Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương

Tài liệu nghiên cứu Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn huyện kinh môn tỉnh hải dương, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kỹ

• Tác giả: Cao Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Lương Thanh Cường
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới - Từ thực tiễn huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 1.1. Xây dựng nông thôn mới và chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.2. Thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.3. Các yếu tố tác động đến thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.4. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN KINH MÔN, TỈNH HẢI DƯƠNG
• 2.1. Tổng quan hiện trạng nông thôn và chính sách xây dựng nông thôn mới của huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương
• 2.2. Phân tích thực trạng thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới ở huyện Kinh Môn
• 2.3. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TỪ THỰC TIỄN HUYỆN KINH MÔN, TỈNH HẢI DƯƠNG
• 3.1. Định hướng bảo đảm thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn huyện Kinh Môn
• 3.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn huyện Kinh Môn
• 3.3. Tiểu kết Chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Kinh Môn

Chính sách xây dựng nông thôn mới là một trong những chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng nông thôn. Tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, việc thực hiện chính sách này đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Huyện đã chú trọng đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nâng cao đời sống người dân và phát triển sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để đạt được mục tiêu bền vững.

1.1. Định nghĩa và mục tiêu của chính sách xây dựng nông thôn mới

Chính sách xây dựng nông thôn mới được hiểu là một chương trình tổng thể nhằm cải thiện điều kiện sống và phát triển kinh tế tại các vùng nông thôn. Mục tiêu chính là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, phát triển hạ tầng và bảo vệ môi trường.

1.2. Vai trò của huyện Kinh Môn trong chương trình nông thôn mới

Huyện Kinh Môn đã trở thành một trong những địa phương điển hình trong việc thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới. Với sự quyết tâm của chính quyền và sự tham gia tích cực của người dân, huyện đã hoàn thành nhiều tiêu chí quan trọng.

II. Những thách thức trong thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại Kinh Môn

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, huyện Kinh Môn vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới. Các vấn đề như nhận thức chưa đầy đủ, nguồn lực hạn chế và sự thiếu đồng bộ trong các giải pháp là những yếu tố cản trở sự phát triển bền vững.

2.1. Nhận thức của cộng đồng về chính sách nông thôn mới

Một trong những thách thức lớn nhất là nhận thức của người dân về chính sách xây dựng nông thôn mới còn hạn chế. Nhiều người chưa hiểu rõ mục tiêu và lợi ích của chương trình, dẫn đến sự tham gia chưa tích cực.

2.2. Hạn chế về nguồn lực và đầu tư

Nguồn lực tài chính và nhân lực cho việc thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng triển khai các dự án và chương trình phát triển tại địa phương.

III. Phương pháp thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới hiệu quả tại Kinh Môn

Để thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới một cách hiệu quả, huyện Kinh Môn đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Sự kết hợp giữa đầu tư công và huy động nguồn lực từ cộng đồng là một trong những giải pháp quan trọng.

3.1. Huy động nguồn lực từ cộng đồng

Huyện Kinh Môn đã khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động xây dựng nông thôn mới thông qua việc đóng góp tài chính và công sức. Điều này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước mà còn tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng.

3.2. Đầu tư vào hạ tầng và phát triển sản xuất

Đầu tư vào hạ tầng nông thôn là một trong những ưu tiên hàng đầu. Huyện đã tập trung xây dựng đường giao thông, hệ thống điện và nước sạch, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất nông nghiệp.

IV. Kết quả đạt được từ chính sách xây dựng nông thôn mới tại Kinh Môn

Chính sách xây dựng nông thôn mới đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho huyện Kinh Môn. Đời sống người dân được cải thiện rõ rệt, hạ tầng nông thôn phát triển và sản xuất nông nghiệp ngày càng hiệu quả.

4.1. Cải thiện đời sống người dân

Nhờ vào chính sách xây dựng nông thôn mới, đời sống vật chất và tinh thần của người dân Kinh Môn đã được nâng cao. Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo và có thu nhập ổn định.

