Mở đầu Chƣơng 1:Cơ sở lý luận về hình thức học nhóm của sinh viên. Chƣơng 2:Thực trạng hình thức tổ chức học tập theo nhóm của sinh viên trƣờng Đại học sƣ phạm kỹ thuật TP.HCM Chƣơng 3:Giải pháp nâng cao hiệu quả hình thức tổ chức học tập theo nhóm tại trƣờng ĐH Sƣ phạm kỹ thuât TP Hồ Chí Minh Kết luận và kiến nghị xiii Luan van CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC HỌC TẬP THEO NHÓM CỦA SINH VIÊN 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1.1 Các nghiên cứu về hoạt động nhóm trên thế giới Charles Darwin, cha đẻ của thuyết tiến hóa đã nói rằng: “Trong lịch sử lâu dài của loài ngƣời (và cả loài vật nữa), những ai học đƣợc cách cộng tác và ứng biến tài tình nhất sẽ sinh tồn”.[39] Trong thời đại ngày nay,con ngƣời càng cần đƣợc học và rèn luyện cách cộng tác với ngƣời khác.Sự cộng tác chứ không phải chỉ có nổ lực cá nhân mới đem lại những thành tựu to lớn.Nhiều nghiên cứu cũng đã chứng minh hiệu quả của việc học hợp tác nhóm, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục. Đầu thế kỷ XIX, Joseph Lancaster và Andrew Bell thực nghiệm và triển khai thành công học tập hợp tác nhóm ở Anh.Theo Joseph Lancaster và Andrew Bell hình thức nhóm trong học tập phát huy tinh thần chia sẻ và làm cho việc học không bao giờ nhàm chán hơn là học sinh chỉ ngồi một chổ, lắng nghe bài giảng và thực hiện những nhiệm vụ học tập chỉ mang tính cá nhân.Jakiel trong tác phẩm “Học tập theo nhóm ở trƣờng học” nêu bật vai trò của hình thức học tập nhóm, cách thức tổ chức và tiến hành cũng nhƣ các biện pháp tạo nhóm.Tác giả cho rằng học nhóm là hình thức dạy và học khơi gợi và tích cực hóa sức mạnh ngƣời học.Makerenko đƣa ra nguyên tắc “giáo dục trong tập thể và bằng tập thể”.Quan điểm của ông là đƣa cá nhân vào trong một tập thể, rồi giáo duc cá nhân đó thông qua các hoạt động của tập thể.Các cá nhân trong tập thể có thể tự hổ trợ và giáo dục lẫn nhau.Nhờ đó mà sự thấu hiểu, hợp tác, làm việc nhóm.đƣợc hình thành và phát triển.Hình thức giáo dục trong tập thể sẽ giúp cho ngƣời đƣợc giáo dục có cơ hội để hoàn thiện nhân cách cao hơn so với giáo dục cá nhân.Vì trong tập thể, học sinh không chỉ chịu sự giáo dục của nhà giáo dục mà còn chịu sự giáo dục, tác động của những ngƣời khác.Nhờ đó, các em hổ trợ lẫn nhau để đạt đƣợc kết quả giáo dục nhanh và tốt hơn.[1] 1 Luan van Thuyết học tập mang tính xã hội của Albert Bandura đề cao vai trò của quá trình hợp tác cá nhân.Theo đó, khi các các nhân làm việc cùng nhau hƣớng tới mục tiêu chung thì sự phụ thuộc lẫn nhau thúc đẩy họ hoạt động tích cực hơn để giúp nhóm,và qua đó giúp chính bản thân đạt đến thành công.Hơn nữa nhóm cũng tìm cách giúp đỡ những thành viên của nhóm.Dựa trên thuyết học tập xã hội R.Slavin và Stalling& Stipek (1986) đã thực nghiệm và chứng minh nhiều mô hình học tập nhóm đem lại hiệu quả cao so với các học truyền thống nhƣ: học cùng nhau(Learning Together); tổ học tập hợp tác(Student Team Achievement Divisions- STAD); tổ hỗ trợ cá nhân (Student Team Assisted Individualization-STAI).419] Trong cuốn “Dân chủ và giáo dục”, John Dewey khẳng định rằng nhà trƣờng phải là một bộ phận của xã hội gắn với đời sống bằng một chƣơng trình học tập có hoạt động.15]Đó là chƣơng trình học tập mà ngƣời học đƣợc làm việc chung để học cách sống hòa hợp, đƣợc chia sẻ kinh nghiệm và đƣợc giao tiếp với nhau.Ảnh hƣởng của J.Deway lan khắp nền giáo dục và văn hóa nƣớc Mỹ.Lý thuyết của ông dƣợc áp dụng trong mô hình học tập ở nhiều trƣờng học ở Hoa Kỳ.Hình thức học chủ yếu ở đây là học sinh đƣợc cùng nhau làm đề tài, làm dự án theo nhóm (project-based learning), giải quyết vấn đề dựa nhiều trên kinh nghiệm thực tiễn của học sinh (problem-based learning).Và trong các hoạt động nhóm, trƣởng nhóm đƣợc thay đổi luân phiên,mọi ngƣời đều bình đẳng và có trách nhiệm ngang nhau,qua đó thể hiện cách thức chia sẻ quyền tự chủ và tự quyết.135] Ngoài các nghiên cứu trên còn rất nhiều các kết quả và công trình khoa học đánh giá về hình thức học nhóm có thể kể đến nhƣ: -David W. Johnson và Roger T.
Johnson:Học tập tập thể và cá nhân (Learning Together and Alone).Qua khảo sát và nghiên cứu 193 trƣờng hợp và nhận thấy:trong hình thức tổ chức học tập theo nhóm thì học sinh học hỏi đƣợc nhiều hơn so với cách học truyền thống. 2 Luan van - Raja Roy Singh: “Nền giáo dục cho thế kỷ XXI: Những triển vọng của Châu Á - Thái Bình Dƣơng” (Educationfor the twenty-first century:asia-pacific perspectives-1991). -Lustenbrger, Werner: “Việc học theo nhóm” (1953) Kết luận:Tóm lại xu hướng của các nghiên cứu trên đều nhấn mạnh đến vai trò và tầm quan trọng của hình thức học tập theo nhóm về mặt tâm lý, xã hội và sư phạm.Các nghiên cứu chỉ ra rằng: Về mặt tâm lý hoạt động nhóm tạo động lực, kích thích tinh thần học tập, trí nhớ, tư duy…Về mặt sư phạm hoạt động nhóm giúp giáo viên có cơ hội gần gủi và sửa sai cho từng học sinh khi đã khảo sát chung nhóm;Về mặt xã hội, học nhóm góp phần giảm bớt sự xung đột, căng thẳng trong xã hội và rèn luyện được các kỹ năng sống .Tuy nhiên các nghiên cứu chỉ ra các lý thuyết tổ chức nhưng đề cập nhiều đến thực trạng hình thức tổ chức học tập theo nhóm trong thức tế giảng dạy được vận dụng như thế nào.2 Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam Trong báo cáo “Những quan sát về giáo dục Đại học” đề trình cho Quỹ giáo dục Việt Nam đã nêu lên một số vấn đề trong giảng dạy và học tập ở bậc đại học.Cụ thể: Giảng dạy không hiệu quả, quá phụ thuộc vào thuyết trình và ít sử dụng các hình thức dạy học tích cực.Thiếu nhấn mạnh đến sự phát triển các kỹ năng thông thƣờng và nghề nghiệp nhƣ làm việc nhóm, giao tiếp,giải quyết vấn đề,sáng kiến…Đồng thời bản báo cáo cũng nêu những cách thức đổi mới và phát triển,trong đó có đề xuất kết hợp chiến lƣợc học tập chủ động vào các buổi thảo luận nhóm, hỏi đáp học nhóm, học nhóm theo dự án…[27, tr.11] Theo nhóm tác giả Nguyễn Thành Hải, Phùng Thúy Phƣợng, Đồng Thị Bích Thủy, trong học tập không phải mọi tri thức, kỹ năng, thái độ đều đƣợc hình thành bằng những hoạt động độc lập cá nhân.Cần tạo mối quan hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đƣờng chiếm lĩnh kiến thức bằng các hoạt động nhóm. Thông qua thảo luận nhóm, tranh luận nhóm, ý kiến mỗi cá nhân đƣợc bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ, qua đó ngƣời học nâng mình lên một trình độ mới.Điều này phù hợp với môi trƣờng thực tế sau này khi sinh viên đã tốt nghiệp và đi làm.[19] Đồng quan 3 Luan van điểm trên tác giả Đặng Danh Ngọc cho rằng làm việc là nhóm cần thiết để rèn luyện cho sinh viên kỹ năng giải giải quyết vấn đề, khả năng lắng nghe và tập hợp đƣợc ý tƣởng sáng tạo.
Ngoài ra còn có các nghiên cứu khác về học nhóm nhƣ: Vũ Thị Kim Trinh: “Tổ chức hoạt động “nhóm ghép đôi” nhằm rèn luyên kỹ năng dạy học cho sinh viên”, PGS. Bùi Loan Thùy: “Tăng cường giáo dục rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm cho sinh viên-yêu cầu cấp bách của đổi mới giáo dục đại học”cùng nhiều nghiên cứu khác [3]. Nhìn chung, các nghiên cứu đề cập về thực trạng giảng dạy và học tập ở bậc đại học và đề xuất những hình thức dạy và học hiệu quả khi học tập theo tín chỉ.Trong đó các tác giả chủ yếu nhấn mạnh đến tầm quan trọng và cần thiết của hình thức tổ chức tập theo nhóm để phát huy tính tích cực, chủ động cũng như rèn luyện các kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên.Tuy nhiên trên thực tế hình thức tổ chức học tập theo nhóm của sinh viên có nhiều hạn chế mà các nghiên cứu chưa đề cập hết được, một số thực nghiệm chưa đánh giá được mức độ áp dụng, nội dung học nhóm, mức độ tích cực, sự hài lòng, chất lượng hiệu quả của hoạt động nhóm qua các yếu tố như sự liên kết và phối hợp hoạt động nhóm,việc rèn luyện các kỹ năng….cũng như chưa làm nổi bật các biện pháp nâng cao chất lượng hiệu quả của hình thức tổ chức học tập theo nhóm.2 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm về hình thức tổ chức dạy học Có nhiều quan điểm khác nhau về HTTCDH: -“Hình thức tổ chức dạy học đƣợc hiểu là cách tổ chức sắp xếp hoat động dạy học theo một trật tự và chế độ nhất định nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học”.Đ Nhikanrop trong “ Các vấn đề giáo dục Đại học”:“Hình thức tổ chức dạy học là cách thức tác động qua lại giữa ngƣời dạy và ngƣời học, trong đó nội dung, phƣơng pháp dạy học đƣợc thực hiện” 4 Luan van -Theo hai tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức “Hình thức tổ chức dạy học là hình thức hoạt động dạy học đƣợc tổ chức theo trật tự và chế độ nhất định nhằm thực hiện nhiệm vụ dạy học đại học đã quy định.Trong đó có sự thể hiện thống nhất giữa mục đích, nội dung, phƣơng pháp và phƣơng tiện dạy học đại học”.138] Kết luận:Nhƣ vây hình thức tổ chức dạy học đƣợc xác định tùy thuộc và các yếu tố có thể nhận diện qua quan sát bên ngoài. + Mục đích, nhiệm vụ dạy học +Chế độ làm việc, mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh; quan hệ giữa học sinh với nhau +Thành phần và số lƣợng ngƣời học +Thời gian và không gian diễn ra quá trình dạy học, cơ sở vật chất, thiết bị kĩ thuật phục vụ cho quá trình dạy học +Dạng hoạt động và cách sắp xếp, cấu trúc, chỉ đạo của giáo viên phù hợp với mục đích sƣ phạm.
Trong hình thức tổ chức dạy học, yếu tố tổ chức là cực kì quan trọng, bởi nó phản ánh trình tự sắp xếp tƣơng hỗ và sự liên hệ qua lại giữa các yếu tố. Sự khác biệt giữa hình thức tổ chức dạy học và phƣơng pháp dạy học thể hiện ở việc phƣơng pháp dạy học đƣợc nhận diện qua hoạt động của thầy, hoạt động của trò và mục tiêu dạy học, chúng ta phải trực tiếp dự ở trong môi trƣờng học tập mới có thể nhận diện đƣợc.