ĐẶT VẤN ĐỀ Ở thế kỉ 21, Mọi thứ xung quanh chúng ta đang dần thay đổi một cách chóng mặt. Những yếu tố tự nhiên xung quanh dần dần bị quên lãng. Sự thờ ơ đó đã gây ra những hậu quả nghiệm trọng về biến đổi khí hậu. Nhƣng không phải ai trong chúng ta đều thờ ơ trƣớc những thay đổi đó.
Họ nhận ra rằng cuộc sống của chúng ta gắn bó mật thiếtvới tự nhiên. Họ thay đổi không gian sống xung quanh mình hay một cách nói khác họ muốn có cuộc sống gần gũi với thiên nhất có thể. Câu hỏi đƣợc đặt ra ở đây: “Làm sao để có một cuộc sống xanh?“. Chúng ta bắt đầu tìm tòi.
Tìm hiểu về những yếu tố của tự nhiên: Đất đá, cây cối, không khí, nƣớc, sinh vật và con ngƣời. Môi trƣờng: không khí , nhiệt độ, ánh sáng, nƣớc, đất đá, cây cối tạo nên một không gian mô phỏng thiên nhiên. Tạo bầu không khí thoáng mát, dễ chịu giúp chúng ta khỏe mạnh, thƣ giãn giữa cuộc sống đô thị đang không ngừng phát triển. Trồng cây xanh và các loại hoa thảo trong nhà có rất nhiều lợi ích và giá trị: Giá trị cảnh quan, giá trị tinh thần , làm sạch bầu không khí, giúp con ngƣời thƣ giãn và tinh thần hăng hái.
Xu hƣớng những năm gần đây nhu cầu sử dụng cây trồng tăng cao. Để đáp ứng nhu cầu đó nhiều nơi mạnh dạn phát triển rộng mô hình nuôi cấy, chăm sóc các loại cây trồng để bán ra thị trƣờng. Nhƣng không phải ai cũng hiểu biết và nắm rõ đặc điểm sinh trƣởng, yêu cầu chăm sóc của loại cây đó. Cây Nắp Ấm đã không còn xa lạ với chúng ta.
Tuy nhiên việc trồng và chăm sóc cây đòi hỏi ngƣời trồng cần sự tỉ mỉ và có sự hiểu biết về chế độ nƣớc, ánh sáng cũng nhƣ dinh dƣỡng phù hợp. Đặc biệt cây có thời gian sinh trƣờng khá lâu , mất 1 năm đến 2 năm để có 1 cây thành thục và ra ấm theo ý muốn. Yếu tố thời gian còn phụ thuộc vào cách chăm sóc của ngƣời trông nó. Vì vậy, tôi đã tiến hành nghiên cứu với đề tài: “ Thử nghiệm nhân giống cây nắp ấm (Nepenthes mirabilis) bằng phương pháp giâm hom“ 1 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Giới thiệu về đối tƣợng nghiên cứu: Cây Nắp Ấm (N. Mirabilis) - Tên phổ thông: Cây Nắp Ấm, Bắt mồi (Pitcher plant ) - Tên khoa học: Nepenthes mirabilis (Lour.) Druce - Họ: Họ Nắp Ấm (Nepenthaceae) - Nguồn gốc: Việt Nam Hình 1. Đặc điểm hình thái cây Nắp Ấm 1. Đặc điểm hình thái: - Thân: Thân thảo , mọc thẳng có chiều cao 1-3m, có thân hình trụ rất dài, màu xanh, lục nhạt.
- Lá: Lá có cuống nửa ôm thân và có cánh; phiến lá hình bầu dục thuôn; 5-7 đôi gân bên dọc, nhiều gân mang song song; cuống bình dài. Bình gần bằng trục, hơi phồng ở gốc, nắp tròn, có nhiều tuyến phân phối đều ở mặt trong. 2 - Hoa: Cụm hoa chùy mảnh mọc đứng, đực hoặc cái. - Quả: Quả nang thuôn dài, chứa nhiều hạt dài và mảnh.2 Đặc điểm sinh thái: - Sinh Thái: Mọc rải rác ở các bãi đất lầy, leo lên lùm bụi ở bìa rừng, vùng đồng bằng.
Ra hoa từ tháng 5 đến tháng 12 - Phân bố: Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Bình Định, Đồng Nai, TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa- Vũng Tàu, Bạc Liêu, Cà Mau. Còn có ở Trung Quốc, Lào, Campuchia, Malaixia, Inđônêxia, Philipin.2 Cấu trúc của ấm (Huỳnh Phƣớc. Lịch sử phát hiện cây nắp ấm Năm 1685, Etienne de Flacourt tại Madagascar đã công bố miêu tả một loài nắp ấm trong công trình chuyên đề của ông Histoire de la Grande Isle de Madagascar.
Cái tên “Nepenthes” đƣợc sử dụng vào năm 1689 bởi J. Năm 1790, Jo ao de Loureiro miêu tả cây nắp ấm ở Việt Nam. Hooker đã công bố về sự tiêu hóa cây nắp ấm (Huỳnh Phước. Phân loại cây Nắp Ấm Trong khi đa số các loài nắp ấm mọc ở vùng nhiệt đới, một số loài khác thì phát triển ở vùng đất cao hơn, nơi mà nhiệt độ thấp hơn.
Dựa vào mục đích phát triển nắp ấm đƣợc chia làm hai loại: loài mọc ở vùng cao, mọc ở vùng đất cao hơn 1000m, nhiệt độ trung bình từ 10 – 21℃; loài mọc ở vùng thấp dƣới 1000m, nhiệt độ trung bình khoảng từ 21 -35 ℃ (Temple , 1993 – Huỳnh Phước 2013) Loài ấm vùng thấp: N. Mirabilis, … Loài ấm vùng cao: N. Maxima,… Tên gọi: Trư lưng thảo, Trư tử lung (Trung Quốc), Nắp ấm (Miền Trung và miền Nam Việt Nam, cây Bắt ruồi (Đỗ Tất Lợi, 2003 ) Phân loại thực vật học (Hoàng Thị San, 2006 ) Giới Plantae Thực vật Nghành Agiospermae Hạt kín Lớp Eudicotyledoneae Hai lá mầm Bộ Caryophyllales Cẩm chƣớng Họ Nepenthaceae Nắp ấm Chi Nepenthes Năp ấm Loài Nepenthes mirabilis 4 Hình 1.3 Hình ảnh tiêu bản loài N. Mirabilis( Huỳnh Phƣớc.
Giá trị của đối tượng nghiên cứu 1. Giá trị thẩm mỹ: Cây đƣợc trồng làm kiểng do lá có hình dạng đặc biệt , gân chính của lá kéo dài thành tua, phần cuối phình ra thành bình có nhiều màu sắc rất đẹp và có khả năng bắt côn trùng (Nguyễn Bảo Toàn Và Lê Hồng Giang. Giá trị kinh tế: Không chỉ mang lại màu sắc độc đáo và hoa đẹp, cây Nắp Ấm còn nhiều ứng dụng hữu ích mà ta cần biết đến. Dân chơi cây nắp ấm làm cây cảnh thích săn lùng những giống cây nắp ấm độc, lạ ở nƣớc ngoài với điều kiện sinh sống, phát triển tốt, thích nghi với khí hậu Việt Nam.
Do đó chi phí dòng cây nắp ấm cũng tăng theo đó, có cây lên đến hàng triệu là hoàn toàn bình thƣờng. Giá trị y học: Tên gọi khác là Trư lung thảo - Tính vị, tác dụng: Vị ngọt, nhạt, tính mát; có tác dụng thanh nhiệt, lợi thủy, hóa đàm chỉ khái, tiêu viêm, hạ huyết áp. - Công dụng: Dân gian dùng thân dây sắc uống làm thuốc trị ỉa chảy và hoa sắc nƣớc uống thơm. Ở Trung Quốc, dùng trị: Viêm gan, Đau loét dạ 5 dày, hành tá tràng, Sỏi niệu đạo, bệnh đƣờng tiết niệu, Cao huyết áp, đái đƣờng, Cảm mạo, ho, ho gà, khái huyết Không dùng cho phụ nữ có thai (Phạm Hoàng Hộ 2003, Cây Thuốc Việt Nam 2 – Võ Văn Chi ) 1.
Nghiên cứu nhân giống cây nắp ấm 1.1 Cơ sở khoa học của việc nhân giống Thực vật có hai hình thức sinh sản chủ yếu là sinh sản hữu tính và sinh sản vô tính. Hai hình thức này có đặc điểm nhƣ sau: + Sinh sản hữu tính: Là hình thức sinh sản có cơ sở dựa trên phân bào giảm nhiễm. Hợp tử hình thành do sự kết hợp giữa hai giao tử đực và cái của hai cơ thể bố và mẹ. Do vậy trong sinh sản hữu tính có sự phân ly và tái tổ hợp gen, nên ở cơ thể con thƣờng không giữ đƣợc các đặc tính di truyển của cơ thể bố mẹ một cách nguyên vẹn + Sinh sản vô tính: Là hình thức sinh sản có cơ sở dựa vào phân bào nguyên nhiễm.
Tế bào mẹ sinh ra tế bào con có bộ nhiễm sắc thể giống hệt mình. Do vậy mà thực vật sinh sản sinh dƣỡng duy trì đƣợc các đặc điểm di truyền của cơ thể mẹ và ổn định qua nhiều thế hệ Nhân giống sinh dƣỡng (Vegatative propagation) là kỹ thuật tạo cây con từ một bộ phận sinh dƣỡng của cây nhƣ cành, lá, thân, củ, mô phân sinh hoặc sự tiếp hợp các bộ phận sinh dƣỡng (ghép) để tạo thành cây mới. Theo nghĩa rộng thì nhân giống sinh dƣỡng bao gồm nhân giống bằng hom, chiết cành, ghép và nuôi cấy mô - tế bào. + Phƣơng pháp chiết là việc tạo ra rễ cho một đoạn cành (thân) trên cây mẹ rồi tách cành (thân) ra khỏi cây mẹ để nhân giống.
Phƣơng pháp này có ƣu điểm cây chiết ra quả sớm.Tuy nhiên, hệ số nhân giống thấp, cây chiết nhanh bị cỗi. + Phƣơng pháp ghép là dùng bộ phận sinh dƣỡng của cây mẹ định nhân giống ghép lên cây khác (gốc ghép) để tạo nên một cây hoàn chỉnh. Phƣơng pháp này cho hệ số nhân giống cao, cây ghép sinh trƣởng tốt, tuổi thọ 6 cao.Nhƣng phƣơng pháp này yêu cầu kỹ thuật ghép phức tạp, phƣơng pháp này cần có kỹ sƣ kinh nghiệm để lựa chọn cành, mắt chiết đạt yêu cầu để có cây con khỏe mạnh. + Phƣơng pháp nhân giống bằng nuôi cấy mô – tế bào là phƣơng pháp tạo cây con từ các bộ phận rất nhỏ của cây (các cơ quan, mô, tê bào) bằng cách nuôi cấy chúng trong bình nuôi ở điều kiện vô trùng có môi trƣờng thích hợp và đƣợc kiểm soát nghiêm ngặt.
Đây là phƣơng pháp nhân giống vô tính mang lại hiệu quả cao nhất, chất lƣợng cây con tốt, đồng đều. Tuy nhiên việc nuôi cấy mô đòi hỏi phải tỉ mỉ, trang thiết bị phải đầy đủ và mô chỉ phát triển trong điều kiện vô trùng, do vậy việc nhân giống chỉ ở quy mô nhỏ hoặc phục vụ nghiên cứu. + Phƣơng pháp giâm hom là phƣơng pháp dùng một phần lá, một đoạn thân, một đoạn cành, một đoạn rễ để tạo ra cây mới gọi là cây Hom. Là phƣơng pháp nhân giống giữ nguyên đƣợc tính trạng của cây mẹ, đơn giản, hệ số nhân giống cao, tƣơng đối rẻ tiền nên ngày càng đƣợc rộng rãi trong nhân giống cây rừng, cây ăn quả, cây cảnh,… Tùy thuộc vào loại hom đƣợc sử dụng mà các bộ phận còn thiếu đó có sự khác nhau nhƣng nhìn chung các bộ phận còn thiếu là rễ cây (phần dƣới mặt đất) và trên mặt đất nhƣ thân, cành, lá,…Khả năng ra rễ có quyết định đến việc thành bại trong giâm hom, tuy nhiên sự hình thành rễ lại phụ thuộc vào đặc điểm di truyền của loài cây, bộ phận lấy làm giống và dòng cây mẹ, chất điều hòa sinh trƣởng, điều kiện giâm hom, giá thể,…do đó ngƣời ta phải tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hom ra rễ.
Để đƣa ra điều kiện thuận lợi nhất để cho cây hom sinh trƣởng tốt thì trƣớc hết phải nắm chắc đƣợc cơ sở khoa học của phƣơng pháp nhân giống bằng giâm hom. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước Đã có nhiều nghiên cứu nhân giống cây nắp ấm nói chung và ứng dụng các kỹ thuật nuôi cấy đạt đƣợc một số thành công nhất định. 7 Vào năm 2005, Nguyễn Thị Thƣ đã thực hiện việc nuôi cấy trên đối tƣợng là đốt thân loài N. Kết quả đạt đƣợc là tìm ra môi trƣờng phù hợp để tăng trƣởng chồi từ đốt thân là ½MS + BA 3mg/l + NAA 2mg/l và môi trƣờng tối ƣu cho việc phát sinh cụm chồi từ đốt thân là ½MS + BA 5mg/l (Huỳnh Phước.