Tổng quan nghiên cứu

Tính đến hết năm 2018, huyện miền núi Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ mới chỉ có 4 trên tổng số 32 xã đạt chuẩn nông thôn mới, đạt bình quân 11,96 tiêu chí mỗi xã. Mức thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tại địa bàn cùng thời điểm đạt 24,5 triệu đồng mỗi năm. Sang quý I năm 2019, việc xã Ấm Hạ được công nhận đạt chuẩn đã nâng tổng số xã cán đích nông thôn mới toàn huyện lên 5 xã. Trong tiến trình thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới theo Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, nhóm tiêu chí kinh tế đóng vai trò cốt lõi nhưng cũng là thách thức lớn nhất đối với một huyện trung du miền núi còn nhiều khó khăn về nguồn lực.

Đoàn viên thanh niên là lực lượng lao động trẻ, có sức khỏe, trình độ và tinh thần xung kích đi đầu trong chuyển đổi cơ cấu kinh tế. Tuy nhiên, sự tham gia của thanh niên vào thực hiện các tiêu chí kinh tế tại huyện Hạ Hòa vẫn bộc lộ nhiều hạn chế về quy mô khởi nghiệp, khả năng tiếp cận vốn vay ưu đãi và liên kết hợp tác xã.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Nguyễn Đức Minh, do Giáo sư Đỗ Kim Chung hướng dẫn tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam (năm 2020), tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của tổ chức Đoàn trong thực hiện 7 tiêu chí kinh tế nông thôn mới. Phạm vi nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2017 - 2019, kết hợp số liệu khảo sát sơ cấp năm 2019 tại huyện Hạ Hòa, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ định hướng đến năm 2025. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần thúc đẩy mục tiêu nâng thu nhập bình quân nông thôn đạt 35 triệu đồng mỗi người, tối ưu hóa hiệu quả 22 dự án vay vốn và gia tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo trên 20%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết về sự tham gia của cộng đồng (Community Participation Theory) kết hợp với Lý thuyết vốn xã hội trong phát triển nông thôn. Theo đó, sự tham gia của người dân và thanh niên không chỉ dừng lại ở việc thụ hưởng mà là quá trình chủ động tương tác, lập kế hoạch, ra quyết định và giám sát việc thực hiện các nguồn lực phát triển.

Khung phân tích của đề tài xác định Đoàn thanh niên là tổ chức chính trị - xã hội giữ vai trò nòng cốt, dẫn dắt thanh niên tham gia 6 nội dung kinh tế then chốt: chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật; thanh niên khởi nghiệp; xây dựng hợp tác xã; phát triển mô hình sản xuất kinh doanh; quản lý chương trình vốn vay; dạy nghề và giới thiệu việc làm. Sự tham gia này chịu tác động trực tiếp từ 4 nhóm yếu tố: đặc điểm nhận thức của đoàn viên; chất lượng phối hợp liên ngành; vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền; cơ chế chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và địa phương.

Các khái niệm trọng tâm bao gồm: Thanh niên (lực lượng xã hội từ 16 đến 30 tuổi); Tiêu chí kinh tế trong nông thôn mới (theo Quyết định 491/QĐ-TTg và Quyết định 1980/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, gồm 7 tiêu chí: giao thông, thủy lợi, điện, thu nhập, hộ nghèo, tỷ lệ lao động có việc làm, hình thức tổ chức sản xuất); Hợp tác xã thanh niên (theo Luật Hợp tác xã năm 2012); và Nguồn vốn vay Quỹ quốc gia giải quyết việc làm (kênh vốn 120).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận toàn diện kết hợp phương pháp chọn điểm nghiên cứu đại diện. Cỡ mẫu khảo sát thực chứng bao gồm 151 đối tượng, được chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên có chủ đích tại 4 xã đại diện cho các tiểu vùng kinh tế của huyện Hạ Hòa gồm xã Gia Điền, xã Y Sơn, xã Mai Tùng và xã Hiền Lương. Cơ cấu mẫu khảo sát bao gồm: lãnh đạo Huyện đoàn và các phòng ban chuyên môn cấp huyện; lãnh đạo Đảng ủy, UBND 4 xã cơ sở; cán bộ Đoàn cơ sở; 85 đoàn viên thanh niên trực tiếp sản xuất kinh doanh và đại diện các hộ dân địa phương.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2017 - 2019 của UBND huyện Hạ Hòa, Tỉnh đoàn Phú Thọ và Ngân hàng Chính sách xã hội. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu điều tra bảng hỏi cấu trúc và phỏng vấn sâu trong năm 2019.

Nghiên cứu lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và đánh giá thang đo Likert 5 mức độ. Việc lựa chọn phương pháp này xuất phát từ yêu cầu lượng hóa chính xác mức độ tham gia, đánh giá khách quan các nhân tố cản trở và đo lường sự biến thiên của các chỉ tiêu kinh tế theo chuỗi thời gian 2017 - 2019, tạo cơ sở thực chứng vững chắc cho các đề xuất giải pháp đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra những bước tiến nổi bật cùng các điểm nghẽn lớn trong sự tham gia của thanh niên huyện Hạ Hòa thực hiện tiêu chí kinh tế nông thôn mới:

Thứ nhất, hoạt động thanh niên khởi nghiệp ghi nhận tốc độ tăng trưởng vượt bậc. Số lượng đoàn viên thanh niên tham gia khởi nghiệp năm 2018 tăng 45,65% so với năm 2017, và sang năm 2019 tiếp tục tăng 52,99% so với năm 2018. Phong trào đã lan tỏa sâu rộng, xuất hiện nhiều điển hình làm kinh tế giỏi như mô hình trồng chuối xuất khẩu của thanh niên Hà Văn Tú hay mô hình kinh tế vườn - ao - chuồng tại xã Mai Tùng mang lại thu nhập bình quân 27 triệu đồng mỗi người một năm.

Thứ hai, công tác dạy nghề và giải quyết việc làm đạt kết quả tích cực. Riêng trong năm 2019, các cấp bộ Đoàn đã tư vấn và giải quyết việc làm thành công cho 594 thanh niên, góp phần quan trọng giúp 32 trên 32 xã đạt tiêu chí số 12 về tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên trên 90%.

Thứ ba, nguồn vốn tín dụng chính sách phát huy vai trò đòn bẩy kinh tế. Huyện Hạ Hòa duy trì quản lý 22 dự án vay vốn từ Quỹ quốc gia về việc làm (vốn 120) với lãi suất ưu đãi 0,55% mỗi tháng. Dư nợ ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội giúp hàng trăm lượt hộ thanh niên đầu tư xưởng cơ khí, sản xuất vật liệu và phát triển trang trại gia đình.

Thứ tư, nghiên cứu nhận diện 5 rào cản nghiêm trọng hạn chế sự tham gia của thanh niên: thiếu vốn và tài sản thế chấp (chiếm trên 70% ý kiến khảo sát); thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật chuyên sâu; thiếu quỹ đất tập trung quy mô lớn; thị trường tiêu thụ bấp bênh; và kinh phí hoạt động Đoàn xã rất eo hẹp, chỉ ở mức khoảng 5 triệu đồng mỗi năm.

Thảo luận kết quả

Tốc độ gia tăng thanh niên khởi nghiệp trên 52% trong năm 2019 phản ánh tinh thần chủ động lập thân của giới trẻ khi có sự trợ lực kịp thời từ các chương trình mục tiêu quốc gia. Tuy nhiên, nguyên nhân khiến số lượng hợp tác xã thanh niên còn khiêm tốn bắt nguồn từ rào cản pháp lý, thủ tục thành lập phức tạp và năng lực quản trị tài chính hạn chế của đội ngũ cán bộ Đoàn cơ sở.

So sánh với mô hình tại huyện Gia Viễn (tỉnh Ninh Bình) và huyện Bạch Thông (tỉnh Bắc Kạn) với 52 mô hình kinh tế thanh niên và 3 hợp tác xã hoạt động hiệu quả, huyện Hạ Hòa có xuất phát điểm tương đồng về địa hình trung du nhưng còn thiếu các chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm bền vững.

Trong luận văn, các kết quả khảo sát thực tế được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng tổng hợp đánh giá thang đo Likert về mức độ hài lòng của 151 đối tượng, kết hợp với biểu đồ cột phản ánh sự tăng trưởng số lượng thanh niên tham gia tập huấn khoa học kỹ thuật giai đoạn 2017 - 2019. Cách trình bày này giúp các nhà quản lý dễ dàng nhận diện khoảng cách giữa năng lực nội tại của thanh niên và yêu cầu khắt khe của 7 tiêu chí kinh tế nông thôn mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tăng cường sự tham gia của Đoàn thanh niên thực hiện tiêu chí kinh tế trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Hạ Hòa giai đoạn 2020 - 2025, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Huyện đoàn Hạ Hòa chủ động phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trạm Khuyến nông tổ chức định kỳ 15 lớp tập huấn chuyên đề mỗi năm, hướng dẫn quy trình sản xuất VietGAP, nông nghiệp hữu cơ và công nghệ cao cho hơn 500 lượt đoàn viên thanh niên trước năm 2025.

Thứ hai, mở rộng quy mô vốn vay ưu đãi và tháo gỡ rào cản tín dụng. Ban Thường vụ Huyện đoàn phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Hạ Hòa phấn đấu duy trì mức tăng trưởng dư nợ ủy thác từ 10% đến 15% mỗi năm, đồng thời kiến nghị nâng hạn mức vay vốn 120 cho tối thiểu 30 dự án sản xuất kinh doanh thanh niên có phương án khả thi.

Thứ ba, phát triển kinh tế tập thể và hợp tác xã thanh niên. UBND huyện Hạ Hòa cùng các tổ chức đoàn thể hỗ trợ thành lập mới từ 1 đến 2 hợp tác xã và 5 tổ hợp tác thanh niên mỗi năm, tập trung vào các nông sản thế mạnh như bưởi, chè, chuối và chăn nuôi đặc sản, định hướng đạt chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên.

Thứ tư, nâng cao chất lượng tư vấn học nghề và giới thiệu việc làm. Tổ chức Đoàn tại 32 xã, thị trấn phối hợp cùng các trung tâm đào tạo nghề tư vấn hướng nghiệp cho 100% học sinh tốt nghiệp phổ thông, đặt mục tiêu giới thiệu việc làm ổn định cho trên 600 thanh niên mỗi năm đến năm 2025.

Thứ năm, tăng cường ngân sách và hoàn thiện cơ chế phối hợp. Đề xuất Huyện ủy, HĐND và UBND huyện Hạ Hòa xem xét nâng mức kinh phí hỗ trợ hoạt động Đoàn cấp xã từ 5 triệu đồng lên mức 10 đến 15 triệu đồng mỗi năm, tạo nguồn lực tổ chức các công trình thanh niên gắn với tiêu chí thu nhập và hạ tầng nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học và ứng dụng thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, cán bộ Đoàn Thanh niên và cơ quan quản lý công tác thanh niên các cấp. Công trình cung cấp bộ khung 6 nội dung hành động thực tế và các giải pháp tổ chức phong trào kinh tế, giúp nâng cao năng lực tập hợp đoàn viên tham gia xây dựng nông thôn mới tại các địa bàn miền núi.

Thứ two, Ban Chỉ đạo xây dựng nông thôn mới và cán bộ quản lý kinh tế cấp huyện, cấp xã. Nghiên cứu mang lại hệ thống dữ liệu thực chứng từ 151 phiếu khảo sát và phân tích chuyên sâu về 7 tiêu chí kinh tế, hỗ trợ hoạch định chính sách phân bổ nguồn vốn 120 và quy hoạch vùng sản xuất tập trung.

Thứ ba, học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp. Luận văn cung cấp phương pháp tiếp cận logic, thang đo Likert chuẩn hóa và bức tranh toàn diện về phát triển kinh tế nông thôn giai đoạn 2017 - 2025.

Thứ tư, thanh niên khởi nghiệp, chủ nhiệm hợp tác xã và chủ trang trại trẻ nông thôn. Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tế về quy trình tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi lãi suất 0,55% mỗi tháng, kinh nghiệm ứng dụng công nghệ và cách thức liên kết chuỗi giá trị nông sản.

Câu hỏi thường gặp

Những tiêu chí kinh tế nông thôn mới nào chịu tác động trực tiếp nhất từ sự tham gia của Đoàn thanh niên? Đoàn thanh niên tác động trực tiếp đến 7 tiêu chí kinh tế gồm giao thông (tiêu chí 2), thủy lợi (tiêu chí 3), điện (tiêu chí 4), thu nhập (tiêu chí 10), hộ nghèo (tiêu chí 11), lao động có việc làm (tiêu chí 12) và tổ chức sản xuất (tiêu chí 13). Minh chứng tại Hạ Hòa, thanh niên đã trực tiếp góp phần giải quyết việc làm cho 594 lao động năm 2019.

Phong trào thanh niên khởi nghiệp tại huyện Hạ Hòa ghi nhận tốc độ tăng trưởng như thế nào? Số lượng đoàn viên thanh niên khởi nghiệp tại Hạ Hòa đạt mức tăng trưởng ấn tượng, năm 2018 tăng 45,65% so với năm 2017 và năm 2019 tiếp tục tăng 52,99% so với năm 2018. Tiêu biểu là mô hình xuất khẩu chuối của đoàn viên Hà Văn Tú và mô hình vườn ao chuồng xã Mai Tùng mang lại thu nhập 27 triệu đồng mỗi người một năm.

Chương trình vay vốn Quỹ quốc gia giải quyết việc làm (kênh vốn 120) có những ưu đãi gì cho thanh niên? Nguồn vốn 120 hỗ trợ cho vay từ 100 triệu đến dưới 1 tỷ đồng trong 3 đến 5 năm với lãi suất ưu đãi 0,55% mỗi tháng, giảm 50% lãi suất nếu sử dụng từ 30% lao động dân tộc thiểu số. Huyện Hạ Hòa đang quản lý 22 dự án vay vốn hiệu quả trong các lĩnh vực cơ khí, gạch nung và hợp tác xã.

Khảo sát thực tế chỉ ra những điểm nghẽn lớn nhất của thanh niên nông thôn là gì? Kết quả khảo sát 151 đối tượng tại Hạ Hòa chỉ rõ 5 khó khăn cốt lõi: thiếu vốn và tài sản bảo đảm, thiếu kiến thức chuyển giao kỹ thuật, thiếu mặt bằng đất đai tập trung, giá nông sản bấp bênh và kinh phí hoạt động Đoàn xã rất thấp, chỉ khoảng 5 triệu đồng mỗi năm.

Luận văn đề xuất chỉ tiêu cụ thể nào về đào tạo nghề và việc làm cho thanh niên đến năm 2025? Luận văn đề xuất mục tiêu tư vấn hướng nghiệp cho 100% học sinh tốt nghiệp THCS và THPT, đào tạo kỹ thuật nông nghiệp cho trên 500 đoàn viên, đồng thời giải quyết việc làm ổn định cho hơn 600 thanh niên mỗi năm trên địa bàn 32 xã, thị trấn huyện Hạ Hòa giai đoạn 2020 - 2025.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở khoa học và khẳng định vai trò xung kích của thanh niên trong thực hiện 7 tiêu chí kinh tế nông thôn mới.
  • Đánh giá toàn diện thực trạng tại huyện Hạ Hòa giai đoạn 2017 - 2019, ghi nhận tốc độ tăng trưởng thanh niên khởi nghiệp đạt 52,99% và tạo việc làm cho 594 lao động năm 2019.
  • Nhận diện chính xác các rào cản về nguồn vốn, mặt bằng sản xuất và định mức kinh phí Đoàn cơ sở 5 triệu đồng mỗi năm thông qua điều tra 151 mẫu thực tế.
  • Đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao nhằm nâng cao năng lực kinh tế cho thanh niên định hướng đến năm 2025.
  • Kêu gọi các cấp ủy Đảng, chính quyền huyện Hạ Hòa, các tổ chức tín dụng và toàn thể đoàn viên thanh niên tăng cường phối hợp hành động, tạo đòn bẩy vững chắc đưa nông thôn Hạ Hòa phát triển bền vững và giàu đẹp.