Đặt vấn đề Hệ thống không gian xanh là một trong những thành phần không thể thiếu của cấu trúc đô thị, có vai trò quan trọng đối với đời sống con người, là bộ phận quan trọng của hệ sinh thái tự nhiên, có tác dụng lớn trong việc cải tạo khí hậu, bảo vệ môi trường sinh thái, đây cũng là yếu tố quan trọng trong việc trang trí và tạo nên kiến trúc cảnh quan đô thị. Hiện nay, cùng với sự phát triển công nghiệp hóa – hiện đại hóa, nhu cầu của người dân Việt Nam ngày càng tăng, không chỉ là “ăn no mặc ấm” nữa mà đã nâng lên một mức mới đó là “ăn ngon mặc đẹp” và các nhu cầu về vui chơi giải trí, thăm quan du lịch trở nên rất cần thiết hơn bao giờ hết. Chính những nhu cầu đó đã làm phát sinh và thúc đẩy cho ngành cảnh quan Việt Nam trong những năm gần đây phát triển mạnh. Quy mô hiện nay không chỉ giới hạn ở những hộ gia đình trồng hoa nhỏ lẻ với mục đích vui chơi nữa mà ngày nay cảnh quan đã trở thành một nhu cầu tất yếu đối với các đô thị lớn, các hộ gia đình, công viên, hay các khu tâm linh.
Bởi vậy, trang trí cảnh quan đô thị, các hộ gia đình, các công trình công cộng tiện ích, các khu tâm linh với sự phối kết cùng hoa cây cảnh đang ngày càng được quan tâm bởi màu sắc và ý nghĩa mà các loài hoa mang lại cho từng lọai công trình đặc thù. Hoa mẫu đơn là một loại cây thân bụi thường xanh, có màu sắc hoa đẹp, sặc sỡ với các màu phổ biến như: đỏ, vàng, hồng cánh sen. Bên cạnh đó, hoa mẫu đơn còn có khả năng chống chịu rất cao chính vì vậy loại cây này được sử dụng phố biến với mục đích trang trí ở hầu hết các công trình cảnh quan công cộng như: công viên, vườn hoa, khu đô thị. Mẫu đơn cũng là một trong số ít những loài hoa vương giả, sang trọng, quý phái đại diện cho sự giàu có, thịnh vượng, chính vì vậy rất được các gia chủ lựa chọn trồng trước cửa nhà hay ban công, cùng với đó, đây cũng là loài cây phong thủy thường được sử dụng nhiều trong chùa chiều và các khu tâm linh.
1 Cảnh quan cây xanh là một loại hình cảnh quan hình thành thông qua việc nghiên cứu kết hợp một cách hợp lý các loài cây xanh để tạo nên một khung cảnh riêng biệt, mang những đặc trưng về thẩm mỹ và phong cách riêng (Yang & cs. Việc nghiên cứu cảnh quan cây xanh ở trên thế giới và trong nước đã có những kết quả nhất định, tuy nhiên những thành tựu đạt được và tính ứng dụng thực tiễn trong từng loại công trình cụ thể còn đang hạn chế. Đặc biệt, những nghiên cứu ứng dụng trang trí của từng loại cây cụ thể như cây mẫu đơn trong trang trí cảnh quan cây xanh trong nước chưa được thực hiện. Nắm bắt được những hạn chế và cơ hội đấy, đề tài nghiên cứu được đặt ra với mục đích tìm hiểu và đánh giá thực trạng các chủng loại giống hoa, màu sắc hoa, hình thức phối kết hoa mẫu đơn dụng phổ biến tại các công trình cảnh quan đặc thù khác nhau, từ đó, lên phương án ứng dụng và phát triển hoa mẫu đơn trong các công trình cảnh quan có công năng và mục đích sử dụng khác nhau.
Qua những quan sát và điều tra cụ thể, tiến hành nhận xét và đánh giá những giá trị thực tiễn về thẩm mĩ và mục đích sử dụng mà cây hoa mẫu đơn mang đến cho con người. Xuất phát từ mục đích cụ thể trên, đề tài “Thực trạng sử dụng cây mẫu đơn trong trang trí cảnh quan và ứng dụng trong một số mẫu thiết kế” được đặt ra là thực sự cần thiết. Mục đích và yêu cầu 1. Mục đích Điều tra và đánh giá hiện trạng sử dụng các giống hoa mẫu đơn trong trang trí tại các khu vực cảnh quan chức năng khác nhau.
Điều tra và đánh giá hiện trạng hình thức phối kết cây mẫu đơn trong các công trình cảnh quan. Đề xuất giải pháp ứng dụng cây mẫu đơn trong thiết kế cải tạo một số công trình cảnh quan tiêu biểu. Yêu cầu - Thực hiện làm khóa luận theo đúng hướng dẫn. - Có thái độ nghiêm túc, chăm chỉ, tham gia tích cực vào các hoạt động để hiểu và hoàn thiện công trình.
- Phân tích, đánh giá được hiện trạng nơi nghiên cứu. Từ đó nắm được điểm mạnh, điểm yếu và đưa ra những phương án phù hợp. - Thiết kế không gian kiến trúc cảnh quan hợp lý, tạo ra hiệu quả cảnh quan nhất định. Đề xuất cây xanh phù hợp với khí hậu, cảnh quan công viên - Hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật của công trình: Bản vẽ mặt bằng, sơ đồ công năng, mặt cắt, các bản vẽ phối cảnh và lập dự toán công trình 3 PHẦN 2.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu chung về cây mẫu đơn - Vị trí phân loại, nguồn gốc và phân bố. Cây mẫu đơn thuộc bộ Long Đởm (Gentianales), họ Cà Phê (Rubiaceae) và chi Trang (Ixora) (Phạm Hoàng Hộ, 2000) Phát hiện lần đầu tiên cách đây 4000 năm tại các nước từ tiểu lục địa Ấn độ bao gồm Sri Lanka (USDA-ARS, 2017) và Châu Á như Trung Quốc, Tây Tạng (Floridata, 2017). Loài này đã được du nhập và trồng khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới của, được trồng rộng rãi ở Indonesia, Malaysia, Philippines, Việt Nam, Campuchia, Lào và Thái Lan (Ysrael và Van Valkenburg, 1999).
Ban đầu cây dùng làm cảnh trong các khu vườn, sau đó dùng trong tín ngưỡng tôn giáo ở Ấn Độ , là loại hoa linh thiên cho thần, phật. Mẫu đơn đỏ được biết đến là cây bụi có màu sắc hoa đẹp, hoa thường nở thành chùm có màu đỏ và màu vàng là phổ biến nhất. Một bụi cây hoa mẫu đơn có thể cao đến 1,5-2,5 m, lá của cây thường nhỏ, hoa mọc thành chùm ở cuối của mỗi cành nhánh. Chi Ixora bao gồm hơn 500 loài cây bụi và cây nhỏ được tìm thấy trên toàn thế giới chủ yếu ở các khu rừng ẩm ướt (Davis et al.
Mặc dù là loài phi nhiệt đới, chi này tập trung ở châu Á, với số lượng loài cao nhất được ghi nhận ở Đông Nam Á (De Block, 1998). Các loài của chi Ixora được quan tâm đặc biệt vì giá trị trang trí cảnh quan của chúng như cây vườn và là nguồn cung cấp chất chuyển hóa cho ngành dược phẩm (Inouye & cs, 1988). Theo Phạm Hoàng Hộ (2003), tại Việt Nam, có 28 loại cây mẫu đơn bao gồm: Ixora Chinensis, Ixora coccinea L., Ixora coccinea var. caudata Pierre ex Pit., Ixora coccinea var., Ixora rosea Wall., Ixora finlaysoniana Wall., Ixora stricta Roxb., Ixora balansae Pit., Ixora cambodiana Pit., Ixora cephalophora Merr., Ixora polyantha Wight var., Ixora cuneifolia Roxb.
Var varians Pit. Ixora delpyana Pierre ex Pit., Ixora diversifolia 4 Wall., Ixora dongnaiense Perre ex Pit., Ixora eugenoides Pierre ex Pit., Ixora flavescens Pierre ex Pit., Ixora flexilis Pierre, Ixora grandifolia Zoll &Mor., Ixora hainanensis Merr. Ở châu Á, hoa mẫu đơn rất được ưa chuộng trong ứng dụng thiết kế, trang trí cảnh quan trong sân vườn một số nước nổi tiếng như Thái Lan và Nhật Bản. Cây không chỉ mang lại giá trị về thẩm mĩ sử dụng đa dạng trong các loại công trình như: cảnh quan đường phố, cảnh quan dân cư, cảnh quan công viên, cảnh quan khu đô thị, cảnh quan trường học, cảnh quan khu tâm linh,…, bên cạnh đó, sau này khi y học các nước phát triển, người ra còn tìm ra công dụng chữa bệnh của cây hoa mẫu đơn với công dụng giải độc, tiêu nhọt, mụn, lỡ niệu, khu phong và một số công dụng khác.
Hình ảnh hoa của cây mẫu đơn đỏ - Tình hình nghiên cứu, sản xuất hoa mẫu đơn ở trên thế giới Hoa mẫu đơn được tìm thấy ở Brazil vào năm 1809, và tại đây loài hoa này đã trở thành một loại cây cảnh phổ biến (Hottz và cộng sự, 2007) Mẫu đơn là một loại cây bụi thường xanh, hoa nở quanh năm, phát triển tốt có nguồn gốc từ Ấn Độ và Sri Lanka. Nó được tìm thấy trên toàn thế giới ở các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Ở Rajasthan ở Ấn Độ, hoa mẫu đơn được tìm thấy trong các khu vực rừng và các hom đường (DOMAP, 2016); ở Florida, loài này được quan sát dọc theo ven đường, cánh đồng nông nghiệp hoặc bụi rậm 5 (Gann & cs. Tại Colombia (Medellin; Mutata), mẫu đơn được trồng trong các khu vực sau: rừng ẩm ướt trước núi và rừng ẩm cận nhiệt đới.
Ở Ecuador, nó được trồng ở các vùng ven biển ở độ cao từ 0 đến 500 m (Vườn Bách thảo Missouri, 2017). Nhìn chung mẫu đơn được tìm thấy ở đất trồng trọt, đồng bằng, vùng cây bụi, rừng cây và vườn (Bách khoa toàn thư về sự sống, 2017) Hoa mẫu đơn phát triển tốt trong môi trường có ánh nắng đầy đủ và bóng râm nhẹ đến vừa phải. Nó cạnh tranh tốt với cây bụi và thảo mộc nhưng không cạnh tranh tốt với cỏ rậm rạp. Mẫu đơn phát triển tốt trên tất cả các loại đất có kết cấu nếu đủ ẩm và thoát nước tốt.
Loài này trở nên úa lá trong điều kiện kiềm (Gilman, 1999); phát triển tốt trên đất giàu axit (pH 5,0-5,5) được tưới nước tốt nhưng thoát nước tốt Các loài mẫu đơn có khả năng chịu mặn trung bình, nhưng hoàn toàn không chịu được đất kiềm, khiến lá bị úa. Cây tiếp xúc với nhiều ánh nắng mặt trời lá sẽ phát triển tốt hơn và ra nhiều hoa hơn. Phù hợp phát triển trong môi trường đất có độ ẩm cao và ẩm, tơi xốp, thoát nước tốt, có nhiều chất hữu cơ. Hoa mẫu đơn phát triển mạnh dưới ánh nắng mặt trời đầy đủ trong đất chua ẩm, có khả năng thoát nước tốt, đồng thời, có thể chịu được ánh sáng đến bóng râm vừa phải, khả năng chịu hạn trung bình (Gilman, 1999).
Tình hình nghiên cứu, sản xuất hoa mẫu đơn trong nước Theo Đào Minh Khuyến (1996), cây mẫu đơn (miền Nam gọi là cây Bông trang) thông thường có hoa màu đỏ, giống hoa màu vàng và màu trắng. Giống hoa màu đỏ thấp cây, hoa nhỏ gọi là đơn Thái Lan, giống hoa to gọi là giống Nhật Bản song nó có chung một nguồn gốc, đều thuộc họ cà phê (Rubiaceae) Theo Trần Hợp (2000) và Lê Văn Bé (2011), cây bông trang được phân loại với các giống chính sau đây: đơn đỏ, đơn lùn, đơn Thái (Ixora coccinea), đơn Ấn (Ixora undulata), đơn trắng (Ixora finlaysoniana), đơn vàng (Ixora chinensis), đơn vàng cam (Ixora javanica), đơn hồng (Ixora rosea).