Đặt vấn đề Trong bối cảnh đô thị hóa – hiện đại hóa diễn ra mạnh mẽ, vai trò của cảnh quan sân vườn đang trở nên quan trọng hơn. Nó góp phần làm mềm sự xuất hiện của các công trình kiến trúc hiện đại đồng thời, tạo nên một cảnh quan xanh để góp phần cải thiện môi trường sống của con người, giúp con người gần gũi với thiên nhiên hơn. Một không gian cảnh quan được xác định rõ ràng có thể cải thiện chất lượng môi trường và cung cấp một không gian sống thuận lợi giúp con người tận hưởng những phút giây thư giãn và hạnh phúc nhất, tiện nghi nhất. Các công trình cảnh quan nhân tạo sẽ kết hợp với môi trường thiên nhiên như nắng, gió, cảnh quan, hệ động thực vật nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.
Từ đó, giảm thải được những vấn đề ô nhiễm môi trường đang ở mức báo động đỏ, đồng thời khai thác hợp lý đất đai, nước, bảo tồn, bù đắp và tái tạo các hệ sinh thái. Phong cách Tân Cổ Điển trong tiếng Anh là Neoclassical style, một phong cách được hồi sinh từ kiến trúc cổ điển, bắt đầu vào khoảng năm 1750 và nở rộ vào cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19. Không giống như chủ nghĩa Phục hưng có xu hướng sử dụng những thiết kế cổ điển, phong cách Tân Cổ Điển lược bỏ các chi tiết cầu kỳ, rườm rà của phong cách thiết kế cổ điển và có cấu trúc và hình thức nhấn mạnh vào tính đối xứng. Có rất nhiều ví dụ nổi tiếng cho phong cách Tân Cổ Điển được tìm thấy trong các kiến trúc như: Điện Panthéon, nhà hát opera Palais Garnier, Bibliothèque Sainte-Genevieve tại Paris; Nhà trắng tại Mỹ.
Ở Việt Nam thiết kế cảnh quan tồn tại và bắt đầu vào thời kỳ Pháp thuộc nó gắn liền với thiết kế vườn tược của cung điện và triều đình điển hình là sân vườn phong cách Tân Cổ Điển. Trong lịch sử, Việt Nam đã từng là thuộc địa của Pháp trong gần một trăm năm, Kiến trúc Pháp cuối thế kỷ 19 thịnh hành với chủ nghĩa Tân Cổ Điển cũng bắt đầu từ đây du nhập vào nước ta. Tuy nhiên, để phù hợp với văn hóa, khí hậu và vật liệu xây dựng của người Việt, 1 phong cách này không được giữ nguyên bản mà được điều chỉnh dần và xây dựng dựa trên tư tưởng cổ điển thịnh hành lúc bấy giờ. Sân vườn phong cách Tân Cổ Điển là sự kế thừa sáng tạo trên vốn văn hóa lâu đời, có màu sắc theo hướng Châu Âu hiện đại nhằm phù hợp với phong cách kiến trúc sẵn có của chủ đầu tư.
Hiểu được tầm quan trọng của các thiết kế cảnh quan gắn liền với sân vườn phong cách Tân Cổ Điển phục vụ cho nhu cầu ngày càng cao của xã hội, mang đến không gian thư giãn nhất, thoải mái nhất và tiện nghi nhất cho khách hàng. Tôi đã lựa chọn cho mình chủ đề thực tập tốt nghiệp là: “Thiết kế cảnh quan sân vườn phong cách Tân Cổ Điển” để tìm hiểu rõ hơn và phục vụ cho công việc sau này. Mục đích - Nghiên cứu, đề xuất phương án thiết kế không gian kiến trúc cảnh quan sân vườn phù hợp với kiến trúc, hạ tầng. Thiết kế cảnh quan sân vườn đảm bảo tính thẩm mỹ, đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi thư giãn và sinh hoạt văn hóa của chủ đầu tư.
- Thiết kế sân, vườn đảm bảo tính thẩm mỹ nguyên lí thiết kế đáp ứng nhu cầu nghỉ ngơi thư giãn và sinh hoạt văn hóa cho gia chủ 1. Yêu cầu - Phân tích, đánh giá được hiện trạng nơi nghiên cứu. - Thiết kế không gian kiến trúc cảnh quan hợp lý, tạo ra hiệu quả cảnh quan nhất định. - Đề xuất cây xanh phù hợp với cảnh quan sân vườn.
- Hoàn thiện hồ sơ ý tưởng concept: Phân tích ý tưởng các khu chức năng, lên bản vẽ công năng, bản vẽ mặt bằng. - Hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật của công trình: Bản vẽ mặt bằng, sơ đồ công năng, mặt cắt, sơ đồ điện, đèn, nước, các bản vẽ phối cảnh. - Lập dự toán công trình. 2 Phần II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Khái niệm chung về thiết kế cảnh quan “Thiết kế cảnh quan” là nghệ thuật phát triển tài sản để sử dụng và thưởng thức nó một cách tốt nhất. Do đó, một thiết kế cảnh quan hiệu quả có thể trở thành một phần không thể thiếu của một môi trường cộng đồng tốt. Quan điểm này cũng được ủng hộ bởi VanDerZanden và Rodie (2008) , họ nói rằng thiết kế cảnh quan kết hợp nghệ thuật với môi trường, vật lý và sinh học của khoa học chủ yếu tập trung vào không gian ngoài trời. Họ cũng giải thích thêm rằng không gian cảnh quan được xác định rõ ràng có thể nâng cao chất lượng của các khu vực sống đáp ứng sở thích của mọi người.
Bên cạnh đó, theo VanDerZanden và Rodie (2008), thiết kế cảnh quan không chỉ giới hạn ở nguyên liệu thực vật, nó còn tập trung bổ sung cho cảnh quan cứng để tạo ra một thiết kế thành công. Các nguyên tắc trong thiết kế cảnh quan Thiết kế cảnh quan sân vườn nói riêng và thiết kế cảnh quan nói chung là công việc đòi hỏi sự sáng tạo, phá cách, việc rập khuôn theo những nguyên tắc nhất định nào đó là hoàn toàn sai lầm. Tuy nhiên, vẫn có một số nguyên tắc nên áp dụng. Sau đây là các nguyên tắc cơ bản được sử dụng khá thường xuyên bởi một số nhà thiết kế cảnh quan hàng đầu.
Tính thống nhất (unity) Là sự lặp đi lặp lại một cách có trật tự, nhất quán và thống nhất các yếu tố như: chủng loại, chiều cao, kích thước, kết cấu, màu sắc của cây hay các nhóm thực vật, đá hay vật dụng trang trí trong thiết kế cảnh quan sân vườn. Áp dụng nguyên tắc này sẽ đem lại một phong cách rất riêng cho mỗi thiết kế, nhất là khi bạn muốn tạo ra một cảnh quan sân vườn theo một chủ đề nhất định. Tất cả được sắp xếp theo một thể thống nhất sẽ tạo ra một khu vườn không những đẹp mà còn có phong cách rất riêng. Tính đơn giản hóa (simplicity) Đơn giản là một trong những nguyên tắc được áp dụng rất nhiều trong cả thiết kế và nghệ thuật.
Ở đây, sự đơn giản hóa lại đem lại khả năng tạo điểm nhấn tốt đến không ngờ. Tương tự, bạn cũng có thể vận dụng sự đơn giản hóa trong thiết kế cảnh quan sân vườn nhằm làm nổi bật chủ đề của bạn. Một lợi thế nữa, là bạn hoàn toàn có thể bổ sung thêm những thành phần mới cho thiết kế của mình. Sử dụng tính đơn giản trong thiết kế cảnh quan sân vườn như thế nào? Khá đơn giản, bạn nên sử dụng hai hoặc ba loại màu sắc của cây và lặp lại nó trong cả thiết kế.
Tương tự với chủng loại cây, lặp lại từ hai đến ba loại cây cho sân vườn. Trang trí sân vườn một cách đơn giản theo một chủ đề nhất định nào đó. Hạn chế sử dụng quá nhiều vật trang trí. Khi sử dụng đá, chỉ nên sử dụng một vài tảng đá ở những vị trí quan trọng để tạo điểm nhấn và phải sắp xếp gọn gàng, tự nhiên.
Chuyển tiếp tự nhiên (natural transition) Nguyên tắc này không quá khó để áp dụng và nó có tác dụng tránh sự thay đổi quá nhanh và đột ngột trong thiết kế cảnh quan sân vườn. Vận dụng nguyên tắc này sẽ giúp cho cảnh quan sân vườn chuyên nghiệp hơn khi không mắc phải những sai lầm của những người thiếu kinh nghiệm, họ thường quên đi tính liên tục tổng thể và trồng cây một cách bừa bãi theo cảm tính. Quá trình chuyển tiếp tự nhiên có nghĩa là đảm bảo sự thay đổi diễn ra dần dần để đảm bảo sự thông suốt. Điểm dễ nhận biết nhất của quá trình chuyển tiếp tự nhiên là ở màu sắc và chiều cao của cây, ngoài ra còn có các yếu tố khác của cảnh quan như: Cấu trúc, hình dạng và kích thước của lá cây, cũng như các yếu tố khác như tượng, đá.
Cách đơn giản nhất để tạo sự chuyển tiếp tự nhiên là sử dụng “bước chuyển hiệu ứng” (step effect) tức là tổ chức cây trồng theo thứ tự kích thước giảm dần hay tăng dần. Từ những cây thân gỗ lớn, rồi tới cây bụi, cây hoa nhỏ và cuối cùng là thảm cỏ, lựa chọn loại cây thích hợp là rất cần thiết. Chuyển tiếp tự nhiên bằng cách “tạo ra ảo giác” (create illusions). Tính cân bằng (balance) Tính cân bằng trong thiết kế cảnh quan sân vườn bao gồm sự cân bằng tuyệt đối về mọi mặt và sự cân bằng về một khía cạnh nhất định nào đó.
Có hai dạng cân bằng mà bạn có thể sử dụng: - Cân bằng đối xứng (Symmetrical Balance) Tất cả các thành phần trong thiết kế đều được chia đều. Mọi thành phần đều có một phiên bản đối xứng giống nhau hoàn toàn về hình dạng, kích thước, màu sắc.Nguyên lý này được sử dụng rất nhiều trong các thiết kế cảnh quan sân vườn thời kỳ phục hưng. Những khu vườn thời kì này thường luôn đối xứng tuyệt đối cả về thành phần thiết kế và tổng thể hình học. Chỉ cần về một đường tưởng tượng ngay giữa vườn, bạn sẽ thấy mỗi bên là một hình ảnh phản chiếu của bên còn lại.
Sự cân đối xửng này thường không thể có trong tự nhiên, nhưng không hề gì, một số người thích nhìn thấy mọi thứ cân bằng, nó mang lại sự ổn định và trật tự. - Cân bằng không đối xứng (Asymmetrical Balance) Cân bằng không đối xứng trong thiết kế cảnh quan sân vườn có thể hiểu là một dạng không cân bằng, trừu tượng hay tự do nhưng vẫn tạo ra một thể thống nhất và cân bằng thông qua sự lặp lại của một số yếu tố. Một thiết kế cân bằng bất đối xứng tạo cảm giảm ổn định, chứa trong nó những yếu tố được sắp đặt ngẫu nhiên làm cho thiết kế cảnh quan sân vườn trông rất tự nhiên. Tính cân đối (Proportion) Tuy rất đơn giản nhưng lại rất dễ vi phạm qua trong thiết kế cảnh quan sân vườn.
Thậm chí ngay cả những nhà thiết kế cảnh quan dày dặn kinh nghiệm nhất cũng có thể vi phạm nguyên tắc này vì nó rất dễ bị bỏ qua. Sự cân đối đơn giản là về tỉ lệ giữa các yếu tố trong một thiết kế. Trong tất cả các nguyên tắc thiết kế cảnh quan đều chứa tính cân đối nhưng bạn vẫn cần phải bỏ thời gian suy nghĩ và hoạch định rõ ràng để tránh mắc phải. Hầu hết các yếu tố trong thiết kế cảnh quan đều có thể lên kế hoạch để đạt được sự cân đối cuối cùng.