Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong xu hướng tự động hóa sản xuất hiện nay, việc phân loại sản phẩm đóng vai trò then chốt nhằm nâng cao năng suất và đồng đều hóa chất lượng sản phẩm đầu ra, đặc biệt trong các dây chuyền chế biến nông sản và sản xuất hàng hóa công nghiệp. Trên thực tế, nhiều khâu phân loại tại các nhà máy quy mô nhỏ hoặc các hộ sản xuất vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thao tác thủ công. Phương pháp truyền thống này bộc lộ nhiều hạn chế: tốn kém thời gian, đòi hỏi nhân công làm việc lặp đi lặp lại với cường độ tập trung cao, dễ phát sinh sai sót do mệt mỏi và không đảm bảo tính đồng nhất. Ngược lại, các dây chuyền phân loại tự động hóa nhập khẩu từ nước ngoài thường có chi phí đầu tư rất lớn, kết cấu phức tạp, khó tiếp cận đối với các đơn vị sản xuất vừa và nhỏ.
Trước thực trạng đó, đề tài tốt nghiệp "Thiết kế và thi công hệ thống phân loại sản phẩm theo màu sắc và kích thước" được thực hiện bởi sinh viên Cù Trần Độ và Nguyễn Tân Khoa, dưới sự hướng dẫn của ThS. Võ Đức Dũng tại Khoa Điện – Điện tử, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh (chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông). Đề tài hướng tới việc xây dựng một hệ thống cơ điện tử kết hợp xử lý ảnh có chi phí hợp lý, vận hành ổn định và có khả năng ứng dụng thực tế.
Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể trong văn bản bao gồm:
- Thiết kế và thi công hoàn chỉnh mô hình hệ thống phân loại sản phẩm theo màu sắc và kích thước.
- Ứng dụng cánh tay robot để phân loại sản phẩm, kết hợp kỹ thuật xử lý ảnh phục vụ nhận dạng tự động.
- Thu thập dữ liệu hình ảnh sản phẩm thông qua camera, truyền dữ liệu về khối xử lý trung tâm trên máy tính để thực hiện giải thuật phân tích.
- Cập nhật dữ liệu, thống kê số lượng sản phẩm đúng tiêu chuẩn hiển thị trực quan và hỗ trợ loại bỏ các sản phẩm không đạt yêu cầu.
Để đạt được các mục tiêu trên, nhóm nghiên cứu đã triển khai 10 nội dung nhiệm vụ:
- Tìm kiếm tài liệu, tóm tắt những nội dung chính của đề tài.
- Thiết kế sơ đồ khối của hệ thống phân loại sản phẩm theo màu sắc và kích thước.
- Kết nối board Arduino Uno R3 với các khối cảm biến, động cơ và băng tải.
- Nghiên cứu thuật toán xử lý ảnh ứng dụng vào phân loại sản phẩm theo màu sắc, kích thước sử dụng camera.
- Nghiên cứu giải pháp phân luồng sản phẩm.
- Thiết kế mô hình phần cứng hệ thống.
- Nghiên cứu lập trình điều khiển để mạch hoạt động chính xác và đạt yêu cầu kỹ thuật.
- Thi công phần cứng, chạy thử nghiệm và hiệu chỉnh toàn bộ hệ thống.
- Viết báo cáo đề tài tốt nghiệp.
- Bảo vệ đề tài tốt nghiệp trước hội đồng chuyên môn.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn cụ thể:
- Đối tượng phân loại: Sản phẩm hình khối gồm 3 màu sắc (xanh dương, xanh lá cây, vàng) và 2 mức kích thước chiều cao khác nhau là 3 x 3 x 3 cm và 3 x 3 x 6 cm (tổng số loại sản phẩm phân loại là 5 loại).
- Phạm vi cơ khí và quang học: Băng tải mini kích thước chiều rộng 10 cm, chiều dài 60 cm; khoảng cách lắp đặt cố định từ camera đến mặt băng tải là 14 cm; cơ cấu phân loại sử dụng cánh tay robot 6 bậc tự do với 6 động cơ servo.
- Phạm vi thời gian và địa điểm: Đề tài được giao thực hiện từ ngày 26/09/2023, nộp báo cáo ngày 30/12/2023 và bảo vệ vào đầu tháng 01/2024 tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận kết hợp giữa lý thuyết điều khiển tự động hệ thống nhúng và kỹ thuật thị giác máy tính (Computer Vision). Về mặt nền tảng lý thuyết, tác giả tiếp cận các khái niệm xử lý ảnh cơ bản từ giáo trình của PGS. TS. Nguyễn Thanh Hải, bao gồm các bước chuyển đổi ảnh màu sang ảnh xám, nhị phân hóa, phân đoạn ảnh, lọc nhiễu và phát hiện đường biên đối tượng.
Trong xử lý màu sắc, hệ thống ứng dụng mô hình không gian màu HSV (Hue, Saturation, Value) thay vì không gian RGB truyền thống. Mô hình HSV phân tách rõ ràng kênh sắc độ (Hue) khỏi độ bão hòa (Saturation) và độ sáng (Value), giúp việc thiết lập dải ngưỡng lọc màu trở nên độc lập và hạn chế bị ảnh hưởng bởi sự dao động cường độ ánh sáng của môi trường xung quanh. Giá trị kênh Hue trong thư viện OpenCV được chuẩn hóa trong khoảng 0 đến 180, trong khi Saturation và Value nằm trong dải 0 đến 255. Qua quá trình đo đạc và thực nghiệm lấy mẫu thực tế, nhóm tác giả đã xác lập các dải ngưỡng màu HSV phục vụ phân loại như sau:
| Màu sắc nhận diện |
Ngưỡng dưới $(H_{min}, S_{min}, V_{min})$ |
Ngưỡng trên $(H_{max}, S_{max}, V_{max})$ |
| Vàng (Yellow) |
$(15, 0, 0)$ |
$(39, 255, 255)$ |
| Xanh lục (Green) |
$(40, 0, 0)$ |
$(83, 255, 255)$ |
| Xanh dương (Blue) |
$(90, 0, 0)$ |
$(130, 255, 255)$ |
Về phương pháp đo kích thước, văn bản trình bày hai hướng tiếp cận phối hợp:
- Phương pháp xử lý ảnh: Trích xuất biên đối tượng, tìm hình chữ nhật có diện tích nhỏ nhất bao quanh vật thể theo đơn vị pixel, sau đó so sánh tỷ lệ giữa kích thước vật lý thực tế (cm) và kích thước ảnh (pixel) thông qua một miếng dán mẫu tham chiếu có kích thước biết trước.
- Phương pháp cảm biến phần cứng: Ứng dụng cụm cảm biến tiệm cận hồng ngoại E3F-DS10C4 / MH-IR01 bố trí theo chiều cao trên băng tải để phát hiện mức chiều cao thực tế của vật mẫu (phân biệt giữa chiều cao 3 cm và 6 cm).
Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được áp dụng xuyên suốt: xây dựng mô hình băng tải thực tế, kết nối giao tiếp thời gian thực giữa máy tính cá nhân (chạy phần mềm lập trình Python, môi trường PyCharm, thư viện OpenCV) và vi điều khiển Arduino Uno R3 qua giao tiếp nối tiếp cổng COM (UART). Nguồn dữ liệu thực nghiệm là chuỗi khung hình video thời gian thực từ Webcam W1 1080p và tín hiệu xung logic từ cảm biến hồng ngoại.
Thiết kế và triển khai
Hệ thống được thiết kế theo cấu trúc module liên kết chặt chẽ giữa phần cứng cơ điện tử và phần mềm điều khiển trên máy tính. Kiến trúc tổng thể bao gồm 8 khối chức năng chính: Khối nguồn, Khối xử lý trung tâm, Khối thu tín hiệu hình ảnh, Khối cảm biến, Khối động cơ chấp hành, Khối băng tải, Khối hiển thị và Khối nút nhấn.
[Webcam W1 1080p] [Khối cảm biến hồng ngoại]
[LCD 2004 (I2C)] [Nút nhấn & CT] [Module Relay 5V] [6 Động cơ Servo]
[Động cơ băng tải] [Tay gắp Robot]
1. Kiến trúc phần cứng và sơ đồ kết nối
Khối vi điều khiển trung tâm sử dụng board Arduino Uno R3 (chip ATmega328P, xung nhịp 16 MHz, bộ nhớ Flash 32 KB, SRAM 2 KB, EEPROM 1 KB). Các chân I/O của vi điều khiển được phân bổ cụ thể:
- Chân SCL, SDA (hoặc chân analog A4, A5): Giao tiếp I2C với module chuyển đổi của màn hình LCD 2004 và module mở rộng ADC ADS1115.
- Chân Digital D2 (trong sơ đồ nguyên lý): Điều khiển kích đóng/ngắt module relay 1 kênh 5V (có tích hợp opto cách ly quang) nhằm cấp hoặc ngắt nguồn 12VDC cho động cơ băng tải (động cơ giảm tốc 12VDC, tốc độ 30 RPM).
- Chân Digital D3, D4, D5, D6, D7, D8: Xuất xung điều khiển độ rộng xung (PWM) đến 6 động cơ servo của cánh tay robot.
- Chân Digital D9, D10: Kết nối công tắc chuyển mạch Start/Stop hệ thống và nút nhấn chức năng Reset bộ đếm số lượng.
- Chân Digital D11, D12, D13: Nhận tín hiệu logic (0 hoặc 1) từ các module cảm biến tiệm cận hồng ngoại bố trí dọc đường chuyển động của sản phẩm để xác định vị trí và chiều cao vật mẫu.
2. Thiết kế khối nguồn và tiêu thụ năng lượng
Hệ thống sử dụng hai đường cấp nguồn độc lập nhằm tránh hiện tượng sụt áp và nhiễu do động cơ gây ra cho mạch điều khiển:
- Nguồn cấp cho vi điều khiển Arduino Uno R3 lấy trực tiếp từ cổng USB 5V của máy tính.
- Nguồn công suất sử dụng bộ nguồn tổ ong AC-DC 24V – 10A (điện áp vào 110-240VAC, điện áp ra 24VDC), kết nối đến mạch giảm áp Buck DC-DC XL4015 (công suất tối đa 5A, hiệu suất chuyển đổi 96%, tần số xung 180 kHz) để hạ áp xuống mức 5VDC và 12VDC. Trong đó, mức 12V cấp cho motor băng tải; mức 6V cấp cho 3 động cơ servo MG996R (chịu tải nặng ở các khớp đế và cánh tay); mức 4.8V cấp cho 3 động cơ servo SG90 (chịu tải nhẹ ở cổ tay và kẹp gắp).
Bảng tính toán dòng tiêu thụ danh định của các thành phần hoạt động ở mức điện áp 5V:
| STT |
Tên linh kiện |
Số lượng |
Điện áp hoạt động (V) |
Dòng điện tiêu thụ (mA) |
| 1 |
Màn hình LCD 2004 |
1 |
5 |
200 |
| 2 |
Arduino Uno R3 |
1 |
5 |
~40 |
| 3 |
Module Relay 1 kênh |
1 |
5 |
80 |
| 4 |
Cảm biến hồng ngoại |
3 |
5 |
900 |
| Tổng |
Toàn bộ khối điều khiển |
|
5 |
1220 mA |
3. Quy trình vận hành và liên kết phần mềm
Quy trình hoạt động diễn ra theo chu trình tuần hoàn:
- Khi công tắc Start được kích hoạt, Arduino kích mở relay, cấp nguồn cho động cơ băng tải vận chuyển phôi sản phẩm vào buồng chụp ảnh (kích thước buồng ảnh thiết kế kín để cố định môi trường ánh sáng).
- Khi cảm biến tiệm cận hồng ngoại ở vị trí quy định phát hiện sản phẩm đi tới, tín hiệu logic được gửi về Arduino; Arduino lập tức ngắt relay để dừng băng tải, cố định vị trí vật mẫu.
- Camera Webcam W1 1080p (cảm biến 1/3" CMOS, độ phân giải 1920 x 1080 pixel, ống kính 3.6 mm, tốc độ 30 khung hình/giây) thu nhận hình ảnh sản phẩm và chuyển về máy tính qua cổng USB.
- Thuật toán viết bằng Python xử lý ảnh qua OpenCV: chuyển đổi hệ màu BGR sang HSV, áp dụng mặt nạ nhị phân dựa trên các dải ngưỡng màu đã hiệu chỉnh để xác định màu sắc (Vàng, Xanh dương hoặc Xanh lục). Đồng thời, tín hiệu từ cảm biến hồng ngoại xác nhận mức chiều cao vật mẫu (3 cm hoặc 6 cm).
- Sau khi hoàn tất nhận diện, chương trình máy tính gửi ký tự mã hóa kết quả qua cổng nối tiếp (COM) về Arduino. Arduino giải mã lệnh và điều khiển chuỗi xung tương ứng tới 6 servo của cánh tay robot để hạ gắp sản phẩm, xoay và thả vào đúng ô chứa quy định.
- Khi cánh tay robot trở về vị trí ban đầu (home position), Arduino nhả relay cho băng tải tiếp tục chạy và cập nhật số lượng sản phẩm lên màn hình LCD 2004.
Nội dung chính theo từng chương
Bố cục của đồ án tốt nghiệp được tổ chức thành 6 chương chuyên môn chặt chẽ:
Chương 1. Giới thiệu
Chương mở đầu trình bày lý do chọn đề tài, tính cấp thiết của việc tự động hóa công đoạn phân loại sản phẩm trong công nghiệp và nông nghiệp nhằm giải phóng sức lao động thủ công. Tác giả tiến hành khảo sát và tổng hợp kinh nghiệm từ 6 công trình đồ án tốt nghiệp đi trước liên quan đến ứng dụng xử lý ảnh và cơ điện tử:
- Đồ án của Trần Khánh Hưng và Hoàng Như Ý về phân loại cà chua theo màu sắc dùng PLC S7-1200;
- Đồ án của Lê Quang Phúc và Trần Thanh về đếm và phân loại sản phẩm;
- Đồ án của Phan Thanh Phong và Nguyễn Hiền Minh về các thuật toán xử lý ảnh trong phân loại;
- Đồ án của Võ Thanh Duy và Trần Quốc Dưỡng về mô hình phân loại trái cây;
- Đồ án của Bùi Ngọc Long về robot phân loại màu sắc sử dụng xử lý ảnh;
- Đồ án của Trần Thanh Trung và Hồ Khánh Bình về phân loại trái cây theo chất lượng.
Trên cơ sở đó, chương 1 xác lập mục tiêu nghiên cứu, giới hạn đề tài (5 loại sản phẩm, 3 màu sắc, 2 mức chiều cao, kích thước băng tải 10x60 cm) và liệt kê chi tiết 10 nội dung nghiên cứu thực hiện.
Chương 2. Cơ sở lý thuyết
Nội dung chương 2 tập trung trình bày nguyên lý hoạt động và thông số kỹ thuật chi tiết của các linh kiện phần cứng cùng nền tảng lý thuyết phần mềm:
- Vi điều khiển ATmega328P trên board Arduino Uno R3;
- Băng tải mini kích thước 10 x 60 cm gắn động cơ giảm tốc DC 12V 30RPM;
- Động cơ RC Servo MG996R (khối lượng 55g, kích thước 40.9 mm, điện áp 4.2 - 6V, lực kéo 9.8 - 11 kg/cm ở 6V, bánh răng kim loại, tốc độ quay 0.14 s/60°);
- Động cơ Servo SG90 (khối lượng 9g, lực kéo 1.6 kg/cm, góc quay 180°, bánh răng nhựa, điều khiển góc bằng PWM);
- Webcam W1 1080p (chuẩn USB 2.0, hỗ trợ khử nhiễu 3D, cân bằng trắng tự động, góc mở ~110°);
- Cảm biến tiệm cận hồng ngoại MH-IR01 / E3F-DS10C4 NPN (điện áp 3.3 - 5VDC, khoảng cách phát hiện 2 - 5 cm điều chỉnh bằng biến trở, góc phát hiện 35°, IC so sánh LM393);
- Mạch hạ áp Buck DC-DC XL4015 (điện áp vào 8 - 36VDC, điện áp ra 1.25 - 32VDC, dòng tối đa 5A); nguồn tổ ong 24V – 10A;
- Màn hình LCD 2004 tích hợp mạch chuyển đổi giao tiếp nối tiếp I2C;
- Lý thuyết xử lý ảnh số: các bước thu nhận ảnh, nâng cao chất lượng ảnh, phân đoạn ảnh, các hệ màu RGB, BGR và không gian màu HSV; phương pháp lập trình trên ngôn ngữ Python với IDE PyCharm và thư viện OpenCV; giải thuật xác lập dải lọc màu và đo kích thước theo pixel đối sánh vật mẫu chuẩn.
Chương 3. Tính toán và thiết kế
Chương 3 trình bày chi tiết quy trình tính toán, thiết kế hệ thống từ sơ đồ khối đến sơ đồ nguyên lý:
- Phân tích chức năng cụ thể của 8 khối chức năng trong hệ thống;
- Thiết kế sơ đồ kết nối dây giữa Arduino Uno R3 với module mở rộng I2C của màn hình LCD 2004, module Relay 5V, cụm 6 servo, nút nhấn và 3 cảm biến hồng ngoại;
- Tính toán phụ tải nguồn: xác lập bảng dòng tiêu thụ khối 5V đạt 1220 mA để lựa chọn giải pháp cấp nguồn kép an toàn;
- Xây dựng sơ đồ nguyên lý toàn mạch chi tiết cho toàn bộ mô hình;
- Thiết kế 4 lưu đồ thuật toán điều khiển: Lưu đồ chương trình chính của hệ thống, Lưu đồ chương trình nhận và xử lý dữ liệu truyền thông, Lưu đồ giải thuật xử lý hình ảnh nhận diện màu sắc/kích thước và Lưu đồ chương trình xử lý tín hiệu cảm biến hồng ngoại.
Chương 4. Thi công hệ thống
Chương 4 mô tả toàn bộ quá trình thi công thực tế phần cứng và tích hợp hệ thống:
- Thi công cơ khí khung giá đỡ và lắp đặt băng tải mini 10 x 60 cm;
- Lắp ráp cơ cấu cánh tay robot 6 bậc tự do sử dụng phối hợp 3 servo MG996R và 3 servo SG90;
- Thi công buồng chụp ảnh cách ly ánh sáng, cố định webcam ở khoảng cách 14 cm so với bề mặt băng tải;
- Lắp đặt các cảm biến hồng ngoại tại các vị trí kiểm soát chiều cao và dừng phôi trên khung băng tải;
- Thiết kế, thi công board mạch điều khiển trung tâm và đấu nối dây dẫn trong hộp điều khiển;
- Thực hiện kiểm tra, hiệu chỉnh từng khối riêng lẻ và chạy thử nghiệm tích hợp toàn hệ thống.
Chương 5. Kết quả - Nhận xét - Đánh giá
Chương 5 công bố các kết quả thực nghiệm thu được từ mô hình hoàn thiện:
- Minh họa giao diện chương trình xử lý ảnh trên máy tính trong suốt quá trình nhận dạng;
- Kết quả nhận diện thực tế của thuật toán đối với 3 màu sắc: màu xanh dương (Blue), màu xanh lục (Green) và màu vàng (Yellow);
- Kết quả nhận diện chiều cao phôi sản phẩm (phân biệt sản phẩm thấp 3 cm và sản phẩm cao 6 cm);
- Thống kê quá trình phân loại đúng cho các nhóm mẫu: Yellow1, Blue1, Green1 (chiều cao 3 cm) và Green2, Yellow2 (chiều cao 6 cm);
- Bảng tổng hợp nhận xét, đánh giá về độ ổn định, tốc độ xử lý của mô hình;
- Biên soạn tài liệu hướng dẫn vận hành hệ thống và bảng dự toán chi phí linh kiện, vật liệu thi công mô hình.
Chương 6: Kết luận và hướng phát triển
Chương tổng kết đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu so với mục tiêu đề ra ban đầu, nêu rõ các bài học kinh nghiệm trong quá trình thiết kế thi công mạch và chỉ ra các phương hướng cải tiến, phát triển mô hình cho các nghiên cứu tiếp theo.
Kết quả và đóng góp
Mô hình thực nghiệm của đề tài đã vận hành thành công và đạt được các kết quả kỹ thuật cụ thể:
- Nhận dạng chính xác 3 loại màu sắc cơ bản (Vàng, Xanh lục, Xanh dương) trong buồng ảnh nhờ thuật toán phân đoạn ngưỡng màu trên không gian HSV.
- Nhận diện và phân loại đúng 2 cấp kích thước chiều cao phôi sản phẩm (khối 3 x 3 x 3 cm và khối 3 x 3 x 6 cm) thông qua xử lý ảnh và cảm biến tiệm cận.
- Đồng bộ hóa chuyển động nhịp nhàng giữa băng tải mini (dừng chính xác khi có phôi), webcam chụp ảnh, máy tính nhận diện và cánh tay robot 6 bậc tự do gắp - đặt sản phẩm vào đúng vị trí ô phân loại.
- Hiển thị thông số phân loại và số lượng sản phẩm trực quan trên màn hình LCD 2004 qua giao thức I2C.
Bảng tổng hợp các thông số kỹ thuật cốt lõi của mô hình hệ thống:
| Thông số hệ thống |
Giá trị thiết kế và thực nghiệm |
| Số loại sản phẩm phân loại |
5 loại (kết hợp giữa 3 màu sắc và 2 mức kích thước) |
| Kích thước phôi mẫu |
3 x 3 x 3 cm và 3 x 3 x 6 cm |
| Quy cách băng tải mini |
Rộng 10 cm, dài 60 cm, động cơ DC 12V 30RPM |
| Khoảng cách đặt camera |
14 cm tính từ mặt băng tải |
| Cơ cấu phân loại |
Cánh tay robot 6 bậc tự do (3 servo MG996R, 3 servo SG90) |
| Cảm biến phát hiện phôi |
Cảm biến hồng ngoại MH-IR01 / E3F-DS10C4 NPN (khoảng cách 2-5 cm) |
| Vi điều khiển trung tâm |
Arduino Uno R3 (ATmega328P, xung nhịp 16 MHz) |
| Phần mềm và thư viện |
Python, IDE PyCharm, thư viện thị giác máy tính OpenCV |
| Nguồn cấp hệ thống |
Nguồn USB máy tính (5V) và nguồn tổ ong 24V – 10A qua mạch buck XL4015 |
Về mặt đóng góp so với các nghiên cứu trước được khảo sát:
- Thay vì sử dụng cơ cấu gạt phôi bằng xi-lanh khí nén đơn giản (vốn chiếm nhiều không gian và chỉ đẩy phôi vào máng trượt cố định), đề tài đã tích hợp thành công cánh tay robot 6 servo có khả năng gắp linh hoạt sản phẩm từ băng tải sang nhiều vị trí khay chứa riêng biệt.
- Ứng dụng giải pháp xử lý phân tầng: tách nhiệm vụ xử lý ảnh phức tạp sang máy tính (tận dụng sức mạnh tính toán của Python và OpenCV), trong khi nhiệm vụ điều khiển thời gian thực (đóng ngắt động cơ, điều khiển góc quay servo, đọc cảm biến) được giao cho vi điều khiển Arduino Uno R3 có chi phí thấp. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa chi phí phần cứng nhưng vẫn đảm bảo tốc độ phản hồi nhanh chóng của hệ thống.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Dựa trên các ghi nhận thực tế và nhận xét của giáo viên hướng dẫn (ThS. Võ Đức Dũng), đề tài còn tồn tại một số hạn chế kỹ thuật:
- Quá trình nhận diện màu sắc vẫn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường bên ngoài như sự thay đổi cường độ ánh sáng tự nhiên, góc chiếu sáng gây bóng mờ trên bề mặt sản phẩm.
- Tỷ lệ gắp và phân loại chính xác vật thể của cánh tay robot chưa đạt mức tuyệt đối 100%. Nguyên nhân do độ rơ cơ khí của các khớp nối, sai số vị trí góc quay của các động cơ servo giá rẻ (đặc biệt là dòng servo bánh răng nhựa SG90 khi chịu tải) và hiện tượng trượt nhẹ của vật mẫu trên băng tải khi dừng đột ngột.
Hướng mở rộng và phát triển đề tài được nhóm tác giả xác định:
- Nâng cấp buồng ảnh thành hộp kín hoàn toàn có tích hợp hệ thống chiếu sáng chuẩn (đèn LED vòng chuyên dụng) nhằm loại bỏ triệt để biến động ánh sáng từ môi trường.
- Cải tiến cơ cấu cơ khí của cánh tay robot, thay thế các servo RC bằng động cơ bước có phản hồi vòng kín (closed-loop stepper) hoặc servo thông minh chuyên dụng để nâng cao độ cứng vững và độ chính xác định vị gắp.
- Mở rộng thuật toán nhận dạng để phân loại thêm nhiều màu sắc phức tạp, phát hiện hình dạng biên dạng bất kỳ hoặc kiểm tra các khuyết tật, biến dạng trên bề mặt sản phẩm.
Giá trị tham khảo
Đồ án tốt nghiệp là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao đối với:
- Sinh viên các ngành Công nghệ Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông, Kỹ thuật Cơ điện tử, Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa, và Công nghệ Thông tin đang thực hiện đồ án môn học, đồ án tốt nghiệp hoặc các dự án nghiên cứu về ứng dụng thị giác máy tính trong công nghiệp.
- Các kỹ sư, người nghiên cứu có nhu cầu xây dựng các mô hình phân loại tự động hóa cỡ nhỏ, chi phí thấp phục vụ giáo dục hoặc ứng dụng thử nghiệm trong xưởng sản xuất nhỏ.
Những phần nội dung đáng chú ý và có giá trị tham khảo trực tiếp nhất trong khóa luận:
- Bảng thông số hiệu chỉnh thực nghiệm các ngưỡng màu HSV (Vàng, Xanh dương, Xanh lục) trong thư viện OpenCV.
- Giải pháp thiết kế mạch nguồn phân chia điện áp (cách ly nguồn điều khiển 5V và nguồn động lực 12V/6V/4.8V qua mạch hạ áp XL4015) nhằm chống sụt áp và triệt tiêu xung nhiễu từ động cơ servo và motor băng tải.
- Sơ đồ nối dây chi tiết và lưu đồ truyền thông hai chiều giữa máy tính (Python) và vi điều khiển Arduino qua giao tiếp nối tiếp cổng COM.
Câu hỏi thường gặp
1. Hệ thống sử dụng dải giá trị ngưỡng HSV cụ thể nào để phân loại ba màu sắc của sản phẩm?
Qua quá trình lấy mẫu và thực nghiệm đối chiếu, dải giá trị HSV được thiết lập trong OpenCV gồm: màu vàng có ngưỡng $(15, 0, 0) \div (39, 255, 255)$; màu xanh lục có ngưỡng $(40, 0, 0) \div (83, 255, 255)$; và màu xanh dương có ngưỡng $(90, 0, 0) \div (130, 255, 255)$. Cả ba dải màu đều mở rộng toàn bộ thang đo độ bão hòa $S$ và độ sáng $V$ từ $0$ đến $255$.
2. Cánh tay robot phân loại gồm những loại động cơ servo nào và điện áp cấp cho chúng được thiết kế ra sao?
Cánh tay robot sử dụng tổng cộng 6 động cơ servo, bao gồm 3 servo MG996R (bánh răng kim loại, lực kéo $9.8 - 11\text{ kg/cm}$) đảm nhận các khớp chịu lực lớn và 3 servo SG90 (bánh răng nhựa, lực kéo $1.6\text{ kg/cm}$) đảm nhận các khớp cổ tay và kẹp gắp. Về nguồn cấp, thông qua mạch giảm áp Buck XL4015, nhóm thiết kế cấp nguồn 6V cho 3 servo MG996R và cấp nguồn 4.8V cho 3 servo SG90 để tối ưu hóa hiệu suất và bảo vệ bánh răng.
3. Băng tải mini của hệ thống có thông số kỹ thuật như thế nào và được điều khiển bằng cơ chế gì?
Băng tải mini có kích thước mặt băng rộng 10 cm và dài 60 cm, sử dụng động cơ giảm tốc DC 12V có tốc độ quay 30 vòng/phút (30 RPM). Băng tải được điều khiển đóng/ngắt tự động thông qua module relay 1 kênh 5V (có opto cách ly) kết nối trực tiếp với chân điều khiển của vi điều khiển Arduino Uno R3.
4. Khối vi điều khiển trung tâm được cấp nguồn như thế nào và tổng dòng tiêu thụ của khối điều khiển 5V là bao nhiêu?
Board Arduino Uno R3 được cấp nguồn 5V trực tiếp từ máy tính thông qua cáp kết nối USB. Tổng dòng điện tiêu thụ danh định của toàn bộ các linh kiện trong khối điều khiển 5V (gồm màn hình LCD 2004 tiêu thụ 200 mA, Arduino Uno R3 tiêu thụ ~40 mA, module relay tiêu thụ 80 mA và 3 cảm biến hồng ngoại tiêu thụ 900 mA) là 1220 mA.
5. Vì sao tỷ lệ phân loại và gắp chính xác của hệ thống chưa đạt 100% theo nhận xét của giáo viên hướng dẫn?
Theo nhận xét trong phiếu đánh giá của ThS. Võ Đức Dũng, hiệu suất của hệ thống chưa đạt 100% chủ yếu do hai nguyên nhân: sự thay đổi của các yếu tố ngoại cảnh bên ngoài như ánh sáng môi trường làm ảnh hưởng đến độ chính xác nhận diện màu sắc của camera; cùng với đó là các sai số tích lũy về cơ khí và độ rơ góc quay của các động cơ servo trong quá trình gắp và thả vật thể.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Cù Trần Độ và Nguyễn Tân Khoa đã hoàn thành trọn vẹn việc thiết kế và chế tạo thực nghiệm mô hình hệ thống phân loại sản phẩm tự động theo màu sắc và kích thước. Đề tài kết hợp hiệu quả giữa thuật toán xử lý ảnh trên nền tảng Python/OpenCV với khả năng điều khiển phần cứng của vi điều khiển Arduino Uno R3 và cánh tay robot 6 bậc tự do. Mặc dù vẫn còn những hạn chế nhất định về ảnh hưởng của ánh sáng môi trường và độ rơ cơ khí, công trình đã chứng minh tính khả thi cao, mở ra hướng ứng dụng tự động hóa kinh tế cho các cơ sở sản xuất quy mô vừa và nhỏ.