CHƯƠNG 1: NHUNG VAN DE CHUNG VE PHIEN TOA PHÚC THAM VỤ AN DÂN SỰ 1. Lý luận chung về phiên toa phúc thamyu án dan sự 1. Khái niệm về phiên tòa phúc thâm vụ án dân sự Hiến pháp ghi nhân Tòa án nhân dân lả cơ quan có nhiệm vụ bảo vệ công ly, bảo vệ quyền con người, quyên công dân, bao vệ chê độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nha nước, quyên và lợi ích hợp pháp của tô chức, cá nhân! Trên cơ sở đó, Luật Tô chức Tòa án nhân dan cũng đã khẳng định: “Téa án nhân dan là cơ quan xét xứ của nước Công hòa xã hôi chủ nghia Việt Nam, thực hiện quyền tepháp °.ˆ Khái niệm “vu việc ddn sự” bao gồm vụ án dan sư va việc dan sự. Khai niệm “vu đn dan sự” dùng để chi các tranh chap dân sự theo nghĩa hẹp, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại va lao đồng ma được Tòa án thụ lý, giải quyết.
Có thé thay, về ban chất vụ án dân sự lả tranh chap về quyên và nghĩa vụ giữa chủ thé trong quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhân vả gia đình, kinh đoanh thương mai va lao đông. Các tranh chap dân su nay được các ca nhân, cơ quan, tô chức yêu câu Tòa án giải quyết theo thủ tục TTDS nhằm bao về lợi ích công công, lợi ích Nhà nước, quyên va lợi ích hợp pháp của các cá nhân, cơ quan, tổ chức. Do đó, có thé hiểu vu án dan sự là tranh chap vê quyên va nghĩa vụ giữa các chủ thé trong quan hệ pháp luật dân su, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động do cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện yêu câu Tòa án có thâm quyên giải quyết theo thủ tục TTDS dé bão vê lợi ich Nha nước, lợi ich công công, quyên va lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tô chức va được Tòa án thụ ly dé giải quyết. Theo Từ điển tiếng Việt của Viên Ngôn ngữ hoc “xét xử” được hiểu theo nghia khái quát la việc “xem xét và xử các vụ án” [46, tr 1148].
Như vậy, hiểu theo nghĩa chung nhất, hoạt xét xử của Tòa an la hoạt động của các ca 'Đu 102 Hiinphip _ 3 Khoin 1 Điều 2 Luật Tổ chức Tos án nhân din nhân có chức năng cụ thé (Tham phán, Hội thâm nhân dân) đại điện cho Tòa án được căn cứ vào pháp luật để xem xét những vân dé trong phạm vi luật định để đưa ra những quyết định có tính bắt buộc. Việc xét xử của Tòa án tương ứng với tinh chat của thủ tục xét xử vụ án mà có các thủ tục diễn ra theo cấp xét xử như xét xử sơ thâm được diễn ra tại Tòa án cấp sơ thâm, xét xử phúc thâm được diễn ra tại Toa an cap phúc thâm. Mỗi thủ tục xét xử có một đặc thủ riêng mang tính chất pháp lý khác nhau. Theo Tir điển Thuật ngữ luật hoc của Trường Đại học Luật Hà Nội thi “phúc thẩm la xét xử lại vụ án mà bản án, quyết định dân su sơ thâm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị” [38, tr 221].
BLTTDS năm 2015 có quy định tại Điêu 270 về phúc thẩm dân sự như sau: “?iric thé dan sự là việc Tòa dn cấp phúc thâm trực tiếp xét xử iat vụ dn mà bản đa, quyết định của Tòa dn cấp sơ thâm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị “ Trong lĩnh vực khoa hoc pháp lý, khái niệm phúc thâm trong TTDS được nhìn nhận đưới nhiêu. Phúc thấm la một giai đoạn của quá trình TTDS, phúc thâm là một thủ tục té tụng và phúc thẩm là một cap xét xử Dưới góc đô lả giai đoạn phúc tham, phúc thâm được hiểu la giai đoan của quá trình TTDS, trong đó Toa án cap phúc thâm xét xử lai VADS ma bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghi theo quy định pháp luật nhằm mục dich kiểm tra tính hợp pháp, tinh có căn cứ của các bản án, quyết định sơ thẩm, khắc phục kip thời sai lâm của Toa án cấp sơ thâm, dam bảo việc xét xử đúng dan thông nhất, bảo vệ quyên và lợi ích hop pháp của các cá nhân, cơ quan, tô chức, lợi ích công công và lợi ích Nhà nước. Dưới góc đô là một thủ tục tố tung, phúc thâm dân sự bao gôm các thủ tục kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, chuẩn bị xét xử phúc thâm, phiên toa phúc thâm. Như vậy, phiên tòa phúc thẩm 1a một trong những thủ tục của thủ tục phúc tham dân sự.
Không phải tat cA các vụ án sau khi xét 7 xử sơ thâm déu được xem xét theo thủ tục nay, thủ tục xét xử phúc thâm chi phát sinh khi bản án, quyết định sơ thâm chưa có hiệu lực pháp luật bi kháng cáo, kháng nghị. Bên cạnh đó, không phải vụ án dân sự nào được giải quyết theo thủ tục phúc thâm déu phải trải qua thủ tục phải trai qua thủ tục xét xử tại phiên tòa phúc thâm ma việc giải quyết vụ án có thể đừng lai ở giai đoạn chuẩn bi xét xử phúc thâm khi có căn cứ và Tòa án ra quyết định đình chỉ xét xử phúc thâm. Như vậy, phúc thâm dan su la việc tòa an cap phúc thâm xét xử lại vụ việc dân su đã được tòa án cap sơ thâm giải quyết bang ban án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng cáo, kháng nghị nhằm xác định tính hợp pháp và tính có căn cứ của bản án, quyết định đó theo những nguyên tắc và thủ tục nhất định. Sau khi bản án, quyết định sơ thâm được tuyên thì bản án, quyết định sơ thâm chưa có hiệu lực ngay mà còn một thời gian dé các đương sự có thé khang cáo, Viện kiểm sát có thé kháng nghị.
Nêu có kháng cáo hoặc kháng nghị đối với bản án, quyết định sơ thâm thì Toa án cap phúc thẩm trực tiếp tiên hành xét xử lại vu án Thủ tục xét xử lại vụ án được goi là thủ tục phúc thẩm dan sự Thủ tục được bat đầu khi có căn cứ là kháng cáo của đương sự, kháng nghị của Viện kiểm sát về ban án, quyết định sơ thẩm trong thời hạn luật định. Về bản chất phúc thấm không phải lan xét xử đâu tiên đối với một vụ án mà là lần xét xử thứ hai. Thủ tục phúc thấm được tiền hành sau thủ tục sơ thấm, mục dich của phúc thâm dan sự lả kiểm tra tính hợp pháp va tính có căn cứ của bản án, quyết định sơ thâm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo kháng nghị. Thông qua đó, đảm bảo quyên vả lợi ích hợp pháp của Nha nước và công dan, dam bảo cho ban án, quyết định đưa ra thi hành lả những bản án, quyết định đúng pháp luật và có căn cứ tiền hành giải quyết vụ án theo thủ tục phúc thâm là kháng cáo, kháng nghị hợp pháp.
Khái niệm “piién tòa”, đến nay vẫn chưa được văn bản pháp luật nao định nghĩa. Dưới góc độ pháp lý “phiên tòa” đã được giải thích trong Từ điển Luật học, “phién toa” được hiểu “la hừnh tức hoạt động xét xử của Tòa § aa”? Do đó, có thể định nghĩa “phiên tòa la hình thức tỗ chức phiên xét xử của Tòa an đề tiễn hành hoat động xét xử”. Như vây, có thé kết luận rằng: Phiên tòa phúc thâm vụ án dan su là hình thức tô chức phiên xét xử của Toa an cấp phúc thâm trực tiếp xét xử lại vụ án dân sự đã được Tòa cap sơ thẩm giải quyết bằng ban án hoặc quyết định chưa có hiệu lực pháp luật nhưng bi kháng cáo, khang nghị với sự tham gia của những người tham gia tô tụng nhằm xác định tính hop pháp và có căn cứ của bản án, quyết định đó theo những nguyên tắc và thủ tục nhật định. Đặc điểm về phiên tòa phúc thẫm vụ án dân sự Trong pháp luật té tụng có phiên tòa sơ thẩm, phiên tòa phúc thâm, phiên tòa giám đốc thâm và phiên tòa tái thâm Mỗi phiên tòa có đặc điểm, nhiém vu va ý nghĩa riêng.
Việc nghiên cứu làm rõ các đặc điểm của phiên toa phúc thẩm là rat cân thiết. V ê cơ bản các phiên tòa phúc thâm dân sự, hình sự, kinh té,. déu có những đặc điểm cơ bản như sau Tint nhất, cơ sở tiên hành phiên tòa phúc thâm là dựa trên kháng cáo kháng nghị đôi với bản án, quyết định sơ thẫm chưa có hiệu lực pháp luật. Phúc thẩm là một giai đoạn tô tụng nhằm dam bao việc thực hiện nguyên tắc xét xử hai cap.
Day là giai đoan nhằm mục dich dé cho đương sự, người đại diện của đương su thực hiện quyển kháng cáo, VKS thực hiên quyên kháng nghị đôi với bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật yêu câu Tòa án cấp trên trực tiếp xem xét lại vụ án. Quyên kháng cáo của đương sự là biểu hiện cu thé của quyên dân chủ công dân được pháp luật bảo vệ. Do đó, di bản án, quyết định dan sự sơ thẩm được coi là xét xử đúng, nhưng nếu có kháng cáo, kháng nghị thi Tòa án cap trên vẫn phải tiền hành thủ tục phúc thâm dé kiểm tra lại tính hợp pháp và tính có căn cứ của bản án, quyết định sơ thẩm. Theo quy định của pháp luật tổ tung, khi có kháng cáo, kháng nghị đổi với bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật va khang cáo, kháng ` Viin khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp (2006), Từ điển huit học, Nxb Từ điển Bich khoa, Nxb Tư pháp, Hà Nội,tr.
620 9 nghị tuân thủ đây đủ các điều kiện luật định thi vụ án được đưa ra xét xử theo thủ tục phúc thầm. Như vậy, cơ sở tiền hanh phiên tòa phúc thâm là dựa trên kháng cáo, kháng nghị hợp lệ đôi với bản án, quyết định sơ thấm chưa có hiệu lực pháp luật Tóm lại, đặc điểm này cho thay sự khác biệt giữa cơ sở tiền hành phiên tòa phúc thâm với phiên tòa sơ thẩm, giám đốc thâm, tái tham Cơ sở tiến hanh phiên toa sơ thâm xuất phát từ việc khởi kiện của đương sự, cơ sở của xét xử giám độc thâm, tái thâm là kháng nghị ban án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của những người có thấm quyên Còn đối với việc tiên hành xét xử phúc thâm được dua trên cơ sở là những kháng cáo của đương sự, kháng nghị của Viện kiểm sát cùng cấp hoặc cấp trên Tòa án đã tiền hành xét xử sơ thâm đối với ban án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật.