Luận văn thạc sĩ về tín ngưỡng tôn giáo lệch chuẩn tại Việt Nam: Thực trạng, giải pháp và kiến nghị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tôn giáo học lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng tôn giáo ở việt nam hiện nay thực trạng giải, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Dương Thị Thúy Thịnh
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Nguyễn Thanh Xuân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tôn giáo học
• Đề tài: Lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay: Thực trạng, giải pháp và kiến nghị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG LIÊN QUAN ĐẾN LỆCH CHUẨN TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Cơ sở pháp lý và các yếu tố ảnh hưởng đến lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay
• 1.3. Biểu hiện và tính hai mặt của lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LỆCH CHUẨN VÀ ĐIỀU CHỈNH HÀNH VI LỆCH CHUẨN TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Thực trạng lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay và nguyên nhân
• 2.1.1. Lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng ở Việt Nam hiện nay
• 2.1.2. Lệch chuẩn trong hoạt động tôn giáo ở Việt Nam hiện nay
• 2.1.3. Nguyên nhân lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay
• 2.2. Thực trạng điều chỉnh hành vi lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Từ tổ chức tôn giáo, tín ngưỡng
• 2.2.2. Từ những người thực hành tôn giáo, tín ngưỡng
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA, GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM ĐIỀU CHỈNH LỆCH CHUẨN TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Một số vấn đề đặt ra
• 3.2. Về phía Nhà nước
• 3.3. Về phía tổ chức tôn giáo, cơ sở tín ngưỡng và những người thực hành tín ngưỡng, tôn giáo
• 3.4. Về phía các chủ thể khác trong xã hội
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thực trạng tín ngưỡng tôn giáo lệch chuẩn ở Việt Nam

Tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam hiện nay đang đối mặt với nhiều vấn đề lệch chuẩn. Tín ngưỡng tôn giáo không chỉ là một phần của đời sống tinh thần mà còn là một yếu tố quan trọng trong văn hóa xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các hình thức tôn giáo lệch chuẩn đã dẫn đến những biến đổi trong cách thức thực hành và niềm tin của người dân. Theo thống kê, tỷ lệ người theo tín ngưỡng và tôn giáo ở Việt Nam đã tăng lên đáng kể, nhưng đi kèm với đó là sự xuất hiện của nhiều hiện tượng lệch chuẩn. Những hành vi này không chỉ vi phạm các quy định pháp luật mà còn gây ra những xáo trộn trong cộng đồng. Các biểu hiện của tín ngưỡng lệch chuẩn thường thấy như việc lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi, hoặc các hoạt động tôn giáo không được cấp phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn đến sự ổn định của xã hội. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra, "Lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo nếu không được ngăn chặn sẽ gây ra những tác động tiêu cực đến đời sống xã hội".

1.1. Nguyên nhân của lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu hiểu biết về pháp luật liên quan đến tín ngưỡng tôn giáo. Nhiều người dân không nắm rõ các quy định về quyền tự do tín ngưỡng, dẫn đến việc thực hành không đúng cách. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ thông tin cũng tạo điều kiện cho các thông tin sai lệch về tôn giáo lan truyền nhanh chóng. Điều này khiến cho nhiều người dễ dàng bị lôi kéo vào các hoạt động tôn giáo lệch chuẩn. Hơn nữa, sự thiếu sự quản lý chặt chẽ từ phía các cơ quan chức năng cũng góp phần làm gia tăng tình trạng này. Như một chuyên gia đã nhận định, "Việc quản lý tín ngưỡng tôn giáo cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để ngăn chặn các hành vi lệch chuẩn".

