Thực trạng cộng đồng người Việt ở Campuchia và gợi ý chính sách cho Việt Nam

Khám phá thực trạng cộng đồng người Việt tại Campuchia và đề xuất chính sách hỗ trợ từ Việt Nam trong luận văn thạc sĩ quốc tế học.

• Tác giả: Nguyen Quynh Mai
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen Thanh Van
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Cộng Đồng Người Việt Ở Campuchia - Thực Trạng Và Gợi Ý Chính Sách Đối Với Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ HÌNH THÀNH CỘNG ĐỒNG NGƯỜI VIỆT Ở CAMPUCHIA
• 1.1. Thời phong kiến
• 1.2. Thời kỳ Pháp thuộc
• 1.3. Thời kỳ Campuchia độc lập
• 1.4. Số lượng, đặc điểm của Cộng đồng người Việt ở Campuchia
• 1.5. Chính sách của Campuchia và Việt Nam đối với cộng đồng người Việt
• 1.5.1. Chính sách của Campuchia
• 1.5.2. Chính sách của Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ, KINH TẾ VÀ VĂN HÓA XÃ HỘI CỦA CỘNG ĐỒNG NGƯỜI VIỆT Ở CAMPUCHIA
• 2.1. Đời sống chính trị
• 2.2. Đời sống kinh tế
• 2.2.1. Các hoạt động kinh tế
• 2.2.2. Thu nhập và mức sống
• 2.3. Đời sống văn hóa xã hội
• 2.3.1. Tín ngưỡng, tôn giáo
• 2.3.2. Một số vấn đề khác
• 3. CHƯƠNG 3: GỢI Ý CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 3.1. Nguyện vọng của Cộng đồng người Việt ở Campuchia và đề xuất của Tổng hội người Việt Nam tại Campuchia
• 3.1.1. Nguyện vọng của Cộng đồng người Việt ở Campuchia
• 3.1.2. Đề xuất của Tổng hội người Campuchia gốc Việt
• 3.2. Tác động của vấn đề người Việt đối với quan hệ Việt Nam - Campuchia
• 3.3. Một số giải pháp để giải quyết những khó khăn vướng mắc của Cộng đồng người Việt tại Campuchia
• 3.3.1. Đối với vấn đề địa vị pháp lý
• 3.3.2. Đối với các hoạt động kinh tế
• 3.3.3. Đối với đời sống văn hóa xã hội và hội nhập với xã hội Campuchia
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Thực trạng cộng đồng người Việt tại Campuchia

Cộng đồng người Việt tại Campuchia đã hình thành từ rất sớm và trải qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau. Hiện nay, có khoảng 100.000 người Việt sinh sống tại đây, chủ yếu tập trung ở Phnom Penh và các tỉnh xung quanh Hồ Tonle Sap. Tuy nhiên, thực trạng người Việt tại Campuchia gặp nhiều khó khăn. Địa vị pháp lý của họ rất thấp, nhiều người không có giấy tờ hợp pháp, dẫn đến tình trạng bấp bênh trong cuộc sống. Họ chủ yếu làm nghề đánh bắt cá, buôn bán nhỏ hoặc dịch vụ, nhưng thu nhập không ổn định. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống kinh tế mà còn gây khó khăn trong việc hòa nhập với xã hội Campuchia. Theo một nghiên cứu, "Người Việt tại Campuchia thường bị phân biệt đối xử và gặp khó khăn trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản."

1.1. Đời sống chính trị

Đời sống chính trị của cộng đồng người Việt tại Campuchia rất phức tạp. Họ thường xuyên phải đối mặt với sự phân biệt và kỳ thị từ chính quyền địa phương. Nhiều người không có quyền bầu cử hoặc tham gia vào các hoạt động chính trị. Điều này dẫn đến việc họ không thể bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả. Một số cá nhân hoặc tổ chức chính trị tại Campuchia thường lợi dụng tình hình này để kích động tâm lý chống người Việt, ảnh hưởng đến quan hệ giữa hai nước. "Chính sách của Campuchia đối với người Việt thường mang tính phân biệt, điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của họ mà còn tác động đến quan hệ Việt Nam - Campuchia."

1.2. Đời sống kinh tế

Về mặt kinh tế, cộng đồng người Việt chủ yếu sống bằng nghề đánh bắt cá và buôn bán nhỏ. Họ thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và các cơ hội việc làm. Nhiều người không có kỹ năng nghề nghiệp, dẫn đến thu nhập thấp và không ổn định. Theo thống kê, "Hơn 70% người Việt tại Campuchia sống dưới mức nghèo khổ, điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ cụ thể." Việc thiếu các chính sách hỗ trợ từ chính phủ Việt Nam và Campuchia đã khiến cho tình hình kinh tế của họ trở nên khó khăn hơn. Họ cần được hỗ trợ để có thể phát triển kinh tế và cải thiện đời sống.

1.3. Đời sống văn hóa xã hội

Văn hóa của cộng đồng người Việt tại Campuchia vẫn được gìn giữ, nhưng họ gặp khó khăn trong việc hòa nhập với văn hóa địa phương. Nhiều người không nói được tiếng Khmer, điều này gây trở ngại trong giao tiếp và hòa nhập. "Việc thiếu hiểu biết về văn hóa và ngôn ngữ địa phương đã khiến cho người Việt gặp khó khăn trong việc xây dựng mối quan hệ với cộng đồng Khmer." Họ cần được hỗ trợ để có thể học hỏi và hòa nhập tốt hơn vào xã hội Campuchia.

II. Chính sách hỗ trợ cộng đồng người Việt

Chính sách hỗ trợ cho cộng đồng người Việt tại Campuchia hiện nay còn nhiều hạn chế. Chính phủ Việt Nam và Campuchia cần có những chính sách cụ thể để cải thiện tình hình của người Việt tại đây. Các chính sách này cần tập trung vào việc bảo vệ quyền lợi, tạo điều kiện cho người Việt có thể hòa nhập và phát triển kinh tế. "Chính sách hỗ trợ cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của cộng đồng người Việt, từ đó giúp họ có thể ổn định cuộc sống và phát triển bền vững."

2.1. Chính sách của Campuchia

Chính phủ Campuchia cần có những chính sách rõ ràng hơn đối với cộng đồng người Việt. Việc cấp giấy tờ hợp pháp cho người Việt là rất cần thiết để họ có thể sống và làm việc một cách ổn định. "Chính sách nhập tịch cho người Việt cần được xem xét để tạo điều kiện cho họ có thể hòa nhập tốt hơn vào xã hội Campuchia."

2.2. Chính sách của Việt Nam

Chính phủ Việt Nam cũng cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho cộng đồng người Việt tại Campuchia. Việc cung cấp thông tin, hỗ trợ tài chính và đào tạo nghề là rất cần thiết. "Chính sách hỗ trợ cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để giúp người Việt tại Campuchia có thể phát triển và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc."

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cộng đồng người Việt tại Campuchia có lịch sử hình thành lâu đời, bắt đầu từ thế kỷ XVII với số lượng người Việt định cư tăng dần qua các thời kỳ lịch sử. Theo thống kê của Campuchia, hiện có khoảng 100.000 người Việt đang sinh sống và làm ăn tại đây, tập trung chủ yếu ở Phnom Penh, các tỉnh quanh Hồ Tonle Sap và một số thị xã khác. Tuy nhiên, địa vị pháp lý của cộng đồng này còn rất thấp và bấp bênh, phần lớn người Việt là lao động nghèo, trình độ văn hóa thấp, thiếu chuyên môn kỹ thuật, gây khó khăn trong việc hòa nhập xã hội và quản lý của chính quyền Campuchia.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của cộng đồng người Việt tại Campuchia từ thời phong kiến đến nay, đồng thời đề xuất các chính sách phù hợp nhằm cải thiện đời sống và địa vị pháp lý của cộng đồng này. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các giai đoạn lịch sử từ thế kỷ XVII đến năm 2018, với trọng tâm là các chính sách của Campuchia và Việt Nam đối với người Việt tại Campuchia. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp số liệu thực tế, làm rõ những khó khăn, bất cập và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy sự ổn định, phát triển và hội nhập của cộng đồng người Việt tại Campuchia, góp phần củng cố quan hệ hữu nghị giữa hai nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn sử dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về di cư, cộng đồng người thiểu số và chính sách quốc tế nhằm phân tích thực trạng cộng đồng người Việt tại Campuchia. Hai khung lý thuyết chính bao gồm:

• Lý thuyết về di cư và hội nhập xã hội: Giúp hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình di cư, định cư và hòa nhập của người Việt tại Campuchia, bao gồm các rào cản về pháp lý, kinh tế và văn hóa.
• Lý thuyết về chính sách đối ngoại và quản lý cộng đồng thiểu số: Phân tích các chính sách của Campuchia và Việt Nam đối với cộng đồng người Việt, từ đó đánh giá tác động của chính sách đến địa vị pháp lý và đời sống của cộng đồng.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: địa vị pháp lý, hội nhập xã hội, chính sách nhập cư, cộng đồng thiểu số, và quan hệ ngoại giao song phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lịch sử, phân tích văn bản, phân tích chính sách và so sánh nhằm khai thác toàn diện các khía cạnh của đề tài.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm tài liệu lịch sử, báo cáo của các cơ quan chức năng Việt Nam và Campuchia, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, văn bản pháp luật liên quan đến nhập cư và quốc tịch Campuchia, cũng như các báo cáo thống kê về cộng đồng người Việt tại Campuchia.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính các chính sách, văn bản pháp luật và các báo cáo để đánh giá thực trạng và chính sách đối với cộng đồng người Việt. Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu các chính sách và thực trạng qua các thời kỳ lịch sử và so sánh với các cộng đồng thiểu số khác tại Campuchia.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ thế kỷ XVII đến năm 2018, với trọng tâm phân tích các biến động lịch sử, chính sách và thực trạng đời sống cộng đồng người Việt tại Campuchia trong các giai đoạn chính: thời phong kiến, thời Pháp thuộc, thời kỳ Campuchia độc lập, Campuchia Dân chủ, Cộng hòa Nhân dân Campuchia, thời kỳ UNTAC và giai đoạn hiện đại.

Cỡ mẫu nghiên cứu chủ yếu là các tài liệu, báo cáo và số liệu thống kê có liên quan, được lựa chọn kỹ lưỡng để đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Địa vị pháp lý của cộng đồng người Việt còn nhiều bất ổn
   Khoảng 15% người Việt tại Campuchia có giấy tờ hợp pháp và đã nhập quốc tịch Campuchia, trong khi khoảng 50% sống lâu đời nhưng chưa có giấy tờ chính thức, 20% có thẻ ngoại kiều và 10% là lao động thời vụ không có giấy tờ. Việc cấp giấy tờ tùy thân không đồng đều, nhiều người bị thu hồi hoặc không được cấp mới, gây khó khăn trong việc ổn định cuộc sống.

2. Tình trạng kinh tế và đời sống còn nhiều khó khăn
   Phần lớn người Việt sinh sống bằng nghề đánh bắt cá, buôn bán nhỏ hoặc dịch vụ, thu nhập thấp và thiếu ổn định. Tại vùng Biển Hồ, khoảng 60% người Việt mù chữ cả tiếng Việt và tiếng Khmer, học vấn phổ thông thấp nhất chỉ hết lớp 3, ảnh hưởng đến khả năng hội nhập và phát triển kinh tế.

3. Chính sách của Campuchia có sự thay đổi theo từng giai đoạn nhưng vẫn còn nhiều hạn chế
   Từ năm 1954 đến nay, chính sách của Campuchia đối với người Việt trải qua nhiều biến động, từ chính sách nhập cư nghiêm ngặt, phân biệt đối xử, đến việc tạo điều kiện hợp pháp hóa giấy tờ. Tuy nhiên, các luật nhập cư và quốc tịch năm 1994 và 1996 vẫn đặt ra nhiều điều kiện khó khăn cho người Việt, ảnh hưởng đến quyền lợi và địa vị pháp lý của họ.

4. Chính sách và hỗ trợ của Việt Nam đối với cộng đồng người Việt tại Campuchia
   Việt Nam đã có nhiều chủ trương, chính sách hỗ trợ người Việt ở nước ngoài, trong đó có cộng đồng tại Campuchia, như Nghị quyết số 36-NQ/TW năm 2004, các chương trình hỗ trợ về giáo dục, pháp lý và kinh tế. Việt Nam phối hợp chặt chẽ với Campuchia để bảo vệ quyền lợi người Việt, tuy nhiên vẫn còn nhiều khó khăn trong việc cấp giấy tờ và ổn định cuộc sống cho bà con.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng khó khăn của cộng đồng người Việt tại Campuchia là do lịch sử phức tạp, các biến động chính trị và chính sách nhập cư nghiêm ngặt của Campuchia. Sự phân biệt đối xử và các chiến dịch bài trừ người Việt trong quá khứ đã để lại hậu quả lâu dài, ảnh hưởng đến tâm lý và địa vị pháp lý của cộng đồng. So với các cộng đồng thiểu số khác tại Campuchia, người Việt gặp nhiều rào cản hơn trong việc được công nhận quyền công dân và tiếp cận các dịch vụ xã hội.

Việc thiếu giấy tờ hợp pháp không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi cá nhân mà còn làm giảm khả năng hội nhập và phát triển kinh tế xã hội của cộng đồng. Các số liệu về tỷ lệ mù chữ và trình độ học vấn thấp cho thấy cần có các chính sách giáo dục và đào tạo phù hợp để nâng cao năng lực cho cộng đồng.

Chính sách của Việt Nam đã tạo điều kiện hỗ trợ nhất định, nhưng do đặc thù địa phương và chính sách của Campuchia, việc thực thi còn nhiều hạn chế. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ người có giấy tờ hợp pháp qua các thời kỳ và phân bố nghề nghiệp có thể minh họa rõ hơn thực trạng và xu hướng thay đổi của cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác song phương để cải thiện địa vị pháp lý cho người Việt tại Campuchia
   Việt Nam và Campuchia cần thiết lập các cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn trong việc cấp giấy tờ tùy thân, thẻ ngoại kiều và quốc tịch cho người Việt, nhằm đảm bảo quyền cư trú hợp pháp và ổn định cuộc sống cho cộng đồng. Thời gian thực hiện đề xuất trong vòng 2 năm, do Bộ Ngoại giao và Bộ Nội vụ hai nước chủ trì.

2. Phát triển các chương trình giáo dục và đào tạo nghề cho cộng đồng người Việt
   Tăng cường dạy tiếng Khmer, nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp cho người Việt, đặc biệt là thế hệ trẻ và lao động nghèo tại các vùng Biển Hồ và Phnom Penh. Mục tiêu nâng tỷ lệ biết chữ lên trên 80% trong 5 năm tới, do Bộ Giáo dục Việt Nam phối hợp với các tổ chức phi chính phủ tại Campuchia thực hiện.

3. Hỗ trợ phát triển kinh tế và nâng cao thu nhập cho người Việt
   Tạo điều kiện tiếp cận vốn vay, hỗ trợ kỹ thuật và thị trường cho các hộ kinh doanh nhỏ, nghề đánh bắt cá và dịch vụ. Khuyến khích đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam vào các khu vực có đông người Việt sinh sống. Thời gian triển khai 3 năm, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam phối hợp với các cơ quan Campuchia.

4. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức pháp luật và văn hóa hòa nhập
   Tổ chức các chương trình tuyên truyền về quyền và nghĩa vụ công dân, pháp luật nhập cư, đồng thời thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng văn hóa giữa người Việt và người Khmer. Mục tiêu giảm thiểu các xung đột xã hội và nâng cao sự hòa nhập trong 3 năm, do các tổ chức cộng đồng và đại sứ quán Việt Nam tại Campuchia phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách Việt Nam và Campuchia
   Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và số liệu thực tế để xây dựng, điều chỉnh chính sách về người Việt tại Campuchia, góp phần cải thiện quan hệ song phương và ổn định cộng đồng.

2. Các tổ chức cộng đồng người Việt tại Campuchia
   Giúp hiểu rõ thực trạng, khó khăn và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, bảo vệ quyền lợi và thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng.

3. Các nhà nghiên cứu về quan hệ quốc tế và di cư
   Cung cấp tài liệu tham khảo toàn diện về lịch sử, chính sách và thực trạng cộng đồng người Việt tại Campuchia, phục vụ cho các nghiên cứu chuyên sâu về di cư và chính sách dân tộc.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan hỗ trợ phát triển
   Hỗ trợ thiết kế các chương trình can thiệp phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng người Việt, đặc biệt trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, pháp lý và phát triển kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao địa vị pháp lý của người Việt tại Campuchia lại thấp?
   Do lịch sử phức tạp, các chính sách nhập cư nghiêm ngặt và các chiến dịch bài trừ trong quá khứ, nhiều người Việt không có giấy tờ hợp pháp hoặc bị thu hồi giấy tờ, dẫn đến địa vị pháp lý bấp bênh.

2. Người Việt tại Campuchia chủ yếu sinh sống và làm nghề gì?
   Phần lớn sinh sống ở Phnom Penh, vùng Biển Hồ và các tỉnh lân cận, làm nghề đánh bắt cá, buôn bán nhỏ, dịch vụ và lao động phổ thông với thu nhập thấp và điều kiện sống khó khăn.

3. Chính sách của Việt Nam hỗ trợ người Việt ở Campuchia như thế nào?
   Việt Nam có nhiều chính sách hỗ trợ về giáo dục, pháp lý, kinh tế và duy trì quan hệ hợp tác với Campuchia để bảo vệ quyền lợi người Việt, đồng thời thành lập các tổ chức cộng đồng và quỹ hỗ trợ.

4. Người Việt tại Campuchia có được quyền công dân không?
   Chỉ khoảng 15% người Việt tại Campuchia đã nhập quốc tịch, phần lớn còn lại chưa có giấy tờ hợp pháp hoặc chỉ có thẻ ngoại kiều, do các điều kiện nhập tịch khắt khe và thủ tục phức tạp.

5. Làm thế nào để cải thiện đời sống và hội nhập của người Việt tại Campuchia?
   Cần tăng cường hợp tác chính sách giữa hai nước, phát triển giáo dục, đào tạo nghề, hỗ trợ kinh tế và nâng cao nhận thức pháp luật, đồng thời thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng văn hóa giữa các cộng đồng.

Kết luận

• Cộng đồng người Việt tại Campuchia có lịch sử lâu đời nhưng gặp nhiều khó khăn về địa vị pháp lý và đời sống kinh tế xã hội.
• Khoảng 85% người Việt tại Campuchia chưa có giấy tờ hợp pháp hoặc chỉ có thẻ ngoại kiều, ảnh hưởng đến quyền lợi và sự ổn định.
• Chính sách của Campuchia đối với người Việt trải qua nhiều biến động, trong khi Việt Nam đã có nhiều chủ trương hỗ trợ nhưng còn hạn chế trong thực thi.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hợp tác chính sách, phát triển giáo dục, hỗ trợ kinh tế và nâng cao nhận thức pháp luật nhằm cải thiện thực trạng.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai các chính sách đồng bộ, tăng cường đối thoại song phương và hỗ trợ cộng đồng người Việt tại Campuchia ổn định và phát triển bền vững.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng cộng đồng người Việt tại Campuchia vững mạnh và hòa nhập sâu rộng vào xã hội sở tại!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái quát lịch sử hình thành cộng đồng người Việt ở Campuchia 1. Thời phong kiến Từ đầu thế kỷ XVII, Việt Nam và Campuchia (lúc đó gọi là Chân Lạp) đã có mối quan hệ bang giao. Khi chúa Nguyễn đến Sài Gòn, ở đây đã có nhiều dan tộc cư trú, trong đó có dân tộc Khmer. Năm 1620, chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên (1613-1635) đã ga con gái mình là Công chúa Ngoc Van cho Quốc vương Chey Chettha II (1618-1628) làm hoàng hậu.

Về phần mình, Chey Chettha II cũng muốn thông qua mối quan hệ này để củng cô thế lực nhằm chống lại quân Xiêm. “Năm 1623 (đầu thế kỷ XVII) khi nhà Nguyễn quản lý ở miền Nam, một bộ phận người Việt ban đầu đã đến định canh, định cư ở vùng giáp ranh biên giới giữa miền Nam Việt Nam với Campuchia, nhưng sau đó, nhà vua Angso (lấy danh hiệu là BotumReachia) đã thỏa thuận với chúa Nguyễn cho người Việt Nam đến định cư ở Campuchia, hưởng quyên lợi ngang hang với người Khmer”. Một bộ phận nhỏ người Việt đã đến định cư ở các huyện Peamchor, KohThom, Prek Dack, Chroy Changva, U Dong. Còn về đường bộ, một bộ phận người Việt đếnCampuchia theo đường số 1 từ Prasot, Trabek, Ba Nam, thuộc tả ngạn sông Mê Công.

Sau năm 1658, nhiều người Việt Nam, nhất là những người trong bộ máy quân sự, hành chính của chúa Nguyễn đã có mặt ở Campuchia. Nhiều người trong số họ đã được bồ nhiệm vào bộ máy hành chính của triều đình Campuchia. Cùng với những người Việt trong bộ máy dân sự, còn có một bộ phận cư dân khác sang làm ăn sinh, sinh sống ở Campuchia. Họ chính là những thương gia người Việt sang làm ăn buôn bán ở đây.

Vào đầu thế kỷ XVIII, chúa Nguyễn tiếp tục giúp các vương triều Campuchia 2 lần đánh thắng quân Xiêm năm 1714, 1719. Khi Xiêm chiếm vùng Tây Nam Campuchia rồi đánh xuống vùng ' Câu lạc bộ truyền thống kháng chiến khối Việt kiều Campuchia yêu nước, 2004, Tư liệu lịch sử về phong trào Việt kiêu yêu nước ở Campuchia, Nxb.Mũi Cà Mau,Tr.9-13 11 Hà Tiên đều bị chúa Nguyễn đánh đuổi bỏ chạy về nước (hiện di tích lịch sử còn ghi lại ở Rolackanchơn phía Bắc đường 4 Campuchia), một bộ phận người Việt tiếp tục sang Campuchia định cư theo các ngả trên mỗi ngày một tăng lên. Bên cạnh đó, vào thời điểm này, số người Việt Nam đến buôn bán ở Chân Lạp cũng tăng lên một cách đáng kê. Đặc biệt sau khi lên ngôi, “vua Minh Mệnh chủ trương lập trấn Tây Thành thì người Việt Nam sang làm ăn, buôn bán ở Chân Lạp ngày càng đông.

Vua Minh Mệnh ban hành nhiều đạo dụ khuyến khích người Việt sang làm ăn buôn bán ở Chân Lạp””. Việc triều Nguyễn khuyến khích và tạo điều kiện cho người buôn bán của Việt Nam và Chân Lạp thông thương qua lại đã tạo nên một cộng đồng người Việt đến làm ăn sinh sống ở Campuchia sau năm 1835 tăng lên đáng kể. Thời kỳ Pháp thuộc Trong thời kỳ thực dân Pháp xâm chiếm ba nước Việt Nam, Lào và Campuchia, cư dân người Việt sang làm ăn, sinh sống ở Campuchia ngày một đông. Đến cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, thực dân Pháp thực hiện công cuộc khai thác thuộc địa, đã đưa hàng vạn lao động, công nhân người Việt sang các đồn điền cao su, các công trình xây dựng đường sá, cầu cống.

Thời kỳ này có một số luồng di dân chủ yếu sau: Những người di dân tự do: Sau khi chiếm toàn bộ ba nước Việt Nam, Campuchia và Lào thành lập Liên bang Đông Dương thuộc Pháp (1887), thực dân Pháp đã biến ba quốc gia có chủ quyền thành các khu vực trực thuộc toàn quyền Đông Dương, biên giới quốc gia biến thành các biên giới hành chính, nhờ đó việc đi lại giữa ba nước trong đó có sự đi lại giữa Việt Nam và Campuchia cũng trở nên dễ dàng. Nhiều người Việt vì hoàn cảnh khó khăn, nghèo đói, thiểu ruộng vườn đất đai canh tác tại quê hương bản quán, nhất là các tỉnh giáp ranh với Campuchia đã tìm mọi cách sang Campuchia làm ăn, sinh sống. Một bộ phận lớn người Nam Bộ sang Campuchia đánh bắt thủy sản ? Đại Nam thực lục chính biên, 2007, Nxb Giáo dục, Kỳ thứ hai 12 dọc theo sông Mê Công, sông Tonle Sap và Biển Hồ nên số lượng người Việt ở Campuchia tiếp tục tăng lên. Những người di dân có tổ chức, do thực dân Pháp thực hiện: Nhómnày cũng được chia thành hai bộ phận, tùy thuộc vào điều kiện học vấn, điều kiện kinh tế.

Nhóm thứ nhất tham gia bộ máy công chức của Pháp; nhóm thứ hai tham gia vào công việc khai thác thuộc địa. Số lượng người Việt ở Campuchia trong thời kỳ Pháp thuộc được công bố không thống nhất. Theo thống kê trong Tư liệu lịch sử về phong trào Việt kiều yêu nước ở Campuchia“năm 1902 có khoảng 63.222 người, năm 1932 có trên 225.100 người, năm 1945 có trên 300. Thời kỳ Campuchia độc lập Thời kỳ Sihanouk cam quyển: 1953-1970 Sau khi Campuchia giành được độc lập từ tay Pháp vào năm 1953, nha cầm quyền Campuchia nỗ lực điều chỉnh hoạt động của các cộng đồng nhập cư trong nước, trong đó có người Việt.

Campuchia buộc đa số họ phải nhập tịch Campuchia. Quan hệ của Campuchia với hai chính quyền Việt Nam trở thành van đề ngày càng gây quan ngại khi chiến tranh Việt Nam leo thang vào thập niên 1960, kéo theo sự gia tăng quan điểm chống người Việt. Khó có thê xác định chắc chắn quy mô của cộng đồng người Việt do những tiêu chuẩn được áp dụng dé phân loại các nhóm sắc tộc là khác nhau. “Theo các cuộc điều tra dân số chính thức dùng quốc tịch làm cơ sở phân loại chăng hạn thì có 217.774 người Việt vào năm 1962.

Ước tinh đáng tin cậy nhất thé hiện số người Việt tại Campuchia là khoảng 450.000 vào cuối những năm 1960, trên A„;»›4 tong dân số khoảng 7. * Câu lạc bộ truyền thong kháng chiến khối Việt kiều Campuchia yêu nước, 2004, Tư liệu lịch sử về phong trào Việt kiêu yêu nước ở Campuchia, Nxb.Mti Cà Mau,Tr.9-13 4 Tổng hội người Campuchia gốc Việt Nam, Báo cáo tình hình cộng đồng giai đoạn 2003-2013. 13 Thời kỳ Cộng hòa Khmer: I970 - 1975 Sau khi Lon Nol đảo chính Norodom Sihanouk thang 3/1970, chính thê Cộng hòa Khmer được thành lập. Việc phế truất được tiễn hành khi một chiến dịch tuyên truyền chống người Việt đang diễn ra.

Trên thực tế, chỉ trích đối với Sihanouk phần lớn tập trung vào lập trường được cho là ủng hộ người Việt của ông. Chiến dịch tuyên truyền chống lại Cộng đồng người Việt sớm chuyền thành các cuộc bạo động và tấn công khắp đất nước Campuchia. Nhà cửa, thuyền bè, tài sản và các đền thờ tôn giáo của người Việt bị tấn công. Văn phòng và nơi ở tại Phnom Penh của các đại diện ngoại giao của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng Lâm thời miền Nam Việt Nam bị cướp phá.

Bạo lực chống lại người Việt leo thang khi các phần tử thuộc lực lượng vũ trang và cảnh sát tham gia vào các vụ tan công và tan sát. Day là nguyên nhân gây nên cái chết của hàng nghìn người Viét.“Thay vì bảo vệ người Việt, nhà cam quyền mới của Campuchia đề xuất nhiều biện pháp phân biệt đối xử. Người Việt chỉ được phép đi lại từ 7 đến 11 giờ sáng, ho không thé đến trường và đi làm. Ngư dân người Việt bị thu hồi giấy phép đánh bắt.

