính đúng đắn của giả thuyết khoa học: việc tích hợp giáo dục môi trường đúng quy trình không chỉ giúp học sinh nâng cao rõ rệt kết quả kiểm tra mà còn hình thành ý thức, trách nhiệm và kỹ năng tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường trong đời sống thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Xuất phát từ thực trạng môi trường hiện nay Hiện nay vấn đề ô nhiễm môi trường đang là vấn đề được sự quan tâm của toàn xã hội. Những tác động xấu của việc biến đổi khí hậu ảnh hưởng rất lớn tới toàn thể nhân loại.

Sự phát triển nhanh chóng của kinh tế - xã hội trong những năm qua đã làm cho môi trường bị xuống cấp, nhiều nơi bị ô nhiễm nghiêm trọng, những hiểm họa suy thoái môi trường ngày càng đe dọa cuộc sống của loài người. Theo các báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia và toàn cầu cho thấy: môi trường nước, không khí, đất đai, môi trường làng nghề, môi trường các khu công nghiệp,… bị ô nhiễm nghiêm trọng; các hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu, thiên tai, bão lũ hạn hán,…diễn ra bất thường và rất nặng nề; các nguồn tài nguyên thiên nhiên bị khai thác quá mức và thiếu qui hoạch, bệnh tật ở con người do ô nhiễm môi trường ngày càng gia tăng ….những tác động xấu của việc biến đổi khí hậu ảnh hưởng tới toàn thể nhân loại. Chính vì vậy, BVMT đang là vấn đề sống còn của mỗi quốc gia và toàn cầu. Nguyên nhân cơ bản gây suy thoái môi trường là do sự thiếu hiểu biết, thiếu ý thức của con người.

Tác động của con người, đặc biệt là thời đại khoa học kĩ thuật hiện nay ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường: khai thác cạn kiệt về tài nguyên, xả thải ra môi trường các chất thải công nghiệp, chất thải nông nghiệp, ngư nghiệp, rác thải sinh hoạt đều đang làm trái đất bị ô nhiễm nghiêm trọng. Trước thực trạng trên giáo dục bảo vệ môi trường là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, kinh tế nhất và có tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu BVMT và phát triển bền vững đất nước. Xuất phát từ thực trạng giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học môn công nghệ ở trường trung học cơ sở Bảo vệ môi trường hiện là một trong những vấn đề cần quan tâm mang tính chất toàn cầu và ở nước ta cũng vậy. Bộ giáo dục và đào tạo đã ra chỉ thị 1 về việc tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường: trang bị cho học sinh kiến thức kỹ năng về môi trường và bảo vệ môi trường theo hình thức phù hợp trong các môn học nói chung và môn công nghệ nói riêng thông qua giờ lên lớp và các hoạt động ngoại khóa phù hợp ở từng địa phương.

Chúng ta đã biết môn công nghệ 8 có những đặc thù riêng so với môn học khác đây là môn học gắn với thực tiển, với công nghệ và sản xuất, để hình thành những kĩ năng cần thiết cho học sinh và tập cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng đã được học vào thực tế vào cuộc sống hàng ngày, qua đó gây thêm sự hứng thú và lòng say mê của học sinh đối môn học và ứng dụng vào đời sống thực tiễn. Qua công tác giảng dạy môn công nghệ nói chung và Công nghệ lớp 8 nói riêng, tôi thấy rằng: Học sinh chưa chịu tập trung học bài, ít vận dụng thực tế, lười tìm tòi, học hỏi hoặc vận dụng một cách thụ động, không chịu khó suy nghĩ, lười học bài và làm bài tập về nhà. Đa số học sinh chưa có ý thức trong vấn đề bảo vệ môi trường và không để ý đến hậu quả của vấn đề đó. Chính vì vậy các em không hứng thú học môn công nghệ, điều đó ảnh hưởng tới việc học tập và ý thức bảo vệ môi trường xung quanh.

Ngay cả trong giờ học thực hành hay ngoài giờ học. Chính vì lý do đó mà giáo dục bảo vệ môi trường cần được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông nhằm xây dựng tính thân thiện trong mỗi con người, hình thành thói quen, kĩ năng bảo vệ môi trường. Việc bảo vệ môi trường nên bắt đầu bằng việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, nhất là cho học sinh. Hiện nay, vấn đề giáo dục ý thức, trang bị kiến thức về bảo vệ môi trường trong các nhà trường chưa được chú trọng đúng mức, vẫn còn mang nặng tính hình thức nên ý thức bảo vệ môi trường chưa hình thành rõ nét trong tầng lớp học sinh.

Do vậy tích hợp giáo dục ý thức bảo vệ môi trường vào môn học là cần thiết nhằm định hướng cho học sinh thấy tầm quan trọng của môn học, đồng thời phát huy tính tích cực, chủ động của các em về việc bảo vệ môi trường trong cuộc sống cũng như ở nhà trường. 2 Tuy nhiên, trong thực tế cho thấy việc giảng dạy môn Công nghệ còn mang nặng tính lí thuyết, thụ động và chưa phù hợp với yêu cầu của xã hội. Chính vì vậy việc lồng ghép nội dung GDBVMT vào môn này vẫn chưa được sâu sát và triệt để. Xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Chúng ta đang sống trong một đất nước có nền kinh tế đang phát triển và ngày càng phát triển nhanh chóng.

