Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp trình độ Cử nhân ngành Thiết kế thời trang của tác giả Phan Thị Trà My (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2023) được thực hiện trong bối cảnh xã hội có những chuyển biến rõ nét dưới tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 và quá trình hội nhập quốc tế. Theo phân tích của tác giả, sự phát triển kinh tế cùng công nghệ số đã thúc đẩy sự thay đổi trong lối sống, tư duy thẩm mỹ và nhu cầu thể hiện ngoại hình của giới trẻ. Dù quá trình tiếp thu các yếu tố văn hóa ngoại nhập diễn ra mạnh mẽ, các giá trị truyền thống cốt lõi của dân tộc, tiêu biểu là Tết Âm lịch, vẫn giữ vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Việt. Trong đó, Chợ Tết với không khí náo nức, sự hối hả mua sắm chuẩn bị cuối năm và hình ảnh sạp hàng rực rỡ trở thành nguồn cảm hứng thị giác trực tiếp cho quá trình sáng tạo trang phục.

Mục tiêu nghiên cứu của đồ án được xác định theo hai cấp độ:

  1. Mục tiêu trước mắt: Tìm hiểu các phong tục, tập quán và nét đẹp văn hóa của Chợ Tết; từ các tư liệu nghiên cứu thực tế, sáng tạo nên kiểu dáng trang phục, hệ thống họa tiết và hoa văn mới nhằm xây dựng bộ sưu tập thời trang thể hiện nét cá tính cùng sắc màu của tuổi trẻ.
  2. Mục tiêu lâu dài: Xây dựng các thiết kế chuyển tải không khí và tinh thần của Chợ Tết; thông qua bộ sưu tập, góp phần hỗ trợ thế hệ trẻ trong nước và bạn bè quốc tế tiếp cận, hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa truyền thống Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm:

  • Đối tượng nghiên cứu: Trang phục sự kiện dành cho nữ giới trong độ tuổi từ 18 đến 25 tuổi, có phong cách cá nhân rõ nét, theo đuổi xu hướng thời trang hiện đại và có nhu cầu thể hiện vẻ đẹp hình thể.
  • Phạm vi không gian và nội dung: Khai thác các nét đặc trưng thị giác của Chợ Tết truyền thống Việt Nam (các loại hoa Tết, phong bao lì xì, mâm ngũ quả, bánh chưng, bánh tét, phụ kiện trang trí câu đối, lồng đèn, quang cảnh sạp hàng và dòng người mua sắm).
  • Phạm vi thời gian và xu hướng: Định hướng ứng dụng theo xu hướng thời trang Xuân Hè 2024, tích hợp phong cách hoài niệm thập niên 2000 (Y2K) và phong cách quyến rũ (Sexy).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp thực hiện

Cơ sở lý luận của đồ án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa hai phong cách thời trang đương đại và hệ thống biểu trưng văn hóa dân gian:

  • Phong cách Y2K: Phong cách xuất hiện từ cuối thập niên 1990 đến đầu thập niên 2000, mang đặc trưng phối trang phục có phần cầu kỳ, màu sắc sặc sỡ, họa tiết nổi bật, nhấn mạnh sự kết hợp giữa áo dáng ngắn và quần hoặc chân váy cạp trễ nhằm tôn vinh đường cong cơ thể.
  • Phong cách Sexy: Phong cách tập trung khai thác vẻ đẹp hình thể nữ giới thông qua phom dáng ôm sát, các đường cắt xẻ (cut-out) tại ngực, lưng hoặc hông, sử dụng chất liệu mỏng, nhẹ hoặc vải lưới.
  • Hệ thống thuật ngữ chuyên ngành được định danh trong đồ án gồm: Cut-out (kỹ thuật tạo đường cắt xẻ trên trang phục); Kiểu bóng (phom dáng tổng thể của trang phục); Drapping (kỹ thuật tạo mẫu trực tiếp trên ma-nơ-canh); Item (các sản phẩm thời trang riêng lẻ như quần, áo, phụ kiện); Layer mảng (kỹ thuật cắt ghép các mảnh vải thành mảng rồi may đắp lên trang phục).
  • Tác phẩm và xu hướng tham khảo: Tác giả nghiên cứu cách xử lý màu sắc tươi sáng từ Bộ sưu tập Valentino Haute Couture Thu Đông 2021; tham khảo phom dáng, đường cắt cut-out cá tính từ Bộ sưu tập Versace Xuân Hè 2023 và Miu Miu Xuân Hè 2022; đồng thời kế thừa kinh nghiệm chuyển hóa chủ đề chợ dân gian từ các đồ án khóa trước như Bộ sưu tập Chợ Hoa (sinh viên Thục Đoan, 2018) và Bộ sưu tập Chợ Đà Lạt (sinh viên Nguyễn Văn, 2016).

Phương pháp nghiên cứu và quy trình kỹ thuật được áp dụng gồm:

  • Phương pháp phân tích và tổng hợp tư liệu: Thu thập hình ảnh thực tế từ các phiên Chợ Tết, tư liệu mạng internet và các sàn diễn thời trang quốc tế; phân loại dữ liệu theo bảng nghiên cứu (Research board), bảng tâm trạng (Mood board), bảng khách hàng (Customer board) và bảng xu hướng (Trend board).
  • Phương pháp phát triển phom dáng: Ứng dụng kỹ thuật vẽ rập phẳng 2D kết hợp kỹ thuật dựng rập không gian 3D (draping) trên ma-nơ-canh; may mẫu thử nghiệm trên vải mộc (toile) để kiểm tra độ vừa vặn và tỷ lệ trước khi cắt may trên chất liệu chính.
  • Phương pháp xử lý bề mặt chất liệu: Kết hợp kỹ thuật thủ công truyền thống và công nghệ hiện đại, bao gồm đan móc len thủ công (crochet), đính kết hạt cườm, may đắp mảng (layer), kỹ thuật tạo nếp xếp (smocking), thêu trang trí, kết hợp thiết kế đồ họa vi tính để in chuyển nhiệt họa tiết lên bề mặt vải.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Dẫn nhập

Chương 1 trình bày lý do chọn đề tài xuất phát từ sự biến chuyển của xã hội trong kỷ nguyên 4.0, khi nhu cầu giao tiếp thẩm mỹ cá nhân tăng cao nhưng giá trị văn hóa ngày Tết Âm lịch vẫn được gìn giữ nguyên vẹn. Tác giả xác định Chợ Tết là biểu tượng của sự sum vầy và không khí chuẩn bị náo nức cuối năm. Chương này thiết lập hai nhiệm vụ nghiên cứu trước mắt và lâu dài, giới hạn phạm vi thiết kế ở dòng trang phục sự kiện dành cho nữ giới 18-25 tuổi, đồng thời xác lập quy trình nghiên cứu tư liệu và định nghĩa chính xác 5 thuật ngữ kỹ thuật cốt lõi trong tạo mẫu thời trang.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 tập trung phân tích toàn diện các yếu tố cấu thành đề tài từ văn hóa truyền thống đến ngôn ngữ thiết kế thời trang hiện đại:

  • Nghiên cứu văn hóa Chợ Tết: Khảo sát các phiên chợ từ ngày 23 tháng Chạp đến chiều 30 Tết. Phân tích ý nghĩa các biểu trưng ngày Tết gồm phụ kiện trang trí (câu đối đỏ, lồng đèn, chùm pháo), phong tục ẩm thực (bánh chưng miền Bắc gói lá dong hình vuông vị mặn, bánh tét miền Nam gói lá chuối hình trụ vị ngọt, mâm ngũ quả, bánh kẹo hạt dưa) và tục lì xì đầu năm cầu may mắn. Về thực vật, tác giả phân tích đặc trưng của hoa đào, hoa mai, quất, hoa ly, nụ tầm xuân, hoa cát tường, hoa lay ơn và hoa đồng tiền.
  • Nghiên cứu phong cách và xu hướng: Làm rõ sự tương đồng và khả năng kết hợp giữa phong cách Y2K và Sexy. Khảo sát xu hướng Xuân Hè 2024 với đặc trưng trang phục cạp trễ, cut-out giải phóng hình thể và phụ kiện giày oversize giữ ấm.
  • Vật liệu và kỹ thuật: Phân định nhóm chất liệu định hình phom dáng (tafta, gấm) và nhóm chất liệu tạo độ mềm mại, bay bổng (voan, lưới, nhung, satin, ren, thun, cotton, vải ánh kim, len). Phụ kiện đi kèm gồm kính mắt, túi xách, mũ, tai nghe, vòng tay thổ cẩm và trang sức kết cườm.
  • Khách hàng mục tiêu: Nữ giới từ 18 đến 25 tuổi, có ngoại hình trẻ trung, thu nhập trên 20 triệu đồng mỗi tháng, làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật hoặc giải trí (fashionista, ca sĩ, diễn viên, người nổi tiếng), có nhu cầu tham dự các sự kiện và chụp ảnh truyền thông.
  • Định vị Bộ sưu tập "T.T": Tác giả giải thích tên gọi "T.T" bắt nguồn từ chữ "Tết" viết không dấu để tạo âm hưởng hiện đại, dấu chấm ở giữa biểu thị cho những giai đoạn tạm dừng nghỉ ngơi trước khi tiếp tục phát triển. Bộ sưu tập khai thác các phom dáng chủ đạo gồm dáng chữ T, chữ X, chữ S và hình chữ nhật, phối hợp gam màu nổi bật như đỏ, hồng, xanh lá và tím.

Chương 3: Phương án thiết kế

Chương 3 trình bày chi tiết tiến trình hiện thực hóa bộ sưu tập từ bản vẽ ý tưởng đến quy trình chế tác sản phẩm mẫu:

  • Phát triển hệ thống 20 mẫu phác thảo: Các bản vẽ ý tưởng được chia thành 4 nhóm chủ đề cụ thể:
    • Từ mẫu 1 đến mẫu 5: Khai thác hình dáng, họa tiết của phụ kiện trang trí ngày Tết như phong bao lì xì, câu đối đỏ và đèn lồng.
    • Từ mẫu 6 đến mẫu 11: Khai thác kiểu dáng và đường nét của các loài hoa Tết đặc trưng như hoa mai, hoa đào, nụ tầm xuân.
    • Từ mẫu 12 đến mẫu 17: Tái hiện bối cảnh dòng người đông đúc, nhộn nhịp tại Chợ Tết thông qua các giải pháp xử lý bề mặt và sắp đặt chất liệu.
    • Từ mẫu 18 đến mẫu 20: Chuyển hóa không gian kiến trúc Chợ Tết gồm các mái hiên và sạp hàng hóa vào đường nét trang phục.
  • Quy trình sản xuất thực tế 4 mẫu trang phục chính:
    • Mẫu số 1: Áp dụng kỹ thuật dựng rập 3D trực tiếp trên ma-nơ-canh, cắt vải may phần áo, thử phom dáng, cắt may chân váy, thực hiện kỹ thuật đính kết thủ công và ráp nối các chi tiết hoàn thiện.
    • Mẫu số 2: Thực hiện cắt may áo yếm, áo khoác ngoài và chân váy; thiết kế đồ họa lập file in họa tiết kỹ thuật số riêng biệt cho từng thành phần áo khoác, áo yếm và váy trước khi may ráp.
    • Mẫu số 3: Cắt rập và vẽ trực tiếp lên vải, may phần áo, ứng dụng kỹ thuật đan móc len thủ công để tạo phom chân váy, móc len tạo hình hoa ly và đính kết hoa nổi lên chân váy.
    • Mẫu số 4: Cắt may quần, may mẫu thử áo bằng vải mộc để kiểm tra độ ôm sát trên ma-nơ-canh, tiến hành xử lý bề mặt chất liệu áo thật, thiết kế file in kỹ thuật số cho quần, áo và phần vạt quần trước khi hoàn thiện sản phẩm.
  • Thực hiện bộ ảnh Lookbook: Toàn bộ 4 mẫu trang phục hoàn thiện được phối hợp với các phụ kiện đồng bộ và chụp ảnh lookbook đơn lẻ cũng như phối hợp nhóm (mẫu 1 kết hợp mẫu 3; mẫu 2 kết hợp mẫu 4) nhằm thể hiện khả năng ứng dụng thực tế.

Kết quả và đóng góp

Đồ án đã hoàn thành đầy đủ quy trình nghiên cứu, thiết kế và chế tác thời trang ứng dụng với các kết quả cụ thể được ghi nhận:

  • Xây dựng thành công hệ thống ý tưởng gồm 20 mẫu phác thảo thời trang sự kiện, thể hiện tính nhất quán về phong cách Y2K & Sexy trên nền cảm hứng văn hóa Chợ Tết.
  • Chế tác hoàn thiện 4 mẫu trang phục thật với đầy đủ bản vẽ kỹ thuật, quy trình dựng rập, xử lý chất liệu và may ráp hoàn chỉnh.
  • Thiết lập hệ thống bảng nghiên cứu chuyên môn bao gồm Research board, Mood board, Customer board, Trend board và Concept board theo tiêu chuẩn đồ án thiết kế thời trang.
Mẫu sản phẩm Thành phần trang phục Kỹ thuật tạo rập & may Phương pháp xử lý chất liệu Phụ kiện & Điểm nhấn
Mẫu số 1 Áo kiểu phối chân váy Dựng rập 3D trên ma-nơ-canh, may ráp đa chi tiết Đính kết thủ công, xử lý bề mặt vải tạo điểm nhấn Đường cắt cut-out eo, phối hạt đính nổi
Mẫu số 2 Bộ trang phục gồm áo yếm, áo khoác và chân váy Cắt rập phẳng 2D, may lắp ráp nhiều lớp Tạo file đồ họa, in màu kỹ thuật số hoa văn Chợ Tết Phối hợp áo yếm truyền thống với phom áo khoác hiện đại
Mẫu số 3 Áo kiểu ôm sát kết hợp chân váy len Cắt rập vẽ trên vải, may ráp áo phom ôm Móc len thủ công (crochet) tạo hình chân váy và hoa ly nổi Hoa ly len móc đính kết 3D trên bề mặt váy
Mẫu số 4 Bộ trang phục gồm áo ôm sát, quần dài và vạt quần May mẫu thử vải mộc, thử phom, dựng rập chi tiết In chuyển nhiệt đồ họa cho quần, áo và vạt; xử lý chất liệu áo Chi tiết vạt quần in họa tiết, phom quần ống rộng Y2K

Về mặt đóng góp chuyên môn, đồ án đã đề xuất phương thức làm mới các yếu tố văn hóa truyền thống bằng cách kết hợp biểu trưng dân gian (hoa Tết, phong bao lì xì, câu đối, cấu trúc sạp chợ) với xu hướng quốc tế thịnh hành trong giới trẻ. Tác giả đã chứng minh tính khả thi của việc phối hợp các phương pháp gia công thủ công truyền thống như móc len, đính hạt cùng công nghệ hiện đại như in kỹ thuật số và dựng rập 3D nhằm phục vụ phân khúc trang phục sự kiện.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Căn cứ trên các nội dung được trình bày trong đồ án, nghiên cứu tồn tại một số giới hạn:

  • Phạm vi khách hàng mục tiêu tương đối hẹp, chỉ tập trung vào nhóm nữ giới trẻ tuổi (18-25 tuổi) có điều kiện kinh tế cao (thu nhập trên 20 triệu đồng mỗi tháng) và hoạt động trong các lĩnh vực nghệ thuật, giải trí, truyền thông.
  • Sản phẩm thiết kế mang tính chất trang phục sự kiện với các đường cắt xẻ mạnh mẽ, cấu trúc nhiều lớp hoặc sử dụng chất liệu len móc dày, do đó tính ứng dụng cho sinh hoạt thường nhật còn phụ thuộc vào khả năng tách set và phối đồ của người mặc.

Hướng nghiên cứu mở rộng được đề xuất trong văn bản bao gồm:

  • Tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các kỹ thuật xử lý bề mặt chất liệu theo từng mùa mốt thời trang tiếp theo để gia tăng tính sáng tạo và độ bền cho trang phục.
  • Đẩy mạnh khả năng biến tấu, tách rời các món đồ (item) đơn lẻ để kết hợp linh hoạt với trang phục dạo phố, nâng cao tính thương mại và mức độ phổ biến của bộ sưu tập.

Giá trị tham khảo

Đồ án tốt nghiệp của tác giả Phan Thị Trà My mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho sinh viên ngành Thiết kế thời trang, Công nghệ may và Mỹ thuật ứng dụng:

  • Cung cấp tài liệu trực quan về quy trình chuyển hóa nguồn cảm hứng văn hóa bản địa thành các chi tiết thiết kế thời trang hiện đại mà không bị rập khuôn vào kiểu dáng trang phục cổ truyền nguyên bản.
  • Cung cấp tư liệu chi tiết về phương pháp xây dựng các bảng nghiên cứu đồ án chuyên ngành (Mood board, Concept board, Trend board, Customer board).
  • Minh họa rõ nét quy trình kỹ thuật kết hợp giữa dựng rập 3D, kiểm tra phom dáng bằng vải mộc, ứng dụng thiết kế đồ họa vi tính để in vải và kỹ thuật móc len tạo hình nổi 3D trong sản xuất trang phục sự kiện.

Câu hỏi thường gặp

1. Khách hàng mục tiêu của Bộ sưu tập "T.T" được tác giả xác định như thế nào?
Khách hàng mục tiêu là nữ giới trong độ tuổi từ 18 đến 25 tuổi, có phong cách thời trang nổi bật, yêu thích trang phục khoe vẻ đẹp hình thể, có mức thu nhập hàng tháng trên 20 triệu đồng và làm việc trong các ngành nghề như fashionista, ca sĩ, diễn viên hoặc người nổi tiếng.

2. Tên gọi bộ sưu tập "T.T" mang ý nghĩa gì theo lý giải của tác giả?
"T" là viết tắt của từ "Tết", được tác giả lựa chọn viết không dấu nhằm tạo cảm giác mới mẻ và thời thượng hơn. Dấu chấm đặt ở giữa hai chữ cái biểu thị cho những giai đoạn tạm dừng, nghỉ ngơi để tích lũy nội lực trước khi phát triển theo từng bước chuyển mình của đất nước.

3. Hệ thống 20 mẫu phác thảo trong đồ án được chia thành những nhóm cảm hứng cụ thể nào?
20 mẫu phác thảo được phân thành 4 nhóm cảm hứng: mẫu 1 đến 5 lấy ý tưởng từ phụ kiện trang trí Tết (bao lì xì, câu đối, đèn lồng); mẫu 6 đến 11 lấy ý tưởng từ các loài hoa Tết (hoa đào, hoa mai, nụ tầm xuân); mẫu 12 đến 17 lấy ý tưởng từ dòng người đông đúc tại Chợ Tết thể hiện qua xử lý chất liệu; mẫu 18 đến 20 lấy ý tưởng từ không gian gian hàng và mái hiên chợ.

4. Kỹ thuật đan móc thủ công được ứng dụng cụ thể vào mẫu thiết kế nào trong 4 mẫu sản phẩm thật?
Kỹ thuật đan móc len thủ công (crochet) được ứng dụng trực tiếp trên Mẫu số 3, dùng để tạo hình toàn bộ phom chân váy và móc len tạo hình các bông hoa ly nổi 3D, sau đó đính kết cố định lên bề mặt chân váy.

5. Tác giả đã tham khảo các bộ sưu tập quốc tế nào để phát triển màu sắc và phom dáng cho đồ án?
Tác giả tham khảo giải pháp phối màu sắc rực rỡ từ Bộ sưu tập Valentino Haute Couture Thu Đông 2021; đồng thời tham khảo các đường cắt cut-out và phom dáng quyến rũ, cá tính từ hai bộ sưu tập gồm Versace Xuân Hè 2023 và Miu Miu Xuân Hè 2022.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của tác giả Phan Thị Trà My đã thể hiện trọn vẹn quy trình nghiên cứu và sáng tác một bộ sưu tập thời trang sự kiện dành cho nữ giới trẻ tuổi dựa trên cảm hứng Chợ Tết truyền thống. Thông qua việc kết hợp ngôn ngữ tạo hình của phong cách Y2K và Sexy cùng xu hướng Xuân Hè 2024, tác giả đã hiện thực hóa 4 mẫu trang phục hoàn chỉnh bằng kỹ thuật dựng rập 2D, 3D, in đồ họa và đan móc len thủ công. Công trình cung cấp một góc nhìn thực hành rõ ràng về cách thức khai thác di sản văn hóa dân gian phục vụ thị trường thời trang đương đại.