MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với xu thế phát triển nông nghiệp hàng hóa hội nhập, bên cạnh việc đầu tư cho sản xuất cây lương thực, một yêu cầu bức thiết với nền nông nghiệp nước ta cần phải đa dạng các sản phẩm cây trồng, thay đổi cơ cấu cây trồng theo hướng tăng tỷ trọng các cây trồng có giá trị kinh tế cao. Do đó, ngành trồng trọt không thể thiếu việc phát triển và nâng cao hiệu quả sản suất cây ăn quả theo thế mạnh của từng vùng. Đó là nhu cầu thiết thực, phát triển tích cực, khai thác lợi thế so sánh của các huyện miền núi nói riêng và nông thôn Việt Nam nói chung.
Xuất phát từ thực tế đó, Đảng và Nhà nước ta đã có những chính sách cụ thể, khuyến khích đầu tư cho phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp trên cơ sở phát huy lợi thế vùng, đặc biệt chú trọng đến các loài cây ăn quả đặc sản. Cây ăn quả có múi (cam, chanh, bưởi.) là những loài cây có giá trị dinh dưỡng và đem lại hiệu quả kinh tế cao, dễ sử dụng và được nhiều người ưa chuộng. Tuỳ từng loại, quả cam quýt có các thành phần dinh dưỡng khác nhau, hàm lượng đường tổng số vào khoảng 6 đến hơn 10% (trừ các loại quả chua như chanh.), đạm từ 0,6 - 0,9%, chất béo khoảng 0,1 - 0,2%, vitamin C khoảng 50- 100 mg/100g quả tươi, axit hữu cơ 0,4 - 0,6%. Ngoài ra cam quýt còn có nhiều loại vitamin khác như B1, E.
nhiều loại khoáng như Ca, Fe, Zn,. và khoảng 15 loại axit amin tự do khác nhau[12]. Dương Phong là một xã miền núi thuộc huyện Bạch Thông tỉnh Bắc Kạn có tổng diện tích đất tự nhiên là 4992 ha, với dân số 1. Toàn xã có 10 thôn (xóm), gồm nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống như: Kinh, Tày, Dao, Nùng.
Cơ cấu kinh tế của xã chủ yếu là sản xuất nông, lâm nghiệp. Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới nền kinh tế đất nước do Đảng Cộng Sản Việt Nạm khởi xướng và lãnh đạo, Dương Phong đã có nhiều chuyển biến tích cực trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng đặc biệt là cây ăn quả, cây đặc sản có giá trị kinh tế. Nhờ vậy diện tích cây ăn quả ngày càng tăng nhanh như: Cam, Quýt, Vải, Hồng. Trong đó, cây cam, quýt được xác n 2 định là cây chiến lược của xã Dương Phong, bởi nhờ có yếu tố điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu đặc thù so với các vùng khác nên cam, quýt có hương vị rất đặc biệt, màu sắc vàng tươi.
Trong thời gian tới, quýt Dương Phong sẽ ngày càng nổi tiếng và mang lại hiệu quả kinh tế cao bằng việc đăng ký nhãn hiệu hàng hoá. Để làm được điều đó, cần giải quyết một số vấn đề đặt ra về quy hoạch sản xuất, về biện pháp kinh tế - kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm quýt Dương Phong. Vì những lý do trên em lựa chọn đề tài “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả canh tác cây quýt tại xã Dương Phong huyện Bạch Thông – tỉnh Bắc Kạn”. Mục đích nghiên cứu Đánh giá thực trạng sản xuất Quýt tại xã Dương Phong, từ đó đề xuất giải pháp chủ yếu cho sự phát triển sản xuất quýt trong những năm tới đưa cây quýt thực sự trở thành cây trồng có thế mạnh, tạo việc làm và nâng cao đời sống cho người dân địa phương trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của xã Dương Phong, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.
Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá được điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Dương Phong có liên quan đến quá trình canh tác quýt. Đánh giá được thực trạng tình hình sản xuất quýt tại xã Dương Phong Phân tích được thị trường tiêu thụ quýt tại xã Dương Phong huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn. Đề xuất được giải pháp để phát triển sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ quýt tại xã Dương Phong – Bạch Thông – Bắc Kạn. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Đề tài là thông tin cơ sở về tình hình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm quýt ở xã Dương Phong, huyện Bạch Thông - tỉnh Bắc Kạn. - Quá trình thực tập tốt nghiệp giúp cho sinh viên có điều kiện tiếp cận với thực tế, giúp sinh viên củng cố thêm những kiến thức, kỹ năng đã học. Đồng thời có cơ hội vận dụng vào sản xuất thực tế. - Biết cách thực hiện một đề tài khoa học và hoàn thành một khóa luận.
Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần đề xuất các giải pháp phát triển sản xuất và tìm kiếm thị trường nhằm nâng cao giá trị kinh tế cho cây quýt trồng tại xã Dương Phong và các nơi có điều kiện sinh thái tương tự trên địa bàn huyện Bạch Thông. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ Sở khoa học của đề tài 2. Lý luận về phát triển sản xuất Quýt là cây ăn quả lâu năm chịu ảnh hưởng rất rõ của điều kiện ngoại cảnh, biểu hiện qua sinh trưởng, phát triển, khả năng cho năng xuất và phẩm chất quả.
Những đặc trưng, đặc tính của cây được biểu hiện qua một vòng đời hay trong một năm, đều là kết quả phản ánh tổng hợp giữa đặc điểm các loài với ngoại cảnh. Trong quá trình phát triển, mỗi quốc gia đều có chiến lược phát triển kinh tế khác nhau phù hợp với điều kiện, tận dụng hiệu quả lợi thế so sánh về vùng, lựa chọn cây trồng vật nuôi có lợi thế để tạo ra nhiều của cải vật chất, đất nước phồn vinh, mức thu nhập của người dân tăng cao. Trong điều kiện nước ta hiện nay ở khu vực nông thôn tỷ lệ thất nghiệp ngày càng tăng, sức ép về việc làm lớn, do đó trong tương lai phát triển sản xuất theo chiều rộng và phát triển theo chiều sâu với các ngành nghề trong đó có nghề trồng cây ăn quả ở nông thôn là hướng đi đúng đắn và cần thiết. Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan đến đề tài Khái niệm sản xuất - Liên hợp quốc khi xây dựng phương pháp thống kê tài khoản quốc gia đã đưa ra định nghĩa sau về sản xuất: Sản xuất là quá trình sử dụng lao động và máy móc thiết bị của các đơn vị thể chế (một chủ thể kinh tế có quyền sở hữu tích sản, phát sinh tiêu sản và thực hiện các hoạt động, các giao dịch kinh tế với những thực thể kinh tế khác) để chuyển những chi phí là vật chất và dịch vụ thành sản phẩm là vật chất và dịch vụ khác.
Tất cả những hàng hóa và dịch vụ được sản xuất ra phải có khả năng bán trên thị trường hay ít ra cũng có khả năng cung cấp cho một đơn vị thể chế khác có thu tiền hoặc không thu tiền[6]. - Sản xuất hay sản xuất của cải vật chất là hoạt động chủ yếu trong các hoạt động kinh tế của con người. Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi trong thương mại. Quyết định sản xuất dựa vào những n 5 vấn đề chính sau: sản xuất cái gì?, sản xuất như thế nào?,sản xuất cho ai?, giá thành sản xuất và làm thế nào để tối ưu hóa việc sử dụng và khai thác các nguồn lực cần thiết làm ra sản phẩm?[6].
- Sản xuất là quá trình chuyển hóa các yếu tố đầu vào biến chúng thành các các sản phẩm hoặc dịch vụ ở đầu ra. Theo nghĩa rộng sản xuất bao hàm bất kỳ hoạt động nào nhằm thỏa mãn nhu cầu con người[6]. Nó phân thành: + Sản xuất bậc 1 (sản xuất sơ chế): là hình thức sản xuất dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên hoặc là những hoạt động sử dụng những nguồn tài nguyên có sẵn, còn ở dạng tự nhiên như: khai thác khoáng sản, khai thắc lâm sản, khai thác thủy sản, trồng trọt, chăn nuôi,… + Sản xuất bậc 2 (công nghiệp chế biến) là hình thức sản xuất chế tạo, chế biến các loại nguyên liệu thô hay tài nguyên thiên nhiên biến thành hàng hóa như: chế biến thực phẩm, rau quả,… + Sản xuất bậc 3 (công nghiệp dịch vụ): Cung cấp hệ thống các dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu đa dạng của con người[6]. Khái niệm về canh tác Quá trình canh tác cây trồng là một hệ thống bao gồm các thành phần có liên quan mật thiết với nhau cụ thể như sau: Hệ thống canh tác là tổ hợp những thành phần có tương quan với nhau, giới hạn trong một ranh giới rõ rệt, hoạt động như một tổng thể cùng chung một mục tiêu, có thể tác động qua lại, và với môi trường bên ngoài.
Hệ thống canh tác là một tập hợp của những thành phần có tương quan với nhau trong cùng một ranh giới. (Von Bartalandty, 1978; Conway, 1984) Tóm lại: Canh tác là hoạt động sản xuất cây trồng trong một nông hộ, nó bao gồm các hợp phần cần thiết để sản xuất một tổ hợp các cây trồng của nông hộ và mối quan hệ của chúng với môi trường. Khái niệm thị trường - Thị trường là nơi người mua và người bán mua và bán hàng hóa và dịch vụ. Theo định nghĩa này chợ là thị trường.
n 6 - Chợ là nơi công cộng, hợp pháp để người mua và người bán tụ họp tại một địa điểm có ranh giới, trong một thời gian nhất định. Theo định nghĩa này sẽ có một địa điểm họp chợ. Người có hàng mang ra chợ bán, người mua hàng đến chợ để mua. Chợ họp trong một thời gian nhất định.
Chợ có thể chuyên bán một hàng hóa nào đó, có thể chỉ họp chợ vào một dịp nào đó (chợ phiên). Chợ có thể là nơi người bán người mua gặp nhau ở chợ để giới thiệu, tìm hiểu hàng hóa, đàm phán mua bán. Thông thường chợ thường phân loại thành: chợ đầu mối, chợ bán buôn, chợ bán lẻ. - Thị trường là tập hợp người mua.
- Thị trường là một cơ chế phân bố nguồn lực, quy định sản xuất và phân phối sản phẩm, dịch vụ thông qua hệ thống giá cạnh tranh. Đây là cách hiểu thị trường mà các nhà kinh tế tân cổ điển thường nói đến và thị trường được coi là là kinh tế đối ngược lại với cơ chế điều tiết bằng mệnh lệnh,. hay kế hoạch hóa tập chung. Lý thuyết kinh tế tân cổ điển chứng minh rằng nếu các điều kiện cho cạnh tranh hoàn hảo được thỏa mãn, từng thị trường riêng lẻ sẽ đạt trạng thái cân bằng, tức trạng thái tối ưu về kinh tế.