Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đồ án tốt nghiệp "Thiết kế trang phục dạ hội cho nữ từ 28 – 35 tuổi lấy ý tưởng từ Bướm Đen" được thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, thuộc khối ngành Mỹ thuật ứng dụng và Thiết kế thời trang. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ sự quan sát và rung cảm thẩm mỹ của tác giả trước vẻ đẹp tự nhiên của loài bướm – loài côn trùng được mệnh danh là "những cánh hoa biết bay", đại diện cho quá trình lột xác kỳ diệu từ hình thái sâu bướm xù xì qua chiếc kén chật hẹp để trở thành sinh vật mang đôi cánh lung linh. Tuy nhiên, thay vì lựa chọn những loài bướm rực rỡ sắc màu tượng trưng cho tình yêu son sắt, tác giả hướng sự tập trung vào loài bướm đen với hệ màu sắc trung tính (đen, trắng). Bướm đen trong góc nhìn biểu tượng của tác giả gắn liền với ý niệm về một tình yêu đã chết, sở hữu vẻ đẹp ma mị, huyền bí, thoạt nhìn mong manh nhưng lại mang sức sống mãnh liệt. Từ hình ảnh này, đề tài xây dựng phép ẩn dụ về người phụ nữ hiện đại: người từng trải qua nỗi đau đổ vỡ tình cảm, chấp nhận đối diện với tổn thương để phá vỡ giới hạn của bản thân, kiên cường bước tiếp và khẳng định giá trị độc lập, tự chủ.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể như sau:

  1. Thiết kế một bộ sưu tập trang phục dạ hội hoàn chỉnh nhằm hoàn thành chương trình đào tạo đại học bốn năm, đồng thời kiểm tra, khẳng định kỹ năng chuyên môn và nền tảng kiến thức đã tích lũy.
  2. Thông qua quá trình nghiên cứu và thực hiện bộ sưu tập để định vị phong cách cá nhân, nhận diện rõ sở trường, sở đoản của bản thân, tạo tiền đề vững chắc cho con đường phát triển thành nhà thiết kế thời trang chuyên nghiệp.
  3. Tổng hợp các dữ liệu chuyên môn, kỹ thuật xử lý và tư liệu nghiên cứu thành tài liệu học thuật tham khảo hữu ích cho các khóa sinh viên chuyên ngành kế tiếp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đồ án bao gồm:

  • Đối tượng nghiên cứu: Hình thái học, đặc điểm thẩm mỹ của loài bướm đen; phong cách thời trang lãng mạn (Romantic style); cấu trúc trang phục dạ hội và tâm lý khách hàng mục tiêu.
  • Thể loại trang phục: Trang phục dạ hội tiệc đêm (evening dress) hướng đến nét đẹp nhẹ nhàng, nữ tính, sang trọng và quyến rũ.
  • Kỹ thuật thực hiện: Phương pháp phát triển mẫu rập phẳng (2D) và rập nổi (3D); kỹ thuật in chuyển nhiệt; dập ly; kỹ thuật rã ráp; các phương pháp xử lý bề mặt chất liệu thủ công như thêu tay, thêu thụt và đính kết cườm.
  • Khách hàng mục tiêu: Nữ giới độ tuổi từ 28 đến 35 tuổi, sinh sống và làm việc tập trung tại các thành phố lớn, có mức thu nhập ổn định từ khá trở lên. Nhóm khách hàng này mang phong cách thanh lịch, sang trọng; tính cách độc lập, mạnh mẽ; thường tham dự các sự kiện, buổi tiệc đêm; có lối sống yêu thương bản thân, thích du lịch, nghe nhạc, đọc sách, mua sắm và rèn luyện thể thao (chạy bộ, Yoga, Tennis).
  • Phạm vi thời gian và xu hướng: Nghiên cứu xu hướng thời trang mùa Xuân/Hè năm 2022.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và thẩm mỹ của đồ án được xây dựng từ sự giao thoa giữa sinh học hình thái, lịch sử phong cách thời trang và ngôn ngữ biểu tượng:

  • Khung lý thuyết sinh học: Nghiên cứu cấu tạo giải phẫu và vòng đời của loài bướm thuộc bộ cánh vảy Lepidoptera, biến đổi các đặc tính gân cánh, vảy màu và cấu trúc 4 giai đoạn sinh trưởng (trứng, sâu, nhộng, bướm) thành ngôn ngữ tạo hình thời trang.
  • Khung lý thuyết phong cách Romantic: Nghiên cứu sự hình thành của phong cách lãng mạn từ thời Hy Lạp cổ đại, thời kỳ Victoria thế kỷ XIX, giai đoạn tái định hình những năm 1970 của nhà thiết kế Laura Ashley cho đến biểu tượng váy cưới của Công nương Diana vào cuối thế kỷ XX. Phong cách này chú trọng các đường cong mềm mại, điểm nhấn siết eo, chi tiết bèo nhún, tay áo phồng và chất liệu rủ nhẹ xuyên thấu.
  • Hệ thống thuật ngữ chuyên môn: Evening dress (đầm dạ tiệc đêm sang trọng), Corset (áo chẽn nịt ngực định hình vóc dáng từ kết cấu đồng hồ cát năm 1878 chuyển biến thành phụ kiện thẩm mỹ hiện đại), Butterfly (côn trùng cánh vảy Lepidoptera).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai qua các bước:

  • Phương pháp khảo sát thực tiễn: Khảo sát trực tiếp tại các cửa hàng thời trang và trung tâm thương mại lớn nhỏ nhằm quan sát thực tế kỹ thuật may, cấu trúc phom dáng, chất liệu vải và cách thức xử lý chi tiết.
  • Phương pháp thu thập và phân tích tài liệu thứ cấp: Tiếp cận tư liệu qua internet, sách báo chuyên ngành và các nền tảng thời trang quốc tế như VOGUE, RUNWAY, Instagram, Pinterest; theo dõi các Fashion Show quốc tế để cập nhật xu hướng màu sắc, phụ kiện. Tiến hành so sánh, đối chiếu chéo các nguồn dữ liệu nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan.
  • Phương pháp nghiên cứu ca điển hình (Case study): Phân tích có chọn lọc các bộ sưu tập của các nhà mốt và nhà thiết kế quốc tế cũng như trong nước có liên quan đến chủ đề bướm, màu sắc đen trắng hoặc kỹ thuật may đo cao cấp (Haute Couture).
  • Nguồn dữ liệu: Dữ liệu hình thái học loài bướm, báo cáo dự báo xu hướng mùa Xuân/Hè 2022 và các tài liệu hình ảnh từ các nhà thiết kế Đỗ Mạnh Cường, Chanel, Georges Hobeika, Farhad Re, Christian Dior và Elie Saab.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Dẫn nhập

Chương 1 thiết lập toàn bộ nền tảng dẫn dắt của đồ án, làm rõ sự chuyển hóa cảm xúc cá nhân thành ý tưởng thiết kế chuyên nghiệp. Tác giả trình bày lý do chọn đề tài dựa trên sự tương đồng giữa quá trình thoát kén đầy đau đớn của loài bướm với hành trình vượt qua nỗi đau tan vỡ trong tình cảm của người phụ nữ.

Văn bản xác định tính mới của đề tài nằm ở việc không đi theo lối mòn của các nghiên cứu trước đây (như khai thác quá trình biến đổi sinh học thuần túy của ấu trùng trong kén, hoặc các chủ đề bướm mùa xuân, bướm cuối thu). Thay vào đó, đề tài tập trung khai thác nét đẹp của loài bướm đen nhằm tôn vinh vẻ đẹp mong manh nhưng kiên cường của phụ nữ tuổi 28 - 35.

Các mục tiêu nghiên cứu, phạm vi khách hàng và quy trình nghiên cứu tư liệu được chuẩn hóa, kết hợp với việc định nghĩa rõ các thuật ngữ kỹ thuật nòng cốt bao gồm Evening dress, Corset và phân loại sinh học của Butterfly.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 cung cấp dung lượng nghiên cứu chuyên sâu về 4 mảng nội dung: hình thái bướm, thể loại trang phục và phong cách Romantic, cơ sở thực tiễn - xu hướng thời trang Xuân/Hè 2022, cùng các tác phẩm và nhà thiết kế có ảnh hưởng.

  1. Nghiên cứu về ý tưởng loài bướm: Côn trùng bộ cánh vảy Lepidoptera phân chia thành bướm ngày và bướm đêm (ngài). Thế giới có hàng chục nghìn loài, riêng Việt Nam có hơn 1.000 loài. Cấu tạo cơ thể bướm chia làm 3 phần: đầu (chứa mắt kép, cặp râu dạng hình roi hoặc răng lược, 2 mảnh môi sờ và vòi hút thức ăn hình ống), ngực (3 đốt, 6 chân, đốt giữa và đốt sau mang 2 đôi cánh phủ vảy màu xếp lớp), bụng. Vòng đời trải qua 4 giai đoạn rõ rệt: trứng, sâu bướm, nhộng (kén) và bướm trưởng thành. Ý tưởng đưa vào bộ sưu tập chuyển hóa hình ảnh vượt kén thành thông điệp về sự tự giải phóng và khẳng định quyền làm chủ bản thân, được cụ thể hóa qua Bảng cảm xúc (Mood board) và Bảng nghiên cứu (Research board).

  2. Nghiên cứu thể loại trang phục và phong cách Romantic: Phong cách Romantic đại diện cho tư duy lãng mạn, nữ tính, bay bổng. Lịch sử phong cách trải qua các dấu mốc: xuất hiện từ Hy Lạp cổ đại; thịnh hành vào thế kỷ XIX thời đại Victoria với váy nhiều tầng, ren Pháp, tay áo bồng; tái sinh mạnh mẽ vào thập niên 1970 nhờ thương hiệu Laura Ashley (đối trọng với chủ nghĩa hiện đại chuộng hình học); và tái xuất cuối thế kỷ XX qua chiếc váy cưới làm kinh ngạc công chúng của Công nương Diana (dài 7 mét, phối hợp ren, lụa, vải tuyn và ngọc trai).

  • Đặc trưng phong cách: Tôn vinh đường cong, nhấn mạnh vòng eo; sử dụng các chất liệu mỏng nhẹ, xuyên thấu hoặc rủ mềm mại như lưới, voan, organza, tơ, lụa, gấm, len, sợi; ứng dụng phom dáng chữ A, chữ S (đuôi cá), phom truyền thống bung xòe, phom chữ X và chữ nhật.
  • Kỹ thuật gia công: Thêu tay, đính kết cườm thủ công, dập ly, xếp ly, bèo nhún, in hoa văn, rã ráp phom và thêu thụt.
  • Bảng màu: Đơn sắc, đa sắc, pastel, color block và dải màu trung tính đen - trắng - xám. Trang điểm chuộng lối trong trẻo nhẹ nhàng hoặc ma mị; tóc uốn lượn sóng hoặc búi cao; phụ kiện tinh tế.
  1. Cơ sở thực tiễn và xu hướng thời trang Xuân/Hè 2022: Bối cảnh năm 2022 ghi nhận sự bùng nổ của thời trang sau hai năm 2020 - 2021 bị kìm nén bởi đại dịch. Người tiêu dùng có xu hướng ăn mặc lộng lẫy để thoát khỏi vùng an toàn. Các xu hướng nổi bật gồm: chi tiết bèo nhún, váy xếp tầng bồng bềnh, tay áo phồng, áo choàng (cape) dài quét đất hoặc lửng ngang gối, áo corset định hình, các đường cắt cut-out táo bạo và chất liệu xuyên thấu (voan, lưới, sheer).
  • Bảng màu xu hướng 2022 được ghi nhận qua các thương hiệu: Mindful Pales (xám), Black, Poinciana (đỏ phượng vĩ), Spirulina (xanh tảo), Glacier Lake (xanh da trời), Harbor Blue (xanh dương), Gossamer Pink (hồng), Bubblegum Pink (hồng kẹo), Fair Green (xanh lam nhạt), Orchid Flower, Dahlia, Very Peri (sắc tím), Butter Yellow (vàng) và Color block.
  1. Phân tích các tác phẩm và nhà thiết kế ảnh hưởng: Tác giả tiến hành phân tích các bộ sưu tập trong nước và quốc tế để rút ra bài học kinh nghiệm về kiểu dáng, xử lý chất liệu và bảng màu:
Nhà thiết kế / Thương hiệu Tên bộ sưu tập / Năm Yếu tố thẩm mỹ và kỹ thuật nổi bật Giá trị tiếp thu cho đồ án
Đỗ Mạnh Cường BST "Những cánh bướm cuối thu" (2013) Chia làm 2 phần: "Sắc màu" (đầm ôm bút chì in họa tiết cánh bướm độc bản) và "Đen và Trắng" (phong cách tối giản, đường may tinh xảo). Học hỏi kỹ thuật in ấn họa tiết cánh bướm độc bản và cách ứng dụng nhịp nhàng hai gam màu tương phản đen - trắng.
Chanel (Virginie Viard) Spring 2022 Ready to Wear Lấy cảm hứng từ sàn diễn thập niên 1980 - 1990; sử dụng chất liệu denim in hình bướm màu than lấp lánh, vải voan in họa tiết bướm xoay nhẹ nhàng. Tiếp thu cách thể hiện họa tiết bướm chuyển động trên nền vải voan mỏng và tinh thần phóng khoáng.
Georges Hobeika Haute Couture Spring 2022 ("First Kiss") Cảm xúc nụ hôn đầu; tái sinh tự nhiên; lông vũ xoay tròn; vải cắt laser xoáy hình cánh bướm quấn quanh cơ thể; đính thêu dạ quang. Tham khảo kỹ thuật cắt laser tạo hiệu ứng cánh bướm 3D nổi và phương pháp đính kết tinh xảo trên vải mỏng.
Farhad Re Haute Couture Spring/Summer 2020 Thông điệp bảo vệ thiên nhiên; hình tượng bướm tái sinh; sử dụng 100% organza lụa nguyên chất điêu khắc cơ thể; bướm vẽ và thêu tay. Học hỏi phương pháp tạo hình điêu khắc cấu trúc trang phục bằng vải organza lụa và kỹ thuật vẽ, thêu tay thủ công.
Christian Dior (Maria Grazia Chiuri) Haute Couture Spring 2018 Chủ đề "Giấc mơ nữ quyền siêu thực"; dùng sắc đen - trắng biểu đạt sự mất tri giác; đường cắt đánh lừa thị giác; xếp ly và họa tiết bàn cờ. Ứng dụng nghệ thuật tương phản đen - trắng đánh lừa thị giác và kỹ thuật xếp ly để tạo chiều sâu thị giác.
Elie Saab Các BST Haute Couture và Ready to Wear Kết hợp văn hóa Đông - Tây; chất liệu quý tộc (lụa satin, da lông thú); kỹ thuật đính kết cườm thủ công đạt độ hoàn mỹ cao. Học hỏi phương pháp xử lý chất liệu đính kết thủ công tỉ mỉ để nâng tầm giá trị trang phục dạ hội.

Tiểu kết Chương 2 tổng kết việc xây dựng Bảng ý tưởng (Concept board) dựa trên ba gam màu trọng tâm: đen, xám và trắng. Đồ án định hướng khai thác chất liệu voan, lưới, organza kết hợp kỹ thuật thêu đính, dập ly nhằm tôn vinh vẻ đẹp quyến rũ, mạnh mẽ của người phụ nữ.

(Ghi chú: Bản văn tài liệu trích lục dừng lại ở cuối Chương 2; các chương phát triển mẫu thiết kế 2D/3D và chế tác sản phẩm không xuất hiện trong dữ liệu văn bản cung cấp).

Kết quả và đóng góp

Văn bản đồ án ghi nhận các kết quả nghiên cứu và định hướng chuyên môn cụ thể:

  • Xác lập cơ sở tạo hình cho bộ sưu tập: Chuyển dịch thành công cấu trúc giải phẫu của loài bướm thuộc bộ Lepidoptera (đặc biệt là hệ thống gân cánh và vảy màu) sang cấu trúc tạo hình thời trang dạ hội, tạo nên sự gắn kết giữa tính biểu tượng của bướm đen với tâm lý phục hồi cảm xúc của phụ nữ lứa tuổi 28 - 35.
  • Xác định hệ thống kỹ thuật tạo tác: Đề xuất quy trình phối hợp giữa kỹ thuật dựng rập phẳng 2D và rập nổi 3D, kết hợp in chuyển nhiệt, dập ly, rã ráp với các kỹ thuật thủ công truyền thống như thêu tay, thêu thụt và đính kết hạt cườm.
  • Xác lập giải pháp vật liệu và màu sắc: Thiết lập bộ ba màu sắc chủ đạo gồm đen, xám và trắng; lựa chọn các dòng chất liệu mỏng nhẹ, có độ bay bổng và xuyên thấu như voan, lưới, organza, tơ và lụa.
  • Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Khác với bộ sưu tập năm 2013 của Đỗ Mạnh Cường (tập trung vào đầm ôm bút chì và họa tiết in mùa thu) hay các đề tài khai thác bướm mùa xuân rực rỡ, đồ án này đóng góp một góc nhìn mới khi sử dụng bướm đen làm ẩn dụ cho tình yêu tan vỡ nhưng hướng tới sự kiên cường và tôn vinh nữ quyền hiện đại.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Do phạm vi dữ liệu văn bản cung cấp dừng lại ở Chương 1 và Chương 2, các số liệu thực nghiệm kiểm thử độ bền vật liệu, hệ thống bản vẽ thiết kế mẫu thật (Chương 3) và quy trình may mẫu thực tế trên ma-nơ-canh (Chương 4) chưa được thể hiện trong tài liệu.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Hiện thực hóa toàn bộ các bản phác thảo ý tưởng thành mẫu rập 2D/3D và sản phẩm may mặc thực tế.
    • Thử nghiệm độ tương thích của kỹ thuật dập ly và in chuyển nhiệt trên các loại vải mỏng xuyên thấu như voan và organza.
    • Đánh giá mức độ hài lòng và tính ứng dụng thực tế từ phản hồi của khách hàng nữ độ tuổi 28 - 35 khi mặc trang phục trong các không gian dạ tiệc thực tế.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu chuyên khảo phù hợp cho:

  • Sinh viên chuyên ngành Thiết kế thời trang, Công nghệ dệt may đang thực hiện đồ án tốt nghiệp hoặc các học phần Thiết kế trang phục dạ hội, Kỹ thuật xử lý bề mặt chất liệu và Dự báo xu hướng.
  • Người nghiên cứu tạo mẫu thời trang cần tư liệu khảo cứu lịch sử phong cách Romantic (từ thế kỷ XIX đến Laura Ashley và Công nương Diana).
  • Người học muốn tham khảo phương pháp phân tích ca điển hình (case studies) từ các nhà mốt quốc tế (Chanel, Dior, Elie Saab, Georges Hobeika) để ứng dụng vào việc xây dựng bảng Mood board, Research board và Concept board chuyên nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Khách hàng mục tiêu của bộ sưu tập dạ hội này được xác định như thế nào?
Khách hàng mục tiêu là nữ giới trong độ tuổi từ 28 đến 35 tuổi, có mức thu nhập ổn định từ khá trở lên, sống tại các thành phố lớn. Đây là những phụ nữ hiện đại, độc lập, yêu bản thân, có lối sống lành mạnh (chạy bộ, Yoga, Tennis) và thường xuyên tham dự các sự kiện, dạ tiệc sang trọng.

2. Điểm khác biệt trong việc khai thác hình tượng loài bướm của đồ án này là gì?
Đồ án không khai thác hình ảnh bướm đa sắc của mùa xuân hay chu trình lột xác sinh học thuần túy, mà chọn loài bướm đen mang sắc thái trung tính (đen, trắng). Bướm đen đại diện cho tình yêu tan vỡ, là hình ảnh ẩn dụ cho người phụ nữ vượt qua đau đớn để tái sinh, trở nên mạnh mẽ, tự lập và kiêu hãnh.

3. Phong cách Romantic trong đồ án được kế thừa từ những cột mốc lịch sử nào?
Phong cách lãng mạn được tác giả truy vết từ thời Hy Lạp cổ đại, phát triển rực rỡ vào thế kỷ XIX thời Victoria (đặc trưng với eo cao, ren Pháp, tay bồng), phục hưng vào thập niên 1970 qua các thiết kế thoát ly hiện thực của Laura Ashley, và ghi dấu ấn sâu đậm vào cuối thế kỷ XX qua chiếc váy cưới dài 7 mét đính ngọc trai của Công nương Diana.

4. Những kỹ thuật xử lý chất liệu chính nào được đề xuất thực hiện trên trang phục?
Các kỹ thuật được xác định gồm có dựng rập 2D và 3D, in chuyển nhiệt, dập ly, xếp ly, rã ráp cấu trúc, kết hợp với các kỹ thuật thủ công như thêu tay, thêu thụt và đính kết cườm trên nền các chất liệu mỏng nhẹ, xuyên thấu (lưới, voan, organza, tơ).

5. Đồ án đã phân tích những bộ sưu tập lấy cảm hứng từ cánh bướm của các nhà mốt nào?
Tác giả đã phân tích BST "Những cánh bướm cuối thu" (2013) của Đỗ Mạnh Cường, BST Ready to Wear Spring 2022 của Chanel (Virginie Viard), BST Haute Couture Spring 2022 của Georges Hobeika và BST Haute Couture Spring/Summer 2020 của Farhad Re.

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp ngành Thiết kế thời trang của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng thành công nền tảng lý luận và ý tưởng sáng tạo cho bộ sưu tập trang phục dạ hội nữ 28 - 35 tuổi lấy cảm hứng từ loài bướm đen. Bằng việc kết hợp hài hòa giữa đặc trưng phong cách Romantic, cấu trúc giải phẫu sinh học của bộ Lepidoptera và xu hướng thời trang mùa Xuân/Hè 2022, tác giả đã định hình giải pháp tạo mẫu tinh tế dựa trên bảng màu đen - xám - trắng cùng các kỹ thuật xử lý chất liệu voan, lưới, organza chuyên sâu. Công trình thể hiện năng lực tổng hợp tư liệu, tư duy thẩm mỹ độc lập và là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cho sinh viên chuyên ngành thiết kế may mặc.