phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về huy động tiền gửi khách hàng tại Ngân hàng thƣơng mại. Chƣơng 2: Thực trạng huy động tiền gửi khách hàng tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam. Chƣơng 3: Giải pháp tăng cƣờng huy động tiền gửi khách hàng tại Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam. 4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HUY ĐỘNG TIỀN GỬI KHÁCH HÀNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Lý luận chung về huy động tiền gửi khách hàng tại các ngân hàng thƣơng mại 1.1 Khái niệm huy động tiền gửi khách hàng Huy động vốn đƣợc xem là một trong những nghiệp vụ xuất hiện sớm nhất trong hoạt động của các NHTM.
Hiện nay, hoạt động huy động vốn là một trong những hoạt động hết sức quan trọng liên quan đến sự sống còn của các NHTM. Hoạt động này mang lại nguồn vốn để ngân hàng có thể thực hiện các hoạt động khác nhƣ cấp tín dụng và cung cấp các dịch vụ ngân hàng cho khách hàng. Trong các hình thức huy động vốn thì huy động vốn tiền gửi là hình thức huy động quan trọng nhất về mặt kinh tế và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn huy động. “Huy động vốn là một trong các nghiệp vụ tạo nên nguồn vốn của NHTM thông qua việc nhận ký thác và quản lý các khoản tiền của khách hàng theo nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi đáp ứng nhu cầu vốn trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng” (Trầm Thị Xuân Hƣơng và Cộng sự, 2013, trang 22) Theo từ điển Invesopedia về các thuật ngữ tài chính thì tiền gửi ngân hàng là tiền đƣợc giữ trong tài khoản tại một ngân hàng chẳng hạn nhƣ tài khoản tiết kiệm, tài khoản thanh toán và tài khoản thị trƣờng tiền tệ.
Chủ tài khoản có quyền rút bất kỳ khoản tiền đã gửi theo nhƣ các điều khoản và điều kiện của tài khoản đã đƣợc thỏa thuận. Nhƣ vậy huy động tiền gửi là một trong các nghiệp vụ cơ bản tạo nên nguồn vốn của NHTM, thu hút vốn nhàn rỗi từ các cá nhân, tổ chức kinh tế để phục vụ cho mục đích kinh doanh của mình trên nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi. Hay “Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dƣới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi cho ngƣời gửi tiền”. (Luật các TCTD năm 2010) Thực chất tiền gửi huy động là tài sản của các chủ sở hữu mà các ngân hàng tạm thời quản lý và sử dụng, tạo ra nguồn vốn cung cấp cho hoạt động của nền kinh tế.
Đối với bản thân các ngân hàng, tiền gửi huy động luôn chiếm một tỷ trọng rất lớn trong tổng nguồn vốn và có vai trò rất quan trọng trong hoạt động của ngân hàng, là nguồn vốn chính 5 tạo nên nguồn lực tài chính cho ngân hàng. Vì vậy, các ngân hàng luôn nổ lực tìm mọi biện pháp nhằm tăng khả năng cạnh tranh, thu hút ngày càng nhiều nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội để thực hiện tốt hoạt động kinh doanh của mình.2 Đặc điểm huy động tiền gửi1 Đặc điểm của huy động tiền gửi cũng giống với huy động vốn nói chung bởi huy động tiền gửi là một hình thức huy động quan trọng trong nghiệp vụ huy động vốn của ngân hàng. - Nguồn vốn tiền gửi luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn vốn của ngân hàng, đóng một vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Các chủ thể tham gia trong nghiệp vụ huy động tiền gửi bao gồm NHTM và khách hàng là cá nhân hoặc doanh nghiệp… - Các hình thức huy động tiền gửi rất đa dạng nhƣ tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn… Khi huy động tiền gửi từ khách hàng ngân hàng phải trả một khoản lãi cho khách hàng với một mức lãi suất đƣợc thỏa thuận trƣớc giữa hai bên.
