Lêi nãi ®Çu Cïng víi nh÷ng vÊn ®Ò thiÕt yÕu cña cuéc sèng con ngêi lµ viÖc lµm vµ thu nhËp, th× b¶o hiÓm x· héi (BHXH) trong bÊt kú mét chÕ ®é x· héi nµo còng lµ mét vÊn ®Ò lu«n ®îc xem xÐt, bëi v× rñi ro lu«n lµ mét vÊn ®Ò dÔ x¶y ra víi mäi ngêi. ChÝnh s¸ch BHXH lµ mét trong nh÷ng chÝnh s¸ch lín cña §¶ng vµ Nhµ níc ta, ®· ®îc thùc hiÖn tõ nh÷ng n¨m 60 cña thÕ kû XX. Tr¶i qua gÇn 40 n¨m thùc hiÖn víi nh÷ng söa ®æi, bæ sung cho phï hîp víi tõng giai ®o¹n, chÝnh s¸ch BHXH ®· gãp phÇn rÊt to lín ®¶m b¶o ®êi sèng cho ng- êi lao ®éng vµ gia ®×nh hä, ®ång thêi gãp phÇn æn ®Þnh chÝnh trÞ - x· héi cña ®Êt níc. §Õn nay, BHXH ®· ®îc thùc hiÖn cho c«ng chøc Nhµ níc, lùc lîng vò trang vµ ngêi lao ®éng trong c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ë nh÷ng n¬i cã quan hÖ lao ®éng, cã sö dông tõ 10 lao ®éng trë lªn.
vµ sÏ cßn tiÕp tôc më réng cho c¸c ®èi tîng kh¸c. BHXH ®· trë thµnh nhu cÇu vµ quyÒn lîi cña ngêi lao ®éng vµ ®îc thõa nhËn lµ mét nhu cÇu tÊt yÕu kh¸ch quan, mét trong nh÷ng quyÒn lîi cña con ngêi nh trong Tuyªn ng«n nh©n quyÒn cña §¹i héi ®ång Liªn hîp quèc häp th«ng qua ngµy 10/12/1948 ®· nªu: "TÊt c¶ mäi ngêi víi t c¸ch lµ thµnh viªn cña x· héi cã quyÒn hëng BHXH". BHXH ë ViÖt Nam ho¹t ®éng ngµy cµng hiÖu qu¶ h¬n, ®Æc biÖt lµ sau n¨m 1995 khi mµ quü BHXH ®îc h×nh thµnh ®éc lËp n»m ngoµi Ng©n s¸ch Nhµ níc. Quü BHXH lµ mét quü tiªu dïng, ®ång thêi lµ mét quü dù phßng; nã võa mang tÝnh kinh tÕ, võa mang tÝnh x· héi rÊt cao vµ lµ ®iÒu kiÖn hay c¬ së vËt chÊt quan träng nhÊt ®¶m b¶o cho toµn bé hÖ thèng BHXH tån t¹i vµ ph¸t triÓn.
C¬ quan BHXH QuËn §èng §a ®îc thµnh lËp vµ b¾t ®Çu ho¹t ®éng tõ th¸ng 10/1995 cho ®Õn nay ®· thu ®îc nhiÒu thµnh tù nh: phÝ thu ®îc ngµy cµng nhiÒu, chi tr¶ ®óng ®èi tîng. Tuy nhiªn trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng vÉn cßn nhiÒu tån t¹i, h¹n chÕ nh: thu BHXH vÉn cha ®¹t kÕt qu¶ cao, nhiÒu ®¬n vÞ vÉn cßn lîi dông kÏ hë ph¸p luËt ®Ó trèn nép BHXH, vÉn tån t¹i trôc lîi BHXH. §iÒu nµy ®· lµm cho hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña quü BHXH cßn cha cao vµ cßn ph¶i nhê vµo Ng©n s¸ch Nhµ níc. Nh vËy, vÊn ®Ò thu quü BHXH cã 1 mét ý nghÜa rÊt lín ®èi víi sù ph¸t triÓn cña chÕ ®é x· héi ViÖt Nam còng nh BHXH c¸c tØnh, huyÖn trong c¶ níc trong ®ã cã BHXH QuËn §èng §a.
Do vËy mµ em chän ®Ò tµi: “Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý thu quü BHXH ë c¬ quan BHXH QuËn §èng §a” KÕt cÊu cña chuyªn ®Ò bao gåm 4 ch¬ng: - Ch¬ng 1: Kh¸i qu¸t chung vÒ BHXH vµ thu quü BHXH - Ch¬ng 2: Mét sè vÊn ®Ò vÒ c«ng t¸c thu BHXH - Ch¬ng 3: Thùc tr¹ng c«ng t¸c qu¶n lý thu quü BHXH t¹i c¬ quan BHXH QuËn §èng §a - Ch¬ng 4: Mét sè kiÕn nghÞ nh»m n©ng cao hiÖu qu¶ c«ng t¸c qu¶n lý quü BHXH trªn ®Þa bµn QuËn §èng §a. Chuyªn ®Ò nµy ®îc hoµn thµnh lµ nhê sù gióp ®ì tËn t×nh cña TS Ph¹m ThÞ §Þnh vµ tËp thÓ c¸n bé c«ng nh©n viªn cña c¬ quan BXHH QuËn §èng §a. MÆc dï b¶n th©n em ®· cã nhiÒu cè g¾ng nhng do tr×nh ®é cßn h¹n chÕ vµ BHXH lµ mét vÊn ®Ò lín vµ quan träng nªn bµi viÕt kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt, kÝnh mong thÇy gi¸o vµ c¸c c¸n bé trong c¬ quan BHXH QuËn §èng §a ®ãng gãp ý kiÕn ®Ó chuyªn ®Ò ®îc hoµn chØnh h¬n. 2 Ch¬ng I Kh¸i qu¸t chung vÒ BHXH vµ thu quü BHXH I.
Mét sè vÊn ®Ò tæng quan vÒ BHXH. Vµi nÐt vÒ kh¸i niÖm vµ ®èi tîng BHXH. Trong thùc tÕ kh«ng ph¶i lóc nµo con ngêi còng chØ gÆp nh÷ng thuËn lîi, cã ®Çy ®ñ thu nhËp vµ nh÷ng ®iÒu kiÖn sinh sèng b×nh thêng, tr¸i l¹i cã rÊt nhiÒu trêng hîp khã kh¨n, bÊt lîi, Ýt nhiÒu ngÉu nhiªn ph¸t sinh lµm cho ngêi ta bÞ gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp hoÆc c¸c ®iÒu kiÖn sinh sèng kh¸c nh bÊt ngê bÞ èm ®au, tai n¹n, mÊt ngêi nu«i dìng, hoÆc khi tuæi giµ. Kh¶ n¨ng lao ®éng, kh¶ n¨ng tù phôc vô ®Òu suy gi¶m.
Khi r¬i vµo nh÷ng trêng hîp bÞ gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng nãi trªn, c¸c nhu cÇu cña cu«c sèng kh«ng v× thÕ mÊt ®i. Tr¸i l¹i cã c¸i cßn t¨ng lªn, thËm chÝ cã thÓ xuÊt hiÖn thªm nhu cÇu míi, nh khi èm ®au sÏ rÊt cÇn thuèc ch÷a bÖnh … Bëi vËy muèn tån t¹i con ngêi vµ x· héi loµi ngêi ph¶i t×m ra vµ thùc tÕ ®· t×m ra nhiÒu c¸ch gi¶i quyÕt. Tõ khi nÒn kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn, xuÊt hiÖn viÖc thuª m- ín nh©n c«ng, lóc ®Çu ngêi chñ chØ cam kÕt tr¶ c«ng lao ®éng. DÇn dÇn vÒ sau, ph¶i cam kÕt ®¶m b¶o cho ngêi lµm thuª cã mét sè thu nhËp nhÊt ®Þnh ®Ó hä trang tr¶i nh÷ng nhu cÇu sinh sèng cÇn thiÕt khi bÞ èm ®au, thai s¶n, tai n¹n, tuæi giµ … Trong thùc tÕ nhiÒu khi c¸c trêng hîp trªn kh«ng x¶y ra nªn ngêi chñ kh«ng ph¶i chi ra mét ®ång tiÒn nµo.
Nhng còng cã khi l¹i x¶y ra dån dËp, buéc ngêi chñ nhiÒu lóc ph¶i bá ra mét kho¶n tiÒn lín mµ hä kh«ng muèn. V× thÕ, giíi thî ph¶i liªn kÕt víi nhau bu«c giíi chñ buéc ph¶i thùc hiÖn nh÷ng g× ®· cam kÕt. DÇn dÇn trong c¬ chÕ thÞ trêng ®· xuÊt hiÖn mét bªn thø 3 ®ãng vai trß trung gian gióp thùc hiÖn cam kÕt gi÷a giíi chñ vµ giíi thî b»ng ho¹t ®éng thÝch hîp cña nã. Nhê vËy, thay v× cho viÖc ph¶i chi trùc tiÕp nh÷ng kho¶n tiÒn lín khi lao ®éng bÞ èm ®au, tai n¹n, giíi chñ chØ ph¶i trÝch ra nh÷ng kho¶n tiÒn nho nhá ®îc tÝnh to¸n chÆt chÏ giùa trªn nh÷ng c¬ së x¸c suÊt nh÷ng biÕn cè cña tËp hîp nh÷ng ngêi lao ®éng lµm thuª.
Sè tiÒn nµy ®îc giao cho bªn thø 3 tån tÝch dÇn 3 thµnh mét quü tiÒn tÖ. Lµm nh thÕ mét mÆt giíi chñ ®ì bÞ thiÖt h¹i vÒ kinh tÕ do kh«ng ph¶i mét lóc chi nh÷ng kho¶n tiÒn lín. MÆt kh¸c ngêi lao ®éng lµm thuª ®îc ®¶m b¶o ch¾c ch¾n mét phÇn thu nhËp khi èm ®au, tai n¹n. Nhê ®ã, mçi «ng chñ chØ ph¶i ®ãng mét phÇn mµ m×nh chÞu ®îc nhng vÉn ph¶i ®ñ ®Ó gi¶i quyÕt mäi ph¸t sinh theo cam kÕt víi tÊt c¶ giíi thî.
Song trªn thùc tÕ, vÊn ®Ò lîi Ých lu«n lu«n vËn ®éng víi tÊt c¶ nh÷ng khÝa c¹nh cña nã. Giíi thî lu«n ®ßi hái ®îc ®¶m b¶o nhiÒu h¬n tríc t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi ph¸t triÓn, cßn giíi chñ th× l¹i mong muèn ph¶i chi Ýt h¬n tøc lµ ph¶I ®¶m b¶o cho giíi thî Ýt h¬n nªn tranh chÊp chñ th¬ l¹i tiÕp diÔn. Tríc t×nh h×nh nh vËy, nhµ níc ®· ph¶i can thiÖp ®IÒuchØnh. Sù can thiÖp nµy, mét mÆt lµm t¨ng vai trß cña nhµ níc, giíi chñ buéc ph¶i ®ãng gãp thªm, ®ång thêi giíi thî còng ph¶i ®ãng gãp mét phÇn vµo sù ®¼m b¶o cho chÝnh m×nh, c¶ giíi chñ vµ giíi thî ®Òu thÊy m×nh cã lîi vµ ®îc b¶o vÖ.
MÆt kh¸c, Nhµ níc ph¶i t¨ng chi tiªu ng©n s¸ch song chÝnh lµ nhê vµo nh÷ng mèi quan hÖ r»ng buéc nh vËy mµ rñi ro, bÊt lîi cña ngêi lao ®éng ®îc dµn tr¶i theo nhiÒu chiÒu, mét quü tiÒn tÖ tËp chung trªn ph¹m vi quèc gia nh»m ®¶m b¶o cuéc sèng cho ngêi lao ®éng khi bÞ èm ®au, tai n¹n, tuæi giµ, tµn tËt…. ®îc thiÕt lËp. Nhê vËy ®· t¹o ra kh¶ n¨ng gi¶i quyÕt nh÷ng ph¸t sinh rñi ro, bÊt lîi lín nhÊt víi mét tæng dù tr÷ nhá nhÊt, trªn c¬ së x¸c suÊt ph¸t sinh rñi ro cña c¶ tËp hîp ngêi lao ®éng trong ph¹m vÞ bao qu¸t cña quü. §Æc trng c¬ b¶n cña BHXH: - B¶o hiÓm cho ngêi lao ®éng trong vµ sau qu¸ tr×nh lao ®éng - C¸c rñi do cña ngêi lao ®éng liªn quan ®Õn thu nhËp cña hä nh: èm ®au, tai n¹n lao ®éng, bÖnh nghÒ nghiÖp, thai s¶n, mÊt viÖc lµm, giµ yÕu, chÕt… Do nh÷ng rñi ro nµy mµ ngêi lao ®éng gi¶m hoÆc mÊt nguån thu nhËp.
Hä cÇn cã kho¶n thu nhËp kh¸c bï vµo ®Ó æn ®Þnh cuéc sèng. §©y lµ ®Æc trng rÊt c¬ b¶n cña BHXH. - Ngêi lao ®éng muèn ®îc quyÒn hëng trî cÊp BHXH ph¶i cã nghÜa vô ®ãng BHXH. Ngêi chñ sö dông lao ®éng còng ph¶i cã nghÜa vô ®ãng BHXH cho ngêi lao ®éng mµ m×nh thuª m- 4 ín.
Sù ®ãng gãp cña c¸c bªn tham gia BHXH. Quü BHXH dïng ®Ó chi tr¶ c¸c trî cÊp khi cã c¸c nhu cÇu ph¸t sinh vÒ BHXH. - C¸c ho¹t ®éng BHXH ®îc thùc hiÖn trong khu«n khæ ph¸p luËt, c¸c chÕ ®é BHXH còng do luËt ®Þnh. Nhµ níc b¶o hé c¸c ho¹t ®éng cña BHXH.
Toµn bé nh÷ng ho¹t ®éng víi nh÷ng mèi quan hÖ r»ng buéc chÆt chÏ nh trªn, ®îc thÕ giíi quan niÖm lµ BHXH ®èi víi ngêi lao ®éng. Nh vËy cã thÓ hiÓu BHXH chÝnh lµ qu¸ tr×nh tæ chøc sö dông mét quü tiÒn tÖ tËp chung ®îc tån tÝch dÇn do sù ®ãng gãp cña ngêi sö dông lao ®éng víi ngêi lao ®éng díi sù qu¶n lý, ®iÒu tiÕt cña Nhµ níc, nh»m ®¶m b¶o phÇn thu nhËp ®Ó tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu sinh sèng thiÕt yÕu cña ngêi lao ®éng vµ gia ®×nh hä, khi hä gÆp nhiÒu biÕn cè lµm gi¶m hoÆc mÊt thu nhËp theo lao ®éng. TÊt c¶ nh÷ng khÝa c¹nh nªu trªn cho thÊy BHXH ®îc lËp ra lµ ®Ó t¸c ®éng vµo thu nhËp theo lao ®éng cña ngêi lao ®éng tham gia BHXH. Nãi c¸ch kh¸c BHXH lµ hÖ thèng b¶o ®¶m kho¶n thu nhËp thay thÕ cho ngêi lao ®éng trong trêng hîp bÞ gi¶m hoÆc mÊt kh¶ n¨ng lao ®éng hay mÊt viÖc lµm, do ®ã bÞ mÊt hoÆc gi¶m kho¶n thu nhËp ®îc thay thÕ, nh»m ®¶m b¶o tho¶ m·n nh÷ng nhu cÇu sinh sèng thiÕt yÕu cho hä.
Sù cÇn thiÕt ph¶i cã hÖ thèng BHXH. Trong thùc tÕ cuéc sèng kh«ng ph¶i ngêi lao ®éng nµo còng cã ®ñ ®iÒu kiÖn vÒ søc khoÎ kh¶ n¨ng lao ®éng hoÆc nh÷ng may m¾n kh¸c ®Ó hoµn thµnh nhiÖm vô lao ®éng, c«ng t¸c hoÆc t¹o nªn cho m×nh vµ gia ®×nh mét cuéc sèng Êm no h¹nh phóc. Ngîc l¹i, kh«ng mÊy ai tr¸nh khái nh÷ng rñi ro, bÊt h¹nh nh èm ®au, tai n¹n hay giµ yÕu, chÕt hoÆc thiÕu c«ng viÖc lµm do nh÷ng ¶nh hëng cña tù nhiªn, cña nh÷ng ®iÒu kiÖn sèng vµ sinh ho¹t còng nh c¸c t¸c nh©n x· héi kh¸c. Khi r¬i vµo c¸c trêng hîp ®ã, c¸c nhu cÇu thiÕt yÕu kh«ng v× thÕ mµ mÊt ®i.