Bên cạnh đó, giáo dục cũng từng bước thay đổi để ngày càng hiện đại hơn, phù hợp hơn và đáp ứng được nhu cầu của xã hội đề ra về vấn đề đào tạo con người, đào tạo nguồn nhân lực. Sự thích nghi của nền giáo dục Việt Nam thể hiện ở việc từng bước thay đổi nội dung chương trình, cách đào tạo, dựa trên cơ sở là sự thay đổi mục tiêu và yêu cầu của nền giáo dục. Với chương trình phổ thông nói chung và chương trình giáo khoa bậc trung học nói riêng, yêu cầu đặt ra là phải gắn liền việc học tập trên ghế nhà trường với thực tiễn. Chỉ dạy những điều cần thiết nhất để học sinh dễ dàng tiếp cận xã hội, và dạy những gì bức thiết nhất trong xã hội mà học sinh sẽ sống, sẽ hòa nhập, hoạt động và phát triển.

Vấn đề môi trường và những ảnh hưởng của môi trường đến cuộc sống loài người hiện đang là mối quan tâm lớn nhất của nhân loại. Đây là vấn đề đa dạng, ngày càng trầm trọng và rất khó giải quyết, một phần cũng do ý thức của con người chưa cao và hiểu biết của đa số người dân về vấn đề này còn hạn hẹp. Vì thế, việc đưa giáo dục môi trường vào trong giảng dạy môn công nghệ ở trường phổ thông là cần thiết và đáp ứng được yêu cầu xã hội đặt ra cho giáo dục ngày nay. Đồng thời, luật GD Việt Nam (sửa đổi 2019) tại khoản 1 điều 29, chương 2 đã chỉ rõ: “Giáo dục phổ thông nhằm phát triển toàn diện cho người học về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo; hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

3 Việc này được thể hiện rõ trong việc cải tiến Bộ GDĐT đã hoàn thành và ban hành Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, tổ chức thực nghiệm chương trình môn học trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Chương trình phổ thông mới thay đổi căn bản cách tiếp cận từ “theo nội dung” sang theo hướng “phát triển năng lực và phẩm chất”, dạy học “tích hợp” ở cấp dưới, dạy “phân hóa” ở cấp trên, tăng cường các môn tự chọn. Chính vì vậy, việc tích hợp các kiến thức liên quan trong các môn học ở cấp THCS là việc cần thiết và cấp bách để bắt kịp chương trình thay sách giáo khoa mới hiện nay. Xuất phát từ những lí do trên tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong dạy học phần 3 – Kỹ thuật điện môn Công nghệ 8 trường trung học cơ sở” 1.

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU “Tích hợp nội dung GDBVMT trong dạy học trong phần kỹ thuật điện môn Công nghệ 8 (THCS) nhằm nâng cao ý thức BVMT cho học sinh. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu các nội dung GDMT được tích hợp theo đúng nguyên tắc, yêu cầu đối với việc xây dưng bài giảng lồng ghép sẽ góp phần nâng cao kết quả học tập của HS trong môn công nghệ 8 (THCS) 4 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Trên thế giới Trái đất của chúng ta đang đứng trước một vấn đề vô cùng nghiêm trọng, ảnh hưởng tới sự sinh tồn của toàn nhân loại, đó là vấn đề về ô nhiễm môi trường – biến đổi khí hậu trên trái đất.

Việc BVMT không phải là vấn đề của riêng ai, mà là vấn đề của toàn thể nhân loại. Việc giáo dục ý thức BVMT đã được nhiều các nhà khoa học trên thế giới quan tâm, nghiên cứu và đánh giá trên nhiều góc độ khác nhau. Đặc biệt, ở các quốc gia phát triển, họ đã sớm nhận thức việc cần phải giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, họ có một môn học riêng về môi trường để có thể đảm bảo người dân phải hiểu về thiên nhiên, về môi trường và từ đó hình thành ý thức về việc phải bảo vệ môi trường. Trên thế giới, cũng đã có nhiều những công trình nghiên cứu về giáo dục bảo vệ môi trường trong trường học, có thể kể đến như: Năm 1975, tại Belyrade (Nam Tư) Chương trình giáo dục môi trường quốc tế (IEEP) ra đời.

Tại Hội thảo Quốc tế lần thứ nhất về giáo dục môi trường, chương trình IEEP đã đưa ra được Nghị định khung và tuyên bố về những mục tiêu, nguyên tắc hướng dẫn giáo dục môi trường. Hội thảo đã công bố Hiến chương Balyrade – Một hệ thống nguyên tắc toàn cầu cho giáo dục môi trường được tóm tắt ở những điểm cơ bản sau: + Nâng cao nhận thức và quan tâm tới mối quan hệ tương tác về kinh tế, chính trị, xã hội, sinh thái giữa nông thôn và thành thị. + Cung cấp cho mỗi cá nhân những cơ hội tiếp thu kiến thức, những giá trị, quan niệm, trách nhiệm và các kỹ năng cần thiết nhằm bảo vệ và cải tạo môi trường. + Tạo ra những mô hình ứng xử với môi trường cho các cá nhân, các tổ chức cũng như toàn xã hội.

5 Năm 1977, tại Tbisili (Liên Xô) UNESCO đã tổ chức Hội nghị Liên chính phủ đầu tiên về giáo dục môi trường bao gồm 66 nước tham dự. Hội nghị đưa ra các ý kiến đóng góp cho việc áp dụng rộng rãi nội dung giáo dục môi trường trong chương trình giáo dục chính thức và không chính thức.