Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Bệnh viện công lập và thu chi tài chính bệnh viện công lập 1. Bệnh viện công lập Bệnh viện công lập (Đơn vị sự nghiệp y tế công lập) là tổ chức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thành lập và quản lý theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán để thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực chuyên môn y tế như: Y tế dự phòng; khám bệnh, chữa bệnh; điều dưỡng và phục hồi chức năng; giám định y khoa, pháp y, pháp y tâm thần; y dược cổ truyền; kiểm nghiệm dược, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế; an toàn vệ sinh thực phẩm; dân số - kế hoạch hóa gia đình; sức khỏe sinh sản; truyền thông giáo dục sức khỏe… [28] 1. Thu – chi tài chính bệnh viện công lập và quản lý thu – chi tài chính bệnh viện công lập 1.
Thu bệnh viện công lập Theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006 của Chính phủ, nguồn thu (nguồn tài chính) đối với bệnh viện công lập tự đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên và bệnh viện công lập tự đảm bảo một phần kinh phí hoạt động thường xuyên, gồm [27]: (1) Kinh phí do ngân sách nhà nước cấp, gồm [27]: - Kinh phí bảo đảm hoạt động thường xuyên thực hiện chức năng, nhiệm vụ đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi phí hoạt động (sau khi đã cân đối nguồn thu sự nghiệp); được cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp giao, trong phạm vi dự toán được cấp có thẩm quyền giao; - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ (đối với đơn vị không phải là tổ chức khoa học và công nghệ); - Kinh phí thực hiện chương trình đào tạo bồi dưỡng cán bộ, viên chức; - Kinh phí thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia; 5 - Kinh phí thực hiện các nhiệm vụ do cơ quan nhà nước có thẩm quyền đặt hàng (điều tra, quy hoạch, khảo sát, nhiệm vụ khác); - Kinh phí thực hiện nhiệm vụ đột xuất được cấp có thẩm quyền giao; - Kinh phí thực hiện chính sách tinh giản biên chế theo chế độ do nhà nước quy định (nếu có); - Vốn đầu tư xây dựng cơ bản, kinh phí mua sắm trang thiết bị, sửa chữa lớn tài sản cố định phục vụ hoạt động sự nghiệp theo dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt trong phạm vi dự toán được giao hàng năm; - Vốn đối ứng thực hiện các dự án có nguồn vốn nước ngoài được cấp có thẩm quyền phê duyệt; - Kinh phí khác (nếu có). (2) Nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp gồm [27]: - Phần được để lại từ số thu phí, lệ phí thuộc ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật. Đối với đơn vị sự nghiệp y tế, các khoản thu này gồm thu viện phí, thu dịch vụ khám chữa bệnh, thu bán các sản phẩm thuốc chữa bệnh… Cùng với việc chuyển đổi sang cơ chế tự chủ tài chính, tỷ trọng nguồn thu này trong các đơn vị sự nghiệp y tế có xu hướng ngày càng tăng. Điều này đòi hỏi các đơn vị phải tổ chức khai thác các nguồn thu hợp pháp này nhằm tăng cường năng lực tài chính của đơn vị; - Thu từ các hoạt động dịch vụ; - Lãi được chia từ các hoạt động liên doanh, liên kết, lãi tiền gửi ngân hàng; - Thu từ hoạt động sự nghiệp khác (nếu có).
(4) Nguồn khác, gồm [27]: - Nguồn vốn vay của các tổ chức tín dụng, vốn huy động của cán bộ, viên chức trong đơn vị; - Nguồn vốn liên doanh, liên kết của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật. Chi bệnh viện công lập Theo Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25 tháng 4 năm 2006 của Chính phủ, nội dung chi đối với bệnh viện công lập tự đảm bảo kinh phí hoạt động thường xuyên và bệnh viện công lập tự đảm bảo một phần kinh phí hoạt động thường xuyên, gồm [27]: (1) Chi thường xuyên; gồm [27]: - Chi hoạt động theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao; - Chi phục vụ cho việc thực hiện công việc, dịch vụ thu phí, lệ phí; - Chi cho các hoạt động dịch vụ (kể cả chi thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, trích khấu hao tài sản cố định theo quy định, chi trả vốn, trả lãi tiền vay theo quy định của pháp luật). Có 4 nhóm chi chủ yếu là [27]: (1) Chi thanh toán cá nhân, gồm: tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp theo lương, các khoản đóng góp theo lương, các khoản thanh toán khác cho cá nhân. 7 (2) Chi chuyên môn nghiệp vụ, gồm: dịch vụ công cộng; vật tư văn phòng; thông tin tuyên truyền, liên lạc; hội nghị; công tác phí; chi thuê mướn; sửa chữa nhỏ; chi phí nghiệp vụ chuyên môn từng ngành.
(3) Chi mua sắm, sửa chữa tài sản cố định, gồm: chi sửa chữa lớn tài sản cố định, chi mua sắm tài sản cố định dùng cho chuyên môn. (4) Chi khác, gồm: chi tiếp khách, các khoản phí và lệ phí, bảo hiểm tài sản,. Quản lý tài chính bệnh viện (thu – chi bệnh viện) - Quản lý tài chính trong bệnh viện là việc quản lý toàn bộ các nguồn vốn: vốn ngân sách Nhà nước cấp, vốn viện trợ, vốn vay và các nguồn vốn khác; tài sản, vật tư của bệnh viện để phục vụ nhiệm vụ khám bệnh, chữa bệnh, đào tạo, nghiên cứu khoa học, chỉ đạo tuyến. [11] - Quản lý tài chính trong bệnh viện phải đạt các mục tiêu [11]: + Sử dụng, quản lý các nguồn kinh phí ngân sách Nhà nước cấp và các nguồn được coi là ngân sách Nhà nước cấp như: viện phí, bảo hiểm y tế, viện trợ.
theo đúng chế độ định mức qui định của Nhà nước. + Tăng nguồn thu hợp pháp, cân đối thu chi, sử dụng các khoản chi có hiệu quả, chống lãng phí, thực hành tiết kiệm. + Thực hiện chính sách ưu đãi và đảm bảo công bằng trong khám bệnh, chữa bệnh cho các đối tượng ưu đãi xã hội và người nghèo. + Từng bước tiến tới hạch toán chi phí và giá thành khám bệnh, chữa bệnh.
- Cụ thể về quản lý tài chính bệnh viện như sau [11]: + Các nguồn tài chính hình thành ngân sách của bệnh viện và được quản lý thống nhất theo chế độ kế toán hành chính sự nghiệp bao gồm: NSNN cấp hàng năm, thu viện phí và bảo hiểm y tế, thu về thanh lý, nhượng bán tài sản, các khoản thu khác. Các nguồn thu này phải được lập kế hoạch từng năm trên cơ sở định mức của Nhà nước quy định, định mức do bệnh viện xây dựng đã được cơ quan chủ quản duyệt và dự báo về khả năng thu [11]. 8 + Nguồn thu viện phí và bảo hiểm y tế được Nhà nước quy định là một phần ngân sách sự nghiệp y tế của Nhà nước giao cho bệnh viện quản lý và sử dụng. Các nguồn ngân sách này được quản lý tập trung thống nhất tại phòng tài chính kế toán của bệnh viện theo chế độ kế toán hành chính sự nghiệp [11].
+ Đối với việc khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu thì mức thu được tính trên cơ sở hạch toán thu đủ bù chi, có tích lũy và được cấp có thẩm quyền duyệt. Bệnh viện không được tuỳ tiện đặt giá. Bảng giá phải được niêm yết công khai [11]. + Việc thu viện phí trực tiếp của người bệnh phải sử dụng hoá đơn theo mẫu quy định của Bộ Tài chính, một liên của hoá đơn phải trả cho người bệnh [11].
+ Đối với người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế thì phòng tài chính kế toán có trách nhiệm thu viện phí từ cơ quan bảo hiểm y tế [11]. + Giám đốc bệnh viện hoặc người được uỷ quyền chịu trách nhiệm xét miễn, giảm viện phí cho người bệnh theo chế độ quy định [11]. + Nguồn viện trợ và các nguồn thu khác được Nhà nước quy định là một phần ngăn sách sự nghiệp y tế của Nhà nước giao cho bệnh viện quản lý và sử dụng được hạch toán theo chế độ kế toán hành chính sự nghiệp [11]. + Khi bệnh viện tiếp nhận tiền, hàng viện trợ phải làm các thủ tục xác nhận viện trợ theo quy định [11].
+ Các loại tài sản được viện trợ phải hạch toán tăng nguồn vốn và quản lý theo quy định như các tài sản được mua bằng nguồn vốn sự nghiệp do Nhà nước cấp [11]. + Tất cả các nguồn thu bằng tiền mặt của bệnh viện phải được quản lý chặt chẽ theo đúng chế độ Nhà nước quy định [11]. + Thủ quỹ là người chịu trách nhiệm trước trưởng phòng tài chính kế toán (kế toán trưởng) và Giám đốc bệnh viện về bảo quản, thu, chi và bồi thường nếu thiếu hụt ngân quỹ theo quy định [11]. + Trưởng phòng tài chính kế toán (kế toán trưởng) và thủ quỹ phải tổ chức kiểm kê quỹ định kỳ hàng tháng và đột xuất nếu có lệnh của cấp trên [11].
9 + Các khoản chi đều phải có kế hoạch được duyệt, thực hiện đúng các quy định của luật ngân sách, chế độ kế toán hành chính sự nghiệp, chế độ đấu thầu và mua sắm tài sản. Các khoản chi phải đúng chế độ, định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định và được Giám đốc bệnh viện duyệt chi [11]. + Chứng từ chi kể cả tạm ứng phải được lập theo đúng quy định. Khi thanh toán các khoản chi, tạm ứng phải có đầy đủ chứng từ, hoá đơn hợp pháp.
Trường hợp đặc biệt khi bệnh viện phải mua một số vật dụng, súc vật. theo kế hoạch đã được giám đốc duyệt để phục vụ thí nghiệm, nghiên cứu, chữa bệnh mà không có hoá đơn do cơ quan tài chính phát hành thì người thanh toán phải có bảng kê chi tiết ghi rõ địa chỉ, họ tên và chữ ký của người bán hàng [11]. + Trường hợp đặc biệt như cấp cứu, tử vong. cần phải chi một số tiền khẩn cấp mà chưa đủ thủ tục hoặc chế độ, giám đốc bệnh viện hoặc người được uỷ quyền phải ra lệnh bằng văn bản và chịu trách nhiệm.
Trưởng phòng tài chính kế toán (kế toán trưởng) và thủ quỹ chi kịp thời để đảm bảo công việc; sau đó báo cáo lại Giám đốc và cơ quan quản lý tài chính cấp trên để giải quyết [11]. + Việc chi phải được hạch toán đúng mục lục ngân sách Nhà Nước quy định. Không được dùng nguồn kinh phí hành chính sự nghiệp để chi cho xây dựng cơ bản, lập quỹ phúc lợi [11].