Luận văn thạc sĩ về thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề một số bệnh dịch và cách phòng chống

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu hay thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề một số bệnh dịch và cách phòng chống, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Dương Thị Kiều Duyên
• Người hướng dẫn: TS. An Biên Thùy
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2
• Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Sinh học
• Đề tài: Thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề về bệnh dịch và biện pháp phòng chống
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU / SƠ ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài
• 1.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 1.3. Những nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Cơ sở lí luận của đề tài
• 1.5. Ưu điểm áp dụng dạy học chuyên đề vào dạy và học
• 1.6. Những thuận lợi và khó khăn khi tổ chức dạy học theo chuyên đề ở trường THPT
• 1.7. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.8. Mục tiêu khảo sát
• 1.9. Nội dung khảo sát
• 1.10. Phương pháp khảo sát
• 1.11. Kết quả khảo sát
• 1.12. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ: “MỘT SỐ BỆNH DỊCH Ở NGƯỜI VÀ CÁCH PHÒNG CHỐNG”
• 2.1. Thiết kế tài liệu chuyên đề
• 2.2. Nguyên tắc thiết kế tài liệu chuyên đề
• 2.3. Quy trình thiết kế tài liệu chuyên đề
• 2.4. Ví dụ minh họa
• 2.5. Thiết kế bài soạn chuyên đề
• 2.6. Nguyên tắc thiết kế hoạt động chuyên đề
• 2.7. Quy trình thiết kế hoạt động chuyên đề
• 2.8. Ví dụ minh họa
• 2.9. Tổ chức dạy học chuyên đề
• 2.10. Nguyên tắc tổ chức dạy học chuyên đề
• 2.11. Quy trình tổ chức dạy học chuyên đề
• 2.12. Ví dụ minh họa
• 2.13. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC ĐÍCH THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.4. Chọn đối tượng tham gia
• 3.5. Phương pháp bố trí thực nghiệm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.7. Kết quả định lượng
• 3.8. Kết quả định tính
• 3.9. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 5

Tóm tắt

I. Tổng quan về thiết kế dạy học chuyên đề bệnh dịch và biện pháp phòng chống

Thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề về bệnh dịch và biện pháp phòng chống là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông mới. Mục tiêu chính là giúp học sinh hiểu rõ về các loại bệnh dịch, nguyên nhân, cách lây lan và biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc này không chỉ nâng cao kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống cho học sinh.

1.1. Khái niệm về dạy học chuyên đề trong giáo dục

Dạy học chuyên đề là phương pháp giáo dục tập trung vào một chủ đề cụ thể, giúp học sinh có cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về vấn đề. Phương pháp này khuyến khích sự tham gia tích cực của học sinh trong quá trình học tập.

1.2. Tầm quan trọng của việc dạy học về bệnh dịch

Việc dạy học về bệnh dịch giúp học sinh nhận thức rõ hơn về sức khỏe cộng đồng. Điều này không chỉ giúp họ bảo vệ bản thân mà còn góp phần vào việc nâng cao ý thức phòng chống dịch bệnh trong xã hội.

II. Những thách thức trong việc dạy học chuyên đề về bệnh dịch

Mặc dù việc dạy học chuyên đề về bệnh dịch mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Các giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế nội dung phù hợp và hấp dẫn cho học sinh. Ngoài ra, việc thiếu tài liệu và nguồn lực cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Khó khăn trong việc thiết kế nội dung giảng dạy

Nội dung giảng dạy cần phải được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng tình hình thực tế. Tuy nhiên, nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc lựa chọn thông tin phù hợp và chính xác.

2.2. Thiếu tài liệu và nguồn lực hỗ trợ

Nhiều trường học thiếu tài liệu giảng dạy chuyên đề về bệnh dịch, điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc chuẩn bị bài giảng. Việc này cũng ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh.

III. Phương pháp thiết kế dạy học chuyên đề hiệu quả

Để thiết kế dạy học chuyên đề về bệnh dịch hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực. Việc sử dụng công nghệ thông tin và các hoạt động nhóm sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với bài học.

3.1. Sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để tạo ra các bài giảng sinh động và hấp dẫn hơn. Việc sử dụng video, hình ảnh và các phần mềm hỗ trợ sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức.

3.2. Tổ chức các hoạt động nhóm trong lớp học

Hoạt động nhóm giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp. Qua đó, học sinh có thể chia sẻ ý kiến và học hỏi lẫn nhau về các biện pháp phòng chống bệnh dịch.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dạy học chuyên đề về bệnh dịch

Việc áp dụng dạy học chuyên đề về bệnh dịch không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn. Học sinh có thể tham gia các hoạt động cộng đồng để tuyên truyền về biện pháp phòng chống dịch bệnh.

4.1. Thực hiện các dự án cộng đồng

Học sinh có thể tham gia vào các dự án cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về bệnh dịch. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh thực hành kiến thức mà còn góp phần vào sự phát triển của cộng đồng.

4.2. Đánh giá hiệu quả học tập qua thực tiễn

Đánh giá hiệu quả học tập thông qua các hoạt động thực tiễn sẽ giúp giáo viên có cái nhìn rõ hơn về sự tiến bộ của học sinh. Điều này cũng giúp điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dạy học chuyên đề

Dạy học chuyên đề về bệnh dịch và biện pháp phòng chống là một phương pháp giáo dục hiệu quả. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp giảng dạy mới để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển chương trình giáo dục

Cần có sự điều chỉnh và cập nhật chương trình giáo dục để phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp học sinh có được kiến thức cần thiết để đối phó với các vấn đề sức khỏe cộng đồng.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các trường học

Hợp tác giữa các trường học sẽ giúp chia sẻ tài liệu và kinh nghiệm giảng dạy. Điều này sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ cho giáo viên trong việc thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo tại Việt Nam được định hướng theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW năm 2013), nhấn mạnh việc chuyển từ lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc sang phát triển năng lực, phẩm chất người học. Triển khai định hướng này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH năm 2014 hướng dẫn các cơ sở giáo dục trung học xây dựng chuyên đề dạy học, đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học cũng như kiểm tra, đánh giá. Đến ngày 19/01/2018, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố dự thảo Chương trình giáo dục phổ thông môn Sinh học mới, giới thiệu hệ thống 9 chuyên đề học tập tự chọn cho cấp Trung học phổ thông (THPT) nhằm mở rộng kiến thức, rèn luyện kỹ năng thực hành và định hướng nghề nghiệp.

Tuy nhiên, trong thực tiễn giảng dạy, việc triển khai dạy học tích hợp và dạy học theo chuyên đề còn bộc lộ nhiều hạn chế. Số liệu điều tra thực trạng năng lực đội ngũ giáo viên trước yêu cầu đổi mới (tháng 7/2016) cho thấy có gần 60% giáo viên tự nhận thấy năng lực dạy học tích hợp, lồng ghép, liên môn của bản thân chưa thực sự vững chắc; nhiều giáo viên còn lúng túng khi xây dựng và tổ chức các hoạt động học tập phát triển năng lực. Để đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới môn Sinh học và hỗ trợ giáo viên phổ thông có quy trình thực hiện cụ thể, tác giả Dương Thị Kiều Duyên (dưới sự hướng dẫn của TS. An Biên Thùy tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, năm 2019) đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Phương pháp dạy học Sinh học với đề tài: "Thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống (Theo chương trình giáo dục phổ thông mới môn Sinh học)".

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống" nhằm hình thành và phát triển năng lực sinh học cho học sinh THPT.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu lý thuyết về phương pháp luận nghiên cứu khoa học, dạy học theo chuyên đề và các tài liệu chuyên ngành về bệnh dịch.
  2. Điều tra thực trạng dạy và học theo chuyên đề của giáo viên và học sinh tại trường THPT.
  3. Thiết kế tài liệu chuyên đề: "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống".
  4. Thiết kế tiến trình tổ chức dạy học chuyên đề: "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống".
  5. Tổ chức dạy học chuyên đề: "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống".
  6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của chuyên đề.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Nội dung chuyên đề; quy trình thiết kế tài liệu chuyên đề; quy trình và tiến trình thiết kế bài soạn, tổ chức dạy học chuyên đề "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống".
• Khách thể nghiên cứu: Chương trình mới môn Sinh học; học sinh lớp 10 Trường THPT Mỹ Hào (thị trấn Bần Yên Nhân, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên).
• Phạm vi nghiên cứu: Thiết kế nội dung và hoạt động dạy học cho chuyên đề tự chọn "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống".
• Giả thuyết khoa học: Nếu biên soạn được tài liệu và thiết kế được chuỗi hoạt động học tập phù hợp trong chuyên đề "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống", thì sẽ góp phần hình thành và phát triển năng lực môn Sinh học cho học sinh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình sử dụng

• Khái niệm dạy học chuyên đề: Là quan điểm dạy học kết nối các lĩnh vực nội dung bằng một chủ đề chung mang tính khái quát, tích hợp các vấn đề gắn với thực tiễn; người học huy động kiến thức, kỹ năng để giải quyết nhiệm vụ, qua đó hình thành và nâng cao năng lực.
• Quan điểm dạy học tích hợp: Dựa trên định nghĩa của UNESCO (Hội nghị Varna, Bungari năm 1968) và kinh nghiệm quốc tế (Anh, Mỹ, Nhật Bản, Australia, Singapore...) về việc tích hợp các môn khoa học; tiếp thu bộ tài liệu "Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh" của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
• Định hướng chương trình môn Sinh học mới (2018): 4 quan điểm chỉ đạo (tuân thủ quy định tổng thể, tiếp cận xu hướng quốc tế, định hướng nghề nghiệp, phát triển bền vững gắn với thực tiễn); phát triển 3 nhóm năng lực chuyên môn: nhận thức kiến thức sinh học, tìm tòi và khám phá thế giới sống dưới góc độ sinh học, vận dụng kiến thức sinh học vào thực tiễn.
• Khung tiến trình tổ chức hoạt động học tập: Bám sát cấu trúc 5 hoạt động theo hướng dẫn của Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH: Khởi động, Hình thành kiến thức, Luyện tập, Vận dụng, Tìm tòi - Mở rộng.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp các văn bản pháp quy, dự thảo chương trình môn Sinh học 2018, sách giáo khoa, giáo trình bệnh truyền nhiễm và các tài liệu chuyên ngành y - sinh học.
• Phương pháp điều tra: Sử dụng phiếu hỏi (bảng hỏi đóng/mở) khảo sát 5 giáo viên tổ Sinh học và 100 học sinh khối 10 Trường THPT Mỹ Hào vào tháng 3 năm 2019.
• Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến góp ý của các giảng viên đại học và giáo viên THPT giàu kinh nghiệm về cấu trúc chuyên đề, tiêu chí đánh giá, ngân hàng câu hỏi và bài tập.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy học thực nghiệm trực tiếp tại lớp 10A3 Trường THPT Mỹ Hào (sĩ số: 36 học sinh) trong đợt thực tập sư phạm.
• Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê mô tả, tính tỷ lệ phần trăm và các đại lượng đặc trưng bằng phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận của đề tài

Chương này tổng hợp các nghiên cứu về dạy học tích hợp và dạy học chuyên đề trên thế giới và tại Việt Nam, phân tích 4 đặc trưng của chương trình đổi mới giáo dục môn Sinh học năm 2018, đồng thời làm rõ ưu điểm, thuận lợi và khó khăn khi triển khai dạy học chuyên đề ở trường phổ thông. Nội dung trọng tâm là kết quả khảo sát thực trạng tại Trường THPT Mỹ Hào (tháng 3/2019):

• Thực trạng học tập của học sinh (n = 100): Học sinh thể hiện mức độ yêu thích cao đối với các hoạt động tích cực như trao đổi, thảo luận nhóm (83% thực hiện thường xuyên, 100% thích/rất thích), làm thí nghiệm hoặc thực hành (52% thường xuyên, 87% thích/rất thích), tự đưa ra vấn đề và giải quyết vấn đề thực tế (60% rất thích). Ngược lại, hoạt động nghe giảng và ghi chép thụ động có 73% học sinh không thích (Bảng 1.1).
• Thực trạng giảng dạy của giáo viên (n = 5): 100% giáo viên (5/5) sử dụng thường xuyên phương pháp thảo luận nhóm và hỏi đáp; 4/5 giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề và diễn giảng. Dạy học chuyên đề và dạy học dự án mới chỉ có 2/5 giáo viên áp dụng thường xuyên, 3/5 giáo viên áp dụng đôi khi (Bảng 1.2).
• Khó khăn khi dạy học chuyên đề: 100% giáo viên (5/5) đồng ý rằng việc xây dựng chuyên đề mất nhiều thời gian chuẩn bị; 4/5 giáo viên gặp khó khăn trong khâu đánh giá từng cá nhân/nhóm; 2/5 giáo viên cho rằng cơ sở vật chất và phân phối chương trình chưa thực sự đồng bộ (Bảng 1.3).

Nội dung khó khăn của giáo viên khi dạy học chuyên đề	Đồng ý	Phân vân	Không đồng ý
Mất nhiều thời gian chuẩn bị cho bài dạy	5	0	0
Phân phối chương trình hiện hành không đáp ứng	2	3	0
Học sinh quen với lối học truyền thống	0	0	5
Cơ sở vật chất nhà trường không đáp ứng được	2	3	0
Đánh giá từng cá nhân / nhóm	4	1	0
Quản lí học sinh (trên lớp / ngoài lớp học)	0	5	0

Chương 2: Thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề: “Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống”

Chương 2 là nội dung học thuật cốt lõi của khóa luận, đề xuất mô hình tổng thể gồm 3 giai đoạn: Thiết kế tài liệu chuyên đề $\rightarrow$ Thiết kế bài soạn chuyên đề $\rightarrow$ Tổ chức dạy học chuyên đề.

1. Thiết kế tài liệu chuyên đề

• Nguyên tắc: Bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình 2018; đảm bảo tính chính xác, tính sư phạm và tính hệ thống; hình thức logic, khoa học.
• Quy trình 6 bước:
  1. Bước 1: Xác định yêu cầu cần đạt của chuyên đề.
  2. Bước 2: Tìm kiếm thông tin liên quan (từ giáo trình điều dưỡng bệnh truyền nhiễm, Campbell, SGK Sinh học 10, Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế).
  3. Bước 3: Sắp xếp và xử lý thông tin theo đề cương chi tiết.
  4. Bước 4: Viết bản thảo chuyên đề.
  5. Bước 5: Xin ý kiến chuyên gia (đánh giá về tính chính xác, cấu trúc, tính thực tiễn, dung lượng).
  6. Bước 6: Hoàn thiện tài liệu.
• Cấu trúc nội dung tài liệu biên soạn:
  • Phần 1: Tổng quan về dịch bệnh (Khái niệm, tác nhân gây bệnh, đặc tính dịch bệnh gồm tính đặc hiệu - lây truyền - chu kỳ, con đường lây truyền trực tiếp/gián tiếp, phân loại và cách phòng ngừa chung).
  • Phần 2: Một số bệnh dịch phổ biến ở người (Tác nhân, cơ chế sinh bệnh, triệu chứng, biến chứng và biện pháp phòng chống các bệnh: Cúm, Sốt xuất huyết, Thủy đậu, Hội chứng HIV/AIDS; lưu ý bệnh khi mang thai).
  • Phần 3: Top 5 dịch bệnh đáng sợ nhất loài người.

2. Thiết kế bài soạn chuyên đề

• Quy trình 5 bước: Xác định mục tiêu chuyên đề theo 4 mức độ (Biết, Hiểu, Vận dụng, Vận dụng cao) $\rightarrow$ Biên soạn ngân hàng câu hỏi phủ kín $\rightarrow$ Thiết kế tiến trình dạy học $\rightarrow$ Tổ chức dạy học và dự giờ $\rightarrow$ Phân tích, rút kinh nghiệm bài học.
• Ngân hàng câu hỏi phủ kín: Được xây dựng chi tiết theo 5 nhóm nội dung (khái niệm dịch bệnh, tác nhân gây bệnh, đặc tính bệnh dịch, con đường lây truyền, một số bệnh dịch phổ biến), đi kèm các nhiệm vụ vận dụng thực tiễn và dự án điều tra.

3. Tổ chức dạy học chuyên đề

Tiến trình tổ chức được thiết kế thành chuỗi 5 hoạt động học tập:

• Hoạt động khởi động (HĐKĐ): Tổ chức trò chơi "Muỗi chích muỗi chích" nhằm tạo mâu thuẫn nhận thức và dẫn dắt vào vấn đề bệnh truyền nhiễm, bệnh dịch.
• Hoạt động hình thành kiến thức (HĐHTKT):
  • Hoạt động 1: Tìm hiểu tổng quan về dịch bệnh thông qua phương pháp dạy học theo hợp đồng (kèm mẫu hợp đồng học tập gồm 5 nhiệm vụ).
  • Hoạt động 2: Tìm hiểu chi tiết 4 bệnh dịch phổ biến (Cúm, Sốt xuất huyết, Thủy đậu, HIV/AIDS) bằng kỹ thuật sơ đồ tư duy và báo cáo theo hình thức phòng tranh (đánh giá bằng bảng tiêu chí: Nội dung 4 điểm, Hình thức 4 điểm, Thuyết trình 2 điểm).
• Hoạt động luyện tập (HĐLT): Giải quyết câu hỏi nhận thức xã hội về sự kỳ thị đối với người nhiễm HIV/AIDS và đề xuất biện pháp gắn kết cộng đồng.
• Hoạt động vận dụng (HĐVD): Các nhóm thiết kế kịch ngắn chứa tình huống thực tế để xoay vòng xử lý chéo giữa các nhóm (đánh giá: Đưa tình huống 4 điểm, Giải quyết tình huống 4 điểm, Hoạt động nhóm 2 điểm).
• Hoạt động tìm tòi - mở rộng (HĐTT-MR): Thực hiện dự án học tập "Vì sức khỏe cộng đồng – Nói không với dịch bệnh" (khảo sát thực tế dịch bệnh tại địa phương, thiết kế infographic/tờ rơi tuyên truyền, ghi chép sổ theo dõi dự án).

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trên 36 học sinh lớp 10A3 Trường THPT Mỹ Hào nhằm kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của chuyên đề đã thiết kế.

Kết quả định lượng theo từng nhiệm vụ học tập

Hiệu quả thực hiện 5 nhiệm vụ học tập của học sinh được thống kê qua Bảng 3.1:

Nhiệm vụ học tập	Yếu (<5)	Trung bình (5 - <6.5)	Khá (6.5 - <8)	Giỏi (8 - <9)	Xuất sắc ($\ge$9)
Hợp đồng học tập	0	2	12	17	5
Thiết kế sơ đồ tư duy	0	0	9	18	9
Luyện tập kiến thức	0	0	8	24	4
Vận dụng kiến thức	0	0	9	18	9
Thực hiện dự án học tập	0	0	9	18	9
Tổng số lượt đánh giá	0	2	47	95	36
Tỷ lệ phần trăm (%)	0%	1,11%	26,11%	52,78%	20,00%

Tổng hợp kết quả học tập sau chuyên đề của học sinh

Kết quả chung cuộc của 36 học sinh sau khi hoàn thành toàn bộ chuyên đề được thể hiện qua Bảng 3.2:

Mức xếp loại điểm số	Số lượng học sinh (n = 36)	Tỷ lệ phần trăm (%)
Mức yếu (< 5)	0	0,00%
Mức trung bình (5 - < 6.5)	0	0,00%
Mức khá (6.5 - < 8)	9	25,00%
Mức giỏi (8 - < 9)	25	69,44%
Mức xuất sắc ($\ge$ 9)	2	5,56%

Kết quả định tính

Học sinh tham gia học tập tích cực, hứng thú với các hình thức học tập mới lạ (ký kết hợp đồng, phòng tranh sơ đồ tư duy, đóng kịch tình huống, dự án điều tra thực tế tại cộng đồng). Không khí lớp học cởi mở, kích thích tư duy độc lập và kỹ năng hợp tác nhóm, đáp ứng các mục tiêu hình thành năng lực sinh học đã đề ra.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Khảo sát và chỉ ra thực trạng dạy học chuyên đề tại THPT Mỹ Hào: giáo viên nhận thức được tầm quan trọng nhưng gặp khó khăn về thời gian chuẩn bị (5/5 GV) và đánh giá cá nhân/nhóm (4/5 GV).
• Xây dựng hoàn chỉnh tài liệu dạy học chuyên đề "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống" (thuộc cụm chuyên đề lớp 11, thời lượng 15 tiết theo dự thảo chương trình mới).
• Xây dựng hệ thống bài soạn với ngân hàng câu hỏi phủ kín 4 mức độ nhận thức và tiến trình 5 hoạt động học tập theo Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH.
• Thực nghiệm sư phạm trên 36 học sinh lớp 10A3 cho thấy 100% học sinh đạt mức khá trở lên (25% Khá, 69,44% Giỏi, 5,56% Xuất sắc; không có học sinh yếu, trung bình).

Đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn

• Về mặt lý luận: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học chuyên đề trong môn Sinh học THPT; cụ thể hóa quy trình 3 giai đoạn: quy trình thiết kế tài liệu chuyên đề (6 bước), quy trình thiết kế hoạt động chuyên đề (5 bước) và quy trình tổ chức dạy học chuyên đề (chuỗi 5 hoạt động).
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp tài liệu dạy học chuyên đề hoàn chỉnh, ngân hàng câu hỏi, các công cụ kiểm tra đánh giá (hợp đồng học tập, bảng tiêu chí đánh giá thuyết trình, tiêu chí chấm đóng kịch, sổ theo dõi dự án học tập) làm nguồn tham khảo cho sinh viên ngành Sư phạm Sinh học và giáo viên THPT.

Đề xuất và kiến nghị của tác giả

• Đối với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2: Nhóm nghiên cứu mới hoàn thành thiết kế 5/9 chuyên đề tự chọn (Công nghệ enzyme; Công nghệ vi sinh vật trong xử lý ô nhiễm môi trường; Dinh dưỡng khoáng – tăng năng suất cây trồng và nông nghiệp sạch; Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống; Vệ sinh an toàn thực phẩm). Kiến nghị Nhà trường tiếp tục định hướng cho sinh viên nghiên cứu, thiết kế 4 chuyên đề còn lại (Công nghệ tế bào và một số thành tựu; Sinh học phân tử; Kiểm soát sinh học; Sinh thái nhân văn).
• Đối với các trường THPT và giáo viên: Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, tạo điều kiện không gian lớp học linh hoạt; khuyến khích giáo viên Sinh học vận dụng quy trình thiết kế và tổ chức dạy học chuyên đề vào thực tế giảng dạy.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Khóa luận chỉ tiến hành thực nghiệm sư phạm trên một lớp học đơn lẻ (lớp 10A3 với 36 học sinh) thuộc Trường THPT Mỹ Hào, vốn là lớp chọn đầu của trường nên khả năng tiếp thu kiến thức và kỹ năng của học sinh tương đối đồng đều và ở mức cao, chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả ở các lớp đại trà.
  • Hệ thống câu hỏi và nhiệm vụ học tập ở mức độ vận dụng cao cần được bổ sung phong phú hơn để khai thác tối đa năng lực của các đối tượng học sinh khá, giỏi.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi thực nghiệm sư phạm trên nhiều đối tượng học sinh và các trường THPT có điều kiện cơ sở vật chất khác nhau.
  • Tiếp tục biên soạn tài liệu và quy trình tổ chức dạy học cho 4 chuyên đề tự chọn còn lại trong hệ thống 9 chuyên đề của chương trình Sinh học mới.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo:
  • Giảng viên và sinh viên các trường đại học sư phạm chuyên ngành Sư phạm Sinh học, Phương pháp dạy học Sinh học.
  • Giáo viên môn Sinh học tại các trường THPT đang triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới và đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực.
• Các nội dung đáng tham khảo trong tài liệu:
  • Quy trình chuẩn hóa 6 bước thiết kế tài liệu chuyên đề và 5 bước thiết kế bài soạn chuyên đề.
  • Hệ thống công cụ tổ chức dạy học tích cực: Mẫu hợp đồng học tập (Phụ lục 5), Sổ theo dõi dự án học tập (Phụ lục 6), bảng rubric đánh giá kỹ năng thuyết trình sơ đồ tư duy và đóng kịch tình huống.
  • Ngân hàng câu hỏi phủ kín 4 mức độ nhận thức gắn liền với các bệnh dịch thực tiễn (Cúm, Sốt xuất huyết, Thủy đậu, HIV/AIDS).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận xây dựng quy trình thiết kế tài liệu chuyên đề gồm bao nhiêu bước và dựa trên những nguyên tắc nào?
Tác giả đề xuất quy trình gồm 6 bước: (1) Xác định yêu cầu cần đạt; (2) Tìm kiếm thông tin liên quan; (3) Sắp xếp và xử lý thông tin; (4) Viết bản thảo chuyên đề; (5) Xin ý kiến chuyên gia; (6) Hoàn thiện tài liệu. Quy trình này tuân thủ 3 nguyên tắc: Bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình Sinh học mới 2018; Đảm bảo nội dung chính xác, đầy đủ, có tính sư phạm và hệ thống; Hình thức trình bày khoa học, logic.

2. Chuyên đề "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống" được xếp ở khối lớp nào và có thời lượng bao nhiêu tiết theo dự thảo chương trình môn Sinh học 2018?
Theo Bảng 2.1 trong văn bản về hệ thống 9 chuyên đề tự chọn, chuyên đề "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống" được xếp vào chương trình lớp 11 với thời lượng 15 tiết (được nhóm tác giả biên soạn thử nghiệm phục vụ dạy học).

3. Trong tiến trình dạy học chuyên đề, tác giả đã áp dụng những phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực nào cho từng hoạt động?
Tiến trình gồm 5 hoạt động:

• Khởi động: Trò chơi "Muỗi chích muỗi chích".
• Hình thành kiến thức: Dạy học theo hợp đồng (tìm hiểu tổng quan dịch bệnh) và Kỹ thuật sơ đồ tư duy kết hợp phòng tranh (tìm hiểu 4 bệnh dịch cụ thể).
• Luyện tập: Thảo luận và xử lý câu hỏi nhận thức xã hội.
• Vận dụng: Đóng kịch tình huống tương tác chéo giữa các nhóm.
• Tìm tòi - mở rộng: Dạy học dự án "Vì sức khỏe cộng đồng – Nói không với dịch bệnh" kết hợp sổ theo dõi.

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 36 học sinh lớp 10A3 Trường THPT Mỹ Hào đạt được tỷ lệ xếp loại như thế nào?
Kết quả tổng kết sau chuyên đề ghi nhận: 0% Yếu (<5 điểm); 0% Trung bình (5 - <6.5 điểm); 25,00% Khá (6.5 - <8 điểm, tương ứng 9 học sinh); 69,44% Giỏi (8 - <9 điểm, tương ứng 25 học sinh); 5,56% Xuất sắc ($\ge$9 điểm, tương ứng 2 học sinh).

5. Nhóm nghiên cứu tại Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2 đã hoàn thành thiết kế bao nhiêu chuyên đề và đề xuất nghiên cứu tiếp những chuyên đề nào?
Nhóm đã thiết kế được 5 chuyên đề: Công nghệ enzyme; Công nghệ vi sinh vật trong xử lý ô nhiễm môi trường; Dinh dưỡng khoáng – tăng năng suất cây trồng và nông nghiệp sạch; Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống; Vệ sinh an toàn thực phẩm. Tác giả kiến nghị tiếp tục nghiên cứu 4 chuyên đề còn lại: Công nghệ tế bào và một số thành tựu; Sinh học phân tử; Kiểm soát sinh học; Sinh thái nhân văn.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Thị Kiều Duyên đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, xây dựng quy trình thiết kế tài liệu và tiến trình dạy học chuyên đề môn Sinh học theo định hướng phát triển năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Bằng việc vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực (dạy học theo hợp đồng, sơ đồ tư duy, đóng kịch, dạy học dự án), chuyên đề "Một số bệnh dịch ở người và cách phòng chống" đã được thực nghiệm thành công trên 36 học sinh lớp 10A3 Trường THPT Mỹ Hào với 100% học sinh đạt kết quả từ khá trở lên. Đây là công trình có giá trị tham khảo thiết thực cho giáo viên và sinh viên sư phạm trong việc cụ thể hóa Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH vào giảng dạy môn Sinh học cấp THPT.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài 1. Những nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới, dạy học tích hợp đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại từ rất sớm. Tháng 9-1968, “Hội nghị tích hợp về việc giảng dạy các khoa học” đã được Hội đồng Liên quốc gia về giảng dạy khoa học tổ chức tại Varna (Bungari), với sự bảo trợ của UNESCO.

Hội nghị nêu ra hai vấn đề là vì sao phải dạy học tích hợp và tích hợp các khoa học là gì. Theo đó, dạy học tích hợp được UNESCO định nghĩa như sau: “Một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau”. Định nghĩa của UNESCO cho thấy dạy học tích hợp xuất phát từ quan niệm về quá trình học tập hình thành ở học sinh (HS) những năng lực ở trình độ cao, đáp ứng yêu cầu của xã hội. Quá trình dạy học tích hợp bao gồm những hoạt động tích hợp giúp HS biết cách phối hợp các kiến thức, kĩ năng và thao tác một cách có hệ thống.

4 Dạy học tích hợp đã và đang được thực hiện ở nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển hàng đầu của thế giới, mức độ tích hợp khá đa dạng. Số nước có môn Khoa học tự nhiên thay cho 3 môn học riêng rẽ là Vật lí, Hoá học và Sinh học ở cấp THCS chiếm tỉ lệ cao trong số các quốc có nền giáo dục phát triển như Anh, Australia, Hàn Quốc, Mỹ, New Zealand, Nhật Bản, Singapore, Thụy Sỹ,. Việc tích hợp Lịch sử và Địa lí thành một môn học (Lịch sử và Địa lí / Khoa học xã hội / Nghiên cứu xã hội) tuy không phổ biến như môn Khoa học tự nhiên nhưng cũng đã thực hiện ở nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển như Canada, Hàn Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Pháp,. Những nghiên cứu tại Việt Nam Lũ Đạt và Chu Mãn Sinh là chủ biên của 7 cuốn sách: “Cải cách giáo dục ở các nước đang phát triển” đã tập trung nghiên cứu về các văn kiện nổi tiếng, quá trình cải cách giáo dục của các nước trên thế giới.

Nội dung các cuốn sách trình bày tư tưởng, quan điểm chủ đạo, những vấn đề cốt lõi, những con đường và những 4 Tạp chí khoa học, Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, Dạy học tích hợp trong trường phổ thông Australia 5 Webside Vietnam.net, Dạy học tích hợp – kinh nghiệm từ thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] công việc các nước Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Ôxtrâylia, Nhật Bản đã tiến hành để thay đổi nền giáo dục của mình theo hướng hiện đại hoá, làm cho giáo dục trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế, điều kiện bảo đảm phát triển bền vững đất nước, tạo ra năng lực cạnh tranh bình đẳng với các quốc gia trong thời hội nhập. Những cuốn sách này có thể coi là cơ sở lý luận và thực tiễn của công cuộc cải cách nền giáo dục một nước.6 Thực hiện nghị quyết 8 hội nghị XI, trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã đón đầu chương trình đào tạo GV, triển khai biên soạn, xuất bản và phát hành bộ sách bồi dưỡng GV, trong đó có bộ sách Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh gồm 2 quyển: Quyển 1 – Khoa học tự nhiên (Vật lí, Hóa học, Sinh học, Địa lí, .); Quyển 2 – Khoa học xã hội (Lịch sử, Giáo dục công dân, Giáo dục quốc phòng an ninh,. Bộ sách cung cấp một số cơ sở lí luận cần thiết về dạy học tích hợp theo định hướng phát triển năng lực, đồng thời giới thiệu các chủ đề tích hợp với các mức độ tích hợp khác nhau, từ tích hợp ở mức độ lồng ghép/liên hệ đến tích hợp ở mức độ chương trình – ở đó coi Khoa học tự nhiên / Khoa học xã hội như một môn học. Các chủ đề minh hoạ trong bộ sách nhằm giúp GV có cơ sở để rèn các kĩ năng cơ bản từ việc lựa chọn chủ đề tích hợp, thiết kế các hoạt động dạy học đến việc xây dựng công cụ kiểm tra, đánh giá.

Mục đích của bộ sách không chỉ cung cấp những chỉ dẫn theo cách “cầm tay chỉ việc”, mà còn giúp GV chủ động, tự tin và sáng tạo trong việc lựa chọn cách thức tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp để đáp ứng tốt nhất mục tiêu dạy học, và sự phát triển đa dạng các năng lực của HS. Sách “Hướng dẫn học tập môn Xã hội” được Bộ Giáo dục Nhật Bản ban hành năm 1947 – thời điểm Nhật Bản đang tiến hành cải cách giáo dục mạnh mẽ nhằm tái thiết đất nước sau Chiến tranh thế giới thứ hai (1945). Bản dịch tiếng Việt do Nguyễn Quốc Vương dịch và TS. Nguyễn Lương Hải Khôi hiệu đính.

Cuốn sách trình bày cụ thể về mục tiêu, nội dung, phương pháp chỉ đạo và đánh giá học tập môn Xã hội, những nguyên lý giáo dục hiện đại và có tính phổ biến đã được người Nhật đề cập và nỗ lực thực hiện từ rất sớm như: giáo dục lấy HS làm trung tâm, coi trọng kinh nghiệm xã hội của HS, coi trọng phân quyền địa phương và tự trị trường học, học tập tổng hợp (tích hợp), học tập theo chủ đề,. 6 Cải cách giáo dục ở các nước đang phát triển, Nxb Giáo dục Việt Nam 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cho tới thời điểm hiện tại có rất nhiều sinh viên, nghiên cứu sinh Việt Nam nghiên cứu về PPDH chuyên đề: Khóa luận tốt nghiệp, Trần Thị Quyên (2016). Thiết kế chuyên đề chuyển hóa vật chất và năng lượng trong tế bào trong dạy học Sinh học 10 theo định hướng phát triển năng lực người học. Sau quá trình nghiên cứu, tác giả đề xuất được kế hoạch dạy học chuyên đề: Chuyển hóa vật chất và năng lượng trong tế bào.

Khóa luận tốt nghiệp, Nguyễn Thị Linh (2016). Thiết kế chuyên đề dạy học vi sinh vật môn Sinh học lớp 10 theo định hướng phát triển năng lực HS. Sau quá trình nghiên cứu, tác giả đề xuất hệ thống các chuyên đề: 1) Chuyên đề 1: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở vi sinh vật; 2) Chuyên đề 2: Sinh trưởng và sinh sản ở vi sinh vật; 3) Chuyên đề 3: Virus và bệnh truyền nhiễm. Luận văn Thạc sĩ, Trần Thị Hồng Nhung (2015).

Thiết kế một số chủ đề dạy học tích hợp trong hóa học 10 theo định hướng phát triển năng lực. Sau quá trình nghiên cứu, tác giả đề xuất nguyên tắc lựa chọn chủ đề dạy học tích hợp, và một số chuyên đề dạy học bao gồm: 1) Chủ đề nước và cuộc sống; 2) Chủ đề ozon và suy giảm tầng ozon. Tuy nhiên các tác giả đều chưa đề xuất được nguyên tắc, quy trình xây dựng chi tiết chuyên đề dạy học và cho tới nay chưa có công trình nghiên cứu nào xây dựng hệ thống 9 chuyên đề dạy học theo chương trình Sinh học mới (ban hành năm 2018). Qua quá trình ngiên cứu tài liệu, trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đã đề cập tới hình thức dạy học tích hợp, vai trò dạy học chuyên đề, cấu trúc chuyên đề dạy học.

Tuy nhiên vẫn chưa làm rõ quy trình thiết kế và tổ chức dạy học theo chuyên đề. Vì vậy, nhóm chúng tôi đi theo hướng nghiên cứu khái niệm, đặc điểm, cấu trúc dạy học chuyên đề; thiết kế chuyên đề dạy học bao gồm: nguyên tắc và quy trình thiết kế tài liệu chuyên đề, thiết kế hoạt động chuyên đề và tổ chức hoạt động chuyên đề. Cơ sở lí luận của đề tài 1. Khái niệm chuyên đề dạy học Dạy học chuyên đề là một chiến lược kết nối tất cả các lĩnh vực chủ đề bằng cách sử dụng một "chủ đề" chung.

Chủ đề này đóng vai trò là trọng tâm hoặc ý tưởng ràng buộc trong đó các mục tiêu và hoạt động của các lĩnh vực học tập khác nhau sẽ được dựa trên. Điều này cung cấp một mục đích, một liên kết làm cho việc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] học tích hợp trở nên có ý nghĩa. Để chiến lược này có hiệu quả, GV phải hợp tác để quyết định một chủ đề trung tâm có thể được sử dụng để dạy một bài học hoặc một bài học. Sau đó, họ có thể quyết định những hoạt động trong chủ đề.7 Theo chương trình Sinh học mới, dạy học chuyên đề là một quan điểm dạy học, ở đó người học phải huy động nhiều nguồn lực kiến thức, kĩ năng để giải quyết vấn đề qua đó nâng cao năng lực người học.

Chuyên đề học tập không đơn thuần là sự cộng gộp cơ học nội dung các bài với nhau mà có sự liên kết và hợp nhất để tạo thành một chỉnh thể hoàn chỉnh. Ngày nay, GV nên sử dụng chuyên đề trong dạy học vì bản thân vấn đề trong cuộc sống đã là tích hợp, nếu học riêng lẻ sẽ không đáp ứng được, giúp người học phát triển những năng lực của riêng mình, giúp quá tình học tập gần gũi với thực tiễn, và thông qua chuyên đề GV có nhiều cơ hội tổ chức các hoạt động dạy học tích cực để phát triển năng lực người học cũng như tiết kiệm thời gian và không gây nhàm chán, quá tải cho người học. Một số đặc trưng cơ bản của chương trình đổi mới giáo dục môn Sinh học Chương trình đổi mới giáo dục môn sinh học bám sát theo 4 quan điểm: (1) tuân thủ các quy định nêu trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, (2) tiếp cận xu hướng quốc tế, (3) cụ thể hóa mục tiêu giáo dục định hướng nghề nghiệp, (4) giáo dục phát triển bền vững và gắn liền với cuộc sống hàng ngày của học sinh. Mục tiêu cụ thể của môn Sinh học theo chương trình đổi mới: sau khi học xong chương trình đào tạo lớp 10, lớp 11 và lớp 12 cùng với hệ thống chuyên đề tự chọn, HS tìm hiểu được sâu hơn các tri thức sinh học cốt lõi, các phương pháp nghiên cứu và ứng dụng sinh học, các nguyên lí và quy trình công nghệ sinh học thông qua các chủ đề: sinh học tế bào; sinh học phân tử; sinh học vi sinh vật; sinh lí thực vật; sinh lí động vật; di truyền học; tiến hoá và sinh thái học.

Qua đó HS có thể xác định được định hướng nghề nghiệp sau khi rời khỏi ghế THPT đồng thời cũng hình thành những năng lực cần đáp ứng ở xã hội hiện nay.