Số tiền lãi phát sinh từ việc gửi tiền mà ngân hàng phải trả cho khách hàng chính là chi phí mà ngân hàng phải trả để huy động đƣợc tiền gửi của khách hàng trong một thời gian nhất định. - Huy động tiền gửi là nghiệp vụ có tính hoàn trả, vì NHTM có trách nhiệm hoàn trả cả gốc và lãi cho khách hàng khi đến hạn (tiền gửi có kỳ hạn) hoặc ngay khi khách hàng có yêu cầu (tiền gửi không kỳ hạn) và ngân hàng chỉ có quyền sử dụng mà không có quyền sở hữu đối với nguồn vốn tiền gửi huy động đƣợc. - Khi huy động tiền gửi, các NHTM không đƣợc sử dụng hết số vốn đó để kinh doanh mà phải dự trữ với một tỷ lệ hợp lý để đảm bảo khả năng thanh toán của ngân hàng, nếu không sẽ dẫn đến tình trạng thừa và thiếu hụt thanh khoản vƣợt mức giới hạn cho phép, hoặc nếu nhƣ khách hàng rút tiền hàng loạt tại các ngân hàng cùng một thời điểm sẽ dẫn đến nguy cơ sụp đổ và phá sản của hệ thống ngân hàng. - Nghiệp vụ huy động tiền gửi thực hiện dựa trên cơ sở niềm tin của khách hàng dành cho ngân hàng.
Vì thế ngân hàng phải tuân thủ nghiêm ngặt vấn đề bảo mật thông tin khách hàng, quy trình huy động vốn và sử dụng vốn huy động cần có sự kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo an toàn tài sản của khách hàng.3 Vai trò của huy động tiền gửi2 1.1 Đối với nền kinh tế Hoạt động của hệ thống ngân hàng là một mắc xích quan trọng trong chu trình hoạt động của nền kinh tế. Huy động vốn tiền gửi của NHTM đóng vai trò rất lớn trong việc chuyển những khoản tiết kiệm thành đầu tƣ, những khoản tiền nhỏ lẻ thành nguồn vốn lớn cung ứng cho hoạt động cần thiết của nền kinh tế, nhờ đó nguồn vốn nhàn rỗi của xã hội đƣợc sử dụng một cách hiệu quả góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển. Bên cạnh đó, bằng nghiệp vụ huy động vốn, các NHTM cũng góp phần kiểm soát lƣợng tiền trong lƣu thông, các hoạt động của nền kinh tế cũng nhƣ diễn biến, xu hƣớng biến động trong nền kinh tế góp phần hỗ trợ Nhà nƣớc kịp thời đƣa ra các giải pháp hợp lý.2Đối với Ngân hàng thương mại Nguồn vốn là nền tảng cho mọi hoạt động và sự phát triển bền vững của NHTM, trong đó nguồn vốn huy động từ tiền gửi khách hàng có ý nghĩa hết sức quan trọng bởi tại hầu hết các quốc gia, nguồn vốn này luôn chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của NHTM. Thông qua nghiệp vụ huy động vốn NHTM hình thành nguồn vốn đáp ứng nhu cầu kinh doanh nhƣ cho vay, tài trợ, đầu tƣ kinh doanh ngoại tệ, thanh toán, ủy thác… tạo lợi nhuận cho các NHTM.
Quy mô tiền gửi huy động vào ngân hàng càng lớn thì nguồn vốn sử dụng cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng càng dồi dào, ngân hàng càng có nhiều cơ hội để cấp tín dụng, phát triển hoạt động kinh doanh của mình. Mặt khác hoạt động huy động vốn là cơ sở để NHTM thu hút khách hàng đến giao dịch góp phần nâng cao uy tín và xây dựng thƣơng hiệu của ngân hàng mình. Thông qua đó, NHTM phần nào đo lƣờng đƣợc sự tín nhiệm của khách hàng để có thể đề ra các biện pháp nhằm hoàn thiện và thúc đẩy sự phát triển của hoạt động huy động vốn mà đặc biệt là nguồn tiền gửi từ khách hàng.3Đối với khách hàng Đối với khách hàng gửi tiền, hoạt động huy đông tiền gửi của NHTM cung cấ p cho họ mô ̣t nơi an toàn để cất giữ tiền, một kênh tiế t kiê ̣m và đầ u tƣ nhằ m làm cho tiề n của họ 2 (Trầm Thị Xuân Hƣơng và Cộng sự, 2013) 7 sinh lời, giúp khách hàng thuận lợi trong việc tích lũy các khoản thu nhập nhàn rỗi, chƣa sử dụng cho mục tiêu hay nhu cầu tài chính đã dự định trong tƣơng lai. Bên cạnh đó, hoạt động huy đô ̣ng tiền gửi của ngân hàng giúp cho khách hàng có cơ hô ̣i tiế p câ ̣n với các dịch vụ khác của NHTM mà đă ̣c biê ̣t là dịch vụ thanh toán qua ngân hàng và dịch vụ tín dụng khi khách hàng cần vố n cho sản xuấ t , kinh doanh hoă ̣c tiêu dùng.4 Các hình thức huy động tiền gửi khách hàng của NHTM3 1.1Tiền gửi không kỳ hạn Tiền gửi không kỳ hạn (hay còn đƣợc gọi là tiền gửi giao dịch, tiền gửi thanh toán.) là hình thức tiền gửi mà khách hàng gửi tiền vào NHTM với mục đích chính là để đƣợc ngân hàng thanh toán và thu chi hộ theo yêu cầu của khách hàng.
Đây là nguồn vốn rất tiềm năng mà bất cứ ngân hàng nào cũng muốn khai thác, nguồn vốn này có quy mô lớn với chi phí huy động thấp nhất và gắn liền với mọi hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Đặc điểm nổi bật của loại tiền gửi này là khách hàng đƣợc quyền rút ra bất cứ khi nào mà không cần báo trƣớc hoặc yêu cầu khách hàng thực hiện thanh toán mà không hạn chế số lần giao dịch. Vì vậy, đây là nguồn vốn có tính biến động nhiều nhất mà ngân hàng rất khó dự đoán về quy mô có thể huy động đƣợc và kỳ hạn của loại tiền gửi này cũng ngắn nhất. Chính vì tính chất biến động của nguồn vốn này mà lúc nào các NHTM cũng thực hiện dự trữ bắt buộc cao hơn so với các loại tiền gửi khác để đảm bảo an toàn cho hoạt động kinh doanh của NHTM.
Đối tƣợng sử dụng dịch vụ: các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân… Thông thƣờng khách hàng có xu hƣớng mở tài khoản tại các NHTM có qui mô lớn, mạng lƣới rộng khắp, sản phẩm đa dạng.2Tiền gửi có kỳ hạn Tiền gửi có kỳ hạn là hình thức tiền gửi huy động các khoản tiền để dành, tạm thời chƣa sử dụng mà khi khách hàng gửi vào ngân hàng có sự thỏa thuận về thời gian rút tiền và khách hàng không đƣợc phép rút tiền trƣớc thời hạn. 3 (Trầm Thị Xuân Hƣơng và Cộng sƣ, 2013) 8 Nguồn vốn này có tính chất tƣơng đối ổn định nên ngân hàng có thể chủ động trong việc sử dụng nguồn vốn này vì tính thời hạn của nguồn vốn. Chi phí lãi huy động của từng món tiền gửi cụ thể phụ thuộc vào thời hạn gửi tiền và sự thỏa thuận giữa khách hàng và ngân hàng trên cơ sở xem xét mức độ an toàn của Ngân hàng cũng nhƣ quan hệ cung cầu vốn tại thời điểm đó.