CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm 1. Giới thiệu chung về vi rút Corona Vi rút Corona (CoV) là một họ vi rút lớn ở động vật và người. Họ vi rút Corona được chia làm 4 giống, bao gồm 2 giống alpha và 2 giống beta gây bệnh trên người, với các triệu chứng từ cảm thông thường đến những trường hợp bệnh nghiêm trọng hơn.
Giống beta Corona là nguyên nhân của hội chứng viêm đường hô hấp cấp tính nặng SARS-CoV và hội chứng bệnh hô hấp Trung Đông (MERS- CoV), gây viêm phổi nặng có thể dẫn tới tử vong (3). Vi rút Corona có hình cầu với đường kính khoảng 125nm, có các protein bề mặt nổi lên hình gai (Hình 1. Vi rút chứa 4 protein cấu trúc chính là protein gai (S), protein màng (M), protein vỏ (E) và nucleocapsid (N). Bên trong vỏ của vi rút là nucleocapsid sợi đơn dương, đối xứng xoắn ốc.
Vi rút có RNA sợi đơn đương tính, không phân đoạn, khoảng 30 kb (3). Cấu trúc SARS-CoV-2 Cuối năm 2019, tại Vũ Hán, Trung Quốc, đã bùng phát dịch viêm phổi do một chủng vi rút Corona gây ra. Các nhà khoa học Trung Quốc sau đó đã phân lập được một loại vi rút Corona hoàn toàn mới (ban đầu WHO ký hiệu là 2019-nCoV, sau đó chính thức đặt tên là SARS-CoV-2 gây dịch COVID-19). Phương thức lây truyền SARS-CoV-2 chủ yếu lây truyền qua đường giọt bắn trong phạm vi gần với người nhiễm SARS-CoV-2 và qua đường tiếp xúc.
Lây truyền qua đường không khí có thể xảy ra tại các khu vực thực hiện các thủ thuật tạo ra khí dung, đặc biệt trong phạm vi gần (<2 mét) và trong khu vực kín, thông khí kém (3). Lây nhiễm nghề nghiệp với SARS-CoV-2 SARS-CoV-2 chủ yếu lây lan giữa người với người khi người bệnh tiếp xúc gần với người khác. Vi rút có thể lây lan từ miệng hoặc mũi của người bị bệnh dưới dạng các hạt chất lỏng nhỏ, từ 'giọt hô hấp' lớn hơn đến các hạt nhỏ hơn khi người đó ho, hắt hơi, hát, thở nặng hoặc nói chuyện. Tiếp xúc trong phạm vi gần có thể dẫn đến việc hít phải hoặc nhiễm vi rút qua miệng, mũi hoặc mắt.
Sự lây truyền qua khí dung có thể xảy ra trong các thủ thuật y tế tạo ra khí dung được thực hiện. Có một số bằng chứng về việc lây truyền qua bề mặt (đồ vật hoặc vật liệu có thể bị nhiễm vi rút tồn tại, chẳng hạn như đồ dùng, bàn ghế, ống nghe hoặc nhiệt kế…) trong môi trường xung quanh người bệnh. Sự lây truyền như vậy có thể xảy ra khi chạm vào giọt bắn sau đó chạm vào miệng, mũi hoặc mắt (12). Lây nhiễm nghề nghiệp của NVYT với SARS-CoV-2 có thể xảy ra bất cứ lúc nào trong các cơ sở khám chữa bệnh.
Một đánh giá có hệ thống cho thấy nguy cơ lây nhiễm nghề nghiệp đối với NVYT có thể tăng lên trong một số quá trình thực hành lâm sàng nhất định hoặc do vệ sinh tay không tối ưu, thời gian làm việc kéo dài, hoặc sử dụng không đúng cách hoặc không có sẵn phương tiện PHCN (13). Đánh giá nguy cơ tại nơi làm việc đối với SARS-CoV-2 Khả năng tiếp xúc nghề nghiệp của NVYT với SARS-CoV-2 có thể được xác định bằng khả năng tiếp xúc trực tiếp, gián tiếp hoặc gần gũi với người bị nhiễm vi rút. Điều này bao gồm tiếp xúc hoặc chăm sóc trực tiếp, tiếp xúc với các bề mặt và đồ vật bị ô nhiễm, thông qua các quy trình tạo khí dung trên bệnh nhân COVID- 19 không có phương tiện bảo vệ cá nhân đầy đủ, hoặc làm việc với người bị nhiễm bệnh ở những nơi đông người, trong nhà với hệ thống thông gió không đầy đủ (12). Người sử dụng lao động với sự hỗ trợ của các chuyên gia kiểm soát nhiễm khuẩn và sức khỏe nghề nghiệp nên thực hiện và cập nhật thường xuyên đánh giá 6 nguy cơ tại nơi làm việc đối với SARS-CoV-2.