Các tổ chức công và tư cũng như những người sống trong nhà ở thuộc sở hữu nhà nước bị cắm thuê mướn lao động người Việt. Ngoài ra, nhà cam quyền khuyến cáo không được dùng tiếng Việt nơi công cộng””. Trước sự việc này, Chính phủ Việt Nam Cộng hòa đã can thiệp một cách chính thức. Nhà cầm quyền Campuchia dần nhận thức được hậu quả tiêu cực của các vụ tấn công nhằm vao người Việt và điều này đã kéo theo một sự thay đổi về quan điểm.

Nhà cam quyền Campuchia kêu gọi người dân tích cực bảo vệ người Việt trên tinh thần duy trì mối liên hệ mật thiết giữa nhân dân hai nước. Chính phủ Việt Nam Cộng hòa và chính quyền Campuchia đã đạt được một thỏa thuận về vấn đề người Việt ở Campuchia vao ngày 27/5/1970. > Daniel Phan, Cambodia’s Ethnic Vietnamese Seek Tribunal Justice, Jakarta Globe, 15/3/2012 14 Bất chấp những tín hiệu mới, người Việt tiếp tục trỗn chạy khỏi nơi ở cua mình va tìm nơi ở trong 18 trại ti nạn tại một số thành phó của Campuchia - chủ yếu là ở Phnom Penh - nham đương đầu với dòng người ti nan trong nước. Tháng 5/1970, lượng người trong các trại tị nạn lên đến con số đỉnh điểm 90.

Từ thang 5 - tháng 8/1970, số người ti nạn này được trả về Việt Nam. Ngày 13/8/1970, trại ti nan cudi cung bi dong cua tai Phnom Penh. Tuy nhiên, cuộc di cư của người Việt từ Campuchia vẫn tiếp tục và tới “cuối tháng 9/1970, tổng cộng 197.378 người Việt đã chính thức trở về Việt Nam. Theo Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, 28% số người hồi hương tuyên bố họ là công dân Campuchia.

Trên thực tế, Chính phủ Việt Nam Cộng hòa ước tính 300.000 người Việt sống ở Campuchia trước cuộc di tản đã mang quốc tịch Campuchia. Tháng 3/1971, Chính phủ Việt Nam Cộng hòa chính thức ước tính khoảng 250.000 người Việt từ Campuchia đã được hồi hương ”ô. Thời kỳ Campuchia Dân chủ: 1975 - 1979 Sau cuộc chiến tranh lâu đài và gian khổ, Chính phủ Hoàng gia của Liên minh Quốc gia Campuchia do Đảng Cộng sản Campuchiadẫn dắt đã chiếm được thủ đô Phnom Penh vào ngày 17/4/1975 và đánh bại Cộng hòa Khmer. Đảng Cộng sản Campuchia dan kiểm soát toàn bộ quyền lực chính tri trong nước.

Đất nước được đổi tên thành Campuchia Dân chủ. Người Việt tiếp tục phải di tản khi có khoảng 170.000 người bị trục xuất khỏi Campuchia vào năm 1975. Ước tính có khoảng 200.000 người Việt vào giữa thập niên 1970, như vậy chỉ còn khoảng 30.000 người còn lưu lại Campuchia và đa số chết vì đói khát, bệnh tật hoặc bị hành hình trong khoảng thời gian từ 1975 đến 1978. Điều nay có nghĩa là người Việt hầu như hoàn toàn biến mat khỏi Campuchia.

Thời ky Cộng hòa Nhân dân Campuchia: I979 -1992 6 Nghiencuuquocte.org, 25/02/2014 15 Sau khi chế độ Campuchia Dân chủ sụp đồ vào ngày 07/01/1979, nhà nước Cộng hòa Nhân dân Campuchiađược thành lập và sau đó đổi tên nước thành Nhà nước Campuchia (1989). Thời kỳ của Cộng hòa Nhân dân Campuchia/Nhà nước Campuchia kéo dài trên thực tế cho đến khi thành lập UNTAC vào tháng 3/1992.