phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận và cơ sở pháp lý của việc thực hiện dân chủ trong nhà trƣờng phổ thông Chƣơng 2: Thực trạng của việc thực hiện dân chủ trong nhà trƣờng trung học phổ thông ở tỉnh Yên bái Chƣơng 3: Những biện pháp nhằm tăng cƣờng thực hiện dân chủ trong quản lý trƣờng trung học phổ thông ở tỉnh Yên Bái 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ PHÁP LÝ CỦA VIỆC THỰC HIỆN DÂN CHỦ TRONG NHÀ TRƢỜNG PHỔ THÔNG 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chính phủ nƣớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ra Nghị định số 71/1998/NĐ-CP ngày 8-9-1998, về ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan. Quy chế thực hiện dân chủ trong sinh hoạt của cơ quan nhằm phát huy quyền làm chủ của cán bộ, công chức, góp phần xây dựng cơ quan trong sạch, vững mạnh, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức là công bộc của dân, có đủ phẩm chất, năng lực, làm việc có năng suất, chất lƣợng, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển và đổi mới của đất nƣớc, ngăn chặn và chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, phiền hà, sách nhiễu dân. Phát huy quyền làm chủ của cán bộ, công chức gắn liền với việc đảm bảo sự lãnh đạo của tổ chức Đảng ở cơ quan, chấp hành nguyên tắc tập trung dân chủ, thực hiện chế độ thủ trƣởng và phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể quần chúng.
Dân chủ trong khuôn khổ của Hiến pháp và pháp luật, phát huy dân chủ, đồng thời kiên quyết xử lý những hành vi lợi dụng dân chủ để vi phạm Hiến pháp, pháp luật và xâm phạm quyền tự do dân chủ của nhân dân, cản trở việc thi hành công vụ ở cơ quan. Trên cơ sở Nghị định số 71/1998/NĐ-CP của chính phủ nói trên, Bộ trƣởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ra Quyết định số 04/2000/QĐ-BGD&ĐT ngày 1-3-2000 về việc ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trƣờng. Thực hiện dân chủ trong nhà trƣờng nhằm thực hiện tốt nhất, có hiệu quả nhất những điều mà Luật Giáo dục quy định theo phƣơng châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" trong các hoạt động của nhà trƣờng thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện; đảm bảo cho các thành viên 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com của nhà trƣờng đóng góp ý kiến tham gia xây dựng sự nghiệp giáo dục, làm cho giáo dục thực sự là của dân, do dân và vì dân. Mục đích của việc thực hiện dân chủ trong nhà trƣờng là nhằm phát huy quyền làm chủ và huy động tiềm năng trí tuệ của hiệu trƣởng, nhà giáo, ngƣời học, đội ngũ cán bộ, công chức trong nhà trƣờng thực hiện nhiệm vụ phát triển giáo dục phù hợp với đƣờng lối, chủ trƣơng của Đảng và luật pháp của Nhà nƣớc.
Chúng ta đều nhận thấy việc thực hiện dân chủ trong nhà trƣờng dựa trên nguyên tắc mở rộng dân chủ phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng theo nguyên tắc tập trung dân chủ, thực hiện đầy đủ trách nhiệm của hiệu trƣởng và phát huy vai trò của các tổ chức, các đoàn thể trong nhà trƣờng. Thực hiện dân chủ trong nhà trƣờng phải phù hợp với Hiến pháp và pháp luật; quyền phải đi đôi với nghĩa vụ và trách nhiệm; dân chủ phải gắn liền với kỷ luật, kỷ cƣơng trong nhà trƣờng. Bên cạnh đó, sẽ phải xử lý nghiêm minh những hành vi lợi dụng dân chủ, xâm phạm quyền tự do dân chủ làm ảnh hƣởng đến uy tín và hoạt động của nhà trƣờng. Sau khi ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của nhà trƣờng, đã có một số bài viết cũng nhƣ công trình nghiên cứu của một số tác giả đề cập đến vấn đề này, nhƣ : Trong luận văn Một số biện pháp của hiệu trưởng nhằm tăng cường việc thực hiện dân chủ trong nội bộ trường trung học phổ thông, báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài khoa học – công nghệ cấp cơ sở tại Trƣờng cán bộ quản lý Giáo dục và Đào tạo - Hà Nội năm 2001 của chủ nhiệm đề tài Nguyễn Thị Minh.
Luận văn : Một số biện pháp xây dựng phong cách quản lý dân chủ của hiệu trưởng các trường trung học phổ thông thành phố Hải Phòng, luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, chuyên ngành quản lý giáo dục, khoa sƣ phạm - Đại học quốc gia Hà Nội năm 2004 tác giả Nguyễn Thị Quỳnh. Bài viết Thực hiện quy chế dân chủ ở trường học của tác giả Nguyễn Thị Xuân Mai, Học viện 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đăng trên tạp chí Giáo dục, số 100, 11/2004. Trong luận văn Một số biện pháp của hiệu trưởng nhằm tăng cường việc thực hiện dân chủ trong nội bộ trường trung học phổ thông, báo cáo kết quả nghiên cứu đề tài khoa học – công nghệ cấp cơ sở tại Trƣờng cán bộ quản lý Giáo dục và Đào tạo - Hà Nội năm 2001 của chủ nhiệm đề tài Nguyễn Thị Minh. Đề tài đã nghiên cứu một số vấn đề lí luận về dân chủ trong nội bộ nhà trƣờng, tìm hiểu về thực trạng của việc thực hiện dân chủ trong nội bộ trƣờng trung học phổ thông hiện nay.
Tác giả đã đƣa ra một số biện pháp của hiệu trƣởng trong việc thực hiện dân chủ trong nội bộ trƣờng trung học phổ thông, nhƣ : - Làm tốt vai trò quản lý nhà nƣớc của hiệu trƣởng, kết hợp đúng đắn chế độ thủ trƣởng và nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý nhà trƣờng. - Phát huy quyền chủ động của nhà trƣờng của nhà trƣờng, thực hiện dân chủ, công khai trong việc quản lý nhà trƣờng đi đôi với việc giữ vững nền nếp, kỷ luật, kỷ cƣơng trong nhà trƣờng. - Nâng cao vai trò của các tổ chức chính quyền, đoàn thể, tổ chức xã hội khác trong việc thực hiện dân chủ ở nhà trƣờng và phối hợp cùng nhau đẩy mạnh phong trào thi đua "dạy tốt - học tốt". - Xây dựng mô hình "Trƣờng học có đời sống văn hoá tốt".
Đẩy mạnh việc thực hiện xã hội hoá công tác giáo dục ở nhà trƣờng. Trong luận văn : Một số biện pháp xây dựng phong cách quản lý dân chủ của hiệu trưởng các trường trung học phổ thông thành phố Hải Phòng, luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, chuyên ngành quản lý giáo dục, khoa sƣ phạm - Đại học quốc gia Hà Nội năm 2004, tác giả Nguyễn Thị Quỳnh đã nghiên cứu cơ sở lí luận của vấn đề xây dựng phong cách quản lý dân 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chủ của hiệu trƣởng trƣờng trung học phổ thông, đi sâu tìm hiểu thực trạng phong cách quản lý của hiệu trƣởng trƣờng trung học phổ thông thành phố Hải Phòng. Qua đó, tác giả đƣa ra hệ thống các biện pháp xây dựng phong cách quản lý dân chủ của hiệu trƣởng trƣờng trung học phổ thông thành phố Hải Phòng. - Tác giả chú trọng đến biện pháp tác động đến nhận thức của hiệu trƣởng, làm sáng tỏ lí do của sự cần thiết phải có phong cách quản lí dân chủ trong trƣờng học.
- Cung cấp công cụ để các hiệu trƣởng tự đánh giá phong cách quản lí của bản thân. Đặt ra định hƣớng sự rèn luyện của hiệu trƣởng. - Tổ chức các hoạt động trong nhà trƣờng theo tinh thần dân chủ hoá. Trong bài viết Thực hiện quy chế dân chủ ở trường học của tác giả Nguyễn Thị Xuân Mai, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đăng trên tạp chí Giáo dục, số 100, 11/2004, tác giả đƣa ra một số giải pháp tăng cƣờng vai trò lãnh đạo của chi bộ Đảng, tính gƣơng mẫu của đảng viên trong các nhà trƣờng ; trách nhiệm của hiệu trƣởng nhà trƣờng trong việc triển khai, tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở.
Tổ chức công đoàn trong các cơ sở trƣờng học thực hiện tốt chức năng của mình trong phối hợp, giám sát, đôn đốc việc thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở. Tổ chức tốt các hội nghị cán bộ công chức đầu năm học trong từng cơ sở giáo dục, động viên cán bộ, giáo viên, công nhân viên tham gia tháo gỡ những khó khăn, thực hiện tốt các quy định, quy ƣớc đã đề ra. Đặc biệt, kết hợp tốt thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở với việc củng cố kỉ cƣơng, nề nếp, việc thực hiện các quy chế quản lý giáo dục trên các văn bản pháp luật hiện hành. Trên cơ sở các văn bản của Chính phủ, các ngành, các cơ sở cần xây dựng với điều kiện của nhà trƣờng, thể hiện rõ vai trò làm chủ của các thành viên trong nhà trƣờng ; phải thƣờng xuyên 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bổ sung, sửa đổi các văn bản về quy chế, quy định, quy ƣớc cho phù hợp thực tế.
Nhƣ vậy, trong các công trình nghiên cứu hay bài báo nêu trên, các tác giả cũng đã đƣa ra những biện pháp đối với các trƣờng trung học phổ thông nói chung hay cho một địa phƣơng nói riêng. Tiếp nối các kết quả nghiên cứu đã nói, trong luận văn này chúng tôi vừa nghiên cứu lí luận, vừa nghiên cứu thực trạng việc vận dụng Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của các trƣờng trung học phổ thông ở tỉnh Yên Bái và đề xuất một số biện pháp nhằm thực hiện tốt hơn Quy chế nói trên cho phù hợp với các trƣờng trung học phổ thông tỉnh Yên Bái. Với suy nghĩ về vấn đề thực hiện Quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trƣờng nói chung và trong các trƣờng trung học phổ thông ở tỉnh Yên Bái nói riêng, chúng tôi muốn đóng góp thêm Những biện pháp nhằm tăng cường thực hiện dân chủ trong quản lý trường trung học phổ thông ở tỉnh Yên Bái. Một số khái niệm cơ bản 1.
Dân chủ Theo từ điển bách khoa Việt Nam, tập 1, thì : Dân chủ là "hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do. Dân chủ cũng đƣợc vận dụng vào tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế chính trị nhất định. Với tƣ cách là hình thức tổ chức chính trị của Nhà nƣớc, dân chủ xuất hiện cùng với sự xuất hiện của Nhà nƣớc.