Vài Nét Về Tâm Lý Học Phổ Thông và Tâm Lý Học Phật Giáo

Giải mã sức hút của "nữ hường" trong tâm lý học đại chúng. Khám phá nguyên nhân khiến phong cách này được yêu thích và ảnh hưởng của nó đến xã hội.

• Tác giả: Thích Nữ Hương Nhũ
• Người hướng dẫn: Thượng Toạ Thích Chơn Thiện, Tiến sĩ Phật học
• Trường học: Trường Đại học
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Vài Nét Về Tâm Lý Học Phổ Thông Và Tâm Lý Học Phật Giáo
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. PHẦN MỘT: DẪN NHẬP
• 1.1. Giới thiệu chung về cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và tác động đến con người
• 1.2. Tâm lý học phổ thông và tâm lý học Phật giáo: sự khác biệt và liên hệ
• 2. PHẦN HAI: GIỚI THIỆU TỔNG QUÁT TÂM LÝ HỌC PHỔ THÔNG VÀ TÂM LÝ PHẬT GIÁO
• 2.1. Vài nét về tâm lý học phổ thông và tâm lý học Phật giáo
• 2.1.1. Khái niệm tâm lý học
• 2.1.2. Chức năng của tâm lý
• 2.1.3. Đặc điểm của tâm lý
• 2.1.4. Khái niệm tâm lý trong tâm lý học Phật giáo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tâm Lý Học Phổ Thông và Phật Giáo Hiện Nay

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, tâm lý học phổ thông và tâm lý học Phật giáo ngày càng được quan tâm. Tâm lý học phổ thông, với các phương pháp nghiên cứu khoa học, tập trung vào việc giải thích và dự đoán hành vi con người. Ngược lại, tâm lý học Phật giáo hướng đến sự giải thoát khỏi khổ đau thông qua thiền định và tự nhận thức. Cả hai đều có mục tiêu chung là cải thiện đời sống tinh thần, nhưng phương pháp tiếp cận và hệ thống lý thuyết có sự khác biệt đáng kể. Sự kết hợp giữa hai lĩnh vực này mở ra những hướng đi mới trong việc phát triển bản thân và đạt được bình an nội tâm.

1.1. Định Nghĩa và Phạm Vi của Tâm Lý Học Phổ Thông

Tâm lý học phổ thông là ngành khoa học nghiên cứu về các hiện tượng tâm lý, hành vi và quá trình tinh thần của con người. Nó bao gồm nhiều lĩnh vực như tâm lý học phát triển, tâm lý học xã hội, và tâm lý học lâm sàng. Các nhà tâm lý học sử dụng các phương pháp nghiên cứu như quan sát, thực nghiệm và trắc nghiệm để thu thập dữ liệu và xây dựng lý thuyết. Mục tiêu của tâm lý học phổ thông là mô tả, giải thích, dự đoán và kiểm soát hành vi, nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống và giải quyết các vấn đề tâm lý.

1.2. Bản Chất và Mục Tiêu của Tâm Lý Học Phật Giáo

Tâm lý học Phật giáo, dựa trên triết lý Phật giáo, tập trung vào việc hiểu rõ bản chất của tâm và các yếu tố ảnh hưởng đến khổ đau và hạnh phúc. Nó nhấn mạnh tầm quan trọng của chánh niệm (mindfulness), thiền định và tự nhận thức trong việc chuyển hóa tâm thức. Mục tiêu chính của tâm lý học Phật giáo là đạt được giải thoát (liberation) khỏi khổ đau và đạt đến niết bàn (nirvana), trạng thái an lạc và bình an nội tâm tuyệt đối. Theo Thích Nữ Hương Nhũ, “Tâm lý học Phật Giáo được xây dựng trên chân lý vĩnh hằng của Dukkha, một trạng thái bất toại nguyện của chúng sanh hữu tình”.

II. So Sánh Điểm Giống và Khác Nhau Giữa Hai Trường Phái

Mặc dù có những khác biệt về phương pháp và mục tiêu, tâm lý học phổ thông và tâm lý học Phật giáo vẫn có những điểm tương đồng đáng chú ý. Cả hai đều quan tâm đến việc hiểu rõ tâm lý con người và tìm cách cải thiện đời sống tinh thần. Tuy nhiên, tâm lý học phổ thông thường tập trung vào việc giải quyết các vấn đề cụ thể, trong khi tâm lý học Phật giáo hướng đến sự chuyển hóa toàn diện của tâm thức. Sự khác biệt này xuất phát từ nền tảng triết học và mục tiêu cuối cùng của mỗi trường phái. Việc so sánh hai trường phái này giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về sức khỏe tinh thần và phát triển bản thân.

2.1. Các Khái Niệm Chung trong Tâm Lý Học và Phật Giáo

Cả tâm lý học và Phật giáo đều sử dụng các khái niệm như tâm, ý thức, cảm xúc và hành vi để mô tả và giải thích các hiện tượng tâm lý. Tuy nhiên, cách định nghĩa và hiểu về các khái niệm này có thể khác nhau. Ví dụ, trong tâm lý học phổ thông, tâm thường được xem là một thực thể hoặc chức năng của não bộ, trong khi trong Phật giáo, tâm được xem là một dòng chảy liên tục của các trạng thái tâm lý, không có bản chất cố định (vô thường (impermanence) và vô ngã (non-self)). Sự khác biệt này ảnh hưởng đến cách tiếp cận và phương pháp trị liệu của mỗi trường phái.

2.2. Sự Khác Biệt Về Phương Pháp Nghiên Cứu và Tiếp Cận

Tâm lý học phổ thông sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như quan sát, thực nghiệm và trắc nghiệm để thu thập dữ liệu và kiểm chứng giả thuyết. Trong khi đó, tâm lý học Phật giáo dựa trên thiền định, tự quán chiếu và kinh nghiệm cá nhân để hiểu rõ bản chất của tâm. Phương pháp của Phật giáo nhấn mạnh vai trò của tự nhận thức và trực giác, trong khi tâm lý học coi trọng tính khách quan và khả năng kiểm chứng của các kết quả nghiên cứu. Theo Thích Nữ Hương Nhũ, “Đạo Phật thiết lập được một hệ thống tâm lý hoàn hảo vì thấy được vạn pháp như thật nhờ tuệ quán thông qua thiền định, bên cạnh các phương pháp đo lường trắc đạt.”

2.3. Mục Tiêu và Giá Trị Cốt Lõi của Hai Trường Phái

Mục tiêu của tâm lý học phổ thông thường là cải thiện sức khỏe tinh thần, giải quyết các vấn đề tâm lý và nâng cao chất lượng cuộc sống. Trong khi đó, tâm lý học Phật giáo hướng đến sự giải thoát khỏi khổ đau, đạt được niết bàn và phát triển tâm từ bi. Giá trị cốt lõi của tâm lý học là tính khách quan, khoa học và hiệu quả, trong khi Phật giáo nhấn mạnh đạo đức Phật giáo, tâm từ bi và trí tuệ. Sự khác biệt này phản ánh những quan điểm khác nhau về bản chất của con người và mục đích của cuộc sống.

III. Ứng Dụng Phật Giáo Trong Tâm Lý Học Hiện Đại Liệu Pháp Chánh Niệm

Trong những năm gần đây, liệu pháp chánh niệm đã trở thành một phương pháp trị liệu phổ biến trong tâm lý học hiện đại. Dựa trên các nguyên tắc của Phật giáo, liệu pháp chánh niệm giúp người bệnh tập trung vào hiện tại, chấp nhận những suy nghĩ và cảm xúc của mình mà không phán xét. Phương pháp này đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc giảm căng thẳng, lo âu, trầm cảm và cải thiện sức khỏe tinh thần tổng thể. Sự kết hợp giữa tâm lý học và Phật giáo trong liệu pháp chánh niệm cho thấy tiềm năng to lớn của việc ứng dụng các nguyên tắc Phật giáo vào thực tiễn tâm lý trị liệu.

3.1. Cơ Sở Lý Thuyết của Liệu Pháp Chánh Niệm Mindfulness

Liệu pháp chánh niệm dựa trên nguyên tắc chánh niệm (mindfulness) trong Phật giáo, tức là khả năng tập trung vào hiện tại một cách không phán xét. Nó giúp người bệnh nhận biết và chấp nhận những suy nghĩ, cảm xúc và cảm giác của mình mà không cố gắng thay đổi hoặc trốn tránh chúng. Liệu pháp chánh niệm cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quan sát vô thường (impermanence) và vô ngã (non-self), giúp người bệnh giảm bớt sự chấp trước và khổ đau.

3.2. Các Kỹ Thuật Thực Hành Chánh Niệm Phổ Biến

Các kỹ thuật thực hành chánh niệm phổ biến bao gồm thiền định, yoga, và các bài tập chánh niệm trong cuộc sống hàng ngày. Thiền định giúp người bệnh tập trung vào hơi thở, cảm giác cơ thể hoặc các đối tượng khác để rèn luyện khả năng tập trung và tự nhận thức. Yoga kết hợp giữa vận động cơ thể và chánh niệm để giảm căng thẳng và cải thiện sức khỏe tinh thần. Các bài tập chánh niệm trong cuộc sống hàng ngày giúp người bệnh áp dụng chánh niệm vào các hoạt động thường nhật như ăn uống, đi lại và làm việc.

3.3. Hiệu Quả của Liệu Pháp Chánh Niệm trong Trị Liệu Tâm Lý

Liệu pháp chánh niệm đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc giảm căng thẳng, lo âu, trầm cảm, đau mãn tính và các vấn đề sức khỏe tinh thần khác. Nó cũng giúp người bệnh cải thiện khả năng tập trung, tự nhận thức, và bình an nội tâm. Các nghiên cứu khoa học cho thấy liệu pháp chánh niệm có thể làm thay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ, đặc biệt là các vùng liên quan đến cảm xúc và sự chú ý. Theo Thích Nữ Hương Nhũ, “An lạc hay đau khổ đều do cái tâm mà thôi. Tâm lý học Phật Giáo hướng dẫn ta vào đường lối phân biệt và khảo sát nhằm khuyến khích mỗi người tự phát triển năng lực và phẩm chất nội tâm.”

IV. Nghiên Cứu Về Hạnh Phúc và An Lạc Góc Nhìn Từ Phật Giáo

Hạnh phúc và an lạc là những chủ đề quan trọng trong cả tâm lý học và Phật giáo. Trong tâm lý học, hạnh phúc thường được định nghĩa là trạng thái cảm xúc tích cực, thỏa mãn với cuộc sống. Trong Phật giáo, hạnh phúc chân thật đến từ sự giải thoát khỏi khổ đau, đạt được bình an nội tâm và tâm từ bi. Các nghiên cứu về hạnh phúc từ góc nhìn Phật giáo cho thấy rằng việc thực hành thiền định, chánh niệm và sống theo đạo đức Phật giáo có thể giúp con người đạt được hạnh phúc bền vững và ý nghĩa.

4.1. Định Nghĩa và Các Yếu Tố Của Hạnh Phúc Theo Phật Giáo

Theo Phật giáo, hạnh phúc không phải là trạng thái cảm xúc nhất thời, mà là kết quả của việc chuyển hóa tâm thức và sống theo bát chánh đạo. Các yếu tố của hạnh phúc bao gồm trí tuệ, đạo đức và thiền định. Trí tuệ giúp chúng ta hiểu rõ bản chất của khổ đau và con đường giải thoát. Đạo đức giúp chúng ta sống một cuộc sống trong sạch và từ bi. Thiền định giúp chúng ta rèn luyện tâm và đạt được bình an nội tâm.

4.2. So Sánh Quan Điểm Về Hạnh Phúc Trong Tâm Lý Học Tích Cực

Tâm lý học tích cực nghiên cứu về các yếu tố góp phần vào hạnh phúc và an lạc của con người. Nó nhấn mạnh tầm quan trọng của các phẩm chất tích cực như lòng biết ơn, sự lạc quan, và khả năng phục hồi. Mặc dù có những điểm tương đồng, tâm lý học tích cực thường tập trung vào việc cải thiện hạnh phúc trong cuộc sống hiện tại, trong khi Phật giáo hướng đến sự giải thoát khỏi khổ đau và đạt được hạnh phúc vĩnh cửu.

