Chương 1. Cơ sở lí luận về thiết kế và sử dụng đánh giá xác thực trong dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh tiểu học Chương 2. Thực trạng thiết kế và sử dụng đánh giá xác thực trong dạy học theo hướng phát triển năng lực cho học sinh tiểu học Chương 3. Quy trình thiết kế và biện pháp sử dụng đánh giá xác thực trong dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực cho học sinh tiểu học Chương 4.
Thực nghiệm sư phạm 7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG ĐÁNH GIÁ XÁC THỰC TRONG DẠY HỌC THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Một số nghiên cứu về đánh giá trong dạy học theo hướng phát triển năng lực 1. Nghiên cứu nguồn gốc đánh giá trong y học theo hướng phát triển năng lực Cùng với sự ra đời của lí luận dạy học, lí luận kiểm tra ĐG là một phạm trù được các nhà nghiên cứu và hoạt động thực tiễn về giáo dục rất quan tâm vì nó có chức năng quan trọng trong hoạt động giáo dục.
Năm 1984, Frith và Macintosh tập trung nghiên cứu cách hướng dẫn GV ĐG trong lớp học. Các tác giả trình bày một số lí luận cơ bản của ĐG trong lớp học, cách lập kế hoạch, đánh giá, cho điểm và ĐG bằng nhận xét. Đây là cơ sở cho việc tổ chức ĐG theo tiếp cận NL cho HS [7]. Bên cạnh đó, Shepard (2000) cho rằng thuyết kiến tạo tác động tích cực đến sự thay đổi của đánh giá.
Trong thuyết kiến tạo, học được xem là một quá trình HS chiếm lĩnh kiến thức mới bằng cách tư duy tích cực và sử dụng nền tảng kiến thức đã có để giải quyết vấn đề, vượt qua trở ngại, thách thức khi học bài mới. Và đánh giá là một trong những yếu tố hỗ trợ hoạt động học thay vì chỉ chú trọng vào mục đích đo lường kết quả học tập mà HS đạt được. Đánh giá trong lớp học, đánh giá theo nhóm, đánh giá đồng đẳng tác động tích cực đến việc học của HS. Ngoài ra, thuyết kiến tạo xã hội cũng nhấn mạnh việc học của HS nên tập trung vào hiểu sâu và điều này trở thành nền tảng cho việc đánh giá các kĩ năng tư duy bậc cao.
Ngoài ra, nhà nghiên cứu này cũng nhấn mạnh tự đánh giá nên được thực hiện trong quá trình dạy học bởi cách đánh giá này là một phần của tiến trình xã hội, làm trung gian cho sự phát triển năng lực trí tuệ, kiến thức và sắc thái của mỗi học sinh. Từ cách nhìn này, chúng ta nhận thấy đánh giá có tầm quan trọng đến việc phát triển của mỗi cá nhân và đây cũng là cơ sở để GV đánh giá NL người học. [8] Hơn thế nữa, kể từ cuối thế kỷ 20, trong nền kinh tế và xã hội đang thay đổi 8 nhanh chóng ngày nay, khi tất cả mọi người đều cần có khả năng học tập trong suốt đời, thì một số nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng: tốt hơn hết nên giáo dục tất cả trẻ em có năng lực cần thiết đáp ứng cho sự thay đổi. Vì vậy, việc sử dụng các bài kiểm tra trí thông minh và các kỳ thi để phân loại học sinh cũng đã dần bị mất đi giá trị.
Đánh giá năng lực trở thành xu hướng đánh giá hiện nay, bởi qua thực tế tỉ lệ thất nghiệp cao ở thập niên 1990 đòi hỏi nhà trường phải chú trọng đến việc đào tạo người học có thể thực hiện, làm, giải quyết được các vấn đề trong bối cảnh thực tiễn để đáp ứng được nhu cầu lao động của xã hội. Do đó, có nhiều nhà nghiên cứu và chương trình quan tâm đến ĐG NL học sinh. Nghiên cứu phương pháp, công cụ đánh giá trong y học theo hướng phát triển năng lực Khi đề cập đến ĐG NL không thể không nhắc đến PISA - chương trình ĐG NL HS quốc tế. Dựa trên các nhóm NL, PISA xác định các lĩnh vực đánh giá.
Có thể thấy nét nổi bật nhất của PISA, đó là HS phải huy động kiến thức, kĩ năng, thái độ cùng với kinh nghiệm (kết quả trải nghiệm thực tế của cá nhân) để giải quyết các yêu cầu xuất hiện từ các tình huống gắn với thực tiễn được nêu trong đề thi (OECD, 2009) [9]. Theo Paul Black, Dylan Wiliam (1998), các nhà nghiên cứu về ĐG trong giáo dục, cho rằng: một số nhà nghiên cứu nhấn mạnh để các việc đánh giá theo năng lực đạt chất lượng theo yêu cầu, giáo viên phải sử dụng phối hợp nhiều phương pháp, hình thức, công cụ ĐG. Kết hợp với các bài kiểm tra, các công cụ khác như đánh giá qua hồ sơ, phỏng vấn và quan sát học sinh, và tham vấn ý kiến bên thứ ba (thầy cô giáo, người quản lí, cán bộ tư vấn học đường, .) cũng được các cơ sở giáo dục sử dụng rộng rãi để đánh giá năng lực của thí sinh một cách toàn diện [10]. Tác giả Baartman, Prins, Kirschner và van der Vleuten (2007) cho rằng: việc kiểm tra, đánh giá năng lực của học sinh là một hoạt động đánh giá yêu cầu học sinh chứng minh khả năng của mình bằng việc đưa ra các câu trả lời dưới dạng viết/nói, bằng việc tham gia vào các hoạt động của nhóm hoặc tự thể hiện hoạt động cá nhân, hoặc sáng tạo ra một sản phẩm cụ thể.
u điểm của cách đánh giá này là độ tin cậy của kết quả đánh giá sẽ cao hơn và áp lực thi cử sẽ giảm bớt do kết quả các bài thi, nội dung kiến thức không còn là yếu tố duy nhất quyết định sự tiến bộ trong học tập của người học [11]. 9 Thang đo trong đánh giá cũng là một trong lĩnh vực được đề cập đến trong nghiên cứu của một số tác giả. Nếu như trước đây, các nhà nghiên cứu tập trung nhiều vào đo lường mức độ phát triển của kiến thức, kĩ năng hay mức độ nhận thức và việc đánh giá chủ yếu được thể hiện qua điểm số thì hiện nay với thang đo trong đánh giá năng lực có những điểm khác biệt, cũng là một trong những hướng nghiên cứu được chú ý. Vygotsky (1978) đưa ra được đường phát triển năng lực theo 2 chiều từ thấp đến cao và cho rằng: năng lực mỗi HS tương ứng với từng mức độ vùng ZAD (Zone of Actual Development) vùng ZPD (Zone of Proximal Development) trên đường phát triển năng lực.
Năm 1981, Robert Glaser đề cập đến việc mô tả các mức độ thành tích cá nhân sau khi hoàn thành nhiệm vụ với các tiêu chí hành vi; từ đó suy luận về năng lực của HS [12]. Nghiên cứu đánh giá trong y học theo hướng phát triển năng lực học sinh Có nhiều nhà giáo dục nghiên cứu về đánh giá và đưa ra nhiều công trình nghiên cứu, tài liệu về đánh giá. Trong những năm gần đây, nhiều tác giả cũng đã quan tâm nghiên cứu đến đánh giá trong dạy học theo hướng phát triển năng lực HS. Nguyễn Công Khanh (2017) đã trình bày những cơ sở lí luận về kiểm tra, đánh giá trong giáo dục, đề cập đến lí thuyết khảo thí cổ điển và khảo thí hiện đại, giới thiệu các công cụ kiểm tra đánh giá, hướng dẫn xử lí và phản hồi kết quả kiểm tra đánh giá.
Tác giả cũng đặc biệt chú ý phân biệt giữa ĐG NL và ĐG kiến thức, kĩ năng. Từ đó, tác giả đã nêu lí do cần ĐG NL và đưa ra hệ thống những NL cơ bản cần hình thành và phát triển cho HS Việt Nam trong giai đoạn hiện nay [4]. Ngoài ra, trong những năm gần đây, có rất nhiều nghiên cứu đề cập đến đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực. Tác giả Hoàng Hoà Bình (2015) đưa ra một số đặc trưng, cấu trúc của năng lực và một số ví dụ về đánh giá theo năng lực môn Tiếng Việt trong bài báo Năng lực và đánh giá năng lực [13].
Trong bài báo Gi ng y theo năng lực và đánh giá theo năng lực trong giáo ục: Một số vấn đề lí luận cơ n, tác giả Nguyễn Thu Hà (2014) tập trung phân tích các khái niệm liên quan đến năng lực cũng như phương pháp giảng dạy, đánh giá theo năng lực. Cũng trong bài báo này, ngoài việc đề cập đến một số nghiên cứu về đánh giá năng lực, tác giả còn đề cập đến tiêu chí đánh giá chất lượng công cụ đánh giá năng lực. Cụ thể: bài 10 kiểm tra đánh giá phải phù hợp với các mục tiêu học tập và bảng trọng số chấm điểm phải đo được các mục tiêu này; bài kiểm tra đánh giá phải yêu cầu học sinh sử dụng quá trình tư duy dựa trên chương trình đào tạo cụ thể; nên sử dụng nhiều dạng câu hỏi khác nhau và nhiều loại hình đánh giá; đối với các môn Toán, Khoa học tự nhiên, Kĩ thuật, Nghệ thuật, bài kiểm tra thực hành được coi là công cụ đánh giá tin cậy hơn bài kiểm tra viết; học sinh có thể trình bày vấn đề qua bài tập nhóm, bài tập cá nhân và bài tập kết hợp cả nhóm và cá nhân [14]. Bài báo ánh giá học sinh tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực của tác giả Trần Ngọc Lan (2015) đề cập đến đánh giá năng lực thông qua sản phẩm học tập của các hoạt động hình thành kiến thức và rèn luyện kỹ năng theo chuẩn của từng môn học và các hoạt động giáo dục [15].
Tác giả Chu Cẩm Thơ và Vũ Anh Tuấn (2015) đã đề xuất phương án đánh giá năng lực toán học của học sinh phổ thông qua một số ài toán đặc thù [16]. Tác giả Nguyễn Quang Thuấn (2016) đã trình bày một số khái niệm và một số bình diện cơ bản mang tính khái quát của đánh giá theo định hướng năng lực [17]. Trong bài báo ánh giá kết qu học tập của học sinh tiểu học theo hướng phát triển năng lực thông qua môn Toán và môn Tiếng Vi t, tác giả Nguyễn Hữu Hậu, Phạm Văn Hiền (2017) đã đề cập đến xu hướng đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh theo tiếp cận năng lực và đề xuất một số biện pháp đánh giá kết quả học tập của học sinh tiểu học theo xu hướng này [18].