MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Thực tế cho thấ y rằ ng nguồn vố n hỗ trợ phát triển chính thức đã hỗ trợ đắc lực cho phát triển kinh tế - xã hô ị ở Viê ̣t Nam tron g suố t hơn 20 năm qua, nguồ n vố n này góp phầ n tăng trưởng kinh tế , chuyển dich ̣ cơ cấ u kinh tế theo hướng công nghiê ̣p hoá , hiê ̣n đa ̣i hoá , phát triển xã hội , xoá đói - giảm nghèo ; hàng loạt các công triǹ h cơ sở ha ̣ tầ ng được đầu tư từ nguồn vố n này như giao thông, nâng cấ p , thủy lợi, nông nghiệp, y tế, giáo dục đã và đang được đưa vào sử dụng phát huy tác dụng tić h cực. Cao Bằng là một tỉnh Miền núi phía Bắc, có địa hình tương đối phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, điều kiện kinh tế xã hội chưa phát triển… Trong đó Ngành nông nghiệp của tỉnh cũng còn ở mức quy mô nhỏ, sản xuất manh mún, chủ yếu là tự cung cấp tự cấp, chưa có sản phẩm nào trở thành hàng hóa, có thương hiệu quốc gia, chưa có nhiều các Doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho nông nghiệp nông thôn… Trong những năm qua nhờ có Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức đầu tư cho Nông nghiệp nông thôn, đã thúc đẩy kinh tế nông nghiệp từng bước được phát triển. Giai đoạn từ năm 2015-2019 Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Cao Bằng cũng được thụ hưởng nguồn vốn này.
Chủ yếu nguồn vốn được đầu tư cho lĩnh vực giao thông nông thôn, cấp nước sạch cho đồng bào vùng cao, cải tạo nâng cấp sửa chữa các Chợ thực phẩm tươi sống tại các huyện nghèo, Dự án VIE/036 sử dụng thông minh nguồn nước và nông nghiệp. Đa số các nguồn vốn được đầu tư đều phát huy hiệu quả, nâng cao được thu nhập cho người dân hưởng lợi, bộ mặt nông thôn khởi sắc, các mô hình kinh tế được phát triển… Tuy nhiên, viêc ̣ triể n khai thực hiên ̣ các dự án vố n ODA găp ̣ phải môt số ̣ vấ n đề như Chính phủ nước tiế p nhâ ̣n vố n ODA vừa phải quản lý và sử dụng vố n ODA theo quy đinh ̣ của pháp luâ ̣t nước min ̀ h như Luâ ̣t Tài chin ́ h công , Luât Ngân ̣ sách Nhà nước , Luât Đầ ̣ u tư , Luât Đấ ̣ u thầ u , Luât Xây ̣ dựng và các luâ ̣t khác có liên 2 quan; vừa phải theo quy định của Nhà tài trợ theo điề u ước quố c tế được ký kế t và chịu sự quản lý , giám sát của cả hai bên. Trong không ít trường hơp ̣ phải tuân thủ môt số ̣ điề u kiên ̣ do nước cung cấp cấ p vố n quy định, như mục đích sử dụng , thủ tục giải ngân, phương thức cung ứng vật tư, thiế t bị. Bên cạnh đó vấn đề đặt ra là việc quản lý sử dụng nguồn vốn ODA ở tỉnh Cao Bằng nói chung và trong lĩnh vực Nông nghiệp và PTNT nói riêng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là ở khía cạnh quản lý sử dụng, liên quan từ khâu lựa chọn dự án đầu tư, đưa ra các tiêu chí phù hợp đến tình hình phát triển kinh tế xã hội tại các vùng sâu, vùng xa vùng đồng bào dân tộc thiểu số ít người, đến nhu cầu thực sự của nhân dân, như ở vùng núi cao quanh năm khô hạn, người dân thường thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô, không có dụng cụ dụng tích trữ nước sinh hoạt, do vậy cần thiết phải đầu tư các hồ chứa nước vừa và nhỏ để phục vụ nhân dân… Ngoài ra còn bất cập ở việc phân bổ kế hoạch vốn trung hạn, kế hoạch vốn hàng năm, giai đoạn chưa được cụ thể chặt chẽ dẫn đến các dự án công trình triển khai bị chậm, nhiều dự án bị thừa vốn trong khi nhiều dự án triển khai nhanh có nhu cầu thanh toán khối lượng thì lại không có vốn.
Công tác đấu thầu chưa được chặt chẽ, thủ tục giải ngân vốn ODA còn rườn rà, lẫn lội giữa 2 hệ thống văn bản của cả nhà tài trợ đưa ra và của Chính phủ Việt Nam, công tác bàn giao dự án sau khi kết thúc, quyết toán hoàn thành dự án… chưa được kịp thời theo mốc thời gian quy định khi ký kết hiệp định, thường bị kéo dài và gia hạn dự án từ 6 tháng đến 1 năm…Ngoài ra tình trạng chung hiện nay là các dự án ODA thường chỉ biết đầu tư và thực hiện theo hướng truyền thống “tiền kiểm” tức là bỏ quên khâu kiểm tra, giám sát vốn sau khi đầu tư “hậu kiểm”. Do vậy không quy được trách nhiệm của tổ chức, cá nhân hoặc cấp chính quyền địa phương nào? Khi để sảy ra sai phạm trong quá trình thực hiện dự án. Một bất cập nữa cũng đặc biệt quan trọng, quyết định đến việc thực hiện dự án có thành công hay thất bại đó là yếu tố con người. Việc tuyển dụng nhân sự làm việc cho các dự án nói chung đã khó, đặc biệt là đối với các dự án sử dụng nguồn vốn ODA, đòi hỏi rất nhiều kỹ năng, từ kinh nghiệm thực tế, ngôn ngữ nói, viết thành thạo, hiểu biết và có trình độ chuyên môn sâu và phù hợp với mỗi vị trí việc làm, đạo đức và cái Tâm để hoàn thành nhiệm vụ.
Hiện nay đối với tỉnh Miền núi 3 Cao Bằng, trình độ dân trí còn chưa đáp ứng với mặt bằng chung cả nước thì việc tìm và bố trí cán bộ làm việc cho dự án là vấn đề thực sự hạn chế và khó khăn phần nào ảnh hưởng không nhỏ tới việc điều hành, quản lý sử dụng nguồn vốn ODA. Thêm nữa, do hầu hết các dự án có sử dụng nguồn vốn ODA trong nông nghiệp là do Sở Nông nghiệp và PTNT quản lý, một số ít dự án có thể được giao về Ủy ban nhân dân các huyện hoặc xã tham gia. Chính vì vậy cần có những đánh giá cụ thể về thực trạng quản lý sử dụng nguồn vốn này, đặc biệt là làm rõ những hạn chế cùng những nguyên nhân từ đó tìm giải pháp để giúp tăng cường quản lý sử dụng nguồn vốn ODA trong các dự án về nông nghiệp và PTNT. Xuất phát từ những tồn tại trên, Em chọn đề tài “Tăng cường quản lý sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cao Bằng”.
làm Luận văn Thạc sỹ của mình. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu tổng quát: Đánh giá được thực trạng đề xuất giải pháp tăng cường quản lý sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cao Bằng. Mục tiêu cụ thể: - Làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức và quản lý sử dụng nguồn vốn này trên địa bàn tỉnh - Nhận diện những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức.
- Phân tích, đánh giá tình hình quản lý sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức tại Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Cao Bằng trong thời gian qua; - Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức tại Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Cao Bằng trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cao Bằng. Phạm vi nghiên cứu: Quản lý sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức tại Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 2015-2019 và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao quản lý sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức đến 2025.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp luận: nghiên cứu của đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, với việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh…Các phương pháp này được sử dụng kết hợp hoặc riêng rẽ trong quá trình nghiên cứu. - Phương pháp nghiên cứu: + Thu thập số liệu và phân tích số liệu: Thu thập các nguồn số liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính, báo cáo tổng kết hoạt động, báo cáo hoàn thành dự án, báo cáo đại hội đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2015-2020 phục vụ cho quá trình nghiên cứu, từ đó phân tích số liệu và đưa ra nhận xét. + Phương pháp nghiên cứu tại bàn: Tham khảo các giáo trình về kinh tế phát triển, xem xét các tài liệu về ODA trong nước cũng cũng nước ngoài, các báo cáo nghiên cứu, các đề tài luận án tiến sĩ và luận văn thạc sỹ và các báo cáo tổng kết tại Ban quản lý dự án nông nghiệp của Sở. + Phương pháp so sánh và phân tích: Dựa trên nguồn thông tin thứ cấp thu thập được từ những tài liệu nghiên cứu trước đây, các giáo trình chuyên khảo và thông qua thực tiễn từ quá trình làm việc tại Sở Nông nghiệp và PTNT kết hợp với số liệu thu thập, từ đó tác giả miêu tả thực trạng, đưa ra nhận xét, đánh giá và các đề xuất có liên quan.
Kết cấu của luận văn Ngoài phần mở đầu; kết luận; danh mục tài liệu tham khảo; Luận văn gồm 3 chương: Chương 1: Lý luận chung về quản lý sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức trên địa bàn cấp tỉnh. Chương 2: Thực trạng quản lý sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức tại Sở Nông nghiệp và PTNT Cao Bằng. Chương 3: Các giải pháp quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức tại Sở Nông nghiệp và PTNT Cao Bằng trong thời gian tới. 5 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ SỬ DỤNG NGUỒN VỐN HỖ TRỢ PHÁT TRIỂN CHÍNH THỨC TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH 1.
Khái quát về nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức và vai trò của nó đối với kinh tế địa phƣơng 1. Khái quát và các hình thức của nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức 1. Khái niệm nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức Hỗ trợ phát triển chính thức được gọi tắt là ODA được bắt nguồn từ cụm từ tiếng Anh (Official Developmen Assistance). Thuật ngữ xuất hiện từ sau chiến tranh Thế giới II và gắn liền với yếu tố chính trị, giúp các nước Châu Âu phục hồi các ngành công nghiệp bị chiến tranh tàn phá.