Khóa luận tốt nghiệp thực trạng pháp luật về huy động vốn của các tổ chức tín dụng ở việt nam trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay

Khóa luận tốt nghiệp phân tích thực trạng pháp luật huy động vốn của tổ chức tín dụng tại Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

• Tác giả: Hoàng Linh Hương
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Mai Anh
• Trường học: Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Ngân hàng
• Đề tài: Thực trạng pháp luật về huy động vốn của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 0.4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Bố cục của khoá luận
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG TRONG BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI SỐ Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát về hoạt động huy động vốn của tổ chức tín dụng trong bối cảnh chuyển đổi số
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm của huy động vốn của tổ chức tín dụng trong bối cảnh chuyển đổi số
• 1.3. Phân loại hoạt động huy động của tổ chức tín dụng trong bối cảnh chuyển đổi số
• 1.4. Vai trò của hoạt động chuyển đổi số trong bối cảnh chuyển đổi số
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG Ở VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI SỐ
• 2.1. Thực trạng áp dụng pháp luật về hoạt động huy động vốn tín dụng ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số
• 2.2. Quy định về chủ thể thực hiện hoạt động huy động vốn của các tổ chức tín dụng
• 2.2.1. Tổ chức tín dụng là ngân hàng
• 2.2.2. Tổ chức tín dụng là phi ngân hàng
• 2.3. Quy định về các hình thức huy động vốn của các tổ chức tín dụng trong bối cảnh chuyển đổi số
• 2.3.1. Huy động vốn bằng hình thức nhận tiền gửi
• 2.3.2. Huy động vốn bằng việc phát hành giấy tờ có giá
• 2.3.3. Huy động vốn bằng việc vay vốn của các tổ chức tín dụng khác
• 2.3.4. Huy động vốn bằng việc vay vốn Ngân hàng Nhà nước
• 2.4. Các quy định về biện pháp đảm bảo an toàn trong hoạt động huy động vốn của tổ chức tín dụng trong bối cảnh chuyển đổi số
• 2.5. Thực tiễn áp dụng pháp luật về huy động vốn của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số
• 2.6. Những điểm tích cực của pháp luật về hoạt động huy động vốn của tổ chức tín dụng trong quá trình chuyển đổi số
• 2.7. Những bất cập của pháp luật về hoạt động huy động vốn của tổ chức tín dụng trong quá trình chuyển đổi số
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HUY ĐỘNG VỐN CỦA TỔ CHỨC TÍN DỤNG TRONG BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI SỐ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong hoạt động huy động vốn của tổ chức tín dụng
• 3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về chuyển đổi số trong hoạt động huy động vốn của tổ chức tín dụng
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• I. Danh mục văn bản pháp luật
• II. Danh mục các tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Khái quát về hoạt động huy động vốn của tổ chức tín dụng trong bối cảnh chuyển đổi số

Hoạt động huy động vốn của các tổ chức tín dụng (TCTD) đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển nền kinh tế. Trong bối cảnh chuyển đổi số, hoạt động này đã có sự thay đổi đáng kể, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ tài chính để tối ưu hóa quy trình. Pháp luật Việt Nam hiện hành quy định các hình thức huy động vốn bao gồm nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá, vay vốn giữa các TCTD, và vay vốn từ Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, các quy định này còn phân tán và chưa thống nhất, gây khó khăn trong việc áp dụng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của huy động vốn trong chuyển đổi số

Huy động vốn được hiểu là quá trình các TCTD thu hút nguồn vốn từ các cá nhân, tổ chức để phục vụ hoạt động kinh doanh. Trong bối cảnh chuyển đổi số, hoạt động này được thực hiện thông qua các nền tảng số, giúp tăng tính minh bạch và hiệu quả. Đặc điểm nổi bật là sự tích hợp công nghệ vào quy trình huy động vốn, từ đó giảm thiểu chi phí và thời gian. Tuy nhiên, việc áp dụng công nghệ cũng đặt ra thách thức về an ninh mạng và quản lý rủi ro.

1.2. Phân loại hoạt động huy động vốn

Hoạt động huy động vốn được phân loại thành các hình thức chính: nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá, vay vốn giữa các TCTD, và vay vốn từ Ngân hàng Nhà nước. Trong bối cảnh chuyển đổi số, các hình thức này được số hóa, giúp tăng cường khả năng tiếp cận và hiệu quả. Ví dụ, việc phát hành giấy tờ có giá thông qua nền tảng số giúp giảm thiểu thủ tục và tăng tính thanh khoản.

II. Thực trạng áp dụng pháp luật về huy động vốn của TCTD tại Việt Nam

Pháp luật Việt Nam hiện hành quy định về hoạt động huy động vốn của các TCTD còn nhiều bất cập. Các quy định phân tán ở nhiều văn bản pháp luật khác nhau, gây khó khăn trong việc áp dụng. Bên cạnh đó, việc thiếu các quy định cụ thể về ứng dụng công nghệ trong hoạt động huy động vốn cũng là một hạn chế lớn. Điều này dẫn đến tình trạng các TCTD gặp khó khăn trong việc tuân thủ pháp luật và tận dụng lợi thế của chuyển đổi số.

2.1. Quy định về chủ thể thực hiện huy động vốn

Theo pháp luật Việt Nam, các TCTD bao gồm ngân hàng và phi ngân hàng đều có quyền thực hiện hoạt động huy động vốn. Tuy nhiên, các quy định về điều kiện và thủ tục còn phức tạp, đặc biệt là trong bối cảnh chuyển đổi số. Việc thiếu các quy định cụ thể về ứng dụng công nghệ trong hoạt động huy động vốn đã gây khó khăn cho các TCTD trong việc tuân thủ pháp luật.

2.2. Quy định về các hình thức huy động vốn

Các hình thức huy động vốn được quy định trong pháp luật Việt Nam bao gồm nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá, vay vốn giữa các TCTD, và vay vốn từ Ngân hàng Nhà nước. Tuy nhiên, các quy định này còn phân tán và chưa thống nhất, gây khó khăn trong việc áp dụng. Đặc biệt, việc thiếu các quy định cụ thể về ứng dụng công nghệ trong hoạt động huy động vốn cũng là một hạn chế lớn.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về huy động vốn trong chuyển đổi số

Để nâng cao hiệu quả hoạt động huy động vốn của các TCTD trong bối cảnh chuyển đổi số, cần có các giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam. Cụ thể, cần thống nhất các quy định về huy động vốn trong một văn bản pháp luật duy nhất, đồng thời bổ sung các quy định cụ thể về ứng dụng công nghệ trong hoạt động này. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác quản lý và giám sát để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của hoạt động huy động vốn.

3.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả chuyển đổi số

Để nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong hoạt động huy động vốn, cần tăng cường ứng dụng công nghệ vào quy trình huy động vốn. Điều này bao gồm việc số hóa các hình thức huy động vốn, tăng cường an ninh mạng, và đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng công nghệ. Bên cạnh đó, cần có các chính sách hỗ trợ từ Ngân hàng Nhà nước để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số.

3.2. Giải pháp hoàn thiện pháp luật

Để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hoạt động huy động vốn, cần thống nhất các quy định trong một văn bản pháp luật duy nhất. Đồng thời, cần bổ sung các quy định cụ thể về ứng dụng công nghệ trong hoạt động huy động vốn, bao gồm cả việc quản lý rủi ro và đảm bảo an ninh mạng. Điều này sẽ giúp các TCTD tuân thủ pháp luật một cách dễ dàng và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Linh Hương (chuyên ngành Luật Ngân hàng, người hướng dẫn khoa học: ThS. Nguyễn Mai Anh, Hà Nội - 2024) tập trung làm rõ thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định về huy động vốn của các tổ chức tín dụng (TCTD) tại Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng trong thời đại công nghệ số hóa và việc triển khai Đề án 06 của Chính phủ ("Phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030"), chuyển đổi số là con đường tất yếu để các doanh nghiệp, đặc biệt là các TCTD, duy trì năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Với tư cách là "trung gian tài chính", các TCTD vận hành hoạt động kinh doanh chủ yếu dựa trên nguồn vốn huy động từ nền kinh tế thay vì chỉ phụ thuộc vào vốn tự có. Tuy nhiên, hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động này tại Việt Nam vẫn còn bộc lộ nhiều điểm hạn chế: các quy phạm nằm rải rác ở nhiều văn bản khác nhau, một số quy định chưa đồng bộ, còn mâu thuẫn hoặc chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của các mô hình ngân hàng số, công nghệ định danh điện tử và các kênh giao dịch trực tuyến. Do đó, việc nghiên cứu toàn diện hệ thống quy phạm pháp luật và thực tiễn thi hành là đòi hỏi cấp bách.

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của đề tài là cung cấp một bức tranh toàn diện về các quy định pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động huy động vốn, phân tích thực tiễn áp dụng tại các TCTD trong kỷ nguyên số hóa, chỉ ra những tồn tại, bất cập và đề xuất các giải pháp khắc phục. Xuất phát từ mục tiêu trên, khóa luận xác định 03 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Thứ nhất, khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động huy động vốn và nội dung pháp luật quy định về hoạt động huy động vốn của các TCTD ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số (khái niệm, đặc điểm, phân loại, vai trò, chủ thể, hình thức huy động vốn).
2. Thứ hai, đánh giá thực trạng pháp luật quy định về hoạt động huy động vốn của các TCTD ở Việt Nam và thực trạng áp dụng các quy định của pháp luật trên thực tiễn trong bối cảnh chuyển đổi số.
3. Thứ ba, trên cơ sở đánh giá thực trạng, rút ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về hoạt động huy động vốn của TCTD tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Về phạm vi và đối tượng nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Pháp luật về hoạt động huy động vốn của các TCTD trong bối cảnh chuyển đổi số, bao gồm các quy định thực định, sự số hóa các quy trình huy động vốn và các dữ liệu, số liệu cụ thể phản ánh thực tiễn tại Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Các quy định pháp luật điều chỉnh quan hệ huy động vốn của TCTD và thực tiễn thi hành.
• Phạm vi không gian: Tập trung chủ yếu tại lãnh thổ Việt Nam, đồng thời có liên hệ, tham khảo kinh nghiệm của một số quốc gia.
• Phạm vi thời gian: Về khía cạnh lập quy, khóa luận xem xét các văn bản pháp luật hiện hành (bao gồm cả các quy định mới ban hành của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024); về khía cạnh thực tiễn áp dụng, tác giả giới hạn nghiên cứu trong khoảng 15 năm trở lại đây.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về khung lý luận, đề tài tiếp cận khái niệm vốn dưới góc độ tài chính - ngân hàng là khối lượng tiền tệ đưa vào lưu thông nhằm mục đích sinh lời, là phương tiện hoạt động cốt lõi của TCTD. Bản chất quan hệ huy động vốn được xác định là quan hệ vay nợ hoàn trả gốc và lãi giữa TCTD và các chủ thể trong xã hội. Trong bối cảnh công nghệ phát triển, khóa luận tích hợp khung lý thuyết về 3 giai đoạn chuyển đổi số ngân hàng (theo Báo cáo ứng dụng ngân hàng số tại Việt Nam của Ngân hàng TMCP Quân đội): số hóa (Digitization), chuyển đổi kỹ thuật số (Digitalization) và tái tạo số (Digital Transformation). Đồng thời, tác giả viện dẫn các khái niệm công nghệ áp dụng trong lĩnh vực ngân hàng như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây (Cloud Computing), chuỗi khối (Blockchain), sinh trắc học, tự động hóa quy trình bằng robot (RPA), định danh điện tử khách hàng (eKYC), QR code và công nghệ tài chính (Fintech).

Hệ thống cơ sở pháp lý được sử dụng xuyên suốt khóa luận bao gồm:

• Các luật: Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2024), Luật Ngân hàng Nhà nước năm 2010, Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2019 (sửa đổi), Luật Chứng khoán năm 2019, Pháp lệnh Ngoại hối năm 2013 (sửa đổi).
• Các nghị định và quyết định: Nghị định số 01/2021/NĐ-CP (đăng ký doanh nghiệp qua mạng), Nghị định số 101/2012/NĐ-CP (thanh toán không dùng tiền mặt), Nghị định số 87/2019/NĐ-CP, Nghị định số 59/2022/NĐ-CP (định danh và xác thực điện tử); Quyết định số 810/QĐ-NHNN ngày 11/05/2021 của Thống đốc NHNN (Kế hoạch chuyển đổi số ngành ngân hàng đến 2025, định hướng 2030), Quyết định số 149/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ (Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia), Quyết định số 630/QĐ-NHNN ngày 27/12/2017 (an toàn, bảo mật giao dịch trực tuyến), Chỉ thị số 03/CT-NHNN năm 2023.
• Các thông tư của Ngân hàng Nhà nước: Thông tư số 23/2014/TT-NHNN và Thông tư số 16/2020/TT-NHNN (hướng dẫn mở và sử dụng tài khoản thanh toán bằng eKYC), Thông tư số 48/2018/TT-NHNN (tiền gửi tiết kiệm), Thông tư số 35/2016/TT-NHNN (an toàn, bảo mật dịch vụ ngân hàng trên Internet), Thông tư số 01/2021/TT-NHNN (phát hành giấy tờ có giá), Thông tư số 12/2021/TT-NHNN, Thông tư số 21/2012/TT-NHNN, Thông tư số 18/2016/TT-NHNN, Thông tư số 03/2018/TT-NHNN, Thông tư số 14/2011/TT-NHNN.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước trong tiến trình hội nhập kinh tế. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm có: phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh pháp luật, phương pháp thống kê xã hội học và phương pháp kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu học thuật liên quan. Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu được trích xuất từ các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, các báo cáo chuyên đề của Tổng cục Thống kê, Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), các tạp chí chuyên ngành như Tạp chí Ngân hàng, Tạp chí Thị trường Tài chính tiền tệ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về hoạt động huy động vốn của các tổ chức tín dụng trong bối cảnh chuyển đổi số ở Việt Nam

