Nhận diện thách thức tăng trưởng đô thị Bình Dương

Khám phá thách thức tăng trưởng đô thị Bình Dương qua luận văn thạc sĩ, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoa Mai
• Người hướng dẫn: TS. Huỳnh Thế Du
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Nhận Diện Những Thách Thức Tăng Trưởng Của Đô Thị Bình Dương
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Kết cấu nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH
• 2.1. Đô thị và xu hướng tăng trưởng thông minh
• 2.2. Những thách thức quan trọng khi phát triển theo định hướng GTCC (TOD)
• 2.3. Vai trò của nhà nước đối với sự tăng trưởng và phát triển của đô thị
• 2.4. Kinh nghiệm và cách thức phát triển đô thị ở một số thành phố
• 3. CHƯƠNG 3: THÁCH THỨC VỀ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ, SỬ DỤNG ĐẤT VÀ NĂNG LỰC QUẢN TRỊ THÀNH PHỐ
• 3.1. Những trục trặc trong việc xác định dân số đô thị
• 3.2. Phát triển dàn trải không phù hợp với tăng trưởng thông minh và TOD
• 3.3. Nghịch lý phát triển
• 3.4. Thách thức trong quản trị thành phố
• 4. CHƯƠNG 4: THÁCH THỨC VỀ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐÔ THỊ
• 4.1. Số liệu thống kê thiếu tin cậy và dự báo nhu cầu giao thông quá lạc quan
• 4.2. Hiện trạng quy hoạch và phát triển đô thị thuận tiện sử dụng phương tiện cá nhân
• 4.3. Khó khăn của việc thúc đẩy giao thông công cộng
• 4.4. Chưa chú trọng phát triển phương tiện không động cơ
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Khuyến nghị chính sách
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Thách thức tăng trưởng đô thị Bình Dương

Đô thị Bình Dương đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình tăng trưởng đô thị. Đầu tiên, việc sử dụng đất là một vấn đề quan trọng. Mật độ dân số cao đã tạo ra áp lực lớn lên diện tích đất xây dựng. Chính sách "đổi đất lấy cơ sở hạ tầng" có thể giúp nâng cấp đô thị, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và yêu cầu nguồn lực địa phương phải được sử dụng hiệu quả. Thứ hai, sự hợp nhất giữa trung tâm cũ Thủ Dầu Một và Thành phố mới Bình Dương đã tạo ra nghịch lý phát triển, khi nhiều khu đô thị lớn/nhỏ hình thành trước kế hoạch sử dụng đất. Điều này dẫn đến sự bất bình đẳng trong quy hoạch phát triển đô thị. Cuối cùng, năng lực quản trị đô thị cũng là một thách thức lớn, có thể làm cho các vấn đề khác trở nên nghiêm trọng hơn. Việc quản lý không hiệu quả có thể dẫn đến tình trạng quá tải hạ tầng và ô nhiễm môi trường.

1.1. Thách thức về sử dụng đất

Mật độ dân số tại Bình Dương đang gia tăng nhanh chóng, dẫn đến áp lực lớn lên việc sử dụng đất. Chính sách "đổi đất lấy cơ sở hạ tầng" được áp dụng nhằm nâng cấp đô thị, nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc sử dụng đất không hiệu quả có thể dẫn đến tình trạng lãng phí tài nguyên và không đáp ứng được nhu cầu phát triển. Cần có các giải pháp quy hoạch hợp lý để đảm bảo sử dụng đất hiệu quả, đồng thời tạo ra không gian sống bền vững cho người dân.

1.2. Nghịch lý phát triển

Sự phát triển không đồng đều giữa các khu vực trong đô thị Bình Dương đã tạo ra nghịch lý. Trong khi một số khu vực được quy hoạch bài bản, nhiều khu vực khác lại phát triển tự phát, dẫn đến tình trạng bất bình đẳng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân mà còn gây khó khăn trong việc quản lý đô thị. Cần có các chính sách đồng bộ để giải quyết vấn đề này, đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa các khu vực.

1.3. Năng lực quản trị đô thị

Năng lực quản trị đô thị là yếu tố quyết định đến sự thành công trong việc phát triển đô thị. Nếu không có một hệ thống quản lý hiệu quả, các vấn đề như ô nhiễm, ùn tắc giao thông sẽ trở nên nghiêm trọng hơn. Cần có sự cải cách trong quản lý đô thị, từ việc quy hoạch đến thực hiện các chính sách phát triển, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho Bình Dương.

II. Giải pháp phát triển bền vững

Để đối phó với các thách thức trong tăng trưởng đô thị, Bình Dương cần áp dụng các giải pháp phát triển bền vững. Một trong những giải pháp quan trọng là phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Việc xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, đồng thời cải thiện chất lượng không khí và giảm ùn tắc giao thông. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích sử dụng phương tiện không động cơ như xe đạp và đi bộ. Điều này không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn tạo ra môi trường sống lành mạnh cho người dân.

2.1. Phát triển giao thông công cộng

Hệ thống giao thông công cộng cần được đầu tư và phát triển đồng bộ. Việc xây dựng các tuyến xe buýt nhanh (BRT) và các phương tiện giao thông công cộng khác sẽ giúp người dân dễ dàng tiếp cận các khu vực trong đô thị. Cần có các chiến lược kinh doanh rõ ràng để đảm bảo tính khả thi của các dự án giao thông công cộng, từ đó tạo ra môi trường đô thị thuận lợi cho sự phát triển kinh tế.

2.2. Quy hoạch đô thị thông minh

Quy hoạch đô thị thông minh là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển bền vững. Cần có các kế hoạch quy hoạch rõ ràng, đảm bảo sự phát triển đồng bộ giữa các khu vực. Việc áp dụng các công nghệ thông tin trong quy hoạch sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý đô thị, từ đó tạo ra một môi trường sống tốt hơn cho người dân.

2.3. Tăng cường năng lực quản trị

Năng lực quản trị đô thị cần được cải thiện để đáp ứng các thách thức trong phát triển. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện các chính sách phát triển. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý đô thị, từ đó đảm bảo sự phát triển bền vững cho Bình Dương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bình Dương, một tỉnh thuộc miền Đông Nam Bộ Việt Nam, đã trải qua tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng với mức trung bình 15% trong giai đoạn 1997-2010, đưa GDP tăng gần 6 lần, vượt xa mức tăng 10,4% của TP. Hồ Chí Minh và 6,9% của cả nước. Dân số tỉnh cũng tăng nhanh, đạt khoảng 1,74 triệu người năm 2012 với tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 27% năm 1997 lên 65% năm 2012, dự báo đạt 85% vào năm 2025. Quá trình đô thị hóa nhanh chóng này đặt ra nhiều thách thức về quy hoạch sử dụng đất, phát triển giao thông và năng lực quản trị đô thị nhằm hướng tới mục tiêu nâng cấp Bình Dương thành đô thị loại I vào năm 2020.

Mục tiêu nghiên cứu là nhận diện các thách thức tăng trưởng đô thị Bình Dương trong bối cảnh nâng cấp đô thị và hoàn thiện dự án Thành phố mới Bình Dương (TPMBD), đồng thời đề xuất giải pháp phát triển đô thị bền vững dựa trên mô hình tăng trưởng thông minh và phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vấn đề sử dụng đất, phát triển giao thông và vai trò quản trị của chính quyền địa phương trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2025.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển đô thị, giúp Bình Dương và các địa phương tương tự tránh được các hệ quả tiêu cực của phát triển dàn trải, tăng chi phí cơ sở hạ tầng và ô nhiễm môi trường, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững thông qua việc tích hợp quy hoạch sử dụng đất và giao thông công cộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: tăng trưởng thông minh (smart growth) và phát triển theo định hướng giao thông công cộng (Transit Oriented Development - TOD). Tăng trưởng thông minh nhấn mạnh phát triển đô thị nhỏ gọn, mật độ cao, bảo tồn nguồn lực và phát triển bền vững nhằm cân bằng lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường. TOD là mô hình phát triển đô thị tích hợp sử dụng đất và giao thông công cộng, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong bán kính đi bộ khoảng 800 m, giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: mật độ dân số, quy hoạch sử dụng đất tích hợp và năng lực quản trị đô thị. Mật độ dân số là yếu tố quyết định khả năng phát triển GTCC hiệu quả; quy hoạch sử dụng đất tích hợp giúp tạo ra các trung tâm đa chức năng, hỗ trợ phát triển giao thông công cộng; năng lực quản trị thể hiện qua tầm nhìn, chính sách và sự phối hợp liên ngành của chính quyền địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính dựa trên dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo quy hoạch phát triển, báo cáo kinh tế - xã hội của tỉnh Bình Dương, Niên giám thống kê, các nghiên cứu mô hình thành công ở các quốc gia và các tài liệu pháp luật liên quan. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm số liệu dân số, mật độ dân cư, tốc độ tăng trưởng GDP, dự báo nhu cầu giao thông và các chỉ tiêu phát triển đô thị từ năm 1997 đến 2025.

Phân tích dữ liệu được thực hiện thông qua so sánh các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, đánh giá các mô hình phát triển đô thị và giao thông công cộng trên thế giới, đồng thời phân tích các chính sách và năng lực quản trị địa phương. Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2010-2025, phù hợp với kế hoạch phát triển đô thị và giao thông của Bình Dương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Trục trặc trong xác định dân số đô thị và mật độ dân số: Dân số đô thị Bình Dương tăng đột biến từ 512 nghìn người năm 2010 lên 1,084 triệu người năm 2011 do mở rộng địa giới hành chính, nhưng mật độ dân số không tăng tương ứng, dẫn đến chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng tăng cao và khó đáp ứng tiêu chí phát triển đô thị loại I.

2. Phát triển đô thị dàn trải, không phù hợp với tăng trưởng thông minh và TOD: Diện tích đất xây dựng đô thị dự kiến tăng từ 195 km² năm 2010 lên 525 km² năm 2030, trong khi mật độ dân số giảm, gây lãng phí tài nguyên đất và làm tăng chi phí vận hành đô thị. Quy hoạch đa trung tâm với sự phân tán giữa trung tâm cũ Thủ Dầu Một và TPMBD tạo ra nghịch lý phát triển, khiến đô thị thiếu sức hút đối với người lao động và nhà đầu tư.

3. Phụ thuộc lớn vào phương tiện cá nhân và khó khăn trong phát triển giao thông công cộng: Tỷ lệ sở hữu xe máy tăng 8,1% mỗi năm, xe ô tô tăng 2,9%, tổng số phương tiện cá nhân đạt khoảng 0,88 triệu chiếc năm 2012, tương đương gần 2 người/xe. Hệ thống xe buýt hiện tại chỉ chiếm khoảng 1% nhu cầu đi lại, với nhiều hạn chế về tốc độ, tần suất và tiện nghi, khiến người dân ưu tiên sử dụng phương tiện cá nhân.

4. Năng lực quản trị và chính sách chưa đồng bộ: Thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở ngành, chính sách quản lý chưa kịp thời và thiếu tầm nhìn dài hạn dẫn đến quy hoạch manh mún, đầu tư dàn trải và tạo ra các khu đô thị không đồng bộ, gây ra hiện tượng “đô thị ma” và bất bình đẳng trong phát triển nhà ở.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các thách thức trên là do việc mở rộng đô thị theo chiều rộng không đi kèm với tăng mật độ dân số và phát triển hạ tầng giao thông công cộng đồng bộ. So với các thành phố như Copenhagen hay Curitiba, nơi phát triển đô thị nhỏ gọn, tích hợp giao thông công cộng và ưu tiên phương tiện phi cơ giới, Bình Dương còn thiếu các chính sách thúc đẩy TOD và chưa kiểm soát tốt sự phát triển dàn trải.

Việc phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, đặc biệt là xe máy, làm tăng chi phí xã hội do ùn tắc và ô nhiễm, đồng thời làm giảm hiệu quả đầu tư giao thông công cộng. Dự báo nhu cầu giao thông của tỉnh có phần lạc quan quá mức, không phù hợp với tốc độ tăng trưởng GDP thực tế, gây rủi ro trong hoạch định loại hình giao thông phù hợp.

Năng lực quản trị yếu kém và thiếu sự phối hợp liên ngành làm cho các chính sách phát triển đô thị và giao thông chưa đồng bộ, dẫn đến các dự án quy hoạch không khả thi hoặc không đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân. So sánh với các mô hình thành công trên thế giới cho thấy, vai trò của chính quyền địa phương trong việc xây dựng tầm nhìn dài hạn, chiến lược tổng thể và quyết tâm chính trị là yếu tố quyết định thành công của phát triển đô thị bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng dân số đô thị, mật độ dân số và diện tích xây dựng đô thị qua các năm; bảng so sánh tỷ lệ sử dụng phương tiện cá nhân và giao thông công cộng giữa Bình Dương và các thành phố quốc tế; biểu đồ dự báo nhu cầu giao thông và tốc độ tăng trưởng GDP.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải cách không gian đô thị và giao thông: Tập trung phát triển đô thị nhỏ gọn, mật độ cao theo mô hình tăng trưởng thông minh, hạn chế mở rộng dàn trải. Ưu tiên phát triển các trục giao thông chính theo dạng nan quạt, kết nối TPMBD với trung tâm Thủ Dầu Một, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông công cộng và phương tiện phi cơ giới. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Xây dựng, Sở Giao thông Vận tải; timeline: 2020-2025.

2. Sử dụng đất tích hợp theo định hướng tăng trưởng thông minh: Tăng cường phát triển các khu vực hỗn hợp chức năng, kết hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ và việc làm gần các trạm giao thông công cộng để nâng cao mật độ dân cư và hỗ trợ vận hành GTCC hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý quy hoạch tỉnh, các nhà đầu tư; timeline: 2021-2025.

3. Phát triển hệ thống giao thông công cộng hiệu quả, ưu tiên BRT: Xây dựng chiến lược kinh doanh khả thi cho dự án BRT, kết hợp với cải thiện cơ sở hạ tầng cho người đi bộ và xe đạp, giảm phụ thuộc phương tiện cá nhân. Áp dụng các biện pháp quản lý nhu cầu giao thông như thu phí đỗ xe, thuế sử dụng ô tô để khuyến khích sử dụng GTCC. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải, UBND tỉnh; timeline: 2020-2025.

4. Nâng cao năng lực quản trị và chính sách: Xây dựng tầm nhìn dài hạn, mục tiêu rõ ràng và lộ trình thực hiện cụ thể cho phát triển đô thị và giao thông. Tăng cường phối hợp liên ngành, minh bạch trong quản lý và huy động nguồn lực tài chính, đồng thời thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng và nhà đầu tư. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan; timeline: 2020-2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý đô thị: Giúp hiểu rõ các thách thức và giải pháp phát triển đô thị bền vững, từ đó xây dựng chính sách phù hợp và nâng cao năng lực quản trị.

2. Nhà quy hoạch và chuyên gia giao thông: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về mô hình tăng trưởng thông minh, TOD và các phương pháp tích hợp quy hoạch sử dụng đất với giao thông công cộng.

3. Nhà đầu tư và doanh nghiệp bất động sản: Hiểu rõ xu hướng phát triển đô thị và các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị bất động sản, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

4. Học giả và sinh viên ngành chính sách công, quy hoạch đô thị: Là tài liệu tham khảo nghiên cứu chuyên sâu về phát triển đô thị, giao thông và quản trị địa phương trong bối cảnh Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng trưởng thông minh là gì và tại sao quan trọng với Bình Dương?
   Tăng trưởng thông minh là mô hình phát triển đô thị nhỏ gọn, mật độ cao, bảo tồn nguồn lực và phát triển bền vững. Với tốc độ đô thị hóa nhanh, Bình Dương cần áp dụng mô hình này để tránh phát triển dàn trải, giảm chi phí cơ sở hạ tầng và ô nhiễm môi trường.

2. Phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) có lợi ích gì?
   TOD giúp tích hợp quy hoạch sử dụng đất và giao thông công cộng, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận dịch vụ trong bán kính đi bộ, giảm sự phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, từ đó giảm ùn tắc và ô nhiễm.

3. Tại sao mật độ dân số lại quan trọng trong phát triển đô thị?
   Mật độ dân số cao giúp tăng hiệu quả vận hành giao thông công cộng, giảm chi phí đầu tư cơ sở hạ tầng và tạo điều kiện phát triển các dịch vụ đô thị đa dạng, góp phần tăng trưởng kinh tế bền vững.

4. Những khó khăn chính trong phát triển giao thông công cộng ở Bình Dương là gì?
   Khó khăn gồm dự báo nhu cầu giao thông lạc quan, hệ thống xe buýt chưa đáp ứng nhu cầu, tỷ lệ sử dụng phương tiện cá nhân cao, thiếu cơ sở hạ tầng hỗ trợ người đi bộ và xe đạp, cùng với năng lực quản trị hạn chế.

5. Chính quyền địa phương có vai trò như thế nào trong phát triển đô thị?
   Chính quyền đóng vai trò quyết định trong xây dựng tầm nhìn, chính sách, phối hợp liên ngành và huy động nguồn lực, từ đó tạo điều kiện cho phát triển đô thị bền vững và hiệu quả.

Kết luận

• Bình Dương đối mặt với thách thức lớn trong việc nâng cấp đô thị do trục trặc trong xác định dân số và mật độ dân cư, dẫn đến phát triển dàn trải và chi phí cao.
• Mô hình phát triển đa trung tâm và sự phân tán giữa trung tâm cũ và TPMBD tạo ra nghịch lý phát triển, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư và người lao động.
• Phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và hệ thống giao thông công cộng chưa phát triển là nguyên nhân chính gây ùn tắc và ô nhiễm.
• Năng lực quản trị và chính sách chưa đồng bộ làm giảm hiệu quả quy hoạch và phát triển đô thị.
• Đề xuất cải cách không gian đô thị, phát triển GTCC theo mô hình BRT, sử dụng đất tích hợp và nâng cao năng lực quản trị là các bước cần thiết để hướng tới đô thị tăng trưởng thông minh và bền vững.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2020-2025, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về nguồn nhân lực, tài chính đô thị và các hình thức vận tải thay thế như đường thủy.

Các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia quy hoạch và nhà đầu tư cần phối hợp chặt chẽ để xây dựng chiến lược phát triển đô thị bền vững, tận dụng cơ hội từ mô hình TOD và tăng trưởng thông minh nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế tỉnh Bình Dương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH _______________ NGUYỄN THỊ HOA MAI NHẬN DIỆN NHỮNG THÁCH THỨC TĂNG TRƯỞNG CỦA ĐÔ THỊ BÌNH DƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG TP. Hồ Chí Minh - Năm 2014 123doc BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT _______________ NGUYỄN THỊ HOA MAI NHẬN DIỆN NHỮNG THÁCH THỨC TĂNG TRƯỞNG CỦA ĐÔ THỊ BÌNH DƯƠNG Ngành: Chính Sách Công Mã số: 60340402 LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. HUỲNH THẾ DU TP. Hồ Chí Minh - Năm 2014 123doc i LỜI CAM ĐOAN Luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện.

Các trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Nội dung bài viết không nhất thiết phản ánh quan điểm của trƣờng Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Nguyễn Thị Hoa Mai Thành phố Hồ Chí Minh Tháng 7 năm 2014 123doc ii LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, xin cảm ơn Chƣơng trình học bổng Fulbright đã cho tôi cơ hội mở rộng kiến thức và nhìn vấn đề ở nhiều khía cạnh khác nhau đối với công việc và cuộc sống. Nếu nhƣ trƣớc kia tôi chỉ cảm nhận công việc dƣới góc nhìn của kiến trúc sƣ, giờ tôi có thêm góc nhìn của ngƣời làm chính sách và một chút khả năng phân tích về kinh tế.

Thời gian 2 năm ở trƣờng để lại những kỉ niệm hết sức ấn tƣợng trong cuộc đời tôi. Trân trọng cảm ơn thầy Huỳnh Thế Du đã dành nhiều thời gian và kiên nhẫn cùng tôi trao đổi tìm hƣớng đi hiệu quả cho đề tài. Kinh nghiệm học thuật của thầy giúp tôi học đƣợc rất nhiều trong quá trình nghiên cứu. Cảm ơn các thầy cô của trƣờng đã góp ý cho tôi trong kỳ seminar và nhiệt tình truyền đạt kiến thức trong thời gian tôi học tập tại trƣờng.

Cảm ơn thầy David Dapice đã giúp tôi nhìn rõ hơn các vấn đề trong luận văn qua 3 buổi giảng về đô thị ở trƣờng Fulbright. Cuối cùng, xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình mình - những ngƣời luôn động viên và hỗ trợ tôi trong suốt thời gian học tập. Cảm ơn anh trai đã nhiệt tình giúp tôi thu thập số liệu trong quá trình thực hiện luận văn. Xuất phát từ chuyên ngành quy hoạch đô thị, tác giả hiểu một dự án quy hoạch hình thành sẽ tiêu hao rất nhiều nguồn lực.

Chọn Bình Dƣơng để nghiên cứu vì đây là quê hƣơng và nơi công tác của tác giả. Đề tài luận văn cũng là lý do tác giả xin vào học tại Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. 123doc iii NỘI DUNG TÓM TẮT Bình Dƣơng định hƣớng đến năm 2020 trở thành đô thị loại I (thành phố trực thuộc trung ƣơng) với mong muốn dựa vào giao thông công cộng (GTCC). Tuy nhiên, quá trình nâng cấp và mở rộng đô thị Bình Dƣơng sẽ đối diện với nhiều thách thức quan trọng trong quá trình tăng trƣởng.

Thứ nhất, thách thức về sử dụng đất. Mật độ dân số là tiêu chí quan trọng giúp giới hạn diện tích xây dựng đô thị vốn luôn mở rộng trong quá trình đô thị hóa. Chính sách “đổi đất lấy cơ sở hạ tầng” có thể giúp Bình Dƣơng nâng cấp theo tiêu chuẩn đô thị loại I, nhƣng đây là phƣơng pháp có nhiều rủi ro và tốn kém, đòi hỏi nguồn lực địa phƣơng phải đƣợc sử dụng hiệu quả. Thứ hai, thách thức tƣơng lai là sự hợp nhất của trung tâm cũ Thủ Dầu Một và Thành phố mới Bình Dƣơng vì các khu đô thị lớn/nhỏ hình thành trƣớc kế hoạch sử dụng đất đã tạo ra nghịch lý phát triển.

Quy hoạch chính thức tạo nhiều khu ở cao cấp nhƣng phần đông ngƣời nhập cƣ lại chen chúc trong những khu không đƣợc quy hoạch tạo ra sự bất bình đẳng và nhiều vấn đề trong quy hoạch phát triển đô thị. Việc chọn diện tích phát triển quá lớn, dàn trải không phù hợp với tăng trƣởng thông minh và phát triển theo định hƣớng GTCC (TOD) vì cần mật độ cao. Thứ ba, năng lực quản trị đô thị là một thách thức quan trọng có thể làm cho những vấn đề khác trở nên nghiêm trọng hơn. Thứ tư, thách thức về phát triển giao thông đô thị.

Mối quan hệ giữa hình thái đô thị và giao thông có ý nghĩa đặc biệt đối với quá trình tăng trƣởng của đô thị. Khi đô thị định hƣớng phát triển phân tán với mật độ thấp sẽ làm tăng khả năng phụ thuộc phƣơng tiện cá nhân. Xe máy vẫn chiếm ƣu thế với giá rẻ, phù hợp nhu cầu đi lại và thu nhập của ngƣời dân, cộng thêm xu hƣớng thƣờng ủng hộ xây dựng và mở rộng đƣờng cao tốc nên sẽ khó thực hiện TOD. Hơn nữa, vấn đề điểm đến và điểm kết thúc cuộc hành trình chƣa chú trọng hỗ trợ tiếp cận (đi xe đạp và đi bộ) giúp giảm chi phí sử dụng GTCC.

Vì vậy, đô thị Bình Dƣơng nên cải cách không gian đô thị và giao thông theo hƣớng tăng trƣởng thông minh. Khi đó, TOD có thể là một giải pháp quy hoạch quan trọng nhất để giúp các thành phố đang đô thị hóa nhanh nhƣ Bình Dƣơng đáp ứng những thách thức về đô thị. Do đó, chọn hệ thống GTCC nhƣ BRT cần nghiên cứu kĩ chiến lƣợc kinh doanh để thực hiện dự án khả thi hơn, tạo môi trƣờng đô thị và tăng trƣởng kinh tế tốt hơn. Ngoài ra, vai trò của chính quyền địa phƣơng (năng lực thể chế và chính sách quản lý) thể hiện ở tầm nhìn dài hạn, mục tiêu tích cực, sứ mệnh rõ ràng cùng quyết tâm chính trị mạnh mẽ sẽ có ý nghĩa quyết định trong nỗ lực hoạch định chiến lƣợc tăng trƣởng và hạn chế bất ổn xã hội.

Chính sự nhất quán từ đầu sẽ thúc đẩy “ý chí” các sở, ngành hƣớng đến một đô thị phát triển bền vững. Chủ trƣơng kêu gọi đầu tƣ vào hạ tầng khu công nghiệp chƣa hẳn là lợi thế vì các chủ đầu tƣ có thể lợi dụng để kinh doanh bất động sản. Từ khóa: Tăng trưởng thông minh, phát triển theo định hướng giao thông công cộng, Bình Dương. 123doc iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii NỘI DUNG TÓM TẮT .iii MỤC LỤC.

iv DANH MỤC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH ẢNH, PHỤ LỤC .vii Chƣơng 1. GIỚI THIỆU CHUNG .1 Bối cảnh nghiên cứu .2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu .3 Đối tƣợng, phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu .4 Kết cấu nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHUNG PHÂN TÍCH .1 Đô thị và xu hƣớng tăng trƣởng thông minh .2 Những thách thức quan trọng khi phát triển theo định hƣớng GTCC (TOD) .3 Vai trò của nhà nƣớc đối với sự tăng trƣởng và phát triển của đô thị .4 Kinh nghiệm và cách thức phát triển đô thị ở một số thành phố.

THÁCH THỨC VỀ QUY HOẠCH ĐÔ THỊ, SỬ DỤNG ĐẤT VÀ NĂNG LỰC QUẢN TRỊ THÀNH PHỐ .1 Những trục trặc trong việc xác định dân số đô thị .2 Phát triển dàn trải không phù hợp với tăng trƣởng thông minh và TOD .3 Nghịch lý phát triển .4 Thách thức trong quản trị thành phố. THÁCH THỨC VỀ PHÁT TRIỂN GIAO THÔNG ĐÔ THỊ.1 Số liệu thống kê thiếu tin cậy và dự báo nhu cầu giao thông quá lạc quan .2 Hiện trạng quy hoạch và phát triển đô thị thuận tiện sử dụng phƣơng tiện cá nhân 24 4.3 Khó khăn của việc thúc đẩy giao thông công cộng .4 Chƣa chú trọng phát triển phƣơng tiện không động cơ. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH.2 Khuyến nghị chính sách .3 Hạn chế của nghiên cứu .4 Hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 36 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

42 123doc vi DANH MỤC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt BĐS Bất động sản BRT Bus rapid transit Xe buýt nhanh CSHT Cơ sở hạ tầng FDI Foreign Direct Investment Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội GTCC Giao thông công cộng GTVT Giao thông vận tải HK-km Số lƣợt hành khách luân chuyển KCN Khu công nghiệp KTXH Kinh tế xã hội LRT Light Rail Transit Xe điện nhẹ MRT(Metro) Mas Rapid Transit Tàu điện tốc hành NGTK Niên giám thống kê QHCT Quy hoạch chi tiết SXDBD Sở xây dựng Bình Dƣơng TCTK Tổng cục thống kê TDSI Transport Development & Viện chiến lƣợc & phát triển GTVT Strategy Institute TPHCM Thành phố Hồ Chí Minh TPMBD Thành phố mới Bình Dƣơng TDM Transportation Demand Management Quản lý nhu cầu giao thông TOD Transit Oriented Development Phát triển theo định hƣớng GTCC UBND Ủy Ban Nhân Dân UNCED United Nations Conference on Hội nghị quốc tế vì môi trƣờng Environment and Development và phát triển USD Đô la Mỹ VND Việt Nam đồng VTHKCC Vận tải hành khách công cộng 123doc vii DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH ẢNH, PHỤ LỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Các chỉ tiêu kinh tế - xã hội Bình Dƣơng qua các giai đoạn. Mật độ dân số và diện tích đất xây dựng đô thị theo thực tế và dự báo. Dự báo nhu cầu giao thông.

24 HÌNH ẢNH Hình 2. Mô hình phát triển đô thị theo hƣớng tăng trƣởng thông minh. Mô hình quy hoạch cấu trúc “ngón tay” và sơ đồ GTCC ở Copenhagen. Chính sách kết hợp 3 yếu tố và Hệ thống giao thông 3 cấp ở Curitiba.

Mật độ dân số Bình Dƣơng năm 2008. Dân số thành thị qua các năm (nghìn ngƣời). Phân vùng kiểm soát không gian đô thị Bình Dƣơng. Bản đồ khu trung tâm cũ Thủ Dầu Một và TPMBD thuộc Khu liên hợp.

Hình ảnh hiện tại hoang vắng trong TPMBD. Tăng trƣởng tích lũy bình quân HK-km và GDP. Năng lực chở khách và chi phí vốn của các phƣơng án VTCC. So sánh tỷ lệ sử dụng phƣơng tiện ở Bình Dƣơng và Curitiba.

31 PHỤ LỤC Phụ lục 1. Tiêu chí đô thị loại I theo Nghị định số 42/2009/NĐ-CP. Dự báo nhu cầu vận tải đến năm 2030 (TDSI, 2012). Một số chỉ tiêu của Bình Dƣơng.

Định hƣớng phát triển mở rộng đô thị trung tâm. Các dự án của công ty Kim Oanh. Chiến lƣợc phát triển nhằm tạo lợi thế theo quy mô. Chính sách nhà ở liên quan đến dịch vụ, việc làm.

Hợp tác khu vực bao gồm một khuôn khổ quy hoạch của Auckland, New Zealand (Moffatt, 2012). Hình ảnh khu đô thị An Bình, Cần Thơ trƣớc và sau khi phê duyệt. 50 123doc 1 Chƣơng 1. GIỚI THIỆU CHUNG 1.1 Bối cảnh nghiên cứu Bình Dƣơng là một tỉnh thuộc miền Đông Nam Bộ.