Thách thức từ vựng của sinh viên năm cuối trong việc dịch thuật các thuật ngữ ngoại giao

Tài liệu nghiên cứu Chuyên đề tốt nghiệp lexical challenges of bes seniors in translating specific diplomatic terms in, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Tran Ba Manh Dung
• Người hướng dẫn: Ms. Le Thuy Linh - Lecturer
• Trường học: National Economics University
• Chuyên ngành: Business English
• Đề tài: Thách Thức Từ Vựng Trong Việc Dịch Thuật Các Thuật Ngữ Ngoại Giao Cho Sinh Viên Năm Cuối
• Loại tài liệu: graduation essay
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENT
• EXECUTIVE SUMMARY
• LIST OF CHARTS
• LIST OF ABBREVIATIONS
• 1. CHAPTER I: INTRODUCTION
• 1.1. Scope of the study
• 1.2. Research questions
• 1.3. Purposes
• 1.4. Design of the study
• 2. CHAPTER II: THEORETICAL FRAMEWORK
• 2.1. Definition
• 2.2. Types of translation
• 2.2.1. Word-for-word translation
• 2.2.2. Literal translation
• 2.2.3. Faithful translation
• 2.2.4. Semantic translation
• 3. CHAPTER III: FINDINGS & DISCUSSIONS
• 3.1. The self-evaluation of BE’s students on their translation skills
• 3.2. Frequency of making mistakes while translating diplomacy documents
• 3.3. BE students’ time spent translating diplomacy documents
• 3.4. Some challenging aspects of translating diplomatic terms in diplomacy documents
• 3.5. Strategies students use to translate diplomatic terms
• 3.6. BE Students’ evaluation about different situations while translating diplomatic materials
• 3.7. Common sources to look for further information about the cultural context
• 3.8. BE students’ approaches to improve their translating diplomatic terms in diplomacy documents
• 4. CHAPTER IV: RECOMMENDATIONS
• 4.1. For translators
• 4.2. Emphasize the Importance of Language Proficiency
• 4.3. Encourage the Use of Technical Resources
• CONCLUSION
• 5.1. Summary of the Study
• 5.2. Limitation of the Study
• 5.3. Suggestions for further study

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài nghiên cứu này nhằm mục đích xác định những thách thức từ vựng mà sinh viên năm cuối ngành Tiếng Anh Thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân thường gặp phải khi dịch các thuật ngữ ngoại giao từ tiếng Anh sang tiếng Việt. Thách thức trong dịch thuật không chỉ liên quan đến việc tìm kiếm từ tương đương mà còn bao gồm việc hiểu rõ ngữ cảnh và ý nghĩa chính xác của thuật ngữ trong ngôn ngữ đích. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu qua bảng hỏi với 100 sinh viên để phân tích và xử lý thông tin. Kết quả cho thấy sinh viên gặp khó khăn trong việc xác định thuật ngữ phù hợp, hiểu ngữ cảnh sử dụng và truyền đạt ý nghĩa chính xác trong ngôn ngữ đích.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là phân tích những thách thức ngôn ngữ mà sinh viên gặp phải trong thực hành dịch thuật. Nghiên cứu cũng đưa ra một số giải pháp thực tiễn nhằm giúp sinh viên vượt qua những khó khăn này. Việc hiểu rõ thuật ngữ ngoại giao và cách sử dụng chúng trong các tài liệu ngoại giao là rất quan trọng để đảm bảo sự giao tiếp hiệu quả giữa các quốc gia. Nghiên cứu này không chỉ giúp sinh viên nâng cao kỹ năng dịch thuật mà còn mở rộng cơ hội việc làm trong lĩnh vực ngoại giao.

II. Khung lý thuyết

Khung lý thuyết của nghiên cứu tập trung vào các khái niệm cơ bản về dịch thuật và vai trò của ngôn ngữ trong ngoại giao. Ngôn ngữ học và dịch thuật là hai lĩnh vực có mối liên hệ chặt chẽ, đặc biệt trong việc dịch các thuật ngữ chuyên ngành. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc dịch thuật không chỉ đơn thuần là chuyển đổi từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác mà còn bao gồm việc hiểu và truyền đạt các giá trị văn hóa và ngữ nghĩa. Các thuật ngữ ngoại giao thường mang tính chất đặc thù và yêu cầu người dịch phải có kiến thức sâu rộng về ngữ cảnh và văn hóa của cả hai ngôn ngữ.

2.1. Các loại dịch thuật

Nghiên cứu phân loại các phương pháp dịch thuật thành nhiều loại khác nhau, bao gồm dịch nghĩa, dịch sát nghĩa và dịch tự do. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào ngữ cảnh và mục đích của bản dịch. Kỹ năng dịch thuật là yếu tố quyết định đến chất lượng bản dịch, đặc biệt là trong lĩnh vực ngoại giao, nơi mà sự chính xác và rõ ràng là rất quan trọng. Việc sử dụng từ điển chuyên ngành và tài liệu tham khảo là cần thiết để đảm bảo rằng các thuật ngữ được dịch một cách chính xác và phù hợp.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy sinh viên năm cuối gặp nhiều khó khăn trong việc dịch các thuật ngữ ngoại giao. Các vấn đề chính bao gồm việc tìm kiếm từ tương đương, hiểu ngữ cảnh và truyền đạt ý nghĩa chính xác. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sinh viên thường sử dụng các nguồn tài liệu khác nhau để tìm hiểu về ngữ cảnh văn hóa của các thuật ngữ này. Việc thiếu kinh nghiệm và kiến thức chuyên sâu về ngôn ngữ học và thuật ngữ ngoại giao là nguyên nhân chính dẫn đến những khó khăn này. Để cải thiện kỹ năng dịch thuật, sinh viên cần được đào tạo bài bản và có cơ hội thực hành thường xuyên.

3.1. Các chiến lược dịch thuật

Nghiên cứu đã đề xuất một số chiến lược dịch thuật hiệu quả mà sinh viên có thể áp dụng để cải thiện khả năng dịch thuật của mình. Các chiến lược này bao gồm việc sử dụng từ điển chuyên ngành, tham khảo tài liệu văn hóa và thực hành dịch thuật thường xuyên. Việc áp dụng các chiến lược này không chỉ giúp sinh viên vượt qua những thách thức trong dịch thuật mà còn nâng cao khả năng giao tiếp trong môi trường quốc tế. Đào tạo dịch thuật cần được chú trọng hơn trong chương trình học để sinh viên có thể tự tin hơn khi đối mặt với các thuật ngữ ngoại giao.

IV. Khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số khuyến nghị đã được đưa ra nhằm cải thiện chất lượng đào tạo dịch thuật cho sinh viên năm cuối. Đầu tiên, cần tăng cường các khóa học về ngôn ngữ học và thuật ngữ ngoại giao trong chương trình học. Thứ hai, sinh viên nên được khuyến khích tham gia các hoạt động thực hành dịch thuật thực tế để nâng cao kỹ năng. Cuối cùng, việc tạo ra một môi trường học tập thân thiện và chuyên nghiệp sẽ giúp sinh viên tự tin hơn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.1. Tăng cường đào tạo

Đào tạo dịch thuật cần được chú trọng hơn trong chương trình học tại các trường đại học. Việc cung cấp các khóa học chuyên sâu về dịch thuật và ngôn ngữ học sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức cần thiết để đối mặt với các thách thức trong dịch thuật. Ngoài ra, việc tổ chức các buổi hội thảo và tọa đàm với các chuyên gia trong lĩnh vực dịch thuật cũng sẽ mang lại nhiều lợi ích cho sinh viên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập quốc tế sâu rộng, tiếng Anh đóng vai trò là ngôn ngữ chung (lingua franca) trong các lĩnh vực thương mại, khoa học kỹ thuật, truyền thông và quan hệ quốc tế. Sự gia tăng của các tài liệu và văn bản trao đổi giữa các quốc gia cũng như các tổ chức đa phương đòi hỏi hoạt động dịch thuật phải đạt độ chuẩn xác cao. Đối với lĩnh vực ngoại giao, ngôn ngữ được sử dụng mang tính chuẩn mực, trang trọng và có tính ràng buộc pháp lý chặt chẽ. Việc dịch các thuật ngữ ngoại giao trong các văn bản chuyên ngành không chỉ đòi hỏi sự thông hiểu sâu sắc về mặt ngôn ngữ mà còn đòi hỏi khả năng nắm bắt bối cảnh văn hóa, chính trị và pháp lý để tránh những hiểu lầm, tranh chấp trong quan hệ quốc tế.

Tại Việt Nam, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã đưa học phần biên dịch vào chương trình đào tạo, trong đó có Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU). Tuy nhiên, sinh viên năm cuối chuyên ngành Tiếng Anh thương mại (Business English - BE) thường gặp nhiều rào cản khi xử lý các thuật ngữ ngoại giao đặc thù do thiếu hụt kiến thức chuyên ngành và trải nghiệm thực tế với thể loại văn bản này. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Bá Mạnh Dũng (thực hiện tháng 04/2023 dưới sự hướng dẫn của ThS. Lê Thùy Linh) tập trung khảo sát thực trạng, nhận diện các khó khăn về mặt từ vựng và cấu trúc mà sinh viên gặp phải, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dịch thuật.

Nghiên cứu xác định 2 mục tiêu cụ thể:

1. Phân tích các thách thức ngôn ngữ thực tế (thuộc về từ vựng và cấu trúc) xuất hiện trong quá trình thực hành dịch thuật ngữ ngoại giao của sinh viên.
2. Đề xuất các kỹ thuật và giải pháp thực tiễn giúp sinh viên khắc phục khó khăn, mở rộng kiến thức chuyên môn và nâng cao cơ hội việc làm trong lĩnh vực dịch thuật chuyên ngành.

Nghiên cứu giải quyết 2 câu hỏi nghiên cứu:

1. Những thách thức mà sinh viên năm cuối ngành Tiếng Anh thương mại đang đối mặt khi dịch các thuật ngữ ngoại giao là gì?
2. Những giải pháp nào có thể thực hiện để làm chủ kỹ năng dịch thuật trong lĩnh vực ngoại giao?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các khó khăn ngôn ngữ (ngữ vựng và cấu trúc) khi dịch thuật ngữ ngoại giao trong văn bản ngoại giao.
• Phạm vi khách thể: 100 sinh viên năm thứ tư chuyên ngành Tiếng Anh thương mại thuộc Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã hoàn thành hai học phần Lý thuyết Dịch 1 và 2 (Translation Theory I & II).
• Phạm vi nội dung và thời gian: Nghiên cứu giới hạn trong phạm vi các văn bản ngoại giao viết (diplomacy documents), không mở rộng ra các bối cảnh giao tiếp ngoại giao khác; dữ liệu được thu thập và phân tích vào tháng 04/2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm chuyên ngành

Tác giả xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các lý thuyết dịch thuật kinh điển và khái niệm chuyên ngành:

• Khái niệm dịch thuật: Tổng hợp quan điểm của Anthony Burgess (1992), Gregory Rabassa (2005), Lawrence Venuti (2000), Roman Jakobson (1959), Jacques Amyot (1559) và Susan Bassnett (1980), nhấn mạnh dịch thuật là quá trình chuyển đổi ký hiệu ngôn ngữ, văn hóa và văn học nhằm truyền tải thông điệp tương đương giữa ngôn ngữ nguồn (Source Text - ST) và ngôn ngữ đích (Target Text - TT).
• 8 phương pháp dịch thuật của Peter Newmark (1988): Phân loại theo mức độ chú trọng vào ngôn ngữ nguồn (Dịch từng từ - Word-for-word, Dịch nguyên văn - Literal, Dịch trung thành - Faithful, Dịch ngữ nghĩa - Semantic) và ngôn ngữ đích (Dịch phỏng - Adaptation, Dịch tự do - Free, Dịch đặc ngữ - Idiomatic, Dịch truyền đạt - Communicative).
• Lý thuyết tương đương dịch thuật (Equivalence): Dẫn xuất định nghĩa của Christiane Nord và phân loại 4 cấp độ tương đương: Tương đương ngữ nghĩa (Semantic equivalence), Tương đương ngữ dụng (Pragmatic equivalence), Tương đương văn hóa (Cultural equivalence), và Tương đương cấu trúc văn bản (Textual equivalence).
• Tiếng Anh chuyên ngành (English for Specific Purposes - ESP): Theo mô hình của Hutchinson và Waters (1987), ESP được chia thành Tiếng Anh cho mục đích học thuật (EAP), nghề nghiệp (EOP), hướng nghiệp (EVP) và mục đích học thuật chuyên biệt (ESAP). Nghiên cứu định vị việc dịch văn bản ngoại giao thuộc nhánh ESAP do yêu cầu tri thức chuyên sâu về công pháp quốc tế và nghi thức ngoại giao.
• Bản chất văn bản và thuật ngữ ngoại giao: Tổng hợp định nghĩa ngoại giao từ Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ (2021), Berridge (2015), Freeman (2012), Cooper, Heine & Thakur (2013). Hệ thống hóa 5 loại văn bản ngoại giao phổ biến:
  • Treaty (Hiệp định / Điều ước quốc tế)
  • Memorandum of Understanding - MOU (Biên bản ghi nhớ / Thỏa thuận ghi nhớ)
  • Protocol (Nghị định thư / Nghi thức ngoại giao)
  • Joint communiqué (Tuyên bố chung)
  • Resolutions (Nghị quyết)
• 5 yêu cầu bắt buộc đối với thuật ngữ ngoại giao:
  1. Popularity (Tính thông dụng / chuẩn mực quốc tế): Ưu tiên thuật ngữ quy chuẩn (ví dụ: dùng Embassy thay vì Chancery cho "Đại sứ quán", dùng Ministry of Home Affairs cho "Bộ Nội vụ").
  2. Accuracy (Tính chính xác): Tránh lỗi nghĩa đôi, dịch sai bản chất văn bản (ví dụ: Memorandum có thể là "Bản ghi nhớ" hoặc "Giác thư" tùy ngữ cảnh).
  3. Formality (Tính trang trọng): Tuân thủ đại từ xưng hô và thể thức mở/kết văn bản (ví dụ: Excellency - "Thưa Ngài").
  4. Balance (Tính cân bằng giữa các bên): Theo Berridge & James (2015), duy trì sự tôn trọng thông qua việc dùng ngôi nhân xưng và sắc thái hòa nhã.
  5. Appropriateness (Tính phù hợp): Giữ giọng điệu trung lập, khách quan, không biểu lộ định kiến cá nhân.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp thu thập dữ liệu (Data collection method): Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát trên biểu mẫu Google Forms gửi đến 100 sinh viên năm cuối ngành Tiếng Anh thương mại tại NEU. Bảng khảo sát gồm các thang đo về năng lực tự đánh giá, tần suất mắc lỗi, thời gian luyện tập, khía cạnh khó khăn, chiến thuật dịch thuật, nguồn tài liệu tham khảo và giải pháp cải thiện.
• Phương pháp so sánh (Comparative method): Phân tích và đối chiếu các phương án dịch thuật thực tế từ các bài tập dịch (translation homework/exercises) của sinh viên để làm rõ các lỗi sai ngữ vựng và ngữ cảnh.

Nội dung chính theo từng chương

Chapter I: Introduction

Chương I trình bày tổng quan về đề tài nghiên cứu:

• Lý do chọn đề tài (Rationale): Nhấn mạnh vai trò của tiếng Anh trong giao tiếp ngoại giao quốc tế và tầm quan trọng của việc truyền tải chính xác thuật ngữ chuyên ngành nhằm ngăn ngừa xung đột và duy trì quan hệ ngoại giao.
• Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu (Purposes & Research questions): Xác lập 2 mục tiêu và 2 câu hỏi nghiên cứu định hướng toàn bộ nội dung khóa luận.
• Phạm vi nghiên cứu (Scope of the study): Giới hạn vào rào cản từ vựng và cấu trúc của sinh viên năm 4 ngành Tiếng Anh thương mại NEU đã học Lý thuyết Dịch 1 & 2.
• Phương pháp và thiết kế nghiên cứu (Research method & Design of the study): Thuyết minh quy trình kết hợp khảo sát định lượng (100 sinh viên) và phân tích định tính bài tập dịch, cùng cấu trúc 4 chương chính của khóa luận.

Chapter II: Theoretical Framework

Chương II thiết lập hệ thống cơ sở lý luận học thuật:

• Hệ thống hóa các định nghĩa dịch thuật và phân tích 8 phương pháp dịch của Peter Newmark cùng các dạng thức dịch thuật chuyên biệt.
• Trình bày khái niệm tương đương dịch thuật theo Christiane Nord và phân tích chi tiết 4 loại tương đương (ngữ nghĩa, ngữ dụng, văn hóa, cấu trúc).
• Định nghĩa và phân loại ESP theo Hutchinson & Waters (1987), khẳng định dịch thuật ngoại giao là một phân ngành thuộc ESAP đòi hỏi kiến thức chuyên ngành đặc thù.
• Khái quát ngôn ngữ ngoại giao, phân loại 5 văn bản ngoại giao chủ đạo (Treaty, MOU, Protocol, Joint communiqué, Resolutions) kèm thuật ngữ tiếng Việt tương ứng, đồng thời phân tích chi tiết 5 yêu cầu cốt lõi của thuật ngữ ngoại giao (Popularity, Accuracy, Formality, Balance, Appropriateness).

Chapter III: Findings & Discussions

Chương III trình bày kết quả khảo sát định lượng trên mẫu 100 sinh viên năm cuối ngành Tiếng Anh thương mại tại NEU:

Tiêu chí khảo sát	Chỉ số / Số liệu ghi nhận	Tỷ lệ (%)
Tự đánh giá năng lực dịch thuật (Chart 3.1)	- Sơ cấp (Novice/Beginner) - Trung cấp (Intermediate) - Nâng cao (Advanced) - Chuyên gia (Expert) - Bậc thầy (Master)	25% 35% 34% 6% 0%
Tần suất mắc lỗi khi dịch thuật ngữ (Chart 3.2)	- Luôn luôn / Thường xuyên (Regular basis) - Đôi khi (Sometimes) - Hiếm khi (Rarely) - Không bao giờ (Never)	22% 32% 10% 3%
Thời gian dành cho dịch văn bản ngoại giao/tuần (Chart 3.3)	- Dưới 1 giờ - Từ 1 đến 3 giờ - Từ 3 đến 5 giờ - Trên 5 giờ	35% 26% 22% 17%
Khía cạnh thách thức nhất khi dịch thuật ngữ (Chart 3.4)	- Chuyển tải chính xác ý nghĩa sang ngôn ngữ đích - Hiểu ngữ cảnh sử dụng thuật ngữ - Tìm thuật ngữ tương đương phù hợp trong ngôn ngữ đích - Điều chỉnh giọng điệu và phong cách	32% 29% 28% 11%
Tần suất áp dụng chiến thuật dịch thuật (Chart 3.5)	- Tìm cách diễn đạt sáng tạo nghĩa của từ - Giải thích nghĩa trong chú thích (footnote) / ngữ cảnh - Dùng thuật ngữ chuẩn từ từ điển chuyên ngành - Dịch nguyên văn (literal translation) dù gượng gạo	79% (49% thỉnh thoảng, 30% thường xuyên) 68% (38% thỉnh thoảng, 30% thường xuyên) 46% thỉnh thoảng (2% không bao giờ) 35% thường xuyên (4% không bao giờ)
Tình huống có độ khó cực cao (Extreme difficulty) (Chart 3.6)	- Văn bản đòi hỏi hiểu sâu bối cảnh văn hóa/lịch sử - Văn bản đòi hỏi độ chính xác và kiến thức kỹ thuật/pháp lý - Giao tiếp với khách hàng/bên liên quan không hiểu về dịch - Văn bản nhạy cảm chính trị/văn hóa (Much difficulty)	41% 39% 34% 36%
Nguồn tra cứu thông tin bối cảnh văn hóa (Chart 3.7)	- Diễn đàn tiếng Anh (English language forums) - Từ điển trực tuyến (Online dictionaries) - Mạng xã hội (Social media)	54% 29% 17%
Phương pháp cải thiện hiệu quả nhất (Chart 3.8)	- Luyện tập dịch cùng người khác (Practicing with others) - Đọc thêm tài liệu chứa thuật ngữ ngoại giao - Tìm hiểu sâu nền tảng văn hóa của thuật ngữ	43% 30% 27%

Kết quả cho thấy sinh viên gặp khó khăn lớn nhất ở việc chuyển tải ngữ nghĩa chính xác (32%) và hiểu ngữ cảnh (29%). Điển hình như thuật ngữ "nonproliferation" thường bị dịch thành "ngừng nhân rộng", chưa phản ánh đầy đủ khái niệm chống phổ biến vũ khí hạt nhân/hóa học/sinh học. Khi dịch cụm từ "breach of diplomatic protocol", cách dịch từng từ "vi phạm nghi lễ ngoại giao" chưa bao quát hệ quả pháp lý - chính trị, đòi hỏi các phương án sáng tạo hơn như "vi phạm nội quy ngoại giao" hoặc "vi phạm quy tắc ngoại giao".

Chapter IV: Recommendations

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, tác giả đề xuất 2 nhóm khuyến nghị chính cho người dịch và sinh viên:

1. Nâng cao năng lực ngôn ngữ (Emphasize the Importance of Language Proficiency): Người dịch cần chủ động củng cố vốn từ vựng chuyên ngành ngoại giao, nắm vững các cấu trúc ngữ pháp trang trọng, đồng thời trau dồi tri thức về bối cảnh văn hóa, lịch sử và pháp luật quốc tế để hiểu đúng dụng ý văn bản gốc.
2. Khuyến khích khai thác tài nguyên kỹ thuật (Encourage the Use of Technical Resources): Đẩy mạnh việc sử dụng có chọn lọc các diễn đàn ngôn ngữ chuyên nghiệp, từ điển thuật ngữ ngoại giao chuyên ngành và các kho ngữ liệu đáng tin cậy để tra cứu và xác minh tính chuẩn mực của thuật ngữ.

Conclusion

Chương tổng kết khẳng định lại các phát hiện cốt lõi của đề tài, nêu bật các đóng góp trong việc làm rõ thực trạng học tập của sinh viên, đồng thời trình bày các hạn chế về quy mô nghiên cứu và định hướng các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định thực trạng phân hóa năng lực dịch thuật của sinh viên năm cuối ngành Tiếng Anh thương mại NEU: 69% tự đánh giá ở mức Trung cấp và Nâng cao, nhưng có tới 54% thường xuyên hoặc thỉnh thoảng mắc lỗi khi dịch văn bản ngoại giao.
• Chỉ ra 61% sinh viên dành dưới 3 giờ mỗi tuần cho việc thực hành dịch văn bản ngoại giao, phản ánh việc tiếp cận tài liệu ngoại giao chuyên sâu còn hạn chế.
• Định lượng các rào cản dịch thuật lớn nhất: Chuyển tải chính xác ngữ nghĩa (32%), hiểu ngữ cảnh (29%), và tìm thuật ngữ tương đương (28%).
• Ghi nhận chiến thuật dịch thuật phổ biến nhất là tìm cách diễn đạt sáng tạo (79% áp dụng ở mức thỉnh thoảng hoặc thường xuyên) và sử dụng chú thích/chú giải ngữ cảnh (68%).
• Xác định diễn đàn tiếng Anh chuyên ngành là nguồn tham khảo bối cảnh văn hóa được sử dụng nhiều nhất (54%), và hình thức luyện dịch theo nhóm/thực hành cùng người khác được đánh giá là giải pháp nâng cao kỹ năng hiệu quả nhất (43%).

Đóng góp của khóa luận

• Về mặt lý luận: Khóa luận cụ thể hóa khung lý thuyết dịch thuật (Newmark, Nord) và lý thuyết ESP (Hutchinson & Waters) vào phân ngành dịch thuật văn bản ngoại giao (ESAP), đồng thời chuẩn hóa hệ thống 5 yêu cầu đối với thuật ngữ ngoại giao.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bức tranh thực nghiệm về những lỗ hổng kiến thức và thói quen dịch thuật của sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh thương mại tại NEU; đưa ra các minh chứng thực tế phục vụ cho việc điều chỉnh giáo trình và phương pháp giảng dạy dịch thuật chuyên ngành.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Quy mô và đối tượng khảo sát: Nghiên cứu chỉ tiến hành khảo sát trên mẫu 100 sinh viên năm thứ tư ngành Tiếng Anh thương mại tại một cơ sở đào tạo duy nhất là Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU).
• Phạm vi ngữ liệu: Đề tài giới hạn khảo sát các thách thức về mặt ngôn ngữ (ngữ vựng và cấu trúc) trong văn bản ngoại giao viết (diplomatic documents), chưa mở rộng đánh giá việc sử dụng thuật ngữ trong các bối cảnh ngoại giao đa dạng khác hoặc trong hoạt động phiên dịch ngoại giao trực tiếp.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi và quy mô khảo sát sang sinh viên các chuyên ngành ngôn ngữ Anh và quan hệ quốc tế tại nhiều trường đại học khác để tăng tính đại diện.
• Nghiên cứu sâu hơn về hoạt động dịch thuật trong các thể loại tài liệu ngoại giao phức tạp (như công hàm ngoại giao, văn kiện đàm phán đa phương) và mở rộng sang kỹ năng phiên dịch ngoại giao (diplomatic interpreting).

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận mang lại giá trị tham khảo hữu ích cho các đối tượng:

• Sinh viên ngành Ngôn ngữ Anh, Tiếng Anh thương mại, Quan hệ quốc tế: Tham khảo hệ thống định nghĩa, các tiêu chuẩn dịch thuật ngữ ngoại giao (5 yêu cầu: Popularity, Accuracy, Formality, Balance, Appropriateness), danh mục thuật ngữ các loại văn bản ngoại giao (Treaty, MOU, Protocol, Joint communiqué, Resolutions) và các ví dụ phân tích lỗi dịch thuật điển hình.
• Giảng viên giảng dạy biên - phiên dịch chuyên ngành (ESP/ESAP): Sử dụng các số liệu khảo sát thực nghiệm tại Chương III để nắm bắt tâm lý, khó khăn thực tế của sinh viên, từ đó thiết kế các bài tập dịch và bổ sung học liệu về bối cảnh văn hóa - chính trị phù hợp.
• Biên dịch viên mới tham gia dịch tài liệu đối ngoại, pháp lý: Vận dụng các chiến thuật xử lý từ ngữ không có tương đương trực tiếp (như dùng chú thích ngữ cảnh, diễn giải nghĩa tương đương) trong văn bản ngoại giao.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại xếp dịch thuật văn bản ngoại giao vào nhánh ESAP trong mô hình ESP?

Theo khung lý thuyết của Hutchinson và Waters (1987), tiếng Anh chuyên ngành được phân định theo mục tiêu học tập. Dịch thuật văn bản ngoại giao đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về công pháp quốc tế, quan hệ quốc tế, thủ tục và nghi thức lễ tân ngoại giao – vốn mang tính chất nghiên cứu học thuật chuyên biệt (Specific Academic Purposes) hơn là các kỹ năng giao tiếp nghề nghiệp hoặc hướng nghiệp thông thường (EOP/EVP). Do đó, tác giả xếp lĩnh vực này vào nhóm ESAP (English for Specific Academic Purposes).

2. Ba rào cản lớn nhất mà sinh viên gặp phải khi dịch thuật ngữ ngoại giao theo khảo sát là gì?

Theo số liệu tại Biểu đồ 3.4 (Chart 3.4):

1. Chuyển tải chính xác ý nghĩa của thuật ngữ sang ngôn ngữ đích: 32% sinh viên đánh giá là thách thức lớn nhất.
2. Hiểu ngữ cảnh sử dụng thuật ngữ: 29% sinh viên lựa chọn.
3. Tìm kiếm thuật ngữ tương đương chuẩn xác trong ngôn ngữ đích: 28% sinh viên lựa chọn.

3. Tỷ lệ sinh viên dành thời gian luyện dịch văn bản ngoại giao hàng tuần được ghi nhận như thế nào?

Theo Biểu đồ 3.3 (Chart 3.3), phần lớn sinh viên (61%) dành dưới 3 giờ mỗi tuần cho hoạt động dịch tài liệu ngoại giao. Cụ thể: 35% dành dưới 1 giờ/tuần; 26% dành từ 1 đến 3 giờ/tuần; 22% dành từ 3 đến 5 giờ/tuần; và chỉ có 17% sinh viên dành trên 5 giờ/tuần.

4. Chiến thuật dịch thuật nào được sinh viên sử dụng phổ biến nhất khi gặp thuật ngữ khó?

Theo Biểu đồ 3.5 (Chart 3.5), chiến thuật được áp dụng nhiều nhất là tìm cách diễn đạt sáng tạo ý nghĩa của thuật ngữ trong ngôn ngữ đích (Finding creative ways to convey the meaning), với 49% sinh viên thỉnh thoảng sử dụng và 30% sinh viên thường xuyên sử dụng (tổng cộng 79%). Chiến thuật phổ biến thứ hai là giải thích nghĩa thông qua chú thích (footnote) hoặc diễn giải ngữ cảnh (68%).

5. Sinh viên đánh giá phương pháp nào là hiệu quả nhất để nâng cao kỹ năng dịch thuật ngữ ngoại giao?

Theo Biểu đồ 3.8 (Chart 3.8), có 43% sinh viên lựa chọn hình thức luyện tập thực hành dịch cùng người khác (Practicing translating diplomatic terms with others) là phương pháp hiệu quả nhất. Hai phương pháp tiếp theo là đọc thêm tài liệu chuyên ngành ngoại giao (30%) và tìm hiểu sâu về nền tảng văn hóa của thuật ngữ (27%).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Bá Mạnh Dũng đã phân tích toàn diện các thách thức từ vựng trong dịch thuật văn bản ngoại giao của sinh viên năm cuối ngành Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Dựa trên việc kết hợp khung lý thuyết dịch thuật, mô hình ESP/ESAP và dữ liệu khảo sát từ 100 sinh viên, nghiên cứu đã chỉ ra những hạn chế căn bản về nắm bắt ngữ cảnh, tra cứu thuật ngữ tương đương và truyền tải ngữ nghĩa chuẩn xác. Các phát hiện thực nghiệm và giải pháp được đề xuất trong khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho hoạt động học tập, nghiên cứu và giảng dạy biên dịch chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY FACULTY OF FOREIGN LANGUAGES DEPARTMENT OF BUSINESS ENGLISH TRAN BA MANH DUNG LEXICAL CHALLENGES OF BE'S SENIORS IN TRANSLATING SPECIFIC DIPLOMATIC TERMS IN DIPLOMACY DOCUMENTS Hanoi, April 2023 NATIONAL ECONOMICS UNIVERSITY FACULTY OF FOREIGN LANGUAGES DEPARTMENT OF BUSINESS ENGLISH TRAN BA MANH DUNG Business English 61A LEXICAL CHALLENGES OF BE'S SENIORS IN TRANSLATING SPECIFIC DIPLOMATIC TERMS IN DIPLOMACY DOCUMENTS Supervisor: Ms. Le Thuy Linh Tran Ba Manh Dung - 11191220 ACKNOWLEDGEMENT First of all, this graduation essay represents not only the author's efforts, but also that of Ms. Le Thuy Linh - M. - Lecturer of the Faculty of Foreign Languages, National Economics University.

This study would not have been completed without Ms. Linh's direction and assistance. As a result, I cannot adequately express my gratitude to Ms. Linh, who has supported me throughout the entire process of writing my graduation thesis.

Being a lecturer with extensive knowledge and experience in the theory and practise of translation, Ms Linh has been a huge help to me in all aspects, from the earliest stages of outlining to the final stages of completion. Linh will continue to be an enthusiastic and knowledgeable instructor in the future, just as she is now. I would like to congratulate the National Economics University, particularly the Faculty of Foreign Languages, for creating a friendly and professional learning atmosphere in which diverse interests and aspirations are interconnected. This allowed me to acquire valuable expertise that I could not obtain otherwise.

I am also thankful to my family and friends for their support throughout this difficult period. My family has always been spiritually uplifting, and my friends have always helped me complete this essay by sharing resources and offering advise. Lastly, I would want to thank everyone who took the time to read this essay, and I greatly value their comments. It is hoped that readers who are interested in the topic of this essay will find this research paper helpful.

Tran Ba Manh Dung - 11191220 EXECUTIVE SUMMARY This study tries to identify a number of key difficulties that fourth-year students at the National Economics University face on a regular basis while translating English diplomatic terms into Vietnamese for use in diplomatic documents. The objectives of this study are to analyse the challenges students typically have when translating certain diplomatic terminology and to present a variety of practical techniques collected from credible sources and personal experience to assist students with their concerns. To address two research issues, the study employs the data gathering method and the comparative approach. This study employs a questionnaire on 100 seniors majoring in Business English at NEU to perform statistics and process the data for research purposes using the data collection method, which is based on the research and acquired data.

According to the findings of the study, BE students face a number of challenges when translating diplomatic terms in diplomacy documents, including locating the appropriate equivalent term in the target language, comprehending the context in which the term is used, and conveying the term's precise meaning in the target language. After resolving the issues, students will receive both superb solutions and prominent counsel from renowned authors. ii Tran Ba Manh Dung - 11191220 LIST OF CHARTS Chart 3.1: BE students’ self-evaluation of their translation skills.2: BE Students’ responses on their frequency of making mistakes while translating diplomatic terms in diplomacy documenfs.3: BE students’ responses on their time spent in a week translating diplomacy COCUMEMLS .- - c1 3111331118911 189111 11 8111 ng ng 30 Chart 3.4: BE Students’ awareness on the most challenging aspects of translating diplomatic terms in diplomacy documefI(S.-- - -- «+ +-«<++ss++ss++ 31 Chart 3.5: BE students’ frequency in using different tactics to translate diplomacy COCUMENLS 00.6: BE Students’ evaluation about different challenging situations when translating diplomatic terms in diplomacy documenfs.7: BE Students’ common sources when looking for information about the cultural context of English diplomatic terms in diplomacy documents .8: The most effective approaches to enhance the ability of translating diplomatic terms in diplomacy documents according to BE’s seniors.41 iii Tran Ba Manh Dung - 11191220 LIST OF ABBREVIATIONS Abbreviation | Original BE Business English NEU National Economics University ESP English for a specific purpose EAP English for Academic Purposes EOP English for Occupational Purposes EVP English for Vocational Purposes ESAP English for Specific Academic Purposes ST Source text TT Target text MOU Memorandum of Understanding UN United Nation iv Tran Ba Manh Dung - 11191220 Table of Contents EXECUTIVE SUMMARY.- -Ú- Án ng HH TH Hung nu il LIST OF CHARTS 2000.- ill LIST OF ABBREVIATIONS.-- LH HH HH HH key iv CHAPTER I: INTRODUCTION.- Án HH HH ng ng tệ 1 1. Scope of the sfudyy.

-- --- - --- + 11x v1 SH TH ng ngư. Design of the s(udy. 4 CHAPTER IT: THEORETICAL FRAMEWORK. Ăn HH TH HH He, 5 2.

Types of translafion. Equivalence in translafion.- -Q HH HH HH tiệt 12 2. Types of equivyalence.- ---sxk+nxnnnnngrưkt 13 2. ESP im translafion.

Definition of ESP. Types of ESP. LH HH HH HH HH nhiệt 16 2. De ¡ao na he.

Language in dipÌlomacy. The role of translating specific diplomatic terms in diplomacy documenfs. Some important requirements of diplomatic terms. 22 CHAPTER II: FINDINGS & DISCUSSIONS.

The self-evaluation of BE’s students on their translation skills. Frequency of making mistakes while translating diplomacy COCUMENES. - G0 TH TT HH HH HT tr 28 3. BE students’ time spent translating diplomacy documenfs.

30 Tran Ba Manh Dung - 11191220 3. Some challenging aspects of translating diplomatic terms in diplomacy Cocuments. Strategies students use to translate diplomatic terms. Using established equivalent terms from a specialized Gictiomary OF Q]OSSATY.

Finding creative ways to convey the meaning of the term in the target lamguage. Explaining the meaning of the term in a footnote or contextual 41171110): 2200007787. Using a literal translation, even if it sounds awkward or unnatural in the target language. Conclusion on usage of those facfics.

BE Students’ evaluation about different situations while translating diplomatic maferiaÌS. Common sources to look for further information about the Cultural CONCEXE 2. BE students’ approaches to improve their translating diplomatic terms in diplomacy documents .:ccccceseesseeeeeeeeeteeeseeeseeeeseenaes 41 CHAPTER IV: RECOMMENDATIONS. For fransÌÏiAfOFS.

- - - ch TH HH ng ng 43 4. Emphasize the Importance of Language Proficiency. Encourage the Use of Technical Resources. - -- 55 S-SS*ssseseesrersrreree 46 CONCLUSION 01.

Summary of the SfUdỈV.- G1 ng ng gệc 47 5. Limitation of the Study. Suggestions for further sfudy.- HH TH ng HH HH HH ng 55 VI Tran Ba Manh Dung - 11191220 CHAPTER I: INTRODUCTION 1. Rationale English has taken on an increasingly vital role in the modern world because it is the language most commonly used for international communication.

It is the language spoken in the worlds of commerce, science, and technology as well as the media and entertainment industries. English has developed into the lingua franca of the globe, or the common language that people from all walks of life use to interact with one another. Due to the growing number of publications imported by multinational corporations, English has become increasingly important in the field of translation in recent years. This means that a translator must have a strong command of both their native language and English in order to accurately translate documents from one language to another.

This involves not only an in-depth comprehension of both languages, but also an awareness of the cultural nuances that are at risk of being misunderstood if the translation is not handled appropriately. Diplomacy documents are important tools used in international relations to facilitate communication between different nations and cultures. These documents are usually drafted in the official language(s) of the involved countries, which can be a barrier to effective communication if not understood by all parties involved. This is where translation comes in.

In diplomacy, the use of specific and precise language is crucial to ensuring that all parties have a clear and accurate understanding of the issues at hand, as well as the intended meaning of any agreements or declarations made. This precision can be lost in translation if the meaning of diplomatic terms is not properly conveyed. Translating diplomatic terms is essential in facilitating effective communication in diplomacy. Doing so ensures that all parties have a common understanding of the issues being discussed, and that there is no confusion or misinterpretation of the 1 Tran Ba Manh Dung - 11191220 intended meaning.

It helps to prevent misunderstandings and disputes, and contributes to maintaining positive and productive relationships between nations. In addition, translating diplomatic terms is also important for preserving the integrity of the involved countries’ languages and cultures. By providing accurate translations of diplomatic terms, interpreters and translators carry out a critical role in promoting cultural exchange and understanding. In Vietnam, there has a great deal of universities providing translation courses in their education programs, and NEU is one of those.

However, Business English’s seniors may face a number of challenges when translating specific diplomatic terms in diplomacy documents, particularly in terms of understanding the context and nuances of the language used. Additionally, due to the specialized nature of many diplomatic terms, there can be significant difficulty in understanding their meaning and usage within the context of diplomacy documents. This research aims to explore some of these challenges and discuss how BE’s seniors can best navigate them in order to ensure accurate translations, which has to be looked into. Many studies have been conducted on the topic of translation, the vast majority of which have focused on the challenges of the translation process in an effort to find solutions and thereby improve the quality of translated texts.

Purposes This study has two specific objectives as following: e Firstly, analyze the linguistic challenges that were actually present in the translation practice they were encountering e Secondly, make some suggestions as to how these challenges might be conquered so that students can acquire a greater breadth and depth of professional knowledge and skills, hence enhancing their opportunities for employment, particularly in this field. Tran Ba Manh Dung - 11191220 1. Research questions Two questions are anticipated to be specifically addressed by the research: (1) What are the challenges of translating diplomatic terms that BE’s seniors are confronting? (2) What can be done to master translation in diplomacy field? 1. Scope of the study The study only focuses on the linguistic difficulties, which belong to lexicon and structure in translating diplomatic terms in diplomacy documents of the 4th year students majoring in Business English at NEU University.

The study is carried out to investigate main linguistic difficulties in translation in terms of diplomacy field, and to suggest some solutions to help students overcome the current situation. Only students who have taken Translation Theory I and H at NEU University will be eligible to participate in the study, and only these students will be able to use the findings. The study does not contain a comprehensive evaluation of the use of diplomatic terms in diverse contexts except in diplomacy documents. Research method In order to answer two research questions, the data collection method and comparative method would be used.

With the data collection method, based on the research and collected data, this study use a questionnaire on 100 seniors majoring in Business English at NEU University to conduct statistics, and process the data to address research purposes. The comparative approach is a research technique used to compare two or more groups or variables. In this study, the translation solutions completed by students will be compared. In addition, it will require translation homework from the students in order to better analyse the data acquired through the questionnaire.

Data from students’ translation exercises were requested for further analysis. Tran Ba Manh Dung - 11191220 1. Design of the study The study consists of 4 main parts: Introduction, Theoretical Framework, Findings & Dicussion and Recommendations.