phần mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc cơ cấu thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về thủ tục hành chính trong cấp giấy phép xây dựng ở địa bàn quận. Chƣơng 2: Thực trạng thủ tục hành chính trong cấp giấy phép xây dựng trên địa bàn quận, từ thực tiễn thi hành ở quận Long Biên, thành phố Hà Nội. 6 Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao chất lƣợng thực hiện thủ tục hành chính về cấp giấy phép xây dựng trên địa bàn quận, từ thực tiễn quận Long Biên, thành phố Hà Nội. 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỦ TỤC HÀNH CHÍNH TRONG CẤP GIẤY PHÉP XÂY DỰNG Ở ĐỊA BÀN QUẬN 1.
Quan niệm về thủ tục hành chính trong cấp giấy phép xây dựng trên địa bàn quận 1. Khái niệm về thủ tục hành chính Để tiến hành một hoạt động nói chung, ta đều cần phải thực hiện những hành động nhất định. Các hành động đó đƣợc nối tiếp nhau theo trình tự thời gian, đƣợc thực hiện theo cách thức và hình thức nhất định. Đặc biệt trong quản lý nhà nƣớc, ba yếu tố kể trên trở nên quan trọng hơn khi đó là nhân tố quyết định tới hiệu quả của hoạt động và do vậy cũng đƣợc pháp luật quy định rất chặt chẽ.
Nói cách khác, việc quy định số lƣợng, thứ tự các hoạt động cụ thể, mục đích, nội dung, cách thức tiến hành các hoạt động trong một chuỗi hoạt động thống nhất, tức là các thủ tục tiến hành đóng vai trò lớn trong điều hành bộ máy nhà nƣớc cũng nhƣ đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Chính vì vậy thủ tục tiến hành các hoạt động quản lý nhà nƣớc đƣợc quan tâm ở cả góc độ xây dựng pháp luật và thực thi trên thực tế. Với nghĩa chung nhất, thủ tục (procedure) là phƣơng thức, cách thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể lệ thống nhất gồm một loạt nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm đạt đƣợc kết quả đề ra. Khái niệm “thủ tục” đã bao hàm khái niệm “trình tự” các hành động và “cách thức” thực hiện các hành động đó.
Trong mỗi hoạt động khác nhau thì trình tự và cách thức thực hiện cũng khác nhau, cũng có nghĩa là thủ tục không giống nhau ở mỗi lĩnh vực hoạt động khác nhhau. Tƣơng ứng nhƣ vậy, ba lĩnh vực hoạt động lập pháp, hành pháp và tƣ pháp sẽ có thủ tục lập pháp, thủ tục hành chính và thủ tục tƣ pháp. Trong đó thủ tục hành chính đƣợc xem là thủ tục phong phú và diễn ra thƣờng xuyên, liên tục 8 Thủ tục lập pháp là thủ tục làm hiến pháp, pháp luật, do các chủ thể sử dụng quyền hành pháp sử dụng quyền lập pháp tiến hành. Thủ tục tƣ pháp là thủ tục giải quyết các vụ án hình sự, dân sự, hành chính, lao động, kinh tế do các chủ thể sử dụng quyền tƣ pháp tiến hành.
Còn thủ tục hành chính là thủ tục tiến hành bởi các hoạt động quản lý hành chính nhà nƣớc, đƣợc thực hiện bởi các chủ thể sử dụng quyền hành pháp. Nghiên cứu về thủ tục hành chính, có nhiều quan niệm về phạm vi cụ thể của thủ tục hành chính. Quan niệm thứ nhất: thủ tục hành chính là trình tự và cách thức mà luật hành chính quy định, theo đó các cơ quan hành chính nhà nƣớc giải quyết các tranh chấp về quyền và xử lý vi phạm pháp luật [tr5,6; 42] Quan niệm thứ hai cho rằng thủ tục hành chính là trình tự giải quyết bất kỳ một vụ việc cụ thể, cá biệt nào trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nƣớc [17]. Với quan niệm này, khái niệm thủ tục hành chính đã đƣợc mở rộng hơn so với quan niệm một nhƣng vẫn chƣa đƣợc đầy đủ vì ngoài xử lý các vụ việc cá biệt, trình tự ban hành các quyết định chủ đạo và quy phạm pháp luật cũng cần tuân theo trình tự đảm bảo tính hợp pháp và hợp lý.
Theo tinh thần, nội dung các văn kiện của Đảng (Nghị quyết đại hội Đảng VII, Nghị quyết trung ƣơng lần 8 khóa VII, Nghị quyết đại hội Đảng VIII, IX, X) và các văn bản pháp luật (Nghị quyết của Chính phủ số 38/CP ngày 4/5/1994 về cải cách một bƣớc thủ tục hành chính trong việc giải quyết công việc của công dân và tổ chức, Quyết định số 225/QĐ-TTg của Thủ tƣớng Chính phủ ban hành ngày 04/02/2016 về phê duyệt kế hoạch cải cách hành chính nhà nƣớc giai đoạn 2016 - 2020) thì thủ tục hành chính có nội dung bao gồm: - Số lƣợng các hoạt động cụ thể cần thực hiện để tiến hành những hoạt động quản lý nhất định; - Trình tự của các hoạt động cụ thể, mối liên hệ giữa các hoạt động đó; - Nội dung, mục đích của các hoạt động; - Cách thức tiến hành, thời hạn tiến hành các hoạt động cụ thể. 9 Đây là cách hiểu có thể nói là đầy đủ và chính xác nhất về thủ tục hành chính, đánh giá đúng ý nghĩa, vai trò của thủ tục hành chính trong quản lý nhà nƣớc và tạo thuận lợi cho những định hƣớng cải cách thủ tục hành chính trong điều kiện hiện nay. Có rất nhiều loại thủ tục hành chính khác nhau để nhằm phù hợp với từng hoạt động cụ thể. Đó là thủ tục hành chính trong tổ chức, điều hành các hoạt động nội bộ hay để giải quyết công việc lên quan đến quyền, lợi ích của công dân nên thủ tục hành chính không những đƣa ra trình tự tiến hành mà còn định ra thẩm quyền giải quyết, chỉ ra quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan.
Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một xã hội pháp luật, đảm bảo hài hòa các lợi ích, bảo vệ chính đáng quyền của mỗi cá nhân và góp phần thúc đẩy đất nƣớc. Nhƣ vậy, thủ tục hành chính là trình tự và cách thức tổ chức thực hiện các hoạt động quản lý hành chính nhà nước, theo đó các cơ quan, cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ cá nhân, tổ chức, thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định pháp luật trong quá trình giải quyết các công việc quản lý hành chính nhà nước. Khái niệm thủ tục hành chính trong cấp giấy phép xây dựng Hiến pháp 2013 chỉ ra các quyền của công dân trong đó không thể không nhắc tới “quyền có nơi ở hợp pháp” (Điều 22, Hiến pháp 2013) và “mọi ngƣời có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm” (Điều 33, Hiến pháp 2013). Trƣớc các quyền hợp pháp của công dân quy định trong Hiến pháp, nhà nƣớc có nghĩa vụ tạo ra điều kiện thuận lợi cho công dân trong đảm bảo quyền có nơi ở và quyền xây dựng trong kinh doanh thông qua hoạt động cấp GPXD.
Nhƣ vậy GPXD đƣợc coi là một công cụ pháp lý quan trọng để nhà nƣớc vừa đảm bảo quyền công dân vừa thực hiện quản lý các hoạt động xây dựng để bảo vệ cảnh quan môi trƣờng, bảo tồn di tích văn hóa lịch sử danh lam thắng cảnh và sử dụng hiệu quả quỹ đất. 10 Khoản 17 Điều 3 Luật Xây dựng hiện hành quy định: “Giấy phép xây dựng là văn bản pháp lý do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho chủ đầu tư để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo, di dời công trình” Với quy định trên, GPXD đƣợc xem nhƣ một “chứng thƣ pháp lý” để xác nhận mối quan hệ hợp pháp giữa nhà nƣớc và công dân trong hoạt động xây dựng. Giấy này chỉ có thể đƣợc cấp bởi cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyển, theo quy định của pháp luật mà không phải bất kỳ cơ quan thẩm quyền nào cũng có chức năng này.Việc đƣợc nhà nƣớc cấp GPXD cho một công trình nào đó đồng nghĩa với việc công trình đƣợc xây dựng là hợp pháp và đƣợc nhà nƣớc bảo vệ quyền và lợi ích trong quá trình xây dựng. GPXD gồm các loại: xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo và di dời công trình.
Nhƣ vậy GPXD có những đặc trƣng cơ bản sau: Thứ nhất, GPXD là một loại giấy do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền đƣợc pháp luật chỉ định chịu trách nhiệm phát hành thống nhất trong phạm vi cả nƣớc đó là Bộ Xây dựng. GPXD đƣợc nhà nƣớc cấp cho các chủ đầu tƣ một cách hợp pháp khi công trình của họ đáp ứng đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Thứ hai, GPXD là một trong những công cụ để Nhà nƣớc quản lý hiệu quả quỹ đất và hoạt động xây dựng trên các quỹ đất, từ đó tạo sự phát triển bền vững của đất nƣớc, của vùng, của địa phƣơng; đồng thời tạo điều kiện pháp lý cho các cá nhân, tổ chức đảm bảo quyền xây dựng nhà ở, công trình đầu tƣ, kinh doanh,… Bên cạnh đó, GPXD là căn cứ kiểm tra, giám sát thi công và xử lý các vi phạm về trật tự xây dựng, lập hồ sơ hoàn công. Thứ ba, GPXD là cơ sở pháp lý quan trọng để xác nhận của nhà nƣớc trong tính hợp pháp xây dựng các công trình.
Có nghĩa là các công trình có đủ điều kiện đƣợc xây dựng; do vậy sẽ đƣợc nhà nƣớc bảo hộ trƣớc những lấn chiếm sai phạm, tạo sự yên tâm cho chủ đầu tƣ trong suốt quá trình thi công. Cũng nhƣ bất kỳ một lĩnh vực quản lý nào khác, quản lý xây dựng cần đƣợc tiến hành theo thủ tục. Với tính đa dạng và phức tạp của hoạt động quản lý xây dựng, việc thiết lập nên một trình tự thủ tục hành chính sẽ là điều kiện đảm 11 bảo cho tiến trình quản lý đƣợc thông suốt và có hiệu quả, đảm bảo cho hoạt động xây dựng đƣợc tiến hành trong khung pháp luật và có một trật tự ổn định. Và GPXD là kết quả của hoạt động cấp phép xây dựng thông qua các thủ tục hành chính Với ý nghĩa đó, thủ tục hành chính trong cấp GPXD là tổng hợp các quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền ban hành nhằm xác lập trình tự, cách thức thực hiện thẩm quyền của các cơ quan nhà nƣớc về quản lý xây dựng.
Thủ tục hành chính trong cấp GPXD bao gồm các quy định về thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn cũng nhƣ trách nhiệm của các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền. Cùng với đó là hệ thống quy phạm pháp luật hƣớng tới việc chỉ dẫn, định hƣớng cho chủ đầu tƣ về điều kiện cần và đủ để cơ quan có thẩm quyền xem xét và giải quyết hồ sơ.