4.3. Thực Hành Phật Giáo Để Đạt Được Hạnh Phúc và An Lạc

Các thực hành Phật giáo như thiền định, chánh niệm, và sống theo đạo đức Phật giáo có thể giúp con người đạt được hạnh phúc và an lạc. Thiền định giúp chúng ta rèn luyện tâm và giảm bớt căng thẳng. Chánh niệm giúp chúng ta tập trung vào hiện tại và trân trọng những điều tốt đẹp trong cuộc sống. Sống theo đạo đức Phật giáo giúp chúng ta xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp và đóng góp vào xã hội. Theo Thích Nữ Hương Nhũ, “Hạnh phúc có được phải do những yếu tố tinh thần bên trong tâm thức của ta. Khi tâm nhơ uế thì không thể thành tựu điều chi đáng giá.”

V. Kết Luận Tương Lai Của Tâm Lý Học và Phật Giáo

Tâm lý học phổ thông và tâm lý học Phật giáo có thể bổ sung cho nhau để mang lại lợi ích lớn hơn cho con người. Tâm lý học cung cấp các phương pháp nghiên cứu khoa học và các kỹ thuật trị liệu hiệu quả, trong khi Phật giáo cung cấp một hệ thống triết học sâu sắc và các phương pháp thực hành tâm linh để đạt được hạnh phúc và an lạc. Sự kết hợp giữa hai lĩnh vực này có thể mở ra những hướng đi mới trong việc nghiên cứu và trị liệu các vấn đề sức khỏe tinh thần, cũng như giúp con người phát triển bản thân và sống một cuộc sống ý nghĩa hơn.

5.1. Sự Kết Hợp Giữa Khoa Học và Tâm Linh trong Tâm Lý

Sự kết hợp giữa khoa học và tâm linh trong tâm lý là một xu hướng ngày càng phổ biến. Các nhà tâm lý học đang tìm kiếm những phương pháp trị liệu toàn diện hơn, kết hợp giữa các kỹ thuật khoa học và các phương pháp thực hành tâm linh như thiền định và chánh niệm. Sự kết hợp này có thể giúp người bệnh giải quyết các vấn đề sức khỏe tinh thần một cách hiệu quả hơn và đạt được sự phát triển bản thân toàn diện.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Mới Trong Tâm Lý Học Phật Giáo

Các hướng nghiên cứu mới trong tâm lý học Phật giáo bao gồm việc nghiên cứu về hiệu quả của thiền định đối với não bộ, tác động của tâm từ bi đối với sức khỏe tinh thần, và ứng dụng của các nguyên tắc Phật giáo trong việc giải quyết các vấn đề xã hội. Các nghiên cứu này có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tiềm năng của Phật giáo trong việc cải thiện đời sống con người và xây dựng một xã hội an lạc và hạnh phúc hơn.

5.3. Ứng Dụng Tâm Lý Học Phật Giáo Vào Cuộc Sống Hàng Ngày

Các nguyên tắc và phương pháp của tâm lý học Phật giáo có thể được ứng dụng vào cuộc sống hàng ngày để giúp chúng ta giảm bớt căng thẳng, cải thiện các mối quan hệ, và sống một cuộc sống ý nghĩa hơn. Việc thực hành chánh niệm, thiền định, và sống theo đạo đức Phật giáo có thể giúp chúng ta trở nên tự nhận thức hơn, từ bi hơn, và an lạc hơn. Theo Thích Nữ Hương Nhũ, “Sự an lạc nội tâm và hướng dẫn được nội tâm chỉ có thể đạt được qua công trình tự quán chiếu dựa trên đức hạnh trong sạch và Thiền tập.”

Trích đoạn nội dung tài liệu

Vài nét về Tâm lý học phổ thông và Tâm lý học Phật giáo Thích Nữ Hương Nhũ Chào mừng các bạn đón đọc đầu sách từ dự án sách cho thiết bị di động Nguồn: http://vnthuquan.net Phát hành: Nguyễn Kim Vỹ. Mục lục LỜI NÓI ĐẦU PHẦN MỘT PHẦN HAI PHẦN BA PHẦN BỐN Thích Nữ Hương Nhũ Vài nét về Tâm lý học phổ thông và Tâm lý học Phật giáo LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP LỜI NÓI ĐẦU Trong cuộc sống, có người quan niệm tâm lý là sự hiểu biