PHÒNG GD&ĐT TP BẮC GIANG TRƯỜNG THCS SONG MAI THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN GIẢI PHÁP TÊN GIẢI PHÁP : NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THI VÀO LỚP 10 MÔN NGỮ VĂN Họ tên giáo viên: Nguyễn Văn Bắc Chức vụ: Phó Hiệu Trưởng Tổ chuyên môn: Khoa học xã hội Năm thực hiện giải pháp: 2022-2023 Song Mai, tháng 01 năm 2023 2 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập –Tự do- Hạnh phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN 1.Tên sáng kiến: Nâng cao chất lượng thi vào lớp 10 môn Ngữ văn 2. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: 5/ 9/2022 3. Các thông tin cần bảo mật (nếu có): Không 4. Mô tả giải pháp cũ thường làm Bộ môn Ngữ văn trong nhà trường THCS gần đây đã có nhiều thay đổi cơ bản theo hướng tích hợp và tích cực.
Đặc biệt là kế hoạch dạy học theo chủ đề, bài học có phát triển theo năng lực học sinh…Thế nhưng để thực hiện được một cách có hiệu quả với từng bài học thì vẫn đang là một bài toán. Chính vì thế mà là giáo viên giảng dạy môn ngữ văn tôi luôn có những bước tìm hiểu những năng lực của học sinh để áp dụng những biện pháp giảng dạy cho phù hợp với từng chủ đề, từng bài, từng đối tượng và sự nhận thức của học sinh. Biện pháp tôi thường sử dụng là thuyết trình, vấn đáp, đọc chép, học thuộc tác phẩm. Tuy nhiên khí áp dụng phương pháp này thì học sinh chưa phát huy hết khả năng tư duy, sáng tạo, chưa mạnh dạn, chưa biết làm chủ bản thân, chưa độc lập và hiệu quả bài làm chưa cao.
Kết quả thi vào lớp 10 THPT môn Ngữ Văn của nhà trường trước khi áp dụng giải pháp Năm học 2019-2020 2020 - 2021 2021 -2022 Điểm TB môn Ngữ Văn 5.97 3 Kết quả khảo sát đầu năm Điểm Sĩ Số Giỏi Khá TB Yếu Trung bình SL % SL % SL % SL % 4,75 169 5 3 45 26. Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp sáng kiến Đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng giờ học luôn là mục tiêu mà mỗi người giáo viên đứng lớp quan tâm, trăn trở và tìm cách thực hiện, nhằm mang đến hiệu quả tối đa cho giờ dạy học của bản thân và học sinh. Đây cũng là mục tiêu cơ bản và quan trọng nhất của quá trình đổi mới giáo dục xuyên suốt từ vài thập niên gần đây của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Giáo viên trực tiếp giảng dạy, ngoài việc vận dụng tốt những phương pháp, phương tiện thiết bị dạy học, cách thức kiểm tra đánh giá học sinh theo đề án đổi mới giáo dục ở các chuyên đề được tiếp thu, mỗi người cũng cần phải có những cách thức riêng cho bản thân mình để có thể áp dụng vào thực tế công tác, vào điều kiện giảng dạy của bản thân, nhà trường, địa phương.
Và nhất là phù hợp với đối tượng học sinh (về khả năng tiếp thu, hoàn cảnh xã hội, gia đình cũng như sức khỏe của các em). Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng khi nói về việc dạy và học môn Ngữ văn đã khẳng định tầm quan trọng của việc dạy và học môn Ngữ văn trong nhà trường là: “Rèn luyện bộ óc, rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phương pháp học tập, phải tìm tòi phương pháp vận dụng kiến thức, phải vận dụng tốt bộ óc của mình” ( Phạm Văn Đồng- Dạy văn là một quá trình rèn luyện toàn diện). Hiện nay trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo với mục tiêu dạy học phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh chúng ta càng thấy được tính đúng đắn của lời dạy trên. Và để làm được điều đó trong quá trình dạy- học môn 4 Ngữ văn người giáo viên không chỉ là người cung cấp kiến thức đơn thuần mà quan mà quan trọng hơn còn rèn luyện cho học sinh kỹ năng tư duy, kĩ năng vận dụng những kiến thức đã học vào làm bài.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được đưa vào giảng dạy kèm theo việc thay sách giáo khoa mới mở ra cơ hội và hướng tiệp cận mới cho học sinh phổ thông. Đó là cơ sở và tiền đề cho đổi mới giáo dục hướng đến phát triển con người toàn diện hơn. Môn Ngữ văn cũng năm trong số đó, việc giảng dạy môn Ngữ văn ở phổ thông cũng yêu cầu nhiều điểm mới. Tuy nhiên quá trình áp dụng chương trình giáo dục phổ thông 2018 mới chỉ diễn ra 2 năm gần đây.
Hiện nay môn thi vào THPT môn Ngữ văn vẫn áp dụng chương trình giáo dục cũ vì vậy vấn đề đặt ra là cần nâng cao chất lượng môn Ngữ Văn cho học sinh thi vào THPT. Theo cấu trúc đề thi vào THPT của những năm gần đây Sở GD&ĐT Bắc Giang thường đưa ra cấu trúc đề với cơ cấu như sau: Câu 1 (3đ) : Đọc hiểu Câu 2 (2đ) : Viết đoạn văn Nghị Luận xã hội Câu 3 (5đ) : Nghị luận văn học Từ năm học 2022- 2023 cấu trúc đề thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT sẽ thay đổi cấu trúc thành Câu 1 (4đ) : Đọc hiểu Câu 2 (2đ) : Viết đoạn văn Nghị Luận xã hội Câu 3 (4đ) : Nghị luận văn học Theo cấu trúc đề, câu 3 phần nghị luân văn học luôn chiếm tỷ lệ điểm từ 40% - 50% trong cơ cấu điểm. Vì vậy việc rèn luyên kĩ năng làm bài cho học 5 sinh phần này là vô cùng quan trọng, có thể nói nó sẽ quyết định đến điểm số của học sinh. Đối với câu nghị luận văn học (Câu 3) học sinh thường sẽ gặp hai dạng bài cơ bản đó là : - Nghị luận về một tác phẩm truyện hoặc đoạn trích - Nghị luận về một tác phẩm thơ hoặc đoạn trích Vì vậy để nâng cao chất lượng môn Ngữ văn cho học sinh thi vào THPT tôi chú trọng việc rèn kĩ năng cách làm bài phân tích một bài thơ, một đoạn thơ cho học sinh Đề thi tuyển sinh lớp 10 THPT tỉnh Bắc Giang năm học 2019-2020 Xuất phát từ thực tế trong nhiều năm trước đây Trường THCS Song Mai - Thành phố Bắc Giang chất lượng học sinh thi vào THPT môn Ngữ văn điểm rất thấp.
Với nhiệm vụ được phân công là Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, bản thân tôi đã tìm tòi và xây dựng giải pháp: Nâng cao chất lượng thi vào 6 lớp 10 THPT môn ngữ Văn. Bản thân tôi vừa áp dụng giảng dạy tại lớp 9A4 vừa hướng dẫn đồng nghiệp áp dụng đối với học sinh khối 9 trường THCS Song Mai năm học 2022 -2023 6. Mục đích của giải pháp sáng kiến Để nâng cao chất lượng môn Ngữ văn cho học sinh thi vào THPT, tôi chú trọng việc rèn kĩ năng cách làm bài phân tích một bài thơ, một đoạn thơ cho học sinh với mục đích sau: Thứ nhất: Giúp học sinh đã định hình ra cách làm một bài văn nghị luận vào một đoạn thơ tránh cách phải học vẹt, học thuộc lòng một cách máy móc như trước. Đây cũng là nền tảng cơ sở cho chương trình đổi mới giáo dục theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 khi sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa.
Thứ hai: Thông qua quá trình rèn luyện kĩ năng viết bài văn nghị luận giúp học sinh biết sáng tạo trong cách viết dựa trên nền tảng đó mà vẫn đảm bảo đủ ý và đúng kết cấu. Thứ ba: Những tài liệu này có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên ngữ văn khi dạy phần nghị luận xã hội. Khi áp dụng biện pháp này chất lượng khảo sát ngay học sinh trong một năm học có sự tiến bộ rõ rệt. Khi học sinh lên lớp 9, tôi áp dụng phương pháp này; đồng thời trải qua quá trình rèn luyện học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt.
Đặc biệt chất lượng điểm thi vào THPT có sự tiến bộ rõ rệt qua từng năm. Và năm học 2022-2023 tôi triển khai áp dụng tại trường THCS Song Mai, chất lượng khảo sát của học sinh tiến bộ rõ rệt. Thuyết minh giải pháp: “Nâng cao chất lượng thi vào lớp 10 THPT Môn ngữ văn” 7. Các bước thực hiện giải pháp 7 Đối tượng mà thuyết minh hướng tới nghiên cứu và thực hiện giải pháp là tất cả học sinh THCS khối 9 trường THCS Song Mai.
Trong phạm vi thuyết minh trên tôi mạnh dạn đưa ra giải pháp: “ Nâng cao chất lượng thi vào lớp 10 THPT môn ngữ văn như sau: - Biện pháp 1: Hình thành cách làm một bài nghị luận văn học về một bài thơ, một đoạn thơ. - Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh thực hành theo mẫu. Cụ thể như sau: a) Biện pháp 1: Hình thành cách làm một bài nghị luận văn học về một bài thơ, một đoạn thơ. Nghị luận về một tác phẩm thơ, một đoạn thơ là một trong những phần quan trọng nhất của đề thi vào THPT.
Vì vậy rèn cách làm câu này cho học sinh là yếu tổ vô cùng quan trọng. Dựa trên cơ sở thực tế bản thân tôi đã tìm hiểu cách dạy của giáo viên để đưa ra cách dạy sao cho phù hợp với đối tượng học sinh của trường THCS Song Mai - TP Bắc Giang. Phương pháp cũ Phương pháp mới thường làm Cách dạy Đọc – Chép – học thuộc Hình thành cách làm đối với từng tác phẩm dạng bài từ đó áp dụng với tất cả các bài tương tự Ưu Nhược Học sinh rất khó nhớ vì Học sinh năm được cách làm từ điểm lượng kiến thức quá nhiều và đó hình thành kĩ năng đối với không theo một hệ thống các dạng bài tương tự Dựa trên kiến thức tác phẩm đã học giáo viên cung cấp cho học sinh cách làm chung , từ đó giúp học sinh hình thành nên cách làm. Cụ thể như sau.
Mở bài Tác giả + Tác phẩm + vị trí đoạn thơ + Nội dung đoạn thơ + trích thơ 8 Thân Bài LĐ1: Khái quát chung về tác phẩm ( HCST + Nhan đề…) LĐ2 : Tóm tắt bố cục + vị trí + Nội dung LĐ3 : Phân tích đoạn thơ B1: Dẫn dắt (đoạn thơ đó nói gì) B2: Trích thơ B3: Nêu cách hiểu về đoạn thơ B4: Nhận xét nội dung( Nội dung câu thơ, đoạn thơ đó nói gì? Ý nghĩa là gì, gửi gắm gì?