Chuyên đề thực tập tốt nghiệp: Đô thị hóa gắn với phát triển bền vững ở quận Ngô Quyền, Hải Phòng

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp khám phá đô thị hóa gắn với phát triển bền vững tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng, phân tích hiện trạng và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Ngô Thị Khánh Ninh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kim Hoàng
• Trường học: Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Kinh tế và Quản lý đô thị
• Đề tài: Đô thị hóa gắn với phát triển bền vững trên địa bàn quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: graduation project
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4.1. Phương pháp chuyên gia
• 0.4.2. Phương pháp thống kê mô tả
• 0.4.3. Phương pháp tổng hợp
• 0.5. Cấu trúc của bài nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÔ THỊ HÓA GẮN VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐÔ THỊ HÓA
• 1.1.1. Khái niệm, nội dung về đô thị, đô thị hóa
• 1.1.1.1. Khái niệm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐÔ THỊ HÓA Ở QUẬN NGÔ QUYỀN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY ĐÔ THỊ HÓA GẮN VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN NGÔ QUYỀN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Thực tập tốt nghiệp: Đô thị hóa và phát triển bền vững tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng là một nghiên cứu quan trọng trong bối cảnh đô thị hóa mạnh mẽ tại Việt Nam. Đô thị hóa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn đặt ra nhiều thách thức về môi trường và xã hội. Nghiên cứu này tập trung vào quận Ngô Quyền, Hải Phòng, một khu vực đang chịu tác động mạnh từ quá trình đô thị hóa. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển bền vững, giảm thiểu các tác động tiêu cực của đô thị hóa.

1.1. Lý do chọn đề tài

Đô thị hóa tại Việt Nam đang diễn ra nhanh chóng, đóng góp 80-90% GDP cả nước. Tuy nhiên, quản lý đô thị chưa theo kịp tốc độ phát triển, dẫn đến các vấn đề như nhà ở, việc làm, và ô nhiễm môi trường. Quận Ngô Quyền, Hải Phòng là một ví dụ điển hình, nơi đô thị hóa đang tạo ra cả cơ hội và thách thức. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực của đô thị hóa.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng đô thị hóa tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng. Từ đó, đề xuất các giải pháp và chính sách quản lý phù hợp để thúc đẩy phát triển bền vững. Nghiên cứu cũng ứng dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, góp phần giải quyết các vấn đề đô thị tại địa phương.

II. Cơ sở lý luận về đô thị hóa và phát triển bền vững

Nghiên cứu này dựa trên các khái niệm và lý thuyết cơ bản về đô thị hóa và phát triển bền vững. Đô thị hóa được định nghĩa là quá trình biến đổi phân bố lực lượng sản xuất và dân cư, hình thành các điều kiện sống đô thị. Phát triển bền vững là sự kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu cũng phân tích các hình thái đô thị hóa theo chiều rộng và chiều sâu, cùng với các tác động kinh tế, xã hội và môi trường của quá trình này.

2.1. Khái niệm đô thị hóa

Đô thị hóa là quá trình hình thành và phát triển các điều kiện sống đô thị, bao gồm sự biến đổi về phân bố lực lượng sản xuất và dân cư. Quá trình này gắn liền với công nghiệp hóa và sự phát triển của các ngành dịch vụ, thương mại. Đô thị hóa mang lại nhiều lợi ích kinh tế nhưng cũng đặt ra các thách thức về môi trường và xã hội.

2.2. Khái niệm phát triển bền vững

Phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai. Nó bao gồm ba trụ cột chính: kinh tế, xã hội và môi trường. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp các yếu tố này trong quá trình đô thị hóa tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng.

III. Thực trạng đô thị hóa tại quận Ngô Quyền Hải Phòng

Nghiên cứu đánh giá thực trạng đô thị hóa tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng, dựa trên các số liệu thu thập từ năm 2010 đến 2014. Kết quả cho thấy, quận Ngô Quyền đang trải qua quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, với sự gia tăng dân số và phát triển cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức, bao gồm ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng và bất bình đẳng xã hội.

3.1. Tăng trưởng kinh tế và dân số

Quận Ngô Quyền đã đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng, với sự đóng góp lớn từ các ngành công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, sự gia tăng dân số nhanh chóng đã gây áp lực lên cơ sở hạ tầng và môi trường sống.

3.2. Thách thức về môi trường và xã hội

Quá trình đô thị hóa tại quận Ngô Quyền đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí và nước. Bên cạnh đó, sự bất bình đẳng trong tiếp cận các dịch vụ công cũng là một vấn đề cần được giải quyết.

IV. Giải pháp thúc đẩy đô thị hóa bền vững

Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy đô thị hóa bền vững tại quận Ngô Quyền, Hải Phòng. Các giải pháp bao gồm cải thiện quy hoạch đô thị, tăng cường quản lý môi trường, và thúc đẩy công bằng xã hội. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường trong quá trình phát triển đô thị.

4.1. Cải thiện quy hoạch đô thị

Quy hoạch đô thị cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc xây dựng các khu đô thị mới với cơ sở hạ tầng hiện đại và bền vững, đồng thời bảo tồn các khu vực xanh và không gian công cộng.

4.2. Tăng cường quản lý môi trường

Cần tăng cường các biện pháp quản lý môi trường, bao gồm kiểm soát ô nhiễm không khí và nước, quản lý chất thải rắn, và thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo. Các chính sách môi trường cần được thực thi nghiêm ngặt để đảm bảo phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa tại Việt Nam đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng và đóng vai trò là động lực then chốt của nền kinh tế khi các đô thị đóng góp từ 80% đến 90% GDP của cả nước. Tuy nhiên, năng lực và thể chế quản lý đô thị thực tế còn nhiều bất cập, chưa theo kịp tốc độ phát triển, làm nảy sinh nhiều áp lực lớn về nhà ở, lao động, việc làm, quá tải hạ tầng kỹ thuật và suy thoái môi trường sống. Để giải quyết mối quan hệ tương tác phức tạp giữa tăng trưởng kinh tế và quản lý không gian đô thị, việc nghiên cứu phát triển đô thị theo hướng bền vững trở thành yêu cầu cấp thiết.

Quận Ngô Quyền là một quận nội thành trung tâm của thành phố Hải Phòng, sở hữu vị trí đầu mối giao thông quan trọng và tập trung nhiều cơ sở kinh tế, cảng biển, thương mại, dịch vụ, nghiên cứu khoa học và giáo dục. Trước sức ép của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển không gian, việc đánh giá toàn diện quá trình đô thị hóa tại địa bàn là cơ sở khoa học để hoạch định chính sách phù hợp.

Đề tài đặt ra các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể gồm:

1. Xây dựng cơ sở khoa học và cơ sở lý luận về quá trình đô thị hóa gắn với các trụ cột phát triển bền vững.
2. Khảo sát, thu thập số liệu và đánh giá thực trạng quá trình đô thị hóa trên địa bàn quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng theo các nhóm nhân tố kinh tế, xã hội, môi trường và thể chế.
3. Đề xuất các định hướng và giải pháp quản lý nhằm thúc đẩy đô thị hóa gắn liền với phát triển bền vững tại địa phương.

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình đô thị hóa gắn với phát triển bền vững trên địa bàn quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Phạm vi không gian: Toàn bộ địa giới hành chính của quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng (bao gồm 13 phường trực thuộc).
  • Phạm vi thời gian: Thu thập, phân tích chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 2010 – 2014 (kết hợp các mốc so sánh lịch sử từ năm 1996 và 2005).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm áp dụng

• Khái niệm đô thị và tiêu chuẩn phân loại: Đô thị được tiếp cận dưới góc độ quản lý kinh tế - xã hội là điểm tập trung dân cư mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có hạ tầng kỹ thuật và xã hội thích hợp. Đề tài đối chiếu quy định phân loại đô thị theo Quy chuẩn xây dựng Việt Nam (Quy hoạch xây dựng của Bộ Xây dựng năm 2008) với tiêu chí dân số đô thị tối thiểu 4.000 người (vùng núi là 2.800 người) và tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu 65%; đồng thời so sánh với các tiêu chuẩn phân loại chung (quy mô dân số từ 2.000 người, mật độ trên 3.000 người/km², tỷ lệ lao động phi nông nghiệp trên 60%).
• Hai hình thái biểu hiện của đô thị hóa: Đô thị hóa theo chiều rộng (mở rộng không gian địa giới, phát triển đô thị mới, chuyển đổi đất nông nghiệp) và đô thị hóa theo chiều sâu (nâng cấp chất lượng cơ sở hạ tầng, hiện đại hóa kinh tế - xã hội, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên sẵn có).
• Trụ cột phát triển bền vững: Dựa trên định nghĩa của Báo cáo Brundtland (1987), Hội nghị Liên Hợp Quốc tại Rio de Janeiro (1992), Hội nghị Thượng đỉnh Johannesburg (2002) và Mục 4 Điều 3 Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam; xác lập 3 trụ cột: Bền vững kinh tế, Bền vững xã hội và Bền vững môi trường, bổ sung thêm trụ cột về Thể chế chính trị và quản lý đô thị.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Sử dụng Quyết định số 2157/QĐ-TTg ngày 11/11/2013 của Thủ tướng Chính phủ ban hành bộ chỉ tiêu giám sát, đánh giá phát triển bền vững địa phương giai đoạn 2013 – 2020 (gồm 28 chỉ tiêu chung và các chỉ tiêu chuyên ngành theo vùng); chuẩn nghèo theo Chỉ thị số 1752/CT-TTg ngày 21/9/2010 của Thủ tướng Chính phủ và khung đánh giá nghèo đa chiều 8 nhóm tiêu chí (thu nhập, giáo dục, y tế, bảo hiểm/an sinh, chất lượng nhà ở, dịch vụ nhà ở, tham gia xã hội, an toàn xã hội).
• Mô hình tính toán kinh tế - xã hội:
  • Công thức tính tốc độ tăng trưởng kinh tế: $y = \frac{dY}{Y} \times 100(%)$
  • Công thức ước tính nhu cầu vốn đầu tư qua hệ số ICOR: $V_{DT(2006-2010)} = (GDP_{2010} - GDP_{2006}) \times ICOR_{2006-2010}$
  • Công thức xác định tỷ lệ lao động phi nông nghiệp: $K = \frac{E_0}{E_t} \times 100(%)$
  • Công thức tính toán Chỉ số chất lượng không khí thành phần ($AQI_p$).

Phương pháp nghiên cứu

1. Phương pháp thống kê mô tả: Thu thập, xử lý, hệ thống hóa và mô tả các chỉ tiêu định lượng về tăng trưởng kinh tế, cơ cấu ngành, vốn đầu tư, chuyển dịch cơ cấu lao động và chỉ số xã hội qua các bảng biểu.
2. Phương pháp tổng hợp tài liệu: Thu thập và đối chiếu thông tin từ các văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị của Chính phủ, quy chuẩn của Bộ Xây dựng, niên giám thống kê và báo cáo kinh tế - xã hội hàng năm của UBND quận Ngô Quyền.
3. Phương pháp chuyên gia: Thu thập, xử lý và tham khảo ý kiến chuyên môn của đội ngũ cán bộ Phòng Quản lý đô thị UBND quận Ngô Quyền và các nhà khoa học qua 3 giai đoạn: lựa chọn chuyên gia, trưng cầu ý kiến, tổng hợp và phân tích dự báo.

Nguồn dữ liệu

• Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội các năm của UBND quận Ngô Quyền, Cổng thông tin điện tử quận (ngoquyen.vn).
• Báo cáo nghèo đô thị năm 2010, Niên giám Tổng cục Thống kê.
• Văn bản quy phạm pháp luật: Quyết định 2157/QĐ-TTg, Chỉ thị 1752/CT-TTg, Nghị định 178/2004/NĐ-CP.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận về đô thị hóa gắn với phát triển bền vững

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các khái niệm, quy luật và mối quan hệ biện chứng giữa đô thị hóa với phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, bảo vệ môi trường và hoàn thiện thể chế quản trị:

• Tiêu chí phân biệt đô thị: So sánh quy định quốc tế và Việt Nam về quy mô dân số và cơ cấu lao động.
• Tác động của đô thị hóa: Phân tích các mặt tích cực như gia tăng GDP, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, mở rộng dung lượng thị trường; đồng thời chỉ rõ các hệ lụy tiêu cực tiềm ẩn như áp lực nhà ở, thất nghiệp cơ cấu, bất bình đẳng thu nhập, quá tải hạ tầng kỹ thuật, ô nhiễm môi trường nước, không khí và tiếng ồn.
• Hệ thống hóa kinh nghiệm quốc tế:
  • Hàn Quốc: Giai đoạn 1960 – 1990 chuyển đổi nhanh tỷ lệ lao động nông thôn từ 78% (1960) xuống 19,5% (1990) và 10% (2000), dân số đô thị tăng lên 74,4% (1990). Nghiên cứu chỉ ra bài học về quy hoạch thành phố vệ tinh quanh Seoul, hạn chế việc di dân tự do nhưng cũng cảnh báo nguy cơ mất cân đối vùng, chênh lệch thu nhập nông thôn - thành thị (thu nhập nông trại chỉ bằng 81% công nhân đô thị) và hiện tượng "thành phố bong bóng" (bubble cities) không thu hút được dân cư và vốn đầu tư (như Chuncheon, Wonju, Gwangju, Suncheon).
  • Châu thổ Châu Giang (Quảng Đông, Trung Quốc): Tốc độ tăng trưởng 13,4%/năm với mô hình Desakota (đô thị hóa nông thôn, phát triển thị trấn từ 41 thị trấn năm 1890 lên 644 thị trấn năm 1922 và phát triển mạnh mẽ từ năm 1978). Bài học nhấn mạnh vào việc chuyên môn hóa sản phẩm công nghiệp theo vùng/thành phố và phân bố phi tập trung, đồng thời cảnh báo tình trạng phân hóa giàu nghèo và ùn tắc giao thông.

Chương 2. Thực trạng đô thị hóa ở quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng

Chương 2 tập trung phân tích thực địa điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và đánh giá diễn tiến đô thị hóa tại quận Ngô Quyền theo các nhóm chỉ tiêu cụ thể:

1. Tổng quan tự nhiên và hạ tầng

• Diện tích tự nhiên: $11,24 \text{ km}^2$, gồm 13 phường nội thành (Cầu Đất, Lạc Viên, Máy Chai, Cầu Tre, Lạch Tray, Lê Lợi, Máy Tơ, Gia Viên, Lương Khánh Thiện, Vạn Mỹ, Đằng Giang, Đông Khê, Đồng Quốc Bình).
• Dân số: Tính đến năm 2011 đạt gần 180.000 người (chiếm gần 10% dân số toàn thành phố Hải Phòng).
• Địa giới và giao thông: Tiếp giáp sông Cấm (phía Bắc), sông Lạch Tray (phía Nam), quận Hải An (phía Đông), quận Hồng Bàng và Lê Chân (phía Tây); là đầu mối giao thông huyết mạch, tập trung các trường đại học, viện nghiên cứu, cảng biển và trung tâm thương mại lớn.

2. Phân tích thực trạng theo các nhân tố phát triển

Nhân tố kinh tế

• Tăng trưởng kinh tế: Đạt mức tăng trưởng cao liên tục qua các năm: năm 2010 tăng 21,2%, năm 2012 tăng 25,6%, năm 2013 đạt mức tăng 30,0%.
• Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế: Giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp (TTCN) giữ vai trò chủ đạo gắn liền với kinh tế cảng biển, logistics, sửa chữa tàu thuyền. Tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm dần từ 0,6% (1996) xuống 0,3% (2005) và triệt tiêu hoàn toàn (0%) trong giai đoạn 2013 – 2014 khi 70 ha đất nông nghiệp tại Đằng Giang và Đông Khê được chuyển đổi thành đất phát triển đô thị.

Năm	Nông nghiệp (%)	Công nghiệp - TTCN (%)	Thương mại - Dịch vụ (%)
1996	0,6	56,7	42,7
2005	0,3	70,3	29,4
2013	0,0	63,4	36,6
2014	0,0	63,3	36,5

• Cơ cấu vốn đầu tư phát triển: Có sự chuyển biến chiến lược rõ rệt theo hướng bền vững, chuyển dần trọng tâm từ đầu tư thuần túy kinh tế sang lĩnh vực văn hóa - xã hội và hạ tầng kỹ thuật.

Chỉ tiêu phân bổ vốn	2010 (%)	2011 (%)	2013 (%)	2014 (%)
Vốn đầu tư phát triển kinh tế	57,0	45,0	38,0	40,0
Vốn đầu tư phát triển văn hóa - xã hội	43,0	55,0	62,0	60,0

Nhân tố xã hội

• Cơ cấu lao động: Quá trình chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp diễn ra triệt để, phản ánh tốc độ đô thị hóa toàn diện về mặt nhân khẩu và việc làm.

Năm	Tỷ lệ lao động nông nghiệp (%)	Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp (%)
2007	14,6	85,4
2008	10,2	89,8
2009	8,5	91,5
2010	0,3	99,7
2012	0,0	100,0
2013	0,0	100,0
2014	0,0	100,0

• Giảm nghèo và an sinh: Tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 1,27% vào năm 2013 (giảm 108 hộ nghèo, vượt 15% kế hoạch năm) và không có hộ nghèo thuộc diện chính sách. Chi trả trợ cấp thường xuyên cho 29.100 lượt người có công (42.500 triệu đồng); hỗ trợ xây mới/sửa chữa 44 nhà ở người có công (960 triệu đồng, vượt 76% kế hoạch); hỗ trợ 642 học sinh, sinh viên (1.190 triệu đồng); trợ cấp 20.900 lượt đối tượng bảo trợ xã hội.
• Y tế và trật tự xã hội: Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên được kiểm soát ở mức 0,62% – 0,65%; tỷ suất sinh năm 2013 đạt 12,07‰ (giảm 0,05‰ so với 2012); 100% trẻ em dưới 1 tuổi được tiêm chủng; tỷ lệ tiêm phòng uốn ván cho phụ nữ mang thai đạt 98%. Đưa 40 đối tượng đi cai nghiện bắt buộc, cai nghiện cộng đồng cho 23 người, điều trị Methadone cho 264 đối tượng.

Nhân tố môi trường và thể chế

• Hiện trạng môi trường: Thu gom rác thải sinh hoạt đạt trên 90% lượng rác trong ngày thông qua cơ chế xã hội hóa. Quận đã cấp 30 Giấy xác nhận Bản cam kết bảo vệ môi trường, phê duyệt 04 Đề án bảo vệ môi trường đơn giản, 04 Kế hoạch ứng phó sự cố tràn dầu và kiểm tra việc chấp hành pháp luật bảo vệ môi trường tại 108 đơn vị.
• Các hạn chế môi trường phát sinh: Ô nhiễm bụi và khí thải do phương tiện giao thông gia tăng; ô nhiễm tiếng ồn khu dân cư; các doanh nghiệp vừa và nhỏ xả nước thải chưa qua xử lý đồng bộ vào hệ thống thoát nước chung; một bộ phận người dân tại một số phường vẫn sử dụng nước giếng khoan thay vì kết nối hệ thống cấp nước sạch do thói quen và công tác dân vận chưa đồng đều.
• Cải cách thể chế và hành chính: Áp dụng mô hình "một cửa liên thông hiện đại" ứng dụng công nghệ thông tin. Năm 2013, tổ chức 291 buổi tiếp công dân (1.190 lượt người, lãnh đạo quận tiếp 48 buổi với 935 lượt người); tiếp nhận và xử lý 130 đơn thuộc thẩm quyền (tương ứng 120 vụ việc, giảm 47% số đơn so với 2012), đã giải quyết dứt điểm 90 vụ việc khiếu nại, tố cáo (đạt tỷ lệ 75%).

Chương 3. Các giải pháp thúc đẩy đô thị hóa gắn với phát triển bền vững trên địa bàn quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng

Dựa trên phân tích thực trạng và định hướng phát triển kinh tế - xã hội quận giai đoạn 2011 – 2015, đề tài đề xuất hệ thống giải pháp:

• Hoàn thiện công tác quy hoạch và hạ tầng kỹ thuật: Tiếp tục đẩy nhanh tiến độ và đồng bộ hóa các dự án hạ tầng giao thông và khu đô thị trọng điểm: Dự án Khu đô thị mới Ngã Năm - Sân bay Cát Bi, Nút giao thông Ngã 6 Máy Tơ, Nút giao thông Quán Mau, tuyến đường 100m nối Lạch Tray - Hồ Đông, Dự án tuyến đường Đông Khê 2, kết nối đồng bộ với cảng biển và khu kinh tế Đình Vũ.
• Phát triển kinh tế gắn với tái cơ cấu bền vững: Phát huy tiềm năng kinh tế cảng biển, dịch vụ logistics, vận tải kho bãi, xuất nhập khẩu và thương mại dịch vụ chất lượng cao; hiện đại hóa sản xuất công nghiệp - TTCN gắn với công nghệ sạch.
• Nâng cao chất lượng môi trường đô thị: Tăng cường kiểm soát và xử lý nước thải công nghiệp - làng nghề trước khi xả ra nguồn tiếp nhận; thúc đẩy 100% hộ dân tiếp cận và sử dụng nước máy sinh hoạt; kiểm soát khí thải giao thông và tăng cường diện tích cây xanh, công viên mặt nước (Công viên An Biên, Công viên Hồ Phương Lưu).
• Phát triển văn hóa - xã hội và năng lực quản lý nhà nước: Đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động (duy trì trên 6.000 lượt người/năm); thực hiện tốt chính sách an sinh, giảm nghèo đa chiều; nâng cao đạo đức công vụ và tính chuyên nghiệp của bộ máy quản lý hành chính đô thị.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa thực trạng chuyển dịch cơ cấu: Cung cấp bộ dữ liệu định lượng chính xác về quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa tại quận Ngô Quyền: tỷ lệ lao động phi nông nghiệp đạt 100% từ năm 2012, cơ cấu kinh tế chuyển dịch hoàn toàn khỏi nông nghiệp (nông nghiệp 0%, công nghiệp - TTCN ~63,3%, dịch vụ ~36,5% năm 2014).
• Phát hiện sự thay đổi trong cơ cấu nguồn lực: Phân tích sự chuyển dịch mang tính chiến lược trong tỷ suất vốn đầu tư phát triển của địa phương, tỷ trọng vốn cho văn hóa - xã hội tăng từ 43% (2010) lên 60% – 62% (2013 – 2014), chứng minh định hướng chú trọng chất lượng cuộc sống và an sinh xã hội bên cạnh tăng trưởng kinh tế thuần túy.
• Đánh giá đa chiều thực trạng môi trường và xã hội: Làm rõ những rào cản cụ thể trong quản lý đô thị cấp cơ sở như tình trạng ô nhiễm tiếng ồn, khí thải giao thông, xử lý nước thải cụm công nghiệp, tập quán dùng nước ngầm chưa qua kiểm định, và giải quyết khiếu nại tố cáo thông qua mô hình hành chính "một cửa liên thông".

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Tác giả tự nhận định do giới hạn về thời gian và trình độ nghiên cứu, đề tài chưa thể bao quát hết mọi khía cạnh chuyên sâu của các chỉ tiêu môi trường vật lý (như chuỗi số liệu quan trắc trạm đo AQI chi tiết theo từng mùa).
  • Phạm vi số liệu tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2010 – 2014 tại địa bàn hành chính một quận nội thành.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động liên vùng giữa quận Ngô Quyền với các quận lân cận (Hải An, Hồng Bàng, Lê Chân) và khu kinh tế Đình Vũ; ứng dụng các mô hình lượng hóa phát thải và tính toán chi tiết chỉ số phát triển con người (HDI), hệ số bất bình đẳng Gini cấp quận.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên các chuyên ngành Kinh tế Đô thị, Quản lý Đô thị, Kinh tế Tài nguyên và Môi trường, Quản lý Công.
  • Cán bộ quản lý tại các cơ quan quản lý nhà nước cấp quận/huyện, các Sở/Phòng Quản lý đô thị, Ban Quản lý dự án phát triển đô thị.
• Phần giá trị nhất: Hệ thống hóa số liệu thực tế giai đoạn 2005 – 2014 của quận Ngô Quyền về cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, vốn đầu tư; khung phân tích các tiêu chí phát triển bền vững địa phương theo Quyết định 2157/QĐ-TTg và bài học thực tiễn từ mô hình phát triển đô thị của Hàn Quốc và Trung Quốc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu kinh tế quận Ngô Quyền đã có sự thay đổi như thế nào trong giai đoạn 1996 – 2014?

Từ năm 1996 đến 2014, nông nghiệp từ mức 0,6% (1996) giảm xuống 0,3% (2005) và hoàn toàn biến mất (0% vào các năm 2013, 2014) do diện tích đất nông nghiệp (70 ha) được chuyển đổi cho hạ tầng đô thị. Ngành công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp giữ vai trò chủ đạo (chiếm 56,7% năm 1996, đạt đỉnh 70,3% năm 2005, duy trì mức 63,4% năm 2013 và 63,3% năm 2014). Thương mại - dịch vụ tăng từ 29,4% (2005) lên 36,5% (2014).

2. Tỷ trọng vốn đầu tư phát triển giữa kinh tế và văn hóa - xã hội tại quận Ngô Quyền biến động ra sao từ 2010 đến 2014?

Giai đoạn 2010 – 2014 có sự đảo chiều rõ rệt: Tỷ lệ vốn đầu tư phát triển kinh tế giảm dần từ 57% (2010) xuống 45% (2011), 38% (2013) và 40% (2014). Ngược lại, tỷ lệ vốn đầu tư phát triển văn hóa - xã hội tăng mạnh từ 43% (2010) lên 55% (2011), đạt đỉnh 62% (2013) và duy trì mức 60% (2014).

3. Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp của quận Ngô Quyền đạt mức 100% vào thời điểm nào?

Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp của quận tăng đều từ 85,4% (2007), 89,8% (2008), 91,5% (2009), 99,7% (2010) và chính thức đạt mức tuyệt đối 100% kể từ năm 2012 (duy trì liên tục trong các năm 2013 và 2014).

4. Những vấn đề môi trường nào còn tồn tại trong quá trình đô thị hóa tại địa phương?

Mặc dù công tác thu gom rác thải đạt trên 90%, quận vẫn đối mặt với các thách thức: ô nhiễm khí thải và tiếng ồn do mật độ phương tiện cơ giới cá nhân tăng cao, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có trạm xử lý nước thải đạt chuẩn mà xả trực tiếp vào hệ thống thoát nước chung, và một số khu vực dân cư vẫn duy trì thói quen khai thác, sử dụng nước giếng khoan thay vì mạng lưới nước sạch tập trung.

---

Kết luận

Chuyên đề tốt nghiệp đã phản ánh hệ thống bức tranh thực trạng quá trình đô thị hóa tại quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2010 – 2014 trên các phương diện kinh tế, xã hội, môi trường và thể chế quản lý. Kết quả nghiên cứu chứng minh tốc độ đô thị hóa nhanh chóng với sự chuyển dịch triệt để về cơ cấu lao động phi nông nghiệp và định hướng chuyển dịch nguồn vốn đầu tư sang lĩnh vực văn hóa - xã hội. Tài liệu là nguồn tham khảo học thuật hữu ích cho công tác đào tạo chuyên ngành Kinh tế và Quản lý Đô thị cũng như phục vụ công tác xây dựng chính sách quản lý đô thị bền vững tại cấp cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận về đô thị hóa gắn với phát triển bền vững Sinh viên: Ngô Thị Khánh Ninh Lóp: Kinh tế và Quản lý đô thị k53 Chương 2. Thực trạng đô thị hóa ở quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng Chương 3. Các giải pháp thúc đây đô thị hóa gắn với phát triển bền vững trên địa bàn quận Ngô Quyên, thành phô Hải Phòng Sinh viên: Ngô Thị Khánh Ninh Lóp: Kinh tế và Quản lý đô thị k53 CHUONG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VE ĐÔ THỊ HÓA GAN VỚI PHÁT TRIEN BEN VỮNG 1. NHUNG VAN DE CHUNG VE ĐÔ THỊ HÓA 1. Khái niệm, nội dung về đô thị, đô thị hóa 1. Khái niệm Trên góc độ quản lý kinh tế - xã hội, Đô thị là điểm tập trung dân cư với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có cơ sở hạ tầng thích hợp, là trung tâm tổng hợp hay trung tâm chuyên ngành có vai trò thúc day sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, của một miền lãnh thổ, một tỉnh, một huyện hoặc một vùng trong tỉnh hoặc trong huyện.

Trong toàn xã hội những khu vực không phải đô thị được coi là nông thôn. Đô thị với những đặc trưng cơ bản khác nông thôn là: mật độ dân cư đông đúc, kinh tế phát triên hơn so với các khu vực xung quanh nó, các ngành nghệ kinh tế chú yếu là thương mại, công nghiệp, dịch vụ. Về mặt ranh giới hành chính, đô thị là những thành phó, thị xã, thị tran. Cần so sánh đô thị với nông thôn dé thấy rõ đặc điểm đô thị, từ đó phân loại được các vùng đô thị cũng như có định hướng phát triển cho các khu vực chuan bị phát triển lên đồ thị.

Mỗi quốc gia trên thế giới có quy định riêng tùy theo yêu cầu và khả năng quản lý của mình. Song phần nhiều đều thống nhất lấy hai tiêu chuẩn cơ bản để phân biệt đô thị với các vùng khác: e Quy mô dân số: trên 2000 người sống tập trung, mật độ trên 3000 người/km2. Đây là những chỉ tiêu phản ảnh mức độ tập trung dân cư của một đô thị được xác định trên cở sở dân số nội thị và diện thích xây dựng trong giới hạn của nội thị đô thị. e Co câu lao động: trên 60% lao đông là lao động phi nông nghiệp.

Như vậy, đô thị là các thành phố, thị xã, thi tran có số dân từ 2000 người trở lên trong đó trên 60% sô dân phi nông nghiệp. Lao động phi nông nghiệp bao gồm: - Lao động công nghiệp, tiêu thủ công nghiệp. - Lao động xây dựng cơ bản. - Lao động giao thông vận tai, bưu điện, tín dung, ngân hàng.

- Lao động thương nghiệp, dịch vụ, du lịch. - Lao động trong các co quan hành chính, văn hóa, giáo dục, y tế, phục vụ nghiên cứu khoa học kỹ thuật. - Các lao động khác không phải sản xuất nông nghiệp. Sinh viên: Ngô Thị Khánh Ninh Lóp: Kinh tế và Quản lý đô thị k53 Bảng 1.

Quy định về quy mô dân số và cơ cấu lao động của một số nước Quy mô dân số Cơ câu lao động phi nông ( người) nghiệp (%) Ba Lan 1000 >66,6 Viét Nam 2000 >60 Có sự khác nhau như vay là do sự khác nhau về trình độ phát triển lực lượng sản xuất mà trong đó đặc biệt là cuộc cách mạng công nghiệp, cách mạng khoa học — kỹ thuật, sự phân công lao động mới, sự xuất hiện các hình thức cư trú mới đô thị. e Cosdha tang đô thi: Co sở ha tang đô thị gồm hạ tầng kỹ thuật (giao thông, thông tin — liên lạc, cấp — thoát nước, cấp năng lượng, xử lý rác thải, vệ sinh môi trường)và hạ tầng xã hội ( nhàở, các công trình thương nghiệp, dịch vụ công cộng, ăn uống, nghỉ dưỡng, văn hóa, ý tế, giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học, thé dục thé thao, công viên, cây xanh, các công trình phục vụ lợi ích công cộng khác). Theo “ Quy chuẩn xây dựng Việt Nam, Quy hoạch xây dựng của Bộ Xây Dựng 2008”: Đô thị là điểm dân cư tap trung, có vai trò thúc đây sự phát triển kinh tế, xã hội của một vùng lãnh thd, có cơ sở hạ tầng thích hợp và quy mô dân số thành thị tối thiêu là 4000 người ( đối với miền núi tối thiểu là 2800 người) với tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu 65%. Đô thị gồm các loại thành phó, thị xã, thị tran.

Đô thị bao gồm các khu chức năng đô thị. Khu đô thị là khu vực xây dựng một hay nhiều khu chức năng của đô thị, được giới hạn bởi ranh giới tự nhiên, ranh giới nhân tạo hoặc các đường kính đô thị. Khu vực đô thị gồm các đơn vi ở, các công trình dịch vụ cho bản thân khu đô thị đó, có thể có các công trình dịch vụ chung của toàn đô thị hoặc cấp vùng. Việt nam quy định đô thị là những thành phó, thị xã, thị trấn, thị tứ với tiêu chuẩn về quy mô dân số cao hơn, nhưng co cau lao động phi nông nghiệp thấp hơn.

Điều đó xuất phát từ đặc điểm của nước ta là một nước đông dân, đất không rộng, đi từ một nước nông nghiệp lên CNXH. Và cũng thể hiện sự nhận thức đầy đủ hơn về mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong điều kiện cụ thể nước ta. Các đặc trưng cua đô thị Đô thị là các trung tâm kinh tê, chính trị, văn hóa của vùng và của cả nước, có vai trò chủ đạo trong phát triên kinh tê. Đô thị có các đặc trưng như: Sinh viên: Ngô Thị Khánh Ninh Lóp: Kinh tế và Quản lý đô thị k53 e - Các vấn đề xã hội luôn luôn tiềm an: Té nan xã hội, thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường.

e _ Các thách thức về kinh tế luôn được đặt ra: Cung cấp dịch vụ, đất đai, nhà ở, đảm bảo công ăn việc lam, giao thông. e Co sở hạn tầng hoàn chính hoặc đã được quy hoạch và hoàn chỉnh từng phần, mật độ các công trình cao là những đặc trưng cơ bản của đô thị. Cơ sở hạ tầng, mật độ dân sô cao và quy mô dân sô là những yếu tố tạo ra những lợi thế, hiệu quả kinh tế về tính tập trung của đô thị. e Co cấu lao động, sự phân công lao động theo hướng chuyên môn hóa cao là tiền đề cơ bản của việc nâng cao năng suất lao động, là cơ sở đời sống kinh tế - xã hội của đô thị.

e - Cấu trúc xã hội: Xã hội công nghiệp khác làng, xã, người dân đô thị gan với cuộc sống thương mai, công nghiệp. Khái niệm Trên quan điểm một vùng, đô thị hóa là quá trình hình thành, phát triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu đô thị. Trên quan điểm kinh tế quốc dân, đô thị hóa là quá trình biến đổi về phân bố các lực lượng sản xuất trong nền kinh tế quốc dân, dân cư những vùng không phải đô thị được bé trí thành đô thị đồng thời phát triển các đô thị hiện có theo chiều sâu. Đô thị hóa là sự quá độ từ hình thức sống nông thôn lên hình thức sống đô thị của nhóm dân cư.

Khi kết thúc thời kỳ quá độ thì các điều kiện tác động đến đô thị cùng thay đổi và xã hội sẽ phát triển trong các điều kiện mới ma đặc biệt là thay đôi cơ cau dân cư. Đô thị hóa là kết quả của sự biến đổi tổng hợp nhiều yếu tố và biểu hiện dưới nhiều hính thức khác nhau, vì vậy có thé nêu khái niệm dưới nhiều góc độ. Đô thị hóa mang tính xã hội và lịch sử, là sự phát triển về quy mô, số lượng, nâng cao vai trò của đô thị trong khu vực và hình thành hệ thống các đô thị. Đô thị hóa gan liền với sự biến đổi sâu sắc về kinh tế - xã hội của đô thị và nông thôn trên cơ sở phat triển công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, dịch vụ.

do vậy đô thị hóa gan liền với chế độ kinh tế xã hội. Sự phát triển công nghiệp là tiền đề cơ bản của đô thị hóa hay nói cách khác cơ sở phát triển của đô thị hóa chính là công nghiệp hóa. Trên thế giới, đô thị hóa bắt đầu từ cách mạng thủ công nghiệp. Tiếp đến là cách mạng công nghiệp đã thay thé lao động thủ công băng lao động máy móc với năng suất lao động cao hơn và sự thay đôi về cơ cấu lao động xã hội trên cở sở phân công lao động xã hội.

Đồng thời cách mạng công nghiệp đã tập trung hóa lực lượng sản xuất ở mức độ cao dẫn đến việc hình thành đô thị mới, mở rộng quy mô đô thị cũ. Ngày nay, khi khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển với những co máy ngày càng thông minh thì đô thị hóa có tiền đề vững chắc hơn và tốc độ đô thị hóa đã và sẽ mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Sinh viên: Ngô Thị Khánh Ninh Lóp: Kinh tế và Quản lý đô thị k53 Tóm lại đô thị hóa là quá trình phức tạp có thể định nghĩa ở, nhiều góc độ khác nhau. Một cách tổng quát: Đô thị hóa là quá trình biến đổi về phân bố các lực lượng sản xuất trong nên kinh tế quốc dân, bồ trí dan cư, hình thành, phát triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu đô thị đồng thời phát triển đô thị hiện có theo chiều sâu trên cơ sở hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và tăng quy mô dân số.

Ở các nước phát triển, đô thị hóa đặc trưng cho sự phát triển các nhân tố chiều sâu mà cụ thể là điều tiết và khai tác tối đa lợi ích, hạn chế bat lợi của quá trình đô thị hóa. Đô thị hóa nâng cao điều kiện sống và làm việc, nâng cao dân chủ và công bằng xã họi, rút ngăn khoảng cách thành thị và nông thôn. Ở các nước đang phát triển, đô thị hóa đặc trưng cho sự bùng nổ về dân sé va sự phát triển công nghiệp. Sự gia tăng dân số không dựa trên cơ sở phát triển kinh tế, mâu thuần giữa thành thị và nông thôn trở nên sâu sắc hơn do sự mat cân đối về trình đô phát triển.

Hai hình thái biểu hiện của đô thị hóa e D6 thị hóa theo chiều rộng Hình thái này hay nói các khác là việc mở rộng quy mô diện tích các đô thị hiện có trên cở sở hình thành các khu đô thị mới, các quận, phường mới, là sự mở dường của quan hệ sản xuất cho lực lượng sản xuất phát triển.