Mục đích là để xác định mức độ nguy cơ về lây nhiễm nghề nghiệp tiềm ẩn liên quan đến các công việc, nhiệm vụ công việc và bối cảnh công việc khác nhau; và lập kế hoạch và thực hiện các biện pháp thích hợp để phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ và để đánh giá khả năng làm việc và trở lại làm việc của NVYT (14). Mức độ nguy cơ tại nơi làm việc, ngay cả trong cùng một môi trường làm việc, có thể khác nhau tùy theo nhiệm vụ và vai trò của NVYT. Do đó, đánh giá nguy cơ tại nơi làm việc cần được thực hiện đối với từng bối cảnh cụ thể, cũng như đối với từng vai trò, nhiệm vụ của NVYT (15). Nhân viên y tế nên được khuyến khích báo cáo nếu họ đã tiếp xúc nghề nghiệp với COVID 19 mà không được bảo vệ đầy đủ.
Những trường hợp lây nhiễm như vậy cần được điều tra, đánh giá và quản lý theo từng trường hợp bằng cách sử dụng phác đồ khuyến nghị của WHO hoặc Bộ Y tế (15). Tổ chức thực hiện công tác phòng, kiểm soát lây nhiễm SARS-CoV- 2 tại bệnh viện Các cơ sở KBCB cần triển khai thực hiện nghiêm các quy định về phòng ngừa và kiểm soát lây nhiễm do Bộ Y tế ban hành như sau: 1. Vệ sinh tay Vệ sinh tay là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa và kiểm soát lây nhiễm SARS-CoV-2. Tất cả các cơ sở KBCB cần phải (3): - Trang bị phương tiện VST: Tăng cường bổ sung đầy đủ phương tiện VST - Bất cứ khi nào bàn tay có dính máu và dịch cơ thể nhìn thấy bằng mắt, trong quá trình chăm sóc, điều trị NB (làm thủ thuật xâm lấn, chăm sóc vệ sinh thân thể NB, xử lý dụng cụ bẩn, chất thải,.) mặc dù có mang găng tay và nghi ngờ thủng găng hoặc tháo bất cẩn làm tiếp xúc với nguồn nhiễm.
- Vệ sinh tay bằng xà phòng và nước cũng cần được thực hiện trước và sau buổi làm việc, sau khi đi vệ sinh, sau thu gom đồ vải, dụng cụ, chất thải. - Chỉ VST với dung dịch có chứa cồn khi bàn tay khô, không dính máu và dịch cơ thể, sau khi tháo bỏ phương tiện PHCN. - Tuân thủ 5 thời điểm bắt buộc NVYT phải VST: Trước khi tiếp xúc với 7 NB, trước khi làm thủ thuật vô trùng, sau khi tiếp xúc với máu và dịch cơ thể, sau khi tiếp xúc NB, sau khi đụng chạm vào những vùng xung quanh NB - Ngoài ra cần phải VST trong một số trường hợp sau: + Trong quy trình mặc và tháo phương tiện PHCN. + Trước khi mang và ngay sau khi tháo găng tay.
+ Khi chuyển chăm sóc từ nơi nhiễm sang nơi sạch trên cùng NB. + Trước khi kết thúc công việc tại khu vực cách ly đi ra bên ngoài. + Trước khi trở về gia đình. Phương tiện phòng hộ cá nhân Phương tiện PHCN là phương tiện thiết yếu để bảo vệ NVYT trước nguy cơ lây nhiễm khi tiếp xúc với máu, dịch tiết và giọt hô hấp chứa tác nhân lây bệnh từ NB.
Việc sử dụng phương tiện PHCN đúng theo hướng dẫn cần tuân thủ (3): - Sử dụng phương tiện PHCN kết hợp với phòng ngừa theo đường lây truyền - Đảm bảo luôn sẵn có cơ số phương tiện PHCN tại các khu vực tiếp đón, khám sàng lọc, cách ly tạm thời, khu vực cách ly thu dung điều trị, buồng đệm của phòng cách ly, phòng XN, khu vực xử lý rác thải, xử lý thi hài. - Tuân thủ đúng quy trình mang và tháo bỏ phương tiện PHCN. - Một số nguyên tắc cụ thể khi sử dụng phương tiện PHCN khi chăm sóc người nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm SARS-CoV-2: 1) Luôn mang đủ phương tiện PHCN đã quy định. Phải đảm bảo phương tiện PHCN che phủ kín toàn bộ cơ thể.
Chuẩn bị đầy đủ phương tiện PHCN. 2) Thực hành thuần thục mang và tháo bỏ phương tiện PHCN và phải được giám sát bởi thành viên đã được đào tạo. 3) Tránh điều chỉnh phương tiện PHCN đã mang khi làm việc trong khu cách ly. Không mang và tháo phương tiện PHCN trong cùng một phòng.
Phòng mang phương tiện PHCN phải ở ngoài khu cách ly. 4) Tháo phương tiện PHCN trong phòng đệm ngay sau khi ra khỏi khu vực cách ly. Không mang phương tiện PHCN sau khi đã tiếp xúc với NB đi sang các khu vực khác. 5) Thay găng khi chuyển từ NB này sang chăm sóc NB khác, thay găng nếu 8 bị rách, VST trước khi mang găng mới.
6) Khi tháo phương tiện PHCN cần chú ý các nguyên tắc sau: - Mặt ngoài phương tiện PHCN có mức độ nguy cơ nhiễm bẩn cao, khi tháo phải cuộn mặt ngoài vào trong, không giũ và tránh đụng chạm tay vào mặt ngoài của phương tiện PHCN. - Khẩu trang tháo ra sau cùng. 7) Phương tiện PHCN chỉ dùng một lần, sau khi tháo phải bỏ ngay vào thùng chất thải lây nhiễm (thùng màu vàng). 8) NVYT trực tiếp chăm sóc NB hoặc nhân viên thực hiện các dịch vụ khác liên quan tới người nhiễm, nghi nhiễm SARS-CoV-2 cần được đào tạo, huấn luyện để sử dụng thành thạo phương tiện PHCN.
Vệ sinh môi trường Bề mặt khu vực sàng lọc, cách ly người nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm SARS- CoV-2 phải được làm sạch, khử khuẩn theo một số nguyên tắc sau (3): - Tất cả bề mặt tại khu vực sàng lọc, khu vực cách ly và điều trị nhìn rõ hay không nhìn rõ có dính máu, dịch tiết, chất thải đều phải được làm sạch và lau khử khuẩn tối thiểu ngày 2 lần và khi cần. - Tất cả bề mặt phải vệ sinh bằng các hóa chất khử khuẩn được Bộ Y tế cấp phép. - NVYT khi thực hiện vệ sinh bề mặt cần tuân thủ nguyên tắc, kỹ thuật vệ sinh bề mặt và các biện pháp phòng ngừa theo đường lây truyền. - Nhân viên vệ sinh bề mặt phải được tập huấn các quy trình làm sạch, khử khuẩn bề mặt và cách sử dụng phương tiện PHCN.
Giới thiệu nội dung hướng dẫn phòng ngừa lây nhiễm SARS-CoV-2 theo Quyết định 4158/QĐ-BYT Phòng ngừa lây nhiễm SARS-CoV-2 ở NVYT tại các cơ sở y tế hiện nay thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Y tế tại Quyết định 4158/QĐ-BYT ngày 28 tháng 8 năm 2021 về việc ban hành Hướng dẫn Phòng ngừa và quản lý nhân viên y tế có nguy cơ lây nhiễm SARS-CoV-2 trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh (11). Trong đó, cơ sở y tế cần thực hiện các nội dung hướng dẫn quản lý NVYT có nguy cơ lây nhiễm SARS-CoV-2 tại mục 1 của Quyết định 4158/QĐ-BYT, gồm: 9 1. Một số hướng dẫn phòng ngừa chung Để phòng ngừa lây nhiễm SARS-CoV-2 ở NVYT cần áp dụng những biện pháp phòng ngừa chung như sau (11): 1) Thực hiện nghiêm quy định 5K.