Chương 1 xây dựng các luận điểm nền tảng về bản chất kinh tế và pháp lý của hoạt động huy động vốn. Tác giả phân tích vốn là phương tiện hoạt động đặc thù của TCTD và nhu cầu về vốn của các TCTD là không có hạn mức về lượng. Từ việc phê phán các cách tiếp cận thuần túy nghiệp vụ hoặc liệt kê hình thức, tác giả đưa ra định nghĩa pháp lý hoàn chỉnh: "Huy động vốn của các tổ chức tín dụng là hoạt động mà các Tổ chức tín dụng tập trung các khoản tiền từ các tổ chức, cá nhân thông qua các hình thức huy động vốn như nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá, vay vốn các tổ chức tín dụng khác hoặc vay vốn Ngân hàng Nhà nước nhằm mục đích kinh doanh tiền tệ và đảm bảo cho nguồn vốn lưu thông có hiệu quả."

Trong kỷ nguyên số, tác giả chỉ ra Việt Nam có lợi thế dân số trẻ (độ tuổi trung bình là 33,3 tuổi) và tính đến tháng 9/2023 có khoảng 70 triệu người sử dụng internet, chiếm 70,3% tổng dân số. Tác giả khái quát 04 đặc điểm nổi bật của hoạt động huy động vốn trong bối cảnh chuyển đổi số:

1. Chủ thể huy động vốn bắt buộc phải là các TCTD được cấp phép theo quy định chặt chẽ của pháp luật, vận hành kết nối trên không gian mạng và thiết bị điện tử.
2. Vốn huy động là nguồn lực chủ yếu, được luân chuyển và giải ngân thông qua các kênh trực tuyến 24/7, xóa bỏ giới hạn giờ hành chính và quầy giao dịch vật lý.
3. Quan hệ phát sinh bản chất là quan hệ vay nợ có hoàn trả gốc và lãi, với thông tin lãi suất và dịch vụ được công khai, minh bạch trên nền tảng số.
4. Hoạt động chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt của hệ thống pháp luật ngân hàng và pháp luật giao dịch điện tử nhằm bảo toàn sự an toàn hệ thống.

Về phân loại, khóa luận hệ thống hóa 04 kênh huy động vốn cơ bản:

• Nhận tiền gửi (tiền gửi thanh toán, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm thực hiện qua phương tiện điện tử).
• Phát hành giấy tờ có giá (kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu theo Thông tư 01/2021/TT-NHNN).
• Vay vốn giữa các TCTD trên thị trường liên ngân hàng để bù đắp dự trữ bắt buộc và cân đối thanh khoản ngắn hạn.
• Vay vốn Ngân hàng Nhà nước, bao gồm 05 trường hợp NHNN cho vay đặc biệt để hỗ trợ thanh khoản hoặc phục hồi đối với các TCTD bị kiểm soát đặc biệt theo Luật Các TCTD sửa đổi năm 2017.

Về vai trò, tác giả đánh giá hoạt động này quyết định năng lực thanh toán và khả năng cạnh tranh của TCTD, giúp cắt giảm chi phí vận hành (dẫn chứng Vietcombank triển khai thành công trợ lý ảo VCB Digibot ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ khách hàng mở tài khoản, tra cứu lãi suất 24/7), mang lại sự thuận tiện cho người gửi tiền và là đòn bẩy hỗ trợ NHTW điều hành chính sách tiền tệ quốc gia.

Chương 2: Thực trạng và thực tiễn áp dụng pháp luật về hoạt động huy động vốn của các tổ chức tín dụng ở Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số

Chương 2 đi sâu phân tích hệ thống quy phạm pháp luật thực định và đánh giá thực tiễn áp dụng tại Việt Nam theo hai nhóm nội dung chính: quy định về chủ thể và quy định về hình thức huy động vốn.

Về quy định chủ thể, TCTD phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định về vốn pháp định, năng lực của chủ sở hữu/cổ đông sáng lập, tiêu chuẩn người quản lý/điều hành theo Điều 50 Luật Các TCTD năm 2010, đăng ký điều lệ tại NHNN trong vòng 15 ngày kể từ ngày thông qua, đề án kinh doanh khả thi và quy trình đăng ký doanh nghiệp qua mạng thông tin điện tử theo Nghị định số 01/2021/NĐ-CP. Pháp luật phân định rõ thẩm quyền huy động vốn giữa 04 nhóm TCTD:

Nhóm tổ chức tín dụng	Phạm vi và quyền hạn huy động vốn theo luật định	Hạn chế pháp lý cụ thể
Ngân hàng (NHTM, NHCS, NHHTX, Ngân hàng số)	Ngân hàng thương mại là chủ thể duy nhất được thực hiện toàn bộ các hình thức: nhận mọi loại tiền gửi, phát hành GTCG, vay liên ngân hàng, vay NHNN.	Ngân hàng chính sách hoạt động không vì lợi nhuận nên không thực hiện toàn bộ các hoạt động huy động vốn như NHTM.
TCTD phi ngân hàng (Công ty tài chính, Công ty cho thuê tài chính)	Phát hành GTCG, vay vốn TCTD khác, nhận tiền gửi của tổ chức.	Tuyệt đối không được nhận tiền gửi của cá nhân; không được vay vốn của công ty chứng khoán, quỹ đầu tư (theo Luật Chứng khoán 2019, Thông tư 121/2020/TT-BTC).
Tổ chức tài chính vi mô (TCVM)	Nhận tiền gửi tiết kiệm bắt buộc, nhận tiền gửi của tổ chức và cá nhân khách hàng TCVM bằng VND; vay vốn TCTD và cá nhân, tổ chức khác.	Không được nhận tiền gửi thanh toán; không được phát hành giấy tờ có giá; không được vay vốn Ngân hàng Nhà nước.
Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND)	Nhận tiền gửi của các thành viên, tổ chức, cá nhân; vay vốn TCTD và các tổ chức, cá nhân khác theo Luật Các TCTD năm 2010.	Không được phát hành giấy tờ có giá; không được vay vốn trực tiếp từ Ngân hàng Nhà nước; giới hạn phạm vi địa bàn cơ sở.

Tác giả cung cấp dữ liệu thực tiễn tính đến ngày 31/12/2023: cả nước có 1.178 quỹ tín dụng nhân dân cơ sở đang hoạt động tại 57/63 tỉnh, thành phố.

Về các hình thức huy động vốn trên môi trường số, khóa luận phân tích chi tiết:

• Nhận tiền gửi tiết kiệm điện tử theo Điều 19 Thông tư số 48/2018/TT-NHNN và Quyết định số 630/2017/QĐ-NHNN quy định về 10 hình thức xác thực giao dịch trực tuyến trên Internet/Mobile Banking chia thành 04 cấp độ rủi ro (loại A, B, C, D).
• Quy trình định danh điện tử mở tài khoản thanh toán (eKYC) theo Thông tư số 16/2020/TT-NHNN (sửa đổi Thông tư số 23/2014/TT-NHNN) và Nghị định số 87/2019/NĐ-CP (cho phép không gặp mặt trực tiếp khách hàng). Tác giả lưu ý phạm vi áp dụng eKYC bị giới hạn: chỉ dành riêng cho khách hàng cá nhân mang quốc tịch Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, không áp dụng cho cá nhân nước ngoài hoặc người mở tài khoản thông qua người giám hộ.
• Các yêu cầu kiểm soát bắt buộc đối với TCTD khi triển khai eKYC: tổ chức bộ phận hậu kiểm (back-office) rà soát ngay sau khi mở tài khoản; theo dõi, đánh giá rủi ro gian lận liên tục; đối soát với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư theo nguyên tắc tại Nghị định số 59/2022/NĐ-CP.

Phân tích về mặt hạn chế và rủi ro thực tế, tác giả chỉ ra công nghệ deepfake tinh vi đang đe dọa trực tiếp đến khâu xác thực thực thể sống của eKYC; vấn đề chữ ký số cho khách hàng cá nhân trong giao kết hợp đồng điện tử theo Luật Giao dịch điện tử năm 2023 vẫn còn nhiều vướng mắc kỹ thuật; nguy cơ mạo danh, thu thập trái phép thông tin cá nhân và lỗ hổng an ninh mạng tại các TCTD quy mô nhỏ.

Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng và hoàn thiện pháp luật về huy động vốn của tổ chức tín dụng trong bối cảnh chuyển đổi số ở Việt Nam hiện nay

Dựa trên kết quả phân tích ở Chương 2, tác giả đề xuất hai nhóm định hướng hoàn thiện:

1. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả chuyển đổi số trong nghiệp vụ: Đầu tư hạ tầng an toàn bảo mật, ứng dụng công nghệ phòng chống làm giả khuôn mặt và deepfake; hoàn thiện quy trình kiểm soát của bộ phận hậu kiểm (back-office); đẩy mạnh làm sạch dữ liệu khách hàng theo Đề án 06.
2. Nhóm giải pháp hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật:
   • Ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết việc triển khai Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2024) và Luật Giao dịch điện tử năm 2023 trong lĩnh vực tiền gửi trực tuyến.
   • Tháo gỡ bất cập về quy định chữ ký điện tử, chữ ký số chuyên dùng đối với khách hàng cá nhân khi mở tài khoản thanh toán và gửi tiết kiệm online bằng eKYC.
   • Xây dựng cơ chế pháp lý thống nhất về kết nối, khai thác dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư nhằm giảm thiểu tình trạng giả mạo danh tính.
   • Hoàn thiện quy chuẩn an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân của người gửi tiền và chế tài xử lý nghiêm các hành vi vi phạm an ninh dữ liệu tài chính.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các số liệu thực chứng cụ thể về bối cảnh chuyển đổi số và hệ thống TCTD tại Việt Nam:

• Tính đến tháng 9/2023, Việt Nam có khoảng 70 triệu người sử dụng internet, chiếm 70,3% tổng dân số; độ tuổi trung bình của dân số là 33,3 tuổi, phản ánh tiềm năng ứng dụng ngân hàng số rất cao.
• Tính đến ngày 31/12/2023, mạng lưới quỹ tín dụng nhân dân cơ sở đạt 1.178 quỹ hoạt động trên 57/63 tỉnh, thành phố.
• Trích dẫn chính xác 05 trường hợp NHNN cho vay đặc biệt đối với TCTD bị kiểm soát đặc biệt theo Điều 3 Luật Các TCTD sửa đổi năm 2017.

Về mặt học thuật và pháp lý, tác giả đã tự xác định những điểm đóng góp mới của khóa luận so với các công trình đi trước:

• Các nghiên cứu trước đây (như khóa luận của Phạm Thị Ban năm 2008, Tường Thị Thu Huyền năm 2009; luận văn/luận án của Đào Ánh Tuyết năm 2013, Vũ Thị Huyền Trang năm 2015, Vũ Hoàng Thu Trang năm 2015) đều được thực hiện trong bối cảnh kinh tế và môi trường pháp lý cũ, chưa đi sâu nghiên cứu phương hướng hoàn thiện pháp luật trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
• Các công trình trước đây đa phần chỉ tập trung vào hoạt động huy động vốn của khối ngân hàng thương mại, trong khi khóa luận này phân tích toàn diện khung pháp lý áp dụng cho toàn bộ các nhóm TCTD (ngân hàng, TCTD phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô, quỹ tín dụng nhân dân).
• Công trình cập nhật kịp thời các văn bản pháp luật then chốt mới nhất tính đến thời điểm nghiên cứu, bao gồm Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, Luật Giao dịch điện tử năm 2023, Nghị định số 59/2022/NĐ-CP và Thông tư số 16/2020/TT-NHNN về eKYC.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu và thời điểm hoàn thành:

• Về phạm vi thời gian thực tiễn, tác giả chỉ tập trung khảo sát hoạt động áp dụng pháp luật của các TCTD trong khoảng 15 năm trở lại đây.
• Khóa luận được hoàn thành vào đầu năm 2024, thời điểm Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 vừa được ban hành và chưa chính thức có hiệu lực (hiệu lực từ ngày 01/07/2024), do đó chưa thể đánh giá toàn diện tác động thực tế của đạo luật này qua số liệu kiểm chứng dài hạn.
• Đề tài tập trung chủ yếu vào khía cạnh pháp lý và thực trạng quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, chưa đi sâu so sánh đối chiếu kỹ thuật chuyên sâu với các mô hình thử nghiệm pháp lý (Regulatory Sandbox) hoặc mô hình ngân hàng số độc lập (Neobank) tại các quốc gia phát triển.

Hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai bao gồm việc theo dõi, tổng kết thực tiễn thi hành Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 và Luật Giao dịch điện tử năm 2023 sau khi đi vào cuộc sống, đồng thời nghiên cứu khung pháp lý điều chỉnh các rủi ro phát sinh từ trí tuệ nhân tạo tạo sinh và các phương thức thanh toán xuyên biên giới.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Giảng viên và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Ngân hàng, Tài chính - Ngân hàng khi nghiên cứu về quan hệ tiền gửi và pháp luật điều chỉnh các giao dịch ngân hàng điện tử.
• Cán bộ pháp chế, cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại, công ty tài chính, tổ chức tài chính vi mô và quỹ tín dụng nhân dân trong việc rà soát quy trình mở tài khoản eKYC, nhận tiền gửi tiết kiệm online và tuân thủ các quy định phòng, chống rửa tiền.
• Các nhà làm luật và cơ quan quản lý (Ngân hàng Nhà nước) trong quá trình soạn thảo các thông tư hướng dẫn thi hành luật mới về bảo đảm an toàn dữ liệu và quản lý rủi ro gian lận trực tuyến.

Các phần nội dung đáng tham khảo nhất bao gồm: bảng phân tích thẩm quyền huy động vốn của từng loại hình TCTD (Chương 2), phân tích quy trình pháp lý về mở tài khoản bằng eKYC theo Thông tư số 16/2020/TT-NHNN, và hệ thống 04 cấp độ xác thực giao dịch điện tử theo Quyết định số 630/QĐ-NHNN.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận đưa ra định nghĩa pháp lý như thế nào về hoạt động huy động vốn của TCTD?
Tác giả định nghĩa: Hoạt động huy động vốn của TCTD là hoạt động mà các TCTD tập trung các khoản tiền từ các tổ chức, cá nhân thông qua các hình thức huy động vốn như nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá, vay vốn các TCTD khác hoặc vay vốn Ngân hàng Nhà nước nhằm mục đích kinh doanh tiền tệ và đảm bảo cho nguồn vốn lưu thông có hiệu quả.

2. Tại sao các công ty tài chính không được phép nhận tiền gửi từ cá nhân theo quy định pháp luật?
Theo phân tích của khóa luận, phần lớn công ty tài chính tại Việt Nam ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu thu xếp vốn nội bộ của các tập đoàn, tổng công ty lớn; các dự án được cấp tín dụng thường có quy mô lớn và thời gian thu hồi vốn chậm hơn so với ngân hàng thương mại. Do đó, pháp luật không cho phép công ty tài chính nhận tiền gửi từ cá nhân để phòng ngừa rủi ro mất thanh khoản và bảo vệ quyền lợi người gửi tiền nhỏ lẻ.

3. Phạm vi đối tượng được mở tài khoản thanh toán bằng phương thức điện tử (eKYC) được giới hạn như thế nào?
Căn cứ Thông tư số 16/2020/TT-NHNN (sửa đổi Thông tư số 23/2014/TT-NHNN), việc mở tài khoản bằng eKYC chỉ áp dụng đối với khách hàng cá nhân là công dân Việt Nam từ đủ 18 tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Quy trình này không áp dụng cho khách hàng cá nhân là người nước ngoài, người chưa đủ 15 tuổi, hoặc người mở tài khoản thông qua người giám hộ, người đại diện theo pháp luật.

4. Khóa luận ghi nhận bao nhiêu quỹ tín dụng nhân dân cơ sở và tỷ lệ người dùng internet tại Việt Nam là bao nhiêu?
Theo số liệu được trích dẫn trong khóa luận:

• Tính đến ngày 31/12/2023, Việt Nam có 1.178 quỹ tín dụng nhân dân cơ sở đang hoạt động trên 57/63 tỉnh, thành phố.
• Tính đến tháng 9/2023, Việt Nam có khoảng 70 triệu người sử dụng internet, chiếm 70,3% tổng dân số.