4.2. Phát triển hạ tầng nông thôn

Hệ thống hạ tầng nông thôn tại Kinh Môn đã được cải thiện đáng kể. Các công trình giao thông, điện, nước sạch đã được đầu tư xây dựng, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong sinh hoạt và sản xuất.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho chính sách xây dựng nông thôn mới tại Kinh Môn

Chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Kinh Môn đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, cần có những định hướng rõ ràng và các giải pháp cụ thể trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Huyện Kinh Môn cần tiếp tục duy trì và phát triển các tiêu chí nông thôn mới, đồng thời chú trọng đến tính bền vững trong các dự án đầu tư.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích người dân tham gia vào quá trình xây dựng nông thôn mới sẽ giúp nâng cao hiệu quả của chính sách. Sự đồng lòng của cộng đồng là yếu tố quyết định cho sự thành công của chương trình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách xây dựng nông thôn mới tại Việt Nam giai đoạn 2011 - 2017 đã tạo ra bước chuyển biến có tính bước ngoặt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Tại huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, quá trình thực thi chính sách đã ghi nhận thành tựu vượt bậc khi 100% số xã (22/22 xã) được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới và hoàn thành toàn diện 9/9 tiêu chí cấp huyện. Thành quả này đã đưa Kinh Môn trở thành địa phương cấp huyện đầu tiên của tỉnh Hải Dương cán đích nông thôn mới, thiết lập nền tảng vững chắc để chuyển đổi mô hình hành chính lên thị xã vào năm 2018.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra trong nghiên cứu là sự mất cân đối giữa tốc độ hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và mức độ bền vững của các tiêu chí kinh tế, văn hóa, môi trường. Nhiều địa phương dồn trọng tâm vào các công trình xây dựng cơ bản nhưng chưa chú trọng đúng mức đến phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị và xử lý rác thải sinh hoạt. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về thực hiện chính sách công, phân tích thực trạng triển khai tại huyện Kinh Môn trong giai đoạn 2011 - 2017, chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp các chỉ số đo lường thực tế, góp phần hiện thực hóa mục tiêu nâng cao thu nhập bình quân đầu người của cư dân nông thôn lên ít nhất 1,8 lần và duy trì tỷ lệ hộ nghèo dưới mức 2,0% một cách bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công (Public Policy Cycle) làm nền tảng cốt lõi, tiếp cận quá trình thực thi chính sách như một chuỗi các hoạt động có cấu trúc: từ xây dựng kế hoạch, phổ biến tuyên truyền, chuẩn bị nguồn lực, điều phối tổ chức đến theo dõi, kiểm tra và đánh giá tổng kết. Đồng thời, lý thuyết quản trị công mới (New Public Management) được tích hợp để làm rõ vai trò phân cấp quản lý, tính minh bạch tài chính và cơ chế giải trình của bộ máy hành chính nhà nước đối với người dân.

Hệ thống khái niệm nền tảng được định hình dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt, bao gồm: Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; Quyết định số 1980/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 gồm 5 nhóm, 19 tiêu chí và 49 chỉ tiêu; Quyết định số 558/QĐ-TTg về tiêu chuẩn huyện nông thôn mới với 9 tiêu chí cụ thể. Ba khái niệm trung tâm được phân tích sâu bao gồm: mô hình nông thôn mới toàn diện, quy trình tổ chức thực thi chính sách công, và vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư theo nguyên tắc dân chủ cơ sở.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp để đảm bảo tính xác thực học thuật. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ hơn 45 báo cáo định kỳ, văn bản chỉ đạo của Huyện ủy, HĐND, UBND huyện Kinh Môn và các sở ban ngành tỉnh Hải Dương trong giai đoạn 2011 - 2017. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa với cỡ mẫu nghiên cứu gồm 220 cá nhân, trong đó có 100 cán bộ, công chức lãnh đạo cấp huyện, xã và 120 đại diện hộ gia đình nông dân trực tiếp thụ hưởng chính sách.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling) được triển khai trên 22 xã của huyện Kinh Môn, chia thành 3 tiểu vùng: vùng đồng bằng, vùng bán sơn địa và vùng ven sông, nhằm phản ánh đa dạng đặc thù kinh tế - xã hội. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích chính sách kết hợp phân tích thống kê định lượng và đối sánh định tính xuất phát từ bản chất đa chiều của chương trình nông thôn mới; cách tiếp cận này giúp vừa đo lường chính xác các chỉ tiêu định lượng (như tỷ lệ đạt chuẩn 100%, tỷ trọng cơ cấu nguồn vốn), vừa giải thích thấu đáo các yếu tố thể chế, tâm lý xã hội và hiệu lực quản lý trong suốt dòng thời gian nghiên cứu từ năm 2011 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện căn bản trong thực tiễn triển khai chính sách nông thôn mới tại huyện Kinh Môn:

Thứ nhất, tốc độ về đích vượt bậc với 100% số xã (22/22 xã) được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, đáp ứng trọn vẹn 9/9 tiêu chí cấp huyện. Đây là bước nhảy vọt so với thời điểm khởi đầu năm 2011 khi bình quân mỗi xã chỉ đạt dưới 6 tiêu chí.

Thứ hai, cơ cấu huy động vốn đạt hiệu quả xã hội hóa cao: Trong tổng nguồn lực hàng nghìn tỷ đồng đầu tư cho chương trình, vốn tín dụng thương mại và ưu đãi chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 45%, vốn ngân sách các cấp trực tiếp và lồng ghép chiếm khoảng 30%, đóng góp của các doanh nghiệp chiếm 15%, và sự tham gia đóng góp bằng tiền mặt, ngày công, hiến đất của nhân dân chiếm khoảng 10%.

Thứ ba, sự chuyển dịch tích cực về đời sống an sinh: Thu nhập bình quân đầu người tại khu vực nông thôn tăng trưởng vượt bậc, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm mạnh xuống dưới 2,0%, và tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế được nâng lên trên 85%.

Thứ tư, sự mất cân đối trong phân bổ nguồn lực: Trên 70% tổng vốn đầu tư được tập trung cho các tiêu chí hạ tầng cứng như giao thông, thủy lợi, trường học, trong khi các tiêu chí phát triển kinh tế bền vững như liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị và bảo vệ môi trường nông thôn mới chỉ nhận được dưới 15% tổng mức đầu tư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính giúp huyện Kinh Môn đạt được các thành tựu trên bắt nguồn từ quyết tâm chính trị của cấp ủy Đảng, năng lực điều hành linh hoạt của chính quyền và việc phát huy hiệu quả quyền làm chủ của người dân theo phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng". Tuy nhiên, việc dồn trọng tâm quá lớn vào hạ tầng cơ sở đã bộc lộ những thách thức lớn về nợ đọng xây dựng cơ bản và nguy cơ thiếu bền vững trong duy trì chất lượng môi trường và thu nhập.

Khi đặt trong sự đối sánh với các địa phương điển hình trên cả nước, Kinh Môn có những điểm tương đồng và khác biệt rõ nét. Giống như huyện Đan Phượng (Hà Nội) với 15/15 xã đạt chuẩn và thu nhập bình quân 28,8 triệu đồng/người/năm, hay huyện Hòa Vang (Đà Nẵng) với 11/11 xã đạt 19 tiêu chí, Kinh Môn đã khơi thông tối đa sức mạnh nội lực từ người dân. Tuy nhiên, việc liên kết doanh nghiệp trong bao tiêu nông sản tại Kinh Môn vẫn chưa đạt độ sâu như mô hình chuỗi giá trị ở Đan Phượng.

Để phản ánh trực quan các kết quả này, hệ thống dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua biểu đồ cơ cấu nguồn vốn (biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng 4 nhóm vốn chính) kết hợp với bảng ma trận đối sánh tiến độ hoàn thành 19 tiêu chí giữa 22 xã, giúp làm nổi bật khoảng cách giữa nhóm tiêu chí hạ tầng vật chất và nhóm tiêu chí phát triển xã hội - môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo đảm tính bền vững và nâng cao chất lượng thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp gắn với chuỗi giá trị hàng hóa: Đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, xây dựng các vùng chuyên canh tập trung ứng dụng công nghệ cao đối với cây trồng chủ lực. Mục tiêu nâng thu nhập bình quân của cư dân nông thôn lên gấp 1,8 lần, do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện phối hợp với các Hợp tác xã triển khai trong giai đoạn 2018 - 2020.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế tài chính và quản lý đầu tư công: Áp dụng cơ chế vốn mồi ngân sách để kích hoạt nguồn vốn tư nhân, nâng tỷ trọng đóng góp của doanh nghiệp lên mức 20 - 25% tổng nguồn lực. Thiết lập cơ chế công khai 100% các khoản thu - chi đóng góp của người dân trên hệ thống thông tin cơ sở, do Phòng Tài chính - Kế hoạch và UBND các xã thực hiện thường xuyên từ quý I năm 2018.

Thứ ba, nâng cao năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ cơ sở: Định kỳ tổ chức tối thiểu 2 đợt tập huấn chuyên sâu hàng năm về kỹ năng quản trị dự án và giám sát chính sách cho 100% cán bộ thuộc Ban Chỉ đạo nông thôn mới cấp xã, đồng thời nâng tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo nghề lên trên 65% trước năm 2020, do Phòng Nội vụ và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì.

Thứ tư, tăng cường quản lý môi trường và an toàn thực phẩm nông thôn: Xây dựng đồng bộ các khu xử lý rác thải tập trung, bảo đảm thu gom và xử lý đạt chuẩn kỹ thuật 100% chất thải rắn sinh hoạt, duy trì tỷ lệ hộ dân sử dụng nước sạch đạt trên 95% trước năm 2020, do Phòng Tài nguyên và Môi trường chủ trì phối hợp với Mặt trận Tổ quốc huyện giám sát độc lập.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên quản lý nhà nước tại các cơ quan ban ngành cấp huyện, xã: Sử dụng luận văn làm cẩm nang hướng dẫn quy trình lập kế hoạch, phân bổ nguồn vốn và giám sát việc duy trì chuẩn 19 tiêu chí nông thôn mới kiểu mẫu.

Thứ hai, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công: Tham khảo khung phân tích chu trình chính sách hoàn chỉnh, phương pháp thu thập dữ liệu hỗn hợp và bộ câu hỏi khảo sát thực tế tại 22 đơn vị hành chính cấp xã.

Thứ ba, các doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Nắm bắt bức tranh toàn cảnh về cơ chế hỗ trợ, ưu đãi đầu tư, quy hoạch vùng nguyên liệu và các mô hình hợp tác công tư (PPP) hiệu quả tại địa phương.

Thứ tư, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội như Mặt trận Tổ quốc, Hội Nông dân: Ứng dụng các chỉ dẫn trong luận văn để nâng cao năng lực phản biện xã hội, bảo đảm tỷ lệ đồng thuận của người dân đạt trên 90% trong các chương trình dân sinh.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố quyết định giúp huyện Kinh Môn hoàn thành 100% tiêu chí nông thôn mới là gì?
Yếu tố then chốt là sự thống nhất cao độ trong chỉ đạo điều hành và việc phát huy triệt để vai trò chủ thể của người dân. Thông qua công tác tuyên truyền đồng bộ, người dân đã tự nguyện đóng góp khoảng 10% tổng nguồn lực, hiến hàng chục nghìn mét vuông đất và hàng vạn ngày công để xây dựng 100% mạng lưới giao thông liên xã đạt chuẩn.

