CHƯƠNG 1. TÔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TÂM THÂN PHẤN LIỆT 1. Khái niệm TTPL là một bệnh rỗi loạn tâm thần nạng, cản nguyên chưa rò.
tiến triển vả liên lượng rẩt khác nhau vá bệnh cỏ thê gộp ớ mọi lira tuồi. TTPL được dặc trưng bơi cãc triệu chửng dương tinh vả âm tinh. Các triệu chúng dương tinh có xu hướng gãy ra sự biến dạng các chức nâng tàm thằn binh thưởng (hoang tưởng, ão giác). Các triệu chững âm tinh thê hiện sự sa sút các mật hoạt dộng tâm thần (cam xúc thờ ơ.
bàng quan, mất liam thích, tri tuệ giam, lư duy và ngón ngừ nghẽo nán. các triệu chúng thu minh và cách ly xà hội) r. một nghiên cứu dịch te học bệnh TTPL tại cộng dồng cũa tãc gia Nguyền Vân Siem đà cóng bố ty lệ mắc chung TTPL là 0. 85 - 95% bệnh khới phát ớ tuổi 15 - 44.
Bệnh thường phãt sinh ờ lira tuồi tre. nam phát bệnh ơ tuổi trung binh 20 - 25. nừ phát bệnh tuồi tning binh 25 - 30. nữ có xu hướng khơi phát muộn hơn.
số người bệnh hay lái phát và tiến triền mạn linh chiếm 88 - 94%. Cãc the paranoid và không biệt định có liên lượng tốt hơn the thanh xuân, câng trương lực và dim thuần \ 1. Triệu chứng lâm sàng Người bệnh có thê cỏ cãc triệu chúng từ một tói tằt ca các loại. Các triệu chứng dương tinh như: hoang tường, ào giác.
Hoang tưởng là niềm tin sai lệch được duy tri mặc dù có bang chứng mâu thuần rò ràng (bị truy hại. tư duy bị đánh cầp hoặc lư duy bị áp dậi). Những hoang tương trong TTPL có xu hướng kỳ quái (không thực sự hợp lý và không có nguồn gốc lừ nhùng kinh nghiệm song binh thường), vi dụ như tin rang có ai đó lấy nội tạng cúa họ ra mà không dê lại sẹo. Ao giác là những cam nhận tri -•c .^H «4 ugc V Hl 4 giác mà không ui khác cam nhận dược (thinh giác, thị giác, khứu giác, vị giác hoặc xúc giác), nhưng ão giác thinh giác là phô biến nhất.
Người bệnh cỏ the nghe tiêng nói bình luận VC hành vi cua hụ. trô chuyện với nhau, hoặc dưa ra các ỳ kiến phê binh vã mang tinh si nhục. Các triệu chứng âm linh thường dần đến dộng lực kém và giám sút ý thức vè mục tiêu và mục đích, bao gom: cam xúc cùn môn. ngôn ngừ nghẽo nân.
mắt khoái cam. tinh không xà hội. Các triệu chứng thiếu tố chức có thê coi là một loại triệu chứng dương tinh, bao gom: các roi loạn lư duy và hành vi kỳ dị. Các thiếu hụt về nhận thức, nghĩa là tư duy cua người bệnh có thê không linh hoạt, kha nũng giúi quyết vấn đề, hicu quan diêm cùa người khác và học hói kinh nghiệm có thê bị giam di.
Mức độ nghiêm trọng cúa suy giám nhận thức là yểu tổ quyết định chinh cho tinh trạng loạn hoạt núng nói chung r. Các thể làm sảng Theo ICD - 10, bệnh TTPL gồm các thê sau: F20. TTPL the paranoid. TTPL the thanh xuân.
TTPL thê cảng trương lực. TTPL thê không biệt định. TTPL thè trầm cam sau phân liệt. TTPL the di chửng.
TTPL thê đơn thuần. Các the TTPL khác. TTPL thè không dặc hiệu 1S -•c. Diều tộ TTPL là rối loạn mả nguyên nhân đen nay chưa rò và thường cỏ xu hướng lien triển mạn tinh, gãy ra nhiều thiếu sót nên điều trị triệu chứng là chú yếu và cẩn điều trị lâu (lái.
kết họp nhiều phương pháp. Liệu pháp hoá dược lã liệu pháp cơ bán nhất hiện nay. bao gồm thuốc an thằn kinh (Rispcridon. Olanzapine), thuốc binh thần (Diazepam.
Lithium), thuốc chống trầm cảm (Mirzaten. Luvox), thuốc diều hoà khi sắc (Depakin). Liệu pháp SOC điện (ECT) dược chi định trong các trường hợp TTPL thê càng trương lực. người bệnh có ý tương hoặc hành vi toan lự sát.
các trường hợp không hoặc đáp ứng kém với thuốc hoặc chống chi đinh dùng thuổc. Các kỳ thuật điều hòa thần kinh mới hơn bao gồm: sư dụng từ trường xoay chiều đê kích thích năo (TMS) và kích thích dây thần kinh phể vị bang các xung điện (VNS). Liệu pháp tâm lý - xà hội là liệu pháp giúp cho người bệnh có thế trớ lại CUỘC Sồng binh thưởng tại cộng dồng, phục hồi lại các thói quen trong sinh hoạt, khôi phục lại kha năng lao động cua người bệnh, bao gồm can thiệp gia dinh, luyện tập kĩ nâng, phục hồi nhận thức 1. Khái niệm Theo Điều 2 cua Luật Phòng chống tác hại thuốc lã Việt Nam 2012.
"thuốc lá lá sản phẩm được sản xuất từ toàn bộ hoặc một phần nguyên liêu thuốc lả. được chế biến dưới dạng thuốc lã điều, xì gà. thuốc lào hoặc các dạng khác. Sư dụng thuốc lã lã hành vi hút.
ngậm san phẩm thuốc lã" B. Phân loại Hiện nay cỏ rắt nhiều loại thuốc lã trên thị trường như: thuốc lã điếu thông thưởng; thuốc lào: thuốc lá nhẹ (light), tự cuốn, tự nhiên hay thuốc lá tháo mộc: xi gà; thuốc lá điện tư (vape. pod); thuốc lão A rập (shisha. điếu nước, hookah)24~5.
Thành phần và dộc tính Theo báo cáo năm 2010 cua Tống hội Y khoa Hoa kỳ. trong khói thuổc lá chứa hơn 7000 chất. có hàng trăm loại có hại cho sức khoe. 69 chắt gây ung thư.
bao gồm chắt gây nghiện và cãc chắt gây độc. Nicotine Nicotine là một chất không màu. chuyên thành màu nâu khi cháy và có mùi khi tiếp xúc với không khi. FD/X xếp nicotine vào nhóm các chất có tinh chất dược lý gây nghiện mạnh, tương tự heroin vã cocain.
Nicotine được hấp thụ qua da. miệng và niêm mạc mũi hoặc hit vào phôi. Người hút thuốc trung bình dưa vào cư thê I đen 2 mg nicotine mỗi diếu, nicotine nhanh chóng den nào trong võng 7 10 giây sau khi hít vào. Nicotine tác động lèn các thụ thê ớ hệ thống thần kinh với chất đản truyền thần kinh dopamine, gãy bài tiết adrenaline (nhịp tim nhanh.
co mạch ngoại vi. ức chế co bỏp và chế tiết dịch vị dạ dày) và tạo cam giác sang khoái, vui ve. tâng hoạt động nhận thức. Monoxư carbon (khi CO) Khí CO trong khói thuốc lã khi hấp thụ vào mâu sè gắn chật với hemoglobine.
làm giâm khá nâng vận chuyên oxy cua hống cầu. giảm nồng độ oxy trong máu. làm máu đặc hơn và làm tâng gánh nặng cho tim. Khi co góp phàn hĩnh thãnli các mang xơ vừa dộng mạch, lâm giam sự hấp thụ cãc chất dinh dường thiết yếu.
cỏ liên quan đến bệnh tim. đột quỵ và cãc vẩn dề tuần hoàn khác. Các chất khác Hắc in (Tai): Hẩc in hay cỏn gọi lả nhụa thuốc lá, có màu den vã quánh giống như nhựa đường, chứa rắt nhiều chẩt gây ung thư. Benzene: Là một chất sinh ung thư dược tim thấy trong khói cua (lầu khi hay trong thuốc trừ sâu bọ.
Chất này cỏ nồng độ rất cao trong khói thuốc lá. lượng benzene tác dộng den con người tir khói thuốc lá chiếm một nưa lượng benzene xâm nhập vào con người từ tất cá cãc nguồn. Nitrosamines: Lã một chất gây ung thư rất mạnh có nhiều trong khói thuốc và ca trong các sân phẩm thuổc lá không khói. Amoniac: Là một chất được sư dụng trong thuốc kích thích tảng trướng vã trong cãc san phàm tây rửa.
Trong San xuất thuốc lã. chất này được sư dụng để táng cường kha năng hấp thu.nicotine cùa niêm mac dường hò hấp. Formaldehyde: Đung dịch dũng trong ướp xảc. và nó cũng cỏ nhiều trong khói thuốc.
Chat này gây kích thích mũi. họng và mat cua người hút thuốc khi hit phai khói thuốc lá. Polycyclic aromatic hydrocarbon (PA1I): Là một chắt gãy ung thư tim thấy trong dau diczcn và sán phẩm dot chây khác ‘6. Tác hại Thuốc lá gây ra khoang 25 cán bệnh khác nhau cho người hút thuốc, chu yếu thuộc 4 nhóm chinh là ung thư.
bệnh tim mạch, bệnh hô hấp và anh hương tới sức khoe sinh san. Hút thuốc gây ra 11 loại ung thu. trong dô nguy hiẽm và thường gập nhất là ung thư phôi, ung thư khi phế quan, ung thư thanh quan, ung thư khoang miệng, ung thư vòm họng, về tim mạch, hút thuốc cỏ thê gây ra tai biến mạch mâu nào và nhồi máu cơ tim. về hô hấp, thuốc lã dần tới viêm dường hò hấp và bệnh phôi tắc nghẽn màn tinh.
Đối với sinh san và sinh dục -•c .^H «4 ugc V Hl 8 (ờ ca hai giới), thuốc lả làm giâm chất lượng tinh thing, bất l\rc ờ nam giới, tâng nguy cơ vô sinh, dè non. sáy thai, thai lưu ớ nừ giới. Hút thuốc thụ dộng là hit phai (hay còn gọi lã phơi nhiễm) khói thuốc từ dầu diếu thuốc đang cháy hoặc khỏi thuốc do người hút thuốc nha ra. Khói thuốc thụ dộng chứa hàng nghìn các hóa chất, trong dó il nhất lã 250 chất gày ung thư hay chất dộc hại.
Người hút thuốc thụ động có nguy cơ mac các bệnh nguy hiếm tới sirc kliòe không kém nhùng người dang hút thuốc :. Tỷ lý hút thuốc lá tại Việt Nam Theo sổ liệu điều tra về tình hình sư đụng thuốc lã ớ người trương thành tại Việt Nam (GATS) nám 2015. Việt Nam năm trong sổ 15 nước có sổ người hút thuốc lá nhiều nhất thế giới, trong đỏ có 22,5% người trường thảnh sử dụng thuốc lá. tương ứng với 15.6 triệu người's Năm 2022.
một cuộc điều tra "Thực trang sư dụng thuốc lá vã công tác phòng chống lác hại thuốc lá tại thành phổ Hà Nội năm 2022" dà chi ra ly lệ sư dụng thuốc lá ở người dân Hà Nội từ 15 tuói trơ lên là 19,1 %, trong dó nam giới hút thuốc là 38%; nừ giới là 0. Trung binh các đổi tượng hút 1,5 điều ngày. Tuồi trung binh bắt đầu hút thuốc cua dối tượng là 24. TĨNH HÌNH SŨ DỤNG THUỔC LÁ TRÊN NGƯỜI BẸNH TÂM TUẤN PHÂN LIỆT 1.
Các nghiên cứu về thực trạng sử dụng thuốc lá trẽn người bệnh TTPL L3. Ti ên thế giới Nám 2013. Zhang và cộng sự dã liến hãnh nghiên cứu trên 244 người hút thuốc mắc TTPL và 256 đối chửng khoe mạnh phù hợp với giới linh, tuồi tác và giáo dục. dà hoàn ihành bài kiêm tra Eagerstrom vẽ sự phụ thuộc vào nicotine.
Kcl qua cho thấy những người hút thuốc bị TTPL nghiện thuốc lá nặng hơn nhùng người không có tinh trạng sức khoe lâm thần ■6.^H «4 ugc V Hl 9 Royal College of Physicians, cô tới 45% người bị TTPL lull thuốc. so với khoáng 15% dân sổ nỏi chung ’°. Ớ Trung Quốc, theo một điều tra về hút thuốc ở người bệnh nam TTPL cùa Jiang vá cộng sự. hơn một nửa sổ người bệnh nam Trung Quốc bị TTPL dà time hút thuốc vã 40% trong số họ hiện đang hút thuốc 51.
Theo Hartz và cộng sự nàm 2014.