II. Giải pháp cho tín ngưỡng tôn giáo lệch chuẩn

Để giải quyết tình trạng tín ngưỡng tôn giáo lệch chuẩn, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về tín ngưỡng tôn giáo cho người dân. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền và nghĩa vụ trong hoạt động tín ngưỡng sẽ giúp giảm thiểu các hành vi lệch chuẩn. Thứ hai, các cơ quan chức năng cần có những biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với các hoạt động tôn giáo. Điều này bao gồm việc cấp phép cho các tổ chức tôn giáo và giám sát hoạt động của họ. Hơn nữa, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và tổ chức tôn giáo trong việc xây dựng các chương trình hành động nhằm ngăn chặn các hành vi lệch chuẩn. Như một nhà nghiên cứu đã nhấn mạnh, "Giải pháp cho vấn đề lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo không chỉ nằm ở việc quản lý mà còn ở việc tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các giá trị tốt đẹp trong tín ngưỡng".

2.1. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền

Giáo dục và tuyên truyền là một trong những giải pháp quan trọng để ngăn chặn lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để nâng cao nhận thức của người dân về tín ngưỡng tôn giáo và các quy định pháp luật liên quan. Việc này không chỉ giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền tự do tín ngưỡng mà còn giúp họ nhận diện được các hành vi lệch chuẩn. Hơn nữa, cần có sự tham gia của các tổ chức tôn giáo trong việc tuyên truyền các giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng, từ đó tạo ra một môi trường tích cực cho sự phát triển của tín ngưỡng dân gian và tôn giáo truyền thống. Như một chuyên gia đã chỉ ra, "Giáo dục là chìa khóa để xây dựng một cộng đồng vững mạnh, nơi mà các giá trị văn hóa và tín ngưỡng được tôn trọng và phát huy".

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tín ngưỡng, tôn giáo là hiện tượng tinh thần gắn bó mật thiết với đời sống xã hội và văn hóa của con người, tồn tại lâu đời trong lịch sử nhân loại. Ở Việt Nam, với 54 dân tộc cùng chung sống, tín ngưỡng và tôn giáo đa dạng, phong phú, đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân. Theo thống kê 15 năm thực hiện Nghị quyết 25-NQ/TW (2003-2018), đến tháng 6/2017, khoảng 27% dân số Việt Nam theo tôn giáo, tương đương 25,3 triệu tín đồ, trong đó nếu tính cả người có tình cảm với Phật giáo, tỷ lệ này có thể lên tới 70-80%. Từ năm 2003 đến 2015, số lượng tín đồ tôn giáo tăng 35%, số chức sắc, chức việc tăng gần 70%, cơ sở thờ tự tăng 33%. Đến năm 2020, Nhà nước công nhận 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo với hơn 26,5 triệu tín đồ, chiếm khoảng 27% dân số cả nước.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đổi mới toàn diện, hội nhập quốc tế và tác động của khoa học công nghệ, hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo cũng xuất hiện nhiều biểu hiện lệch chuẩn, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cá nhân, cộng đồng và xã hội. Lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo nếu không được kiểm soát sẽ làm suy giảm giá trị truyền thống, gây mất ổn định xã hội, thậm chí tạo điều kiện cho các thế lực cực đoan lợi dụng chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Do đó, nghiên cứu thực trạng, nguyên nhân và đề xuất giải pháp điều chỉnh lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay có ý nghĩa cấp thiết, góp phần phát huy giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời bảo đảm an ninh chính trị, trật tự xã hội.

Phạm vi nghiên cứu tập trung từ năm 2018 đến nay, tại một số tỉnh miền Bắc (Hà Nội, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Lào Cai, Ninh Bình), miền Trung (Đà Nẵng, Bình Định, Khánh Hòa) và miền Nam (TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bến Tre), với các tôn giáo lớn như Phật giáo, Công giáo, Tin Lành và tín ngưỡng đạo Mẫu. Mục tiêu nghiên cứu nhằm nhận diện thực trạng lệch chuẩn, phân tích nguyên nhân và đề xuất các giải pháp điều chỉnh hành vi lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát triển bền vững đời sống tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết xã hội học, tôn giáo học và khoa học quản lý để phân tích hiện tượng lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Hai lý thuyết trọng tâm gồm:

• Lý thuyết chuẩn mực xã hội: Chuẩn mực xã hội được hiểu là hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi của xã hội đối với hành vi của cá nhân hoặc nhóm nhằm đảm bảo sự ổn định, trật tự xã hội. Chuẩn mực có thể thành văn (pháp luật, chính trị, tôn giáo) hoặc bất thành văn (tín ngưỡng, phong tục, tập quán). Lệch chuẩn là hành vi vi phạm các chuẩn mực này, gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội.

• Lý thuyết điều chỉnh hành vi lệch chuẩn: Điều chỉnh hành vi là quá trình sửa đổi, cân đối hành vi lệch chuẩn dựa trên các chuẩn mực xã hội và pháp luật nhằm bảo vệ lợi ích cá nhân, cộng đồng và xã hội. Trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, điều chỉnh hành vi lệch chuẩn giúp duy trì sự hài hòa giữa niềm tin cá nhân và quy định pháp luật, đồng thời ngăn ngừa các hành vi vi phạm.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: chuẩn mực xã hội, lệch chuẩn xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, hoạt động tín ngưỡng, hoạt động tôn giáo, điều chỉnh hành vi lệch chuẩn, chuẩn mực pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng:

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp và phân tích tài liệu từ các công trình nghiên cứu, văn bản pháp luật (Luật Tín ngưỡng, tôn giáo 2018), báo cáo ngành, khảo sát thực tiễn tại các địa phương miền Bắc, Trung, Nam; phỏng vấn chuyên gia, chức sắc tôn giáo và người dân tham gia hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.

• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung, thống kê mô tả, so sánh số liệu về số lượng tín đồ, cơ sở thờ tự, biểu hiện lệch chuẩn; điều tra xã hội học để thu thập ý kiến, nhận thức về lệch chuẩn; phương pháp chuyên gia để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp; phương pháp dự báo để nhận định xu hướng phát triển.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát khoảng vài trăm người tham gia tín ngưỡng, tôn giáo tại các tỉnh trọng điểm, lựa chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm tôn giáo và vùng miền.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2018-2023, phù hợp với hiệu lực của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và các biến động xã hội liên quan.

Phương pháp luận dựa trên chủ nghĩa Mác - Lênin, tiếp cận xã hội học, tôn giáo học và khoa học quản lý nhằm đảm bảo tính khoa học, khách quan và thực tiễn trong nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng:

   • Nhiều lễ hội truyền thống có xu hướng phát triển lệch lạc, xa rời bản chất văn hóa, như lễ hội Đền Trần, lễ hội Đền Gióng, với hiện tượng thương mại hóa, trục lợi từ tín ngưỡng.
   • Tâm lý cầu may, cầu lộc thái quá dẫn đến các hoạt động như dâng sao giải hạn, cúng oan gia trái chủ, hầu đồng với chi phí hàng chục đến hàng trăm triệu đồng, gây lãng phí và méo mó giá trị tín ngưỡng.
   • Tình trạng xây dựng mồ mả, từ đường tốn kém trong khi kinh tế nhiều gia đình còn khó khăn, gây mâu thuẫn trong dòng họ và cộng đồng.
   • Công tác bảo tồn, trùng tu di tích tín ngưỡng còn nhiều bất cập, làm biến dạng giá trị văn hóa truyền thống.

2. Lệch chuẩn trong hoạt động tôn giáo truyền thống:

   • Phật giáo bị ảnh hưởng bởi kinh tế thị trường và thế tục hóa, xuất hiện các dịch vụ tâm linh như vàng mã, cầu an, trừ ma, bốc bát hương, gây phản cảm xã hội.
   • Một bộ phận tăng sĩ phạm giới, vi phạm chuẩn mực đạo đức, ảnh hưởng xấu đến hình ảnh Phật giáo.
   • Công giáo có hiện tượng sùng kính Đức Mẹ Maria thái quá, mê tín dị đoan và các hoạt động trừ tà sai lệch giáo lý.
   • Đạo Tin Lành gây ảnh hưởng tiêu cực đến phong tục tập quán truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, làm mất vai trò của ban làng truyền thống, gây chia rẽ cộng đồng.

3. Lệch chuẩn trong hoạt động tôn giáo mới và “đạo lạ”:

   • Xuất hiện nhiều tôn giáo mới, đạo lạ với các hoạt động mê tín, chính trị hóa tôn giáo, gây mất ổn định xã hội và ảnh hưởng đến khối đại đoàn kết dân tộc.
   • Các hiện tượng này thường vay mượn, xuyên tạc giáo lý tôn giáo khác, phục vụ mục đích cá nhân hoặc nhóm, tạo ra phức tạp trong đời sống tôn giáo.

4. Nguyên nhân lệch chuẩn:

   • Yếu tố chính trị: Môi trường chính trị - xã hội, ý thức chính trị và mức độ dân chủ ảnh hưởng đến việc tuân thủ pháp luật và chuẩn mực tín ngưỡng, tôn giáo.
   • Yếu tố kinh tế: Sự phát triển kinh tế thị trường tạo điều kiện cho thương mại hóa tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời làm nảy sinh tâm lý sùng bái đồng tiền.
   • Yếu tố văn hóa - xã hội: Thiếu hiểu biết pháp luật, trình độ văn hóa thấp, phong tục tập quán lạc hậu, truyền thống không phù hợp với thực tiễn hiện đại.
   • Yếu tố bên trong: Một số chức sắc, tín đồ lợi dụng tôn giáo để trục lợi, vi phạm giáo lý, giáo luật, gây mất đoàn kết và an ninh trật tự.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo là hiện tượng phức tạp, đa chiều, ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội và phát triển bền vững của đất nước. Biểu hiện lệch chuẩn không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn là sự biến dạng các giá trị văn hóa, tín ngưỡng truyền thống, làm suy giảm niềm tin xã hội.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn bổ sung cái nhìn toàn diện hơn về tác động của các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa và nội tại tôn giáo đến lệch chuẩn. Việc thương mại hóa tín ngưỡng, tôn giáo và sự xuất hiện của các tôn giáo mới là những thách thức mới chưa được nghiên cứu sâu trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng tín đồ, cơ sở thờ tự, biểu đồ phân bố các biểu hiện lệch chuẩn theo vùng miền và tôn giáo, bảng so sánh mức độ nhận thức pháp luật của các nhóm đối tượng. Các số liệu thống kê và khảo sát xã hội học làm tăng tính thuyết phục cho các phát hiện.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, pháp luật và các giải pháp quản lý nhà nước hiệu quả, góp phần phát huy giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng, tôn giáo, đồng thời ngăn ngừa các hành vi lệch chuẩn gây tổn hại xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo

   • Mục tiêu: Nâng cao nhận thức pháp luật cho chức sắc, tín đồ và cộng đồng dân cư.
   • Thời gian: Triển khai liên tục trong 3 năm tới.
   • Chủ thể: Bộ Nội vụ, Ban Tôn giáo Chính phủ, các tổ chức tôn giáo phối hợp thực hiện.

2. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật, quy định quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo

   • Mục tiêu: Rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định để phù hợp với thực tiễn và xử lý nghiêm các hành vi lệch chuẩn.
   • Thời gian: Hoàn thành trong vòng 2 năm.
   • Chủ thể: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ.

3. Tăng cường công tác quản lý, giám sát hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo tại địa phương

   • Mục tiêu: Phát hiện sớm, ngăn chặn và xử lý kịp thời các biểu hiện lệch chuẩn.
   • Thời gian: Thường xuyên, ưu tiên các địa bàn có biểu hiện phức tạp.
   • Chủ thể: Ủy ban nhân dân các cấp, công an, ban tôn giáo địa phương.

4. Phát huy vai trò của các chức sắc, tổ chức tôn giáo chân chính trong việc điều chỉnh hành vi lệch chuẩn

   • Mục tiêu: Tăng cường giáo dục đạo đức, giáo lý, nâng cao trách nhiệm xã hội của chức sắc, tín đồ.
   • Thời gian: Liên tục, gắn với các hoạt động tôn giáo thường niên.
   • Chủ thể: Giáo hội, tổ chức tôn giáo, các chức sắc.

5. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, giám sát và dự báo các xu hướng lệch chuẩn mới trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo

   • Mục tiêu: Chủ động ứng phó với các hiện tượng mới, đặc biệt là tôn giáo mới, đạo lạ.
   • Thời gian: Nghiên cứu định kỳ hàng năm.
   • Chủ thể: Các viện nghiên cứu, trường đại học, Ban Tôn giáo Chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý.
   • Use case: Rà soát, hoàn thiện văn bản pháp luật, tổ chức các chương trình tuyên truyền.

2. Các tổ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng lệch chuẩn, nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo.
   • Use case: Tổ chức đào tạo, giáo dục đạo đức, điều chỉnh hành vi lệch chuẩn trong cộng đồng.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên ngành Tôn giáo học, Xã hội học, Luật

   • Lợi ích: Nguồn tài liệu tham khảo phong phú, cập nhật về thực trạng và lý luận lệch chuẩn trong tín ngưỡng, tôn giáo.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, giảng dạy, học tập chuyên sâu.

4. Cộng đồng dân cư, người dân tham gia tín ngưỡng, tôn giáo

   • Lợi ích: Nâng cao hiểu biết về quyền và nghĩa vụ, nhận diện các hành vi lệch chuẩn để tự bảo vệ quyền lợi.
   • Use case: Tham gia các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo đúng pháp luật, góp phần xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo là gì?
   Lệch chuẩn là hành vi của cá nhân hoặc nhóm vi phạm các chuẩn mực xã hội, pháp luật, giáo lý tôn giáo, gây ảnh hưởng tiêu cực đến cá nhân và xã hội. Ví dụ như mê tín dị đoan thái quá, lợi dụng tôn giáo trục lợi.

2. Nguyên nhân chính dẫn đến lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo?
   Bao gồm yếu tố chính trị (ý thức chính trị, môi trường xã hội), kinh tế (thương mại hóa, tâm lý sùng bái đồng tiền), văn hóa xã hội (thiếu hiểu biết, phong tục lạc hậu) và yếu tố bên trong (chức sắc, tín đồ vi phạm).

3. Làm thế nào để điều chỉnh hành vi lệch chuẩn trong tín ngưỡng, tôn giáo?
   Thông qua tuyên truyền giáo dục pháp luật, tăng cường quản lý, phát huy vai trò chức sắc chân chính, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

4. Tại sao việc nghiên cứu lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo lại quan trọng?
   Vì lệch chuẩn ảnh hưởng đến sự ổn định xã hội, khối đại đoàn kết dân tộc, đồng thời làm suy giảm giá trị văn hóa truyền thống và niềm tin tôn giáo chân chính.

5. Các biểu hiện lệch chuẩn phổ biến hiện nay là gì?
   Bao gồm mê tín dị đoan, thương mại hóa tín ngưỡng, vi phạm giáo lý tôn giáo, lợi dụng tôn giáo để chia rẽ dân tộc, hoạt động tôn giáo mới không phù hợp với pháp luật và truyền thống.

Kết luận

• Lệch chuẩn trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện nay là hiện tượng phức tạp, đa dạng với nhiều biểu hiện tiêu cực ảnh hưởng đến xã hội và phát triển bền vững.
• Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ các yếu tố chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội và yếu tố nội tại trong cộng đồng tôn giáo.
• Việc điều chỉnh hành vi lệch chuẩn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, tổ chức tôn giáo, chức sắc và cộng đồng dân cư.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào tuyên truyền, hoàn thiện pháp luật, tăng cường quản lý và phát huy vai trò chức sắc chân chính.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý nhà nước và phát triển tín ngưỡng, tôn giáo lành mạnh, góp phần xây dựng xã hội ổn định, văn minh.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tiếp tục nghiên cứu các xu hướng lệch chuẩn mới, mở rộng phạm vi khảo sát và tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tôn giáo học.

Call to action: Các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan cần chủ động áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương8 tiết. MOT SO VAN DE CHUNG LIEN QUAN DEN LECH CHUAN TRONG HOAT DONG TIN NGUONG, TON GIAO 1. Một số khái niệm 1. Lệch chuẩn - Khái niệm “Chuẩn mực” Để hiểu rõ khái niệm /ệch chuẩn, trước hết phải hiểu được khái niệm chuẩn/chuẩn mực.

Khái niệm chuẩn mực có nguồn gốc từ tiếng Latinh, có nghĩa là quy tắc, là cái được chọn làm căn cứ đề so sánh, đối chiếu. Chuẩn mực gắn liền với sự đánh giá, phán xét: cái gi phù hợp với chuẩn tức là bình thường, cái gì trái khác với chuẩn là lệch chuan, bat bình thường. Tác giả Hoàng Phê trong Tir điển Tiếng Việt đã định nghĩa: Chuẩn hay chuẩn mực là “cái được chọn làm căn cứ để đối chiếu, để hướng theo đó mà làm cho đúng”, “cái được công nhận là đúng theo quy định hoặc theo thói quen trong xã 33 66 hội”, “cái duoc định ra thành tiêu chuẩn”; “chuẩn mực cũng có nghĩa là đúng theo 99, 66 quy định hoặc theo thói quen phô bién”!. Trong Từ điển tâm ly học, tác giả Vũ Dũng cũng định nghĩa: chuẩn mực “là tiêu chuẩn, quy tắc chỉ đạo, quy định, khuôn mẫu”?.

“Thuật ngữ chuẩn mực được dùng trong tâm lý học xã hội (chuẩn mực nhóm, chuẩn mực xã hội), tâm lý học chân đoán (chuẩn mực trắc nghiệm), tâm lý hoc phát triển (chuẩn phát trién),. Chuẩn mực có hai chức năng cơ bản: chức năng đo lường và chức năng điều chỉnh”. Ở mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau, khái nệm chuẩn mực lại được tiếp cận ở những mức độ khác nhau. Chăng hạn, dưới góc độ đạo đức học, chuẩn mực được định nghĩa là “hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi đối với hành vi xã hội của con người, trong đó xác lập vê dao đức đã có từ trước đên nay đêu là sản phâm của tình "Hoàng Phê, Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng, 2003, tr.

Vi Dũng, Ti dién Tâm ly học, Nxb Tù điện bách khoa, Ha Nội, 2008, tr. 3Vũ Ding, Từ điền Tâm lý học, Sdd, tr. hình kinh tế của xã hội lúc bấy giờ. Và vì cho tới nay xã hội đã vận động trong những sự đối lập giai cấp, cho nên đạo đức cũng luôn luôn là đạo đức của giai cấp: hoặc là nó biện hộ cho sự thống trị và lợi ích của giai cấp thống trị, hoặc là khi giai cấp bị trị đã trở nên khá mạnh thì nó tiêu biểu cho sự nỗi dậy chống lại sự thống tri nói trên và tiêu biểu cho lợi ích tương lai của những người bị áp bức”.

Dưới góc độ chính tri, thì chuẩn mực lại được hiểu “là hệ thống những quy tắc, yêu cầu được xác lập nhằm điều tiết, điều hoà mối quan hệ chính trị - quyền lực giữa các giai cấp, đảng phái chính trị, các tập hợp chính trị khác nhau trong một xã hội nhất định hoặc xác lập mỗi quan hệ chính tri, bang giao giữa các nhà nước với nhau””. Dưới góc độ thấm mỹ, chuẩn mực được quan niệm là “hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi về mặt thâm mĩ đối với hành vi xã hội của con người, tuân theo những quan điểm, quan niệm đang được phổ biến, thừa nhận trong xã hội về cái đẹp, cái xấu, cái bi, cái hài, cái anh hùng, cái tuyệt vời, được xác lập trong các quan hệ thẩm mi, trong hoạt động sang tạo nghệ thuật, trong lối sống và sinh hoạt. của cá nhân, các nhóm xã hội 5. Như vậy, các quan niệm về chuẩn mực khá đa dạng và phong phú.

Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu luận văn, tác giả tiếp cận khái niệm này ở khía cạnh xã hội học. Ở khía cạnh này, theo tác giả Lưu Song Hà thì “chuẩn mực là cách thức suy nghĩ, biểu lộ tình cảm và hành động của cá nhân hay nhóm. được xã hội chấp nhận”; “chuẩn mực là những quy tắc, quy ước hay những yêu cầu , của xã hội đối với cách thức hành động, ứng xử của cá nhân, được dùng dé kiêm soát, điều chỉnh hành vi của con người. Chuẩn mực xã hội đặt ra những giới hạn có thé (hoặc không thé) và được phép (hoặc không được phép) trong hành vi của cá nhân”.

Tác giả Nguyễn Dinh Tan trong Sai lệch xã hội nhìn từ góc độ xã hội học, định nghĩa: “Chuẩn mực xã hội được hiểu là quy tắc được đa số các thành viên *C, Mác và Ph. Angghen, Toàn tập, tập 20, Nxb. Chính tri Quốc gia, Hà Nội, 1995, tr. "Ngọ Văn Nhân, Xã hội hoc pháp luật (tái bản lần thứ nhất, có chỉnh sửa, bồ sung), Sdd,tr.

194- Neo Van Nhân, Xã hội học pháp luật (tái ban lần thứ nhất, có chỉnh sửa, bồ sung), Sddtr. Lưu Song Hà (2008), Cách thức cha me quan hệ với con và hành vi lệch chuẩn cua trẻ, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2008, tr. trong xã hội thừa nhận và tuân thu một cách tự giác. Hành vi chuẩn mực xã hội thường được dư luận xã hội ca ngợi, khen thưởng.

Chuẩn mực xã hội quy định tính chất, mức độ, phạm vi, giới hạn của cái có thể, cái cho phép, cái không được phép hoặc cái không bắt buộc, cái bắt buộc phải thực hiện trong hành vi xã hội của mỗi cá nhân nhằm bảo đảm xã hội vận hành một cách bình thường trong trật tự. Cùng với động cơ, hoàn cảnh, chuẩn mực xã hội quy định, chi phối hành vi con người”Š. Tóm lại, trên cơ sở các tài liệu đã nghiên cứu, luận văn cho rằng: Chuẩn mực xã hội là hệ thong các quy tắc, yêu câu, đòi hỏi của xã hội đối với mỗi cá nhân hay nhóm xã hội, trong đó xác định ít nhiều sự chính xác về tính chất, mức độ, phạm vi, giới hạn của cái có thể, cái được phép, cái không được phép hay cái bắt buộc phải thực hiện trong hành vi xã hội của moi nguoi, nham cung có, đảm bdo sự ồn định xã hội, giữ gìn trật tự, kỷ cương, an toàn xã hội. Nội dung định nghĩa chuẩn mực xã hội nêu trên đề cập những điểm cơ bản sau: Thứ nhất, chuẩn mực xã hội là hệ thống (tập hợp) các quy tắc, yêu cau, đòi hỏi của xã hội, do chính các thành viên của xã hội (thuộc các nhóm xã hội, các giai cấp, tầng lớp xã hội, cộng đồng người.) đặt ra/thừa nhận nhằm “áp đặt” cho hành vi xã hội của mỗi người.

Điều đó nói lên nguồn gốc xã hội của chuẩn mực xã hội - hình thành từ chính nhu cầu điều tiết, điều chỉnh các mối quan hệ xã hội đa dạng, phức tạp của đời sống xã hội. Thứ hai, chuẩn mực xã hội không phải là một cái gì đó chung chung, trừu tượng, khó nhận biết, mà nó luôn được xác định một cách cụ thé, rõ ràng ở mức độ ít hay nhiều sự chính xác về tính chất, mức độ, phạm vi và giới han của những khía cạnh, chỉ báo liên quan đến hành vi xã hội của mỗi người; bao gồm cái có thé, cái được phép, cái không được phép hay cái bắt buộc phải thực hiện. Thứ ba, với hệ thống các quy tắc, yêu cầu được đưa ra nhằm định hướng và điều chỉnh hành vi xã hội của con người, chuẩn mực xã hội hướng tới thực hiện các chức năng xã hội: giảm bớt tính hỗn tạp trong các ý kiến, quan điểm đánh giá hành vi; gat đi các bất đồng, mâu thuẫn trong các tranh luận; tránh được những xung đột ‘Nguyén Dinh Tấn, “Sai lệch xã hội nhìn từ góc độ xã hội học”, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, sô 2 (111), 2017, tr. 10 không cần thiết; tạo cơ sở, “khuôn mẫu” cho các quá trình hòa giải, thương lượng giữa các cá nhân dé đi đến chấp nhận mẫu số chung nhỏ nhất của mọi hành vi.

Trên cơ sở đó, chuẩn mực xã hội góp phần tao ra Sự đồng thuận, đảm bảo sự 6n định xã hội, giữ gìn, bảo vệ trật tự, kỉ cương, an toàn xã hội. Thông thường, chuẩn mực xã hội được phân chia thành hai loại, gồm chuẩn mực xã hội ¿hành văn và chuẩn mực xã hội bát thành văn. Trong đó, chuẩn mực xã hội thành văn là những loại chuẩn mực xã hội mà các nguyên tắc, quy định của chúng được ghi chép lại thành văn bản dưới những hình thức khác nhau. Trong chuẩn mực xã hội thành văn có ba loại cụ thé là chuẩn mực pháp luật, chuẩn mực chính trị và chuẩn mực tôn giáo.

Còn chuẩn mực xã hội bất thành văn được là những loại chuân mực xã hội mà trong đó các quy tắc, các yêu cầu của nó thường không được ghi chép lại thành các văn bản; chúng chủ yếu tồn tại, phát huy vai trò, hiệu lực của mình thông qua con đường giáo dục truyền miệng và được củng cố, lưu truyền từ thế hệ này sang thé hệ khác. Chang hạn như: chuẩn mực tín ngưỡng; chuẩn mực phong tục, tập quán của mỗi địa phương, hay chuẩn mực thẩm mĩ của mỗi vùng miền. Sự phân loại này là tương đối, vì một số chuẩn mực thuộc nhóm này có thé dung nhập vào nhóm kia, chăng hạn một số chuân mực đạo đức có thé được luật hoá, hoặc một số quy phạm pháp luật nhà nước có thể thé hiện dưới hình thức luật tôn giáo hoặc chuẩn mực đạo đức. - Khái niệm “Lệch chuẩn” Tương tự như khái niệm chuẩn mực, khái niệm lệch chuẩn cũng có nhiều định nghĩa, nhiều cách hiểu khác nhau.

Song nhìn chung, lệch chuẩn được vận dụng phổ biến vào việc nhận diện, đánh giá các hiện tượng xã hội được tìm hiểu trong xã hội học, tâm lý học, văn hóa học, pháp luật, đạo đức, thâm mỹ. Cụ thé, trong các tác phâm nổi tiếng của mình, nhà xã hội học người Pháp E. Durkheim (1858-1917) đã mô tả về mối liên hệ phức tạp giữa tội phạm, sự sai lệch và sự khác biệt. Ông cho rằng, cả ba hiện tượng này đều là sự không tuân theo các 11 chuẩn mực xã hội.

Theo ông, “sự lệch chuẩn là những hành động vi phạm các chuẩn mực và sự mong đợi từ phía xã hội”?.