Cơ cấu phân bổ nguồn vốn xây dựng nông thôn mới tại địa phương diễn ra như thế nào?
Nguồn vốn được huy động theo cơ cấu đa tầng: nguồn vốn tín dụng chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 45% để hỗ trợ phát triển kinh tế hộ gia đình; ngân sách nhà nước các cấp chiếm 30% giữ vai trò định hướng; vốn đóng góp của doanh nghiệp chiếm 15% và nhân dân đóng góp trực tiếp 10% tổng kinh phí.

Đâu là thách thức lớn nhất sau khi đạt chuẩn huyện nông thôn mới?
Thách thức lớn nhất là duy trì tính bền vững của các tiêu chí mềm. Trong khi hạ tầng kỹ thuật đạt tỷ lệ hoàn thành 100% thì các tiêu chí về xử lý rác thải sinh hoạt, nâng cao chất lượng nguồn nước và phát triển các chuỗi liên kết tiêu thụ nông sản ổn định đòi hỏi nguồn lực duy trì liên tục và cơ chế giám sát khắt khe.

Phương pháp chọn mẫu nghiên cứu của đề tài có điểm gì nổi bật?
Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với quy mô 220 mẫu khảo sát tại toàn bộ 22 xã trên địa bàn huyện. Cỡ mẫu bao gồm 100 cán bộ quản lý và 120 hộ dân đại diện cho 3 vùng sinh thái khác nhau, bảo đảm độ tin cậy và phản ánh khách quan đa chiều chu trình thực thi chính sách.

Kinh nghiệm từ Kinh Môn có thể nhân rộng cho các địa phương khác như thế nào?
Các địa phương có thể áp dụng bài học về phân cấp trách nhiệm rõ ràng cho người đứng đầu cấp xã, phương thức huy động vốn xã hội hóa linh hoạt và việc lựa chọn khâu đột phá vào phát triển hạ tầng giao thông kết hợp đào tạo nghề cho trên 65% lực lượng lao động nông thôn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chu trình thực hiện chính sách công và chuẩn hóa các tiêu chí nông thôn mới theo các quy định hiện hành.
• Phân tích thực chứng sâu sắc quá trình triển khai tại huyện Kinh Môn giai đoạn 2011 - 2017 với kết quả 100% số xã (22/22 xã) và 9/9 tiêu chí cấp huyện đạt chuẩn xuất sắc.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng giúp làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa nguồn vốn ngân sách nhà nước (khoảng 30%) và nguồn lực xã hội hóa (khoảng 70%) trong xây dựng nông thôn mới.
• Đề xuất lộ trình hành động cụ thể cho giai đoạn 2018 - 2020 nhằm hoàn thiện hệ thống thể chế, nâng cao chất lượng môi trường và xây dựng mô hình nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu.
• Công trình là tài liệu tham khảo có giá trị cao cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Chính sách công quan tâm đến bài toán phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Lý luận về thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới Chương 2. Thực trạng thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới ở huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương Chương 3. Định hướng, giải pháp bảo đảm thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương 8 Chƣơng 1 LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.

Xây dựng nông thôn mới và chính sách xây dựng nông thôn mới 1. Xây dựng nông thôn mới 1. Quan niệm về nông thôn và nông thôn mới Nông thôn là một danh từ rất quen thuộc và thông dụng nhưng có thể có nhiều quan niệm khác nhau ở mỗi quốc gia. Theo Viện Từ điển học và Bách khoa toàn thư Việt Nam trực tuyến (Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam), nông thôn được hiểu là “phần lãnh thổ của một nước hay của một đơn vị hành chính nằm ngoài lãnh thổ đô thị, có môi trường tự nhiên, hoàn cảnh kinh tế xã hội, điều kiện sống khác biệt với thành thị và dân cư chủ yếu làm nông nghiệp”.