5. Khóa luận chỉ ra những rủi ro kỹ thuật và pháp lý nổi bật nào đối với phương thức eKYC?
Tác giả chỉ ra 02 thách thức lớn: thứ nhất là công nghệ làm giả hình ảnh tinh vi (deepfake) có khả năng vượt qua bước kiểm tra thực thể sống trong nhận diện sinh trắc học; thứ hai là sự thiếu vắng các quy định cụ thể, thống nhất về việc sử dụng chữ ký số cá nhân trong quy trình eKYC khi xác lập giao kết hợp đồng điện tử.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Linh Hương đã hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn pháp lý về hoạt động huy động vốn của các tổ chức tín dụng tại Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số. Công trình làm nổi bật tính đặc thù về thẩm quyền của 04 nhóm TCTD, phân tích sâu sắc các cơ chế định danh eKYC, nhận tiền gửi tiết kiệm điện tử và nhận diện các rủi ro pháp lý phát sinh từ công nghệ mới. Các đề xuất hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật và tăng cường năng lực hậu kiểm được xây dựng có căn cứ khoa học, đóng góp giá trị tham khảo thiết thực cho công tác lập quy và quản trị ngân hàng hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MOT SÓ VAN ĐÈ LÝ LUẬN VỀ HOAT DONG HUY DONG VON CUA CAC TO CHỨC TÍN DỤNG TRONG BOI CANH CHUYEN DOI 86 Ở VIET NAM 1. Khai xet về hoạt động huy động von của te chức tín dung trong boi cảnh chuyển 1.Khá m, đặc diem của huy động vốn của to chức tín dụng trong bồi cảnh chuyển đổi số Khái niém hoat động mw động vẫn của tô chức tín dụng Dưới góc độ tài chính, “vốn là một khối lượng tiền tệ nào dé được đem vào lun thông nhằm mục đích kiếm lời. SỐ tiền đó được sử cing muôn hình muôn về, nhưng suy cho cùng là để mua sắm tư liệu sản xuất kính doanh hay dich vụ nào đó với muc dich là thi về số tiền lớn hơn số tién ban đầu”. V ôn là yêu tô quan trọng nhật trong quá trình kinh doanh tin dụng, không thé thiêu khi thực hiện bat kỳ một hoạt động kinh doanh nao.

Trong hoạt động kinh doanh luôn đời hỏi không ngừng được bd sung mt số lượng vốn nhét đính nhằm tái sẵn xuất m ở rộng, thanh toán và dự trữ. trường hợp có thé phát sinh bất cứ lúc nao. Vì vậy, các tô chức tin dụng (TCTD) và nguôn vốn luôn có môi quan hệ khăng khít cho hoạt động sản xuất kinh doanh, là nguôn huyệt mạch cung cap cho doanh nghiép dé tôn tại và phát triển. Tuy nhiên khác với các doanh nghiệp thông thường, von đối với các TCTD là phương tiên hoạt động nên nhu cầu về vớn của các TCTD 1a rat lớn và không có hạn mức về lượng, Dưới tác động của lao động và đối tượng lao động thông qua các tư liệu lao động, TCTD sẽ tạo ra dich vụ, hàng hóa để cung ứng cho thị trường Dé dam bảo sự tên tại và phát triển, số tiên thu được từ việc tiêu thu sản phẩm phải bù dap chi phi, có lãi.

Nhờ vậy, số vên ban dau mới được bảo toàn và m ở rộng với quy mô lớn hon Toàn bộ giá trị ứng ra lúc ban dau và được bô sung trong quá trình hoạt động của TCTD chính là vốn. V ôn luôn vận động dé sinh ra lợi nhuận, được biéu hiện bằng tiên nhưng tiên chỉ là một dạng tiềm năng của vn Để có thể biển thành vên, đồng tiên đó cân phải được đưa vào hoạt đông kinh doanh nhằm kiém lời. V ồn không tách rời chủ sở hữu khi vận động, mỗi đông vên phải gắn liền với mét chủ sở hữu nhật định Nếu vốn không zõ ràng về chủ sở hữu sẽ có chi phí lãng phi và không hiệu quả. Trong kinh tê thị trường, chỉ khi xác đính rõ chủ sở hữu thi vốn mới được sử dung 5 hop lý và mang lại hiệu quả cao.

V ôn phải được tập trung tích tụ tới một lượng nhất định mới phát huy được tác dụng TCTD vừa phải khai thác tiêm năng về vên của minh vừa phải tim cách thu hút nguồn vén từ bên ngoài như liên doanh liên kết với các doanh nghiép khác, phát hanh cô phiêu. Hoạt động của TCTD rat phong phú đa dang (Huy động v6n: Nhận tiên gửi, phát hành giây tờ có giá, vay von giữa các tô chức tin dụng, vay von của ngân hang nha nước, Cập tin dung: Cap tin dung cho cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp dưới hình thức cho vay, chiết khâu các loại giây tờ có giá, bảo lãnh, cho thuê tai chinh). Các hoạt động này góp phần quan trọng trong luân chuyên nguồn vốn trong nên kinh tê và tạo ra những tiện ích nhất đính cho x4 hội.