Mối quan hệ giữa tăng trưởng đầu tư trực tiếp nước ngoài và thương mại

Tài liệu chuyên sâu Tăng trưởng đầu tư trực tiếp nước ngoài và tác động đến thương mại, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho

• Tác giả: Nguyễn Văn Dũ
• Người hướng dẫn: GS. Trần Ngọc Thơ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Tăng Trưởng, Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Và Thương Mại
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu
• 1.7. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. Các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.2. Lý thuyết năng suất cận biên vốn
• 2.3. Lý thuyết về chu kỳ sản phẩm
• 2.4. Mô hình “đàn nhạn” của Akamatsu
• 3. CHƯƠNG 3: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.1. Tăng trưởng kinh tế
• 3.2. Thương mại
• 3.3. Đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.2.1. Mô tả dữ liệu
• 4.2.2. Thống kê mô tả
• 4.2.3. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 4.2.4. Kiểm định mối quan hệ đồng liên kết
• 4.2.5. Kiểm định chuẩn đoán các mô hình
• 4.2.6. Ước lượng mô hình hiệu chỉnh sai số (Error Correction Model – ECM) dài hạn theo phương pháp ARDL đối với biến DLn(Y) là biến phụ thuộc
• 4.2.7. Ước lượng mô hình hiệu chỉnh sai số (Error Correction Model – ECM) dài hạn theo phương pháp ARDL đối với biến DLn(K) là biến phụ thuộc
• 4.2.8. Phân tích Granger Causality và hướng tác động của các biến
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Các hàm ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Bài nghiên cứu này nhằm mục đích kiểm tra mối quan hệ giữa tăng trưởng, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), và thương mại của Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1994 đến 2018. Đầu tư nước ngoài đã trở thành một động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế. Theo lý thuyết, thương mại quốc tế không chỉ thúc đẩy sản xuất mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới. Nghiên cứu này sẽ sử dụng phương pháp phân phối trễ tự hồi quy (ARDL) để phân tích mối quan hệ giữa các biến này. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách mà đầu tư trực tiếp nước ngoài và thương mại tương tác với nhau và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

II. Tổng quan lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài

Các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài đã được phát triển để giải thích động lực và tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế. Lý thuyết năng suất cận biên vốn cho rằng đầu tư nước ngoài có thể làm tăng năng suất và thu nhập quốc dân. Lý thuyết chu kỳ sản phẩm của Vernon chỉ ra rằng các sản phẩm trải qua các giai đoạn khác nhau, từ đó dẫn đến việc chuyển hướng từ xuất khẩu sang đầu tư trực tiếp nước ngoài. Mô hình “đàn nhạn” của Akamatsu mô tả quá trình phát triển công nghiệp, trong đó FDI đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn cuối. Những lý thuyết này cung cấp nền tảng cho việc hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng trưởng kinh tế.

2.1. Lý thuyết năng suất cận biên vốn

Lý thuyết này cho rằng khi dòng vốn di chuyển tự do giữa các quốc gia, năng suất biên của vốn sẽ trở nên cân bằng. Điều này có nghĩa là đầu tư trực tiếp nước ngoài không chỉ mang lại lợi ích cho nước nhận đầu tư mà còn cho nước đầu tư. Tuy nhiên, lý thuyết này không giải thích được hiện tượng một số quốc gia có dòng vốn chảy vào và chảy ra đồng thời.

2.2. Lý thuyết chu kỳ sản phẩm

Lý thuyết này cho rằng các sản phẩm trải qua bốn giai đoạn: giới thiệu, phát triển, chín muồi và suy thoái. Trong giai đoạn cuối, các công ty thường chuyển sản xuất sang các nước có chi phí thấp hơn, dẫn đến đầu tư trực tiếp nước ngoài. Lý thuyết này giúp giải thích tại sao các doanh nghiệp lại chọn đầu tư trực tiếp nước ngoài thay vì xuất khẩu.

2.3. Mô hình đàn nhạn của Akamatsu

Mô hình này mô tả quá trình phát triển công nghiệp qua ba giai đoạn: nhập khẩu, thay thế nhập khẩu và xuất khẩu. FDI thường xảy ra ở giai đoạn cuối, khi các công ty tìm kiếm lợi thế cạnh tranh. Mô hình này cho thấy sự chuyển dịch của đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các nước phát triển sang các nước đang phát triển.

III. Tình hình kinh tế Việt Nam

Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể trong đầu tư trực tiếp nước ngoài và thương mại trong những năm qua. Tỷ trọng FDI trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội đã tăng từ 15% năm 2005 lên 30% năm 2018. Đầu tư nước ngoài không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đã thu hút phần lớn FDI, tạo ra giá trị sản xuất công nghiệp lớn. Sự gia tăng này đã góp phần vào việc cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy thương mại quốc tế.

3.1. Tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng GDP của Việt Nam trong giai đoạn 1994-2018 cho thấy sự phát triển mạnh mẽ, nhờ vào sự gia tăng của đầu tư trực tiếp nước ngoài và thương mại. Các chính sách khuyến khích FDI đã tạo ra môi trường thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

3.2. Thương mại quốc tế

Thương mại quốc tế đã đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việt Nam đã mở rộng quan hệ thương mại với nhiều quốc gia, tạo điều kiện cho việc xuất khẩu hàng hóa và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Sự gia tăng kim ngạch xuất nhập khẩu đã góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

3.3. Đầu tư trực tiếp nước ngoài

FDI đã trở thành một nguồn lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Các dự án FDI không chỉ tạo ra việc làm mà còn chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong nước. Sự gia tăng FDI đã góp phần vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng và phát triển các ngành công nghiệp chủ lực.

IV. Phương pháp và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân phối trễ tự hồi quy (ARDL) để phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng, đầu tư trực tiếp nước ngoài, và thương mại. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy như World Bank và World Development Indicators. Kết quả cho thấy trong dài hạn, đầu tư trực tiếp nước ngoài có tác động tích cực đến tổng nguồn vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Trong ngắn hạn, thương mại và đầu tư trực tiếp nước ngoài có tác động qua lại lẫn nhau, cho thấy sự tương tác mạnh mẽ giữa các yếu tố này.

4.1. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp ARDL được áp dụng để kiểm tra mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến. Phương pháp này cho phép phân tích cả mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn giữa tăng trưởng, đầu tư trực tiếp nước ngoài, và thương mại. Kết quả từ mô hình ARDL sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách mà các yếu tố này tương tác với nhau.

4.2. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng đầu tư trực tiếp nước ngoài có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, thương mại cũng có tác động tích cực đến đầu tư trực tiếp nước ngoài và ngược lại. Điều này cho thấy sự tương tác mạnh mẽ giữa các yếu tố này trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

V. Kết luận và hàm ý chính sách

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng đầu tư trực tiếp nước ngoài và thương mại có mối quan hệ tương hỗ với tăng trưởng kinh tế. Các chính sách khuyến khích FDI và mở rộng thương mại quốc tế là cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Các nhà quản lý kinh tế cần xem xét các yếu tố này khi xây dựng chính sách phát triển kinh tế. Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực tiễn cho việc xây dựng các chính sách hiệu quả nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ổn định và bền vững.

5.1. Hàm ý chính sách

Các chính sách cần tập trung vào việc tạo ra môi trường thuận lợi cho đầu tư trực tiếp nước ngoài và khuyến khích thương mại quốc tế. Điều này có thể bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng, giảm thiểu thủ tục hành chính, và tăng cường hợp tác quốc tế.

5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm việc chỉ tập trung vào một số biến nhất định. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng ra các yếu tố khác như chính sách tiền tệ, chính sách tài khóa, và các yếu tố vĩ mô khác ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Tăng trưởng kinh tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và thương mại là ba yếu tố then chốt thúc đẩy sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn 1994-2018. Theo số liệu từ World Bank và các chỉ số phát triển thế giới, GDP thực bình quân đầu người của Việt Nam đã có sự tăng trưởng ổn định với mức thấp nhất 4.77% vào năm 1999 và cao nhất đạt khoảng 7% vào năm 2018. Tỷ trọng FDI trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội tăng từ gần 15% năm 2005 lên 30% năm 2018, đồng thời đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng kinh tế và nguồn thu ngân sách quốc gia. Thương mại cũng có tốc độ tăng trưởng ấn tượng, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng đều qua các năm, ngoại trừ giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, FDI và thương mại tại Việt Nam trong cả ngắn hạn và dài hạn, đồng thời xác định hướng tác động qua lại giữa các yếu tố này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu chuỗi thời gian năm từ 1994 đến 2018, sử dụng các biến như GDP thực bình quân đầu người, tổng vốn đầu tư, tỷ lệ FDI so với GDP, độ mở thương mại và lực lượng lao động. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực tiễn hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược phát triển kinh tế bền vững.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế trọng yếu sau:

- **Lý thuyết năng suất cận biên vốn**: Giải thích tác động của FDI đến năng suất và thu nhập quốc dân thông qua việc tăng vốn vật chất và công nghệ.
- **Lý thuyết chiết trung của Dunning (mô hình OLI)**: Phân tích các lợi thế sở hữu, lợi thế khu vực và lợi thế nội hóa quyết định dòng FDI.
- **Lý thuyết tăng trưởng kinh tế hiện đại**: Xem xét các yếu tố đầu vào như lao động, vốn, tài nguyên và công nghệ ảnh hưởng đến tổng sản lượng xã hội.
- **Mô hình phân phối trễ tự hồi quy (ARDL)**: Phương pháp kinh tế lượng được sử dụng để phân tích mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến trong chuỗi thời gian, phù hợp với mẫu nghiên cứu có số quan sát hạn chế.

Các khái niệm chính bao gồm: FDI, tăng trưởng kinh tế, thương mại quốc tế, đồng liên kết, và mô hình ARDL.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian năm từ 1994 đến 2018, lấy từ World Bank - World Development Indicators. Cỡ mẫu gồm 25 quan sát cho mỗi biến: GDP thực bình quân đầu người (Y), tổng vốn đầu tư (K), lực lượng lao động (L), tỷ lệ FDI (F), và độ mở thương mại (T). Tất cả các biến được chuyển sang dạng logarit tự nhiên để chuẩn hóa.

Phương pháp phân tích chính là mô hình ARDL, cho phép kiểm định đồng liên kết giữa các biến có mức độ dừng khác nhau (I(0) hoặc I(1)). Quy trình nghiên cứu bao gồm:

- Kiểm định nghiệm đơn vị (ADF, PP) để xác định tính dừng của các biến.
- Lựa chọn bậc trễ tối ưu dựa trên tiêu chí Akaike Information Criterion (AIC).
- Kiểm định mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến.
- Ước lượng mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM) dài hạn và mô hình ARDL ngắn hạn.
- Kiểm định chuẩn đoán mô hình (phương sai, tự tương quan, bỏ sót biến, tính ổn định).
- Phân tích Granger Causality để xác định hướng tác động giữa các biến.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- Trong dài hạn, FDI có tác động tích cực đến tổng vốn đầu tư (K), với hệ số ước lượng khoảng 0.18, và tổng vốn đầu tư có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế (Y) với hệ số 0.176, cả hai đều có ý nghĩa thống kê ở mức 1%.
- Trong ngắn hạn, thương mại (T) và FDI (F) có mối quan hệ tác động qua lại tích cực, thể hiện sự hỗ trợ lẫn nhau trong việc thúc đẩy kinh tế.
- Tăng trưởng kinh tế và thương mại đều có tác động tích cực đến tổng vốn đầu tư, với hướng tác động từ tăng trưởng và thương mại đến vốn đầu tư.
- Lực lượng lao động (L) ảnh hưởng tích cực đến thương mại, với hướng tác động từ lực lượng lao động đến thương mại.
- Kiểm định đồng liên kết cho thấy các biến Y, K, F, T có mối quan hệ đồng liên kết dài hạn, trong khi biến L không có mối quan hệ đồng liên kết dài hạn với các biến còn lại.

### Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các lý thuyết kinh tế về vai trò của FDI và thương mại trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc FDI tác động tích cực đến vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế phản ánh vai trò của vốn ngoại trong việc nâng cao năng suất và chuyển giao công nghệ. Mối quan hệ hai chiều giữa thương mại và FDI trong ngắn hạn cho thấy sự tương hỗ giữa mở cửa thị trường và thu hút đầu tư nước ngoài.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả tương đồng với các nghiên cứu tại các nước đang phát triển cho thấy FDI và thương mại là động lực chính của tăng trưởng. Tuy nhiên, sự khác biệt về mức độ tác động có thể do đặc thù kinh tế và chính sách của từng quốc gia. Việc lực lượng lao động ảnh hưởng đến thương mại cũng nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực trong phát triển kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng GDP, tốc độ tăng trưởng thương mại, và bảng phân bổ FDI theo ngành kinh tế để minh họa rõ hơn các phát hiện.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường thu hút FDI chất lượng cao**: Tập trung vào các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và chuyển giao công nghệ, mục tiêu tăng tỷ trọng FDI trong tổng vốn đầu tư lên trên 35% trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các cơ quan xúc tiến đầu tư.
- **Mở rộng và đa dạng hóa thị trường thương mại**: Đẩy mạnh ký kết và thực thi các hiệp định thương mại tự do, nâng cao độ mở thương mại, hướng tới tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu trên 10% mỗi năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
- **Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao**: Đầu tư vào giáo dục và đào tạo kỹ năng, nâng cao trình độ lao động để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và thương mại quốc tế. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng lên 60% trong 10 năm. Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học, doanh nghiệp.
- **Cải thiện môi trường đầu tư và kinh doanh**: Đơn giản hóa thủ tục hành chính, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý để tạo điều kiện thuận lợi cho FDI và thương mại phát triển bền vững. Chủ thể thực hiện: Chính phủ, các cơ quan quản lý nhà nước.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà hoạch định chính sách kinh tế**: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách thu hút FDI và phát triển thương mại nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.
- **Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế**: Tham khảo phương pháp nghiên cứu ARDL và các kết quả phân tích mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến kinh tế quan trọng.
- **Doanh nghiệp đầu tư và xuất nhập khẩu**: Hiểu rõ tác động của FDI và thương mại đến tăng trưởng kinh tế để điều chỉnh chiến lược kinh doanh phù hợp với xu hướng phát triển.
- **Sinh viên và học viên cao học ngành kinh tế, tài chính**: Học tập cách áp dụng mô hình kinh tế lượng trong nghiên cứu thực tiễn và phân tích dữ liệu chuỗi thời gian.

## Câu hỏi thường gặp

1. **FDI ảnh hưởng như thế nào đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam?**  
FDI đóng vai trò quan trọng trong việc tăng vốn đầu tư, chuyển giao công nghệ và nâng cao năng suất lao động, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn với hệ số tác động tích cực khoảng 0.176.

2. **Thương mại và FDI có mối quan hệ như thế nào?**  
Thương mại và FDI có mối quan hệ hai chiều tích cực trong ngắn hạn, hỗ trợ lẫn nhau trong việc mở rộng thị trường và thu hút đầu tư.

3. **Phương pháp ARDL có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?**  
ARDL phù hợp với dữ liệu chuỗi thời gian có biến dừng khác nhau, cho phép kiểm định đồng liên kết và ước lượng mô hình dài hạn hiệu quả với cỡ mẫu nhỏ.

4. **Lực lượng lao động ảnh hưởng ra sao đến thương mại?**  
Lực lượng lao động có tác động tích cực đến thương mại, cho thấy nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu.

5. **Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các quốc gia khác không?**  
Phương pháp và kết quả nghiên cứu có thể tham khảo cho các nước đang phát triển có đặc điểm kinh tế tương tự, tuy nhiên cần điều chỉnh theo bối cảnh và dữ liệu cụ thể của từng quốc gia.

## Kết luận

- Đã xác định được mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa tăng trưởng kinh tế, FDI, thương mại và vốn đầu tư tại Việt Nam giai đoạn 1994-2018.  
- FDI và thương mại đều có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, với mối quan hệ tương hỗ trong ngắn hạn.  
- Lực lượng lao động đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy thương mại và gián tiếp hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.  
- Phương pháp ARDL là công cụ hiệu quả để phân tích mối quan hệ kinh tế phức tạp trong chuỗi thời gian có cỡ mẫu hạn chế.  
- Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển kinh tế bền vững, khuyến khích thu hút FDI và mở rộng thương mại.

Các nhà quản lý và hoạch định chính sách cần áp dụng các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và thương mại, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng với dữ liệu cập nhật để theo dõi xu hướng phát triển kinh tế Việt Nam.

**Kêu gọi hành động:** Đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu và ứng dụng kết quả vào thực tiễn nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ổn định và bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 giới thiệu và chương 2 tổng quan lý thuyết và nghiên cứu thực tiễn có liên quan. Tiếp đến, tổng quan tình hình kinh tế Việt Nam; phương pháp và kết quả nghiên cứu; kết luận và hàm ý chính sách lần lượt được thể hiện trong các chương 3, 4, và 5. 123doc 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN CÓ LIÊN QUAN 2. Các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài 2.

Lý thuyết năng suất cận biên vốn Lý thuyết của MacDougall (1960) được coi là một trong những lý thuyết đầu tiên về FDI. Lý thuyết này được đặt trên giả định là thị trường cạnh tranh hoàn hảo và phát triển từ lý thuyết của Hescher Ohlin và Samuaelson về sự vận động vốn – mô hình H- O. Lý thuyết này sau đó lại được phát triển bởi Kemp (1964). Lý thuyết này đặt trên một mô hình giải định rằng hai nước có chi phí vốn bằng với năng suất biên.

MacDougall và Kemp cùng phát biểu rằng khi dòng vốn di chuyển tự do từ nước đầu tư sang nước nhận đầu tư, năng suất biên của vốn có xu hướng trở nên cân bằng giữa hai nước. Các tác giả nhận thấy rằng sau đầu tư, sản lượng của nước đầu tư giảm đi nhưng thu nhập quốc dân lại không giảm. Điều này là do về dài hạn nước đầu tư nhận được thu nhập lớn hơn từ các khoản đầu tư ra nước ngoài của nó. Lý thuyết này được các nhà kinh tế thừa nhận những năm 1960.

Nhưng sau đó, lý thuyết này đã không lý giải được hiện tượng vì sao một số nước đồng thời có dòng vốn chảy vào, có dòng vốn chảy ra, hay tỷ suất đầu tư trong nước cao nhưng tỷ suất đầu tư ra nước ngoài cũng cao. Do vậy, lý thuyết lợi nhuận cận biên chỉ có thể được coi là bước khởi đầu để nghiên cứu FDI. Lý thuyết về chu kỳ sản phẩm Lý thuyết về chu kỳ sản phẩm được phát triển bởi Raymond Vernon (1966) lý thuyết này cho phép giải thích tại sao các nhà sản xuất lại chuyển hướng hoạt động kinh doanh của họ từ việc xuất khẩu các sản phẩm sang thực hiện hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài. Vernon cho rằng các sản phẩm phải trải qua một chu kỳ sống bao gồm bốn giai đoạn: giới thiệu, phát triển, chín muồi và suy thoái.

Trong giai đoạn giới thiệu, vì 123doc 7 sản phẩm là sản phẩm mới, còn sản xuất độc quyền nên giá cao, sản lượng tiêu thụ ít, chủ yếu được tiêu thụ ở nước phát minh ra sản phẩm. Ở giai đoạn phát triển, sản lượng sản xuất và tiêu thụ tăng mạnh, nhiều nhà sản xuất cùng tham giai sản xuất các sản phẩm tương tự và dẫn đến cạnh tranh tăng, các nhà sản xuất bắt đầu xuất khẩu những sản phẩm và đồng thời tìm cách di chuyển địa điểm sản xuất sang các quốc gia có tương đồng về mức sống và văn hóa. Trong giai đoạn thứ 3, giai đoạn chín muồi, sự cạnh tranh diễn ra mạnh mẽ, giá sản phẩm giảm nhiều, thị phần cũng giảm. Sau khi cải tiến thay đổi mẫu mã, kiểu dáng, nhà sản xuất tìm cách phát triển thị trường mới, di chuyển địa điểm sản xuất sang các nước kém phát triển hơn.