Nông thôn là một xã hội, là môi trường sống của người nông dân, nơi diễn ra các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội với nhiều nét đặc thù và gói gọn lại: Đó không phải là đô thị (về không gian sống, về cấu trúc và tổ chức xã hội, về con người và sinh kế) nhưng cũng không hoàn toàn đối lập với đô thị (nhất là về văn hóa) [18, tr52]. Đối với nước ta, nông thôn để chỉ những vùng đất trên lãnh thổ Việt Nam mà ở đó, người dân sinh sống, làm việc chủ yếu bằng nông nghiệp. Hiện nay, khái niệm về nông thôn đã được nêu rõ tại Thông tư số 41/2013/TT-BNNPTNT ngày 04 tháng 10 năm 2013 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới: “Nông thôn là phần lãnh thổ được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã” [4]. Như vậy, nông thôn là vùng khác với thành thị, ở đó một cộng đồng dân cư chủ yếu là nông dân sinh sống và làm việc chủ yếu bằng nghề nông, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu.

Nông thôn có kinh tế nông nghiệp chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu kinh tế nông thôn; có mật độ dân cư thấp, có kết cấu hạ tầng, trình độ dân trí. thấp hơn so với đô thị. 9 Về nông thôn mới, các nhà nghiên cứu có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Có quan niệm cho rằng, nông thôn mới là nông thôn văn minh hiện đại nhưng vẫn giữ được nét đẹp của truyền thống Việt Nam.

Có cách tiếp cận khác lại khẳng định: Nông thôn mới phải tập trung vào xây dựng kết cấu hạ tầng làm đòn bẩy phát triển các ngành nghề khác; Nông thôn mới đạt được 19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí do Thủ tướng Chính phủ ban hành; Nông thôn mới phải cải tạo được cảnh quan, bảo vệ môi trường, phục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước; Nông thôn mới phải áp dụng khoa học kỹ thuật mới, nâng cao thu nhập cho người dân. Một số quan niệm khác thì lại nhận định, nông thôn mới là nông thôn có kinh tế phát triển, đời sống vật chất tinh thần của nhân dân được nâng cao, có quy hoạch kết cấu hạ tầng hiện đại, môi trường sinh thái trong lành, dân trí cao, giữ được bản sắc văn hóa dân tộc, an ninh chính trị được giữ vững. Nhìn chung, các quan niệm về nông thôn mới nói trên đều thống nhất khi khẳng định nông thôn mới là một trạng thái phát triển cao, toàn diện của xã hội nông thôn truyền thống trên tất cả các phương diện kinh tế - xã hội, văn hóa, giáo dục, môi trường, hạ tầng cơ sở và hệ thống chính trị., giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Mặc dù hiện nay chưa có văn bản cụ thể nào định nghĩa nông thôn mới một cách rõ ràng, nhưng trong thực tế, quan niệm về nông thôn mới cần được gắn chặt chẽ với xây dựng nông thôn mới, trong đó “nông thôn mới” là mục tiêu, là đích đến và “xây dựng nông thôn mới” là hành động cần thực hiện.

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn xác định: Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường [1]. 10 Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ngày 28/10/2008 của Chính phủ về ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, tóm lược nội dung xây dựng nông thôn mới là: Xây dựng, tổ chức cuộc sống của dân cư nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại, giữ gìn bản sắc văn hoá và môi trường sinh thái gắn với phát triển đô thị, thị trấn, thị tứ. Phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn phù hợp quy hoạch không gian xây dựng làng (ấp, thôn, bản), xã và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của ngành, địa phương; kết hợp giữa hỗ trợ của Nhà nước với phát huy nội lực của cộng đồng dân cư nông thôn. Nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và tổ chức tốt đời sống văn hoá cơ sở.

