Thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam giai đoạn hiện nay

Bài viết phân tích thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, nêu rõ cơ hội và thách thức.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Thực Trạng Thu Hút Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2. Các hình thức chủ yếu của đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam
• 1.3. Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với phát triển kinh tế
• 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1988-2018
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI VIỆT NAM
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tình Hình Thu Hút FDI Tại Việt Nam Mới Nhất

Việt Nam đã và đang khẳng định vị thế là một điểm đến hấp dẫn cho vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Chính sách mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút FDI Việt Nam, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội. Nguồn vốn FDI không chỉ bổ sung nguồn lực tài chính mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ và gia tăng kim ngạch xuất khẩu. Theo tài liệu gốc, FDI giúp "thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tăng năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ, gia tăng kim ngạch xuất khẩu". Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, FDI cũng đặt ra những thách thức về cơ chế chính sách, luật pháp, quy hoạch, cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực.

1.1. Vai trò của FDI trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam

FDI đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đầu tư nước ngoài giúp giải quyết vấn đề khan hiếm vốn, tạo việc làm và cung cấp công nghệ hiện đại. Đồng thời, nó thúc đẩy sản xuất hàng hóa chất lượng cao, góp phần vào công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Tăng trưởng kinh tế nhờ FDI còn kéo theo sự phát triển của các ngành công nghiệp phụ trợ và dịch vụ liên quan. Nhờ có FDI, Việt Nam đã có thể hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế toàn cầu, nâng cao vị thế cạnh tranh trên trường quốc tế. Nguồn vốn FDI là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Theo tài liệu gốc: “Đầu tư trực tiếp nước ngoài đã được xem như là một yếu tố cần thiết ở mỗi quốc gia để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế”.

1.2. Các lĩnh vực then chốt thu hút vốn đầu tư nước ngoài

Các lĩnh vực then chốt thu hút vốn đầu tư nước ngoài bao gồm công nghiệp chế biến, chế tạo, bất động sản, dịch vụ logistics và công nghệ thông tin. Công nghiệp chế biến, chế tạo là lĩnh vực FDI lớn nhất, tạo ra nhiều việc làm và đóng góp đáng kể vào xuất khẩu. Bất động sản thu hút vốn đầu tư nhờ tiềm năng tăng trưởng và nhu cầu nhà ở cao. Dịch vụ logistics phát triển theo sự tăng trưởng của thương mại quốc tế. Công nghệ thông tin được đầu tư mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi số của nền kinh tế. Các lĩnh vực này thu hút FDI vì Việt Nam có lợi thế về chi phí lao động cạnh tranh, vị trí địa lý thuận lợi và chính sách ưu đãi đầu tư.

II. Phân Tích Thực Trạng Thu Hút FDI ở Việt Nam Hiện Nay

Thực trạng thu hút FDI ở Việt Nam hiện nay cho thấy sự tăng trưởng ổn định, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Tình hình FDI năm 2023-2024 cho thấy sự phục hồi sau đại dịch COVID-19, với nhiều dự án lớn được triển khai. Tuy nhiên, cạnh tranh thu hút FDI từ các nước trong khu vực ngày càng gay gắt. Việt Nam cần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng để duy trì lợi thế cạnh tranh. Báo cáo FDI cho thấy cần có sự điều chỉnh chính sách để thu hút các dự án đầu tư chất lượng cao, công nghệ tiên tiến và thân thiện với môi trường.

2.1. Xu hướng FDI vào Việt Nam theo ngành và địa phương

Xu hướng FDI vào Việt Nam cho thấy sự phân hóa theo ngành và địa phương. Các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn chiếm ưu thế, nhưng có sự gia tăng đầu tư vào các ngành công nghệ cao, năng lượng tái tạo và dịch vụ. Các địa phương có cơ sở hạ tầng tốt, chính sách ưu đãi và nguồn nhân lực chất lượng cao thu hút được nhiều vốn FDI hơn. Các khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển tiếp tục là điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh để đảm bảo phân bổ FDI đồng đều giữa các vùng miền, tránh tình trạng tập trung quá mức ở một số địa phương.

2.2. Đánh giá Hiệu quả FDI đối với tăng trưởng kinh tế

Hiệu quả FDI đối với tăng trưởng kinh tế là không thể phủ nhận. FDI đóng góp vào tăng trưởng GDP, tăng kim ngạch xuất khẩu, tạo việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Tuy nhiên, cần đánh giá kỹ lưỡng các tác động khác của FDI, như tác động đến môi trường, xã hội và an ninh quốc phòng. Cần có các biện pháp kiểm soát và quản lý FDI hiệu quả để đảm bảo phát triển bền vững. FDI cần được định hướng vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, thân thiện với môi trường và đóng góp vào phát triển xã hội.

III. Cơ Hội FDI và Thách Thức FDI tại Việt Nam trong Tương Lai

Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội FDI và thách thức FDI trong tương lai. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam tham gia mở ra nhiều cơ hội tiếp cận thị trường và thu hút FDI. Tuy nhiên, cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, yêu cầu Việt Nam phải cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các thách thức bao gồm sự thay đổi của chuỗi cung ứng toàn cầu, yêu cầu về phát triển bền vững và sự thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, Việt Nam cần có chiến lược thu hút FDI phù hợp.

3.1. Tận dụng lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do FTA

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) mang lại nhiều lợi thế cho Việt Nam trong việc thu hút FDI. Các FTA giúp giảm thiểu rào cản thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài. Để tận dụng lợi thế từ các FTA, Việt Nam cần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, cải thiện cơ sở hạ tầng và tạo môi trường đầu tư minh bạch, ổn định. Các doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và khai thác các cơ hội từ các FTA để thúc đẩy xuất khẩu và thu hút FDI.

3.2. Đối phó với những tác động tiêu cực từ FDI

Bên cạnh những lợi ích, FDI cũng có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, xã hội và an ninh quốc phòng. Để đối phó với những tác động tiêu cực này, Việt Nam cần có các biện pháp kiểm soát và quản lý FDI hiệu quả. Cần có các quy định chặt chẽ về bảo vệ môi trường, đảm bảo quyền lợi của người lao động và ngăn chặn các hoạt động đầu tư có nguy cơ gây hại đến an ninh quốc gia. Cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm trong lĩnh vực FDI.

IV. Chính Sách FDI Giải Pháp Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài

Để tăng cường thu hút FDI, Việt Nam cần có các chính sách FDI phù hợp. Các chính sách cần tập trung vào cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng. Cần có các chính sách ưu đãi đặc biệt cho các dự án đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên, công nghệ cao và thân thiện với môi trường. Đồng thời, cần tăng cường xúc tiến đầu tư và quảng bá hình ảnh Việt Nam là điểm đến đầu tư hấp dẫn.

4.1. Hoàn thiện khung pháp lý và cải cách thủ tục hành chính

Việc hoàn thiện khung pháp lý và cải cách thủ tục hành chính là yếu tố then chốt để cải thiện môi trường đầu tư và thu hút FDI. Cần rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến đầu tư, đảm bảo tính minh bạch, ổn định và dễ thực hiện. Cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm thiểu thời gian và chi phí cho các nhà đầu tư. Cần xây dựng hệ thống thông tin đầu tư trực tuyến, cung cấp đầy đủ và kịp thời các thông tin cần thiết cho các nhà đầu tư.

4.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng là hai yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút FDI. Cần đầu tư vào giáo dục, đào tạo nghề và nâng cao trình độ ngoại ngữ cho người lao động. Cần phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, điện, nước, viễn thông và logistics. Cần có các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào đào tạo nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng.

V. Giải Pháp Thu Hút FDI Bí Quyết Để Việt Nam Thành Công Hơn

Để thu hút FDI hiệu quả hơn, Việt Nam cần triển khai các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp cần tập trung vào việc tạo dựng môi trường đầu tư cạnh tranh, xây dựng thương hiệu quốc gia, tăng cường hợp tác quốc tế và đảm bảo phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong việc triển khai các giải pháp thu hút FDI. Theo tài liệu gốc, cần: "Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút FDI vào Việt Nam trong thời gian tới."

5.1. Xây dựng thương hiệu quốc gia và tăng cường xúc tiến đầu tư

Việc xây dựng thương hiệu quốc gia và tăng cường xúc tiến đầu tư là hai yếu tố quan trọng để nâng cao hình ảnh và thu hút FDI. Cần xây dựng thương hiệu Việt Nam là điểm đến đầu tư an toàn, ổn định và hấp dẫn. Cần tăng cường xúc tiến đầu tư ở các thị trường trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên. Cần tổ chức các sự kiện xúc tiến đầu tư quy mô lớn, mời các nhà đầu tư tiềm năng đến Việt Nam khảo sát và tìm hiểu cơ hội đầu tư.

5.2. Phát triển chuỗi cung ứng và liên kết doanh nghiệp trong nước

Việc phát triển chuỗi cung ứng và liên kết doanh nghiệp trong nước là yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng và lan tỏa lợi ích từ FDI. Cần có các chính sách khuyến khích các doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp FDI. Cần hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực sản xuất, quản lý và công nghệ để đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp FDI. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp FDI liên kết với các doanh nghiệp trong nước.

VI. Triển Vọng FDI 2024 Dự Báo và Đề Xuất Chính Sách

Triển vọng FDI 2024 cho thấy sự phục hồi và tăng trưởng ổn định, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Dự báo FDI vào Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trưởng, nhưng với tốc độ chậm hơn so với các năm trước. Để đạt được mục tiêu thu hút FDI, Việt Nam cần có các chính sách phù hợp. Cần tập trung vào việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển cơ sở hạ tầng và thúc đẩy liên kết doanh nghiệp. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư.

6.1. Các ngành tiềm năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài năm 2024

Năm 2024, các ngành tiềm năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài bao gồm công nghệ thông tin, năng lượng tái tạo, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch và dịch vụ logistics. Các ngành này có tiềm năng tăng trưởng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường và phù hợp với định hướng phát triển của Việt Nam. Cần có các chính sách ưu đãi đặc biệt cho các dự án đầu tư vào các ngành này.

6.2. Đề xuất các giải pháp chính sách để thúc đẩy FDI bền vững

Để thúc đẩy FDI bền vững, cần có các giải pháp chính sách đồng bộ và toàn diện. Cần tập trung vào việc bảo vệ môi trường, đảm bảo quyền lợi của người lao động và thúc đẩy phát triển xã hội. Cần có các quy định chặt chẽ về quản lý FDI, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm trong lĩnh vực FDI.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sau hơn 30 năm thực hiện đường lối Đổi mới và chính sách mở cửa kể từ khi ban hành Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987, khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Nguồn vốn FDI đóng vai trò bổ sung vốn đầu tư toàn xã hội, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đổi mới công nghệ, gia tăng kim ngạch xuất khẩu và giải quyết việc làm. Tuy nhiên, bên cạnh các tác động tích cực, hoạt động thu hút FDI cũng bộc lộ nhiều hạn chế về cơ chế chính sách, quy hoạch ngành nghề, chất lượng chuyển giao công nghệ, liên kết kinh tế nội địa và vấn đề môi trường. Từ bối cảnh thực tiễn đó, tác giả thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài: "Thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam giai đoạn hiện nay".

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là đánh giá thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Để đạt được mục đích này, tác giả xác định 3 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về thu hút FDI.
2. Phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút FDI tại Việt Nam cũng như các kết quả đạt được trong thu hút FDI.
3. Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường thu hút FDI vào Việt Nam trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Tập trung thu thập và phân tích dữ liệu trong giai đoạn 1988 - 2018.
• Phạm vi không gian: Lãnh thổ Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào hoạt động thu hút dòng vốn FDI, đánh giá tác động kinh tế - xã hội và đề xuất các giải pháp thu hút vốn.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các khái niệm chuẩn mực về đầu tư và đầu tư trực tiếp nước ngoài:

• Khái niệm đầu tư: Tác giả phân tích đầu tư theo nghĩa rộng (sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để thu về kết quả lớn hơn trong tương lai), nghĩa hẹp, quy định tại Luật Đầu tư 2005 và khái niệm "đầu tư kinh doanh" theo Luật Đầu tư 2014.
• Khái niệm FDI: Được tiếp cận qua các định nghĩa của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ủy ban Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), khẳng định bản chất FDI là mối quan hệ đầu tư dài hạn gắn liền với quyền quản lý, kiểm soát của nhà đầu tư nước ngoài tại doanh nghiệp sở tại.
• Các hình thức FDI chủ yếu: Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC), Doanh nghiệp liên doanh, Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, và Đối tác công - tư (PPP) với 5 mô hình cụ thể (Franchise, DBFO, BOT, BTO, BOO).
• Tác động và nhân tố ảnh hưởng: Hệ thống hóa tác động hai chiều của FDI (đối với nước tiếp nhận và nước đầu tư) cùng 7 nhóm nhân tố ảnh hưởng: môi trường chính trị, chính sách kinh tế, hệ thống pháp luật, thủ tục hành chính, cơ sở hạ tầng, hệ thống thông tin, và khả năng tiếp nhận đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm:

• Phương pháp thống kê
• Phương pháp tổng hợp
• Phương pháp tham khảo tài liệu
• Phương pháp phân tích và so sánh

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các cơ quan quản lý và tổ chức thống kê chính thức: Tổng cục Thống kê (Niên giám Thống kê 2017, Tổng điều tra lao động việc làm 2017), Cục Đầu tư nước ngoài thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Hải quan, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Các vấn đề lý luận cơ bản về đầu tư trực tiếp nước ngoài

Chương 1 tập trung làm rõ các khái niệm nền tảng, bản chất, phân loại và cơ chế vận hành của dòng vốn FDI trong nền kinh tế.

Tác giả phân tích chi tiết ưu điểm và hạn chế của từng hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài:

• Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC): Phân chia lợi nhuận hoặc sản phẩm mà không thành lập pháp nhân mới; ưu điểm là giữ quyền quản lý dự án cho nước sở tại, nhưng hạn chế trong việc tiếp nhận công nghệ mới.
• Doanh nghiệp liên doanh: Giúp nước sở tại tiếp nhận vốn, công nghệ và chia sẻ rủi ro; tuy nhiên dễ nảy sinh mâu thuẫn quản trị do tỷ lệ vốn góp của bên tiếp nhận thường thấp.
• Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài: Nhà đầu tư hoàn toàn độc lập trong điều hành, nước sở tại thu thuế ngay nhưng gặp khó khăn trong việc tiếp nhận công nghệ và kiểm soát hoạt động.
• Đối tác công - tư (PPP): Phối hợp công - tư trong phát triển hạ tầng và dịch vụ công qua các mô hình Franchise, DBFO, BOT, BTO, BOO.

Về mặt tác động, chương này phân tích quy luật dòng vốn FDI đối với nước tiếp nhận: Đầu tư trực tiếp nước ngoài $\rightarrow$ Sản xuất hàng hóa $\rightarrow$ Tăng sản lượng $\rightarrow$ Tăng thu nhập $\rightarrow$ Tăng tiết kiệm $\rightarrow$ Tăng đầu tư. Đối với nước đi đầu tư, FDI là phương thức mở rộng thị trường, cắt giảm chi phí sản xuất, tìm kiếm nguồn nguyên liệu thô giá rẻ và đổi mới công nghệ. Đồng thời, chương 1 xác lập khung phân tích 7 nhân tố quyết định khả năng thu hút FDI của một quốc gia.

Chương 2: Thực trạng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam giai đoạn 1988 - 2018

Chương 2 cung cấp bức tranh toàn cảnh về hoạt động FDI tại Việt Nam trong suốt 30 năm thông qua hệ thống số liệu thống kê chi tiết.

1. Quy mô vốn và dự án:

• Tính từ năm 1988 đến hết năm 2017, cả nước có 26.746 dự án được cấp phép với tổng vốn cấp mới đạt 378.698,7 triệu USD, vốn thực hiện đạt 171.300,5 triệu USD.
• Lũy kế đến ngày 20/09/2018, cả nước có 26.646 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 334 tỷ USD, vốn thực hiện đạt 185,62 tỷ USD (đạt tỷ lệ 55,5%).
• Năm 2018, tổng vốn đăng ký cấp mới, tăng thêm và góp vốn mua cổ phần đạt 35,46 tỷ USD (bằng 98,8% so với năm 2017); vốn giải ngân đạt mức kỷ lục 19,1 tỷ USD (tăng 9,1% so với năm 2017).

2. Cơ cấu thu hút FDI theo ngành, lĩnh vực (Lũy kế đến 31/12/2017):

Ngành, lĩnh vực	Mã hiệu	Số dự án	Tổng vốn đăng ký (Triệu USD)	Tỷ trọng vốn (%)
Công nghiệp chế biến, chế tạo	C	12.460	186.514,2	58,4%
Kinh doanh bất động sản	L	639	53.226,0	16,6%
Sản xuất, phân phối điện, khí đốt, nước nóng...	D	115	20.820,9	6,5%
Dịch vụ lưu trú và ăn uống	I	644	12.004,2	3,8%
Xây dựng	F	1.481	10.846,5	3,4%
Bán buôn, bán lẻ; sửa chữa ô tô, mô tô...	G	2.805	6.200,0	1,9%
Khai khoáng	B	105	4.876,0	1,5%
Vận tải, kho bãi	H	666	4.646,7	1,5%
Nông, lâm nghiệp và thủy sản	A	511	3.521,2	1,1%
Công nghệ thông tin và truyền thông	J	1.653	3.336,5	1,0%
Hoạt động chuyên môn, KH&CN	M	2.478	3.096,3	1,0%
Các ngành còn lại	-	1.346	10.524,6	3,3%
Tổng cộng	-	24.803	319.613,1	100%

Nguồn: Tổng hợp từ Niên giám Thống kê 2017 - Tổng cục Thống kê.

3. Cơ cấu phân bổ FDI theo vùng kinh tế (Lũy kế đến 31/12/2017):

Vùng kinh tế	Số dự án cấp mới (2017)	Tổng vốn đăng ký (Triệu USD)
Đông Nam Bộ	1.320	13.410,7
Đồng bằng sông Hồng	998	12.059,1
Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung	155	7.278,6
Đồng bằng sông Cửu Long	139	2.718,5
Trung du và miền núi phía Bắc	118	1.528,7
Tây Nguyên	11	157,6

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu Tổng cục Thống kê năm 2017.

4. Cơ cấu theo đối tác đầu tư:

• Đến năm 2017 có 74 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án còn hiệu lực (hoặc 112 đối tác theo phạm vi mở rộng). Các nước châu Á chiếm trên 76,5% số dự án và 69,8% tổng vốn đăng ký; châu Âu chiếm 10% số dự án và 16,7% vốn; châu Mỹ chiếm 6% số dự án và 6% vốn (riêng Hoa Kỳ chiếm 4,5% số dự án và 3,7% vốn).
• Các đối tác dẫn đầu: Hàn Quốc đứng thứ nhất với 57.861,7 triệu USD (18,1% tổng vốn); Nhật Bản đứng thứ hai với 49.307,3 triệu USD (15,4% tổng vốn, 3.607 dự án); Singapore đứng thứ ba với 42.540,7 triệu USD (13,3% tổng vốn, 1.973 dự án); Quần đảo Virgin thuộc Anh đạt 22.535,2 triệu USD (744 dự án).

5. Đóng góp kinh tế - xã hội:

• Tăng trưởng và ngân sách: Tỷ trọng FDI trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng từ gần 15% (2005) lên 23,7% (2017). Đóng góp vào ngân sách nhà nước tăng từ 1,8 tỷ USD (1994-2000) lên 14,2 tỷ USD (2001-2010), 23,7 tỷ USD (2011-2015, ~14% tổng thu ngân sách), và đạt gần 8 tỷ USD năm 2017 (14,46% tổng thu ngân sách).
• Thương mại quốc tế: Năm 2018, kim ngạch xuất khẩu của khu vực FDI đạt 175,52 tỷ USD, chiếm 71,7% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Trong 10 tháng năm 2018, khối FDI xuất siêu 25,8 tỷ USD (xuất khẩu 142,80 tỷ USD, nhập khẩu 116,99 tỷ USD), đóng góp quyết định vào mức xuất siêu 7,2 tỷ USD của cả nước.
• Lao động: Số lao động trực tiếp trong khu vực FDI tăng từ 330 nghìn người (1995) lên gần 4 triệu người vào cuối năm 2017 (chiếm 26% lao động khu vực doanh nghiệp), cùng 5 - 6 triệu lao động gián tiếp. 72% lao động FDI dưới 35 tuổi; 57% doanh nghiệp FDI có tổ chức đào tạo cho người lao động.
• Điển cứu Tập đoàn Samsung: Khởi đầu năm 2008 với 670 triệu USD tại Bắc Ninh (SEV), sau 10 năm tổng vốn đầu tư tăng gần 26 lần lên trên 17,3 tỷ USD với 6 nhà máy và 1 Trung tâm Nghiên cứu & Phát triển (SEV Bắc Ninh, SEVT Thái Nguyên, SEHC TP. Hồ Chí Minh, SVMC).

6. Hạn chế và nguyên nhân:

• Hạn chế: Công nghệ chuyển giao chủ yếu là gia công, lắp ráp; nguy cơ nhập khẩu máy móc cũ gây ô nhiễm; hiện tượng chuyển giá, trốn thuế; liên kết với doanh nghiệp trong nước yếu (phía Việt Nam tham gia liên doanh chủ yếu là DNNN chiếm 98% vốn và 92% số dự án nhưng chỉ góp vốn bằng quyền sử dụng đất nên tỷ lệ thấp).
• Xếp hạng GCI (WEF): Trụ cột Sức khỏe đạt 81 điểm (hạng 68/140), Quy mô thị trường 71 điểm (hạng 29), Ổn định vĩ mô 75 điểm (hạng 64); tuy nhiên Năng lực sáng tạo thấp nhất với 33 điểm (hạng 82), Thị trường sản phẩm xếp thứ 102, Năng động kinh doanh xếp thứ 101, Kỹ năng xếp thứ 97, Thể chế xếp thứ 94 và Ứng dụng CNTT xếp thứ 95.

Chương 3: Một số biện pháp tăng cường thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Việt Nam

Chương 3 đề xuất định hướng và các giải pháp can thiệp chính sách cho giai đoạn tiếp theo:

• Mục tiêu và định hướng: Thực hiện Chiến lược thu hút FDI thế hệ mới 2021 - 2030, tầm nhìn 2050; ưu tiên nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ, công nghệ sạch, R&D và Internet vạn vật (IoT); thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa.
• Đổi mới hoạt động xúc tiến đầu tư: Đổi mới mô hình tổ chức, xây dựng thương hiệu quốc gia, chủ động tiếp cận các thị trường truyền thống và hướng trọng tâm vào Top 500 tập đoàn đa quốc gia hàng đầu thế giới.
• Hoàn thiện chính sách đất đai và thuế: Rà soát cơ chế miễn giảm tiền thuê đất tại các vùng kinh tế trọng điểm; điều chỉnh chính sách ưu đãi thuế theo hướng có chọn lọc, tránh dàn trải và chống thất thu ngân sách từ hành vi trốn thuế, chuyển giá.
• Chính sách công nghệ: Sửa đổi Luật Khoa học và Công nghệ, Luật Chuyển giao công nghệ; tăng cường giám định chất lượng và giá cả máy móc thiết bị nhập khẩu, thành lập các khu công nghệ cao và công nghệ sạch.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa các kết quả cụ thể trong 30 năm thu hút FDI tại Việt Nam (1988 - 2018):

• Xác lập bức tranh toàn diện về quy mô vốn đăng ký (lũy kế 334 tỷ USD đến tháng 9/2018) và tỷ lệ vốn thực hiện (185,62 tỷ USD, đạt 55,5%).
• Đánh giá sự chuyển dịch cơ cấu ngành với sự áp đảo của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo (chiếm 58,4% tổng vốn FDI lũy kế đến hết năm 2017).
• Phản ánh vai trò chi phối của khu vực FDI trong xuất khẩu (chiếm 71,7% kim ngạch xuất khẩu năm 2018) và đóng góp vào ngân sách nhà nước (đạt 14,46% năm 2017).
• Đóng góp học thuật của tác giả thể hiện ở việc hệ thống hóa số liệu thứ cấp đa nguồn, chỉ ra các "điểm nghẽn" cấu trúc (mô hình liên doanh góp vốn bằng đất, chỉ số năng lực sáng tạo GCI thấp) và đề xuất nhóm giải pháp gắn liền với định hướng Chiến lược FDI thế hệ mới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp ở cấp độ vĩ mô tính đến năm 2018; chưa phân tích sâu dữ liệu vi mô tại từng doanh nghiệp FDI hoặc khảo sát định lượng độc lập về mức độ chuyển giao công nghệ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Nghiên cứu có thể mở rộng theo dõi tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với dòng vốn FDI, đánh giá hiệu quả triển khai Chiến lược FDI giai đoạn 2021 - 2030, và phân tích sâu cơ chế ngăn chặn chuyển giá trong các tập đoàn đa quốc gia.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Khóa luận là tài liệu tham khảo phù hợp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Kinh tế đầu tư, Quản trị kinh doanh và Quản lý kinh tế.
• Nội dung giá trị: Hệ thống bảng biểu thống kê chi tiết giai đoạn 1988 - 2017 về cơ cấu ngành, vùng kinh tế, đối tác đầu tư; phân tích trường hợp mở rộng đầu tư của Samsung tại Việt Nam; cùng các dẫn chứng về chỉ số năng lực cạnh tranh GCI.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đối tác quốc gia/vùng lãnh thổ nào dẫn đầu về vốn đầu tư FDI vào Việt Nam tính đến năm 2017?
Hàn Quốc đứng thứ nhất với tổng vốn đăng ký đạt 57.861,7 triệu USD (chiếm 18,1% tổng vốn đầu tư), tiếp theo là Nhật Bản với 49.307,3 triệu USD (chiếm 15,4%) và Singapore với 42.540,7 triệu USD (chiếm 13,3%).

2. Ngành kinh tế nào thu hút nhiều dự án và vốn FDI nhất tại Việt Nam theo số liệu niên giám 2017?
Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo dẫn đầu cả nước với 12.460 dự án (chiếm 50,2% tổng số dự án) và tổng vốn đăng ký đạt 186.514,2 triệu USD (chiếm 58,4% tổng vốn FDI).

3. Khối doanh nghiệp FDI đóng góp như thế nào vào cán cân thương mại Việt Nam năm 2018?
Năm 2018, khu vực FDI đạt kim ngạch xuất khẩu 175,52 tỷ USD, chiếm 71,7% tổng kim ngạch cả nước. Trong 10 tháng đầu năm 2018, khối FDI xuất siêu 25,8 tỷ USD (xuất khẩu 142,80 tỷ USD, nhập khẩu 116,99 tỷ USD), tạo nền tảng cho mức xuất siêu 7,2 tỷ USD của toàn nền kinh tế.

4. Điểm nghẽn lớn nhất của phía Việt Nam trong các dự án liên doanh theo phân tích của tác giả là gì?
Bên Việt Nam trong các liên doanh hầu hết là doanh nghiệp nhà nước (chiếm 98% vốn và 92% số dự án liên doanh), chủ yếu góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng đất nên tỷ lệ vốn góp thấp, dẫn đến vị thế bất lợi trong quản trị và điều hành doanh nghiệp.

5. Điểm số và xếp hạng của Việt Nam về Năng lực sáng tạo theo Báo cáo GCI của WEF được nêu trong văn bản là bao nhiêu?
Theo Báo cáo Năng lực Cạnh tranh Toàn cầu (GCI) của WEF, năng lực sáng tạo của Việt Nam đạt mức điểm thấp nhất trong 12 trụ cột với 33 điểm, xếp vị trí 82 trên 140 quốc gia.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp đã hoàn thành việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng thu hút FDI tại Việt Nam qua 30 năm (1988 - 2018) với hệ thống dữ liệu kinh tế vĩ mô rõ ràng. Nghiên cứu làm nổi bật các đóng góp then chốt của khu vực FDI về vốn, xuất khẩu, thu ngân sách và việc làm, đồng thời phân tích thẳng thắn các hạn chế về chuyển giao công nghệ, liên kết nội địa và công tác quản lý sau cấp phép. Các giải pháp đề xuất tập trung vào định hướng xúc tiến có trọng điểm, hoàn thiện khung chính sách thuế, đất đai và công nghệ, hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng dòng vốn FDI thế hệ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và phẩn kết luận, khóa luận tốt nghiệp được chia thành 3 chương: Chƣơng 1: Các vấn để lý luận cơ bản về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài Chƣơng 2: Thực trạng thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc tại Việt Nam giai đoạn 1988- 2018 Chƣơng 3: Một số biện pháp tăng cƣờng thu hút vốn đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài tại Việt Nam 3 CHƢƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI 1. Khái niệm đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài 1. Khái niệm đầu tư Đầu tư là quá trình các nguồn lực về tài chính, lao động, tài nguyên thiên “ nhiên và các tài sản vật chất khác được sử dụng nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế. Xuất phát từ phạm vi phát huy tác dụng của các kết quả đầu tư, có thể có những cách hiểu khác nhau về đầu tư.

” Đầu tư theo nghĩa rộng là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành “ hoạt động nào đó nhằm thu về cho người đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả nào đó. Nguồn ” lực có thể là tiền, là tài nguyên thiên nhiên, là sức lao động và trí tuệ. Các kết quả đạt được có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính, tài sản vật chất, tài sản trí tuệ và nguồn lực. Đầu tư theo nghĩa hẹp chỉ bao gồm những hoạt động sử dụng các nguồn “ lực ở hiện tại nhằm đem lại cho nền kinh tế - xã hội những kết quả trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã sử dụng để đạt được kết quả đó.

” Bên cạnh đó, theo Luật đầu tư 2005 đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản và tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật đầu tư và các quy định khác của pháp luật liên quan. Theo Luật đầu tư 2014 đã quy định khái niệm đầu tư thành đầu tư kinh doanh: đầu tư kinh doanh là việc nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư để thực hiện hoạt động kinh doanh thông qua việc thành lập các tổ chức kinh tế; đầu tư góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp của tổ chức kinh tế; đầu tư theo hình thức hợp đồng hoặc thực hiện dự án đầu tư. 4 Cuối cùng, khái niệm đầu tư có thể định nghĩa là: “ Đầu tư là hoạt động sử dụng các nguồn lực như tài chính, vật chất, lao động và trí tuệ để sản xuất kinh doanh trong một thời gian dài nhằm thu lại lợi nhuận và lợi ích kinh tế - xã hội”. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài Cùng với tiến trình toàn cầu hóa, khu vực hóa đời sống kinh tế, đến nay đầu tư trực tiếp trực tiếp ngoài không còn là vấn đề mới trên toàn thế giới.

Hầu hết các nước trên thế giới đang thực hiện quá trình đầu tư trực tiếp nước ngoài nên khái niệm về FDI đã trở thành một khái niệm phổ biến xuất phát từ nhiều góc độ, khía cạnh và quan điểm nghiên cứu khác nhau và được ghi nhận trong luật đầu tư của các tổ chức và các nước. Theo Quỹ tiền tệ quốc tế - IMF định nghĩa thì FDI là "Nguồn vốn được đầu tư trực tiếp từ nước ngoài được đầu tư với mục đích thu hút lợi ích lâu dài tại một doanh nghiệp đang hoạt động tại một nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tư.