Trong giai đoạn sản phẩm suy thoái, sản phẩm đã lão hóa, chủ yếu chỉ còn ở thị trường của những nước đang phát triển. Trong giai đoạn này có hiện tượng xuất khẩu ngược sản phẩm về các nước công nghiệp phát triển do một bộ phận dân cư vẫn còn có nhu cầu về sản phẩm. Lý thuyết này chỉ giải thích cho việc đầu tư trực tiếp nước ngoài của một số doanh nghiệp theo nguyên lý vòng đời quốc tế của sản phẩm mà không giải thích cho việc tại sao các dạng thâm nhập thị trường khác lại không hiệu quả hoặc kém hiệu quả. Mô hình “đàn nhạn” của Akamatsu Mô hình “đàn nhạn” của sự phát triển công nghiệp của Akamatsu (1961).

Akamatsu chia quá trình phát triển thành 3 giai đoạn: (1) sản phẩm được nhập khẩu từ nước ngoài để phục vụ cho nhu cầu trong nước; (2) sản phẩm trong nước tăng lên để thay thế cho nhập khẩu; (3) sản xuất để xuất khẩu. FDI sẽ thực hiện ở giai đoạn cuối để đối mặt với sự thay đổi về lợi thế tương đối. Ozawa là người tiếp theo nghiên cứu mối quan hệ giữa FDI và mô hình “đàn nhạn”. Theo ông, một ngành công nghiệp của nước đang phát triển có lợi thế tương đối về lao động, sẽ thu hút FDI vào để khai thác lợi thế này.

Tuy nhiên sau đó tiền lương lao động của ngành này dần dần tăng lên do lao động của địa phương đã khai thác hết và FDI vào sẽ giảm đi. Khi đó các công ty trong nước đầu tư ra nước ngoài (nơi có lao động rẻ hơn) để khai thác lợi thế tương đối của nước này. Đó 123doc 8 là quá trình liên tục của FDI. Mô hình đã chỉ ra quá trình đuổi kịp của các nước đang phát triển: khi một nước đuổi kịp ở nấc thang cuối cùng của một ngành công nghiệp từ kinh tế thấp sang kỹ thuật cao thì tỷ lệ FDI ra sẽ lớn hơn tỷ lệ FDI vào.

Một quốc gia đứng đầu trong đàn nhạn, đến một thời điểm nhất định sẽ trở nên lạc hậu và nước khác sẽ thay thế vị trí đó. Đóng góp đáng kể của mô hình này là sự tiếp cận “động” với FDI trong một thời gian dài, gắn với xu hướng và quá trình của sự phát triển, có thể áp dụng để trả lời câu hỏi: vì sao các công ty thực hiện FDI, đưa ra gợi ý đối với sự khác nhau về lợi thế so sánh tương đối giữa các nước dẫn đến sự khác nhau về luồng vào FDI. Tuy nhiên, mô hình “đàn nhạn” chưa thể trả lời các câu hỏi vì sao các công ty lại thích thực hiện FDI hơn là xuất khẩu hoặc cung cấp kỹ thuật của mình, và không dùng nó để giải thích vì sao FDI lại diễn ra giữa các nước tương tự về các nhân tố và lợi thế tương đối, vì sao FDI lại diễn ra từ khu vực kinh tế này sang khu vực kinh tế khác. Vấn đề quan trọng hơn là mô hình này lờ đi vai trò của nhân tố cơ cấu kinh tế và thể chế.

Lý thuyết chiết trung của Dunning Lý thuyết chiết trung hay còn gọi là mô hình OLI, được phát triển bởi Dunning (1977). Theo Dunning, một công ty dự định tham gia vào các hoạt động FDI cần có 3 lợi thế: (1) lợi thế về sở hữu (Ownership advantages – O) bao gồm: lợi thế về tài sản, lợi thế về tối thiểu hoá chi phí giao dịch; (2) lợi thế về khu vực (Locational advantages – L) bao gồm: tài nguyên của đất nước, qui mô và sự tăng trưởng của thị trường, sự phát triển của cơ sở hạ tầng, chính sách của Chính phủ và (3) lợi thế về nội hoá (Internalisation advantages – I) bao gồm: giảm chi phí ký kết, kiểm soát và thực hiện hợp đồng; tránh được sự thiếu thông tin dẫn đến chi phí cao cho các công ty; tránh được chi phí thực hiện các bản quyền phát minh, sáng chế. Theo lý thuyết này thì cả 3 điều kiện kể trên đều phải được thoả mãn trước khi có FDI. Lý thuyết cho rằng: những nhân tố “đẩy” bắt nguồn từ lợi thế O và I, còn lợi thế L tạo ra nhân tố “kéo” đối với FDI.

Những lợi thế 123doc 9 này không cố định mà biến đổi theo thời gian, không gian và sự phát triển nên luồng vào FDI ở từng nước, từng khu vực, từng thời kỳ khác nhau. Sự khác nhau này còn bắt nguồn từ việc các nước này đang ở bước nào của quá trình phát triển và được Dunning phát hiện vào năm 1979. Các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế 2. Lý thuyết tăng trưởng kinh tế của kinh tế học cổ điển Adam Smith (1776) cho rằng sự giàu có của các quốc gia phụ thuộc vào nhiều nhân tố nhưng trong đó có hai nhân tố quan trọng là (1) số lượng lao động làm việc trong nền sản xuất; (2) vật chất và trình độ của phân công lao động.

“Con người kinh tế” dưới sự dẫn dắt của “bàn tay vô hình” sẽ làm cho nền kinh tế phát triển, người lao động sẽ sản xuất hàng hóa và dịch vụ cần thiết cho xã hội; lợi ích cá nhân sẽ gắn liền với lợi ích xã hội thông qua thị trường tự do. Thị trường sẽ giải quyết tất cả, Chính phủ không cần can thiệp vào nền kinh tế. Nguyên tắc phân phối là “ai có gì được nấy”, tư bản có vốn thì được lợi nhuận, địa chủ có đất thì nhận được địa tô, công nhân có sức lao động thì nhận được tiền lương. Các nhà kinh tế học cổ điển cho rằng thị trường tự do dưới sự dẫn dắt của “bàn tay vô hình” làm cho lợi ích cá nhân gắn với lợi ích xã hội.

Sự linh hoạt của giá cả và cơ chế tiền lương có khả năng tự điều chỉnh sự mất cân đối của nền kinh tế thị trường, xác lập cân đối mới. Khi tổng sản lượng quốc gia đạt mức tiềm năng nó quyết định số lượng việc làm của nền kinh tế. Lý thuyết tăng trưởng kinh tế của Karl Marx Quan niệm của Karl Marx, tăng trưởng là quá trình tái sản xuất xã hội, bao gồm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng. Các yếu tố tác động: đất đai, vốn, lao động, và tiến bộ kỹ thuật.

Trong đó, lao động là yếu tố quan trọng nhất bởi lao động sẽ tạo ra giá trị bằng sức lao động cộng với giá trị thặng dư. Theo Karl Marx, thặng dư là nguồn gốc tăng trưởng và phát triển kinh tế. Kỹ thuật là phương tiện lâu dài để tăng giá trị thặng 123doc 10 dư. Các chỉ tiêu tổng hợp phản ánh sự tăng trưởng Ông chia hoạt động xã hội thành 2 lĩnh vực: (1) sản xuất vật chất và (2) sản xuất phi vật chất.

Sản xuất vật chất tạo ra sản phẩm xã hội. Karl Marx bác bỏ lý thuyết cổ điển về “cung tạo nên cầu” cũng như sự hạn chế của đất đai là giới hạn của sự tăng trưởng. Nền kinh tế chỉ thông suốt khi hàng hóa có sự đảm bảo cân bằng giữa khối lượng và cơ cấu mua và bán. Nếu khoảng cách này lớn sẽ tạo ra khủng hoảng.

Khủng hoảng là giải pháp khôi phục thế cân bằng đã bị rối loạn. Chính sách kinh tế của Nhà nước có ý nghĩa rất quan trọng, đặc biệt là chính sách nâng cao mức cầu hiện có.