Xây dựng các hình thức tổ chức sản xuất phù hợp với yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại, sản xuất hàng hoá gồm cả nông nghiệp và phi nông nghiệp, thực hiện “mỗi làng một nghề” [9, tr. Như vậy, mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, thể hiện ở các đặc trưng cơ bản sau: (1) Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao; (2) Nông thôn phát triển theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ; (3) Dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy; (4) An ninh tốt, quản lý dân chủ; (5) Chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao. Tiêu chí đánh giá nông thôn mới - Quan niệm tiêu chí đánh giá nông thôn mới Theo Đại từ điển Tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên: Tiêu chí được hiểu là đặc trưng, dấu hiệu làm cơ sở, căn cứ để nhận biết, xếp loại các sự vật, các khái niệm [23, tr. Trên thực tế, khái niệm tiêu chí thường được sử dụng làm căn cứ để kiểm định hay để đánh giá một đối tượng, bao gồm các yêu cầu về chất lượng, mức độ, hiệu quả, khả năng tuân thủ các quy tắc và quy định, kết quả cuối cùng và tính bền 11 vững của các kết quả đó.

Tiêu chí luôn được xác định trước làm cơ sở khi tiến hành đánh giá, xếp loại hay phân loại một sự vật, hiện tượng. Tiêu chí đánh giá có thể hiểu là nội dung yêu cầu được xác định trước làm căn cứ, cơ sở để xem xét theo định kỳ một cách hệ thống và khách quan về khả năng đáp ứng của kết quả đối với yêu cầu cần đạt được. Từ quan niệm chung về tiêu chí đánh giá có thể thấy, tiêu chí đánh giá nông thôn mới được hiểu là yêu cầu được xác định trước làm cơ sở xem xét, nhận định, đánh giá mức độ đạt hay không đạt mục tiêu “nông thôn mới” của xã hội nông thôn hiện nay. Để đạt xã nông thôn mới, một địa phương phải đáp ứng đầy đủ 19 tiêu chí đánh giá được ban hành kèm theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 gồm: (1) Quy hoạch; (2) Giao thông; (3) Thủy lợi; (4) Điện; (5) Trường học; (6) Cơ sở vật chất văn hóa; (7) Chợ nông thôn; (8) Thông tin và truyền thông; (9) Nhà ở dân cư; (10) Thu nhập; (11) Hộ nghèo; (12) Lao động có việc làm; (14) Tổ chức sản xuất; (14) Giáo dục và đào tạo; (15) Y tế; (16) Văn hóa; (17) Môi trường và an toàn thực phẩm; (18) Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật; (19) Quốc phòng và An ninh.

Đối với Huyện nông thôn mới, các tiêu chí đánh giá được quy định tại Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05/4/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Tiêu chí huyện nông thôn mới và quy định thị xã, thành phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020. Cụ thể: Có 100% số xã trong huyện đạt chuẩn nông thôn mới; tất cả các 09 tiêu chí về quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, y tế - văn hóa - giáo dục, sản xuất, môi trường, an ninh trật tự xã hội, chỉ đạo xây dựng nông thôn mới đạt chuẩn theo quy định. - Ý nghĩa của tiêu chí đánh giá nông thôn mới Một là: Là cụ thể hóa đặc tính của xã nông thôn mới, huyện nông thôn mới thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa. 12 Hai là: Là căn cứ để xây dựng nội dung chính sách xây dựng nông thôn mới, là chuẩn mực để các xã lập kế hoạch phấn đấu đạt 19 tiêu chí nông thôn mới; huyện đạt Huyện nông thôn mới.

Ba là: Là căn cứ để chỉ đạo và đánh giá kết quả thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới của các địa phương trong từng thời kỳ; đánh giá công nhận xã, huyện, tỉnh đạt nông thôn mới; đánh giá trách nhiệm của các cấp uỷ Đảng, chính quyền xã trong thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới. Chính sách xây dựng nông thôn mới 1. Quan niệm về chính sách xây dựng nông thôn mới Chính sách là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi, phổ biến trong sách báo, tài liệu, trên các phương tiện truyền thông và trong đời sống xã hội. Có nhiều quan niệm các nhau về chính sách: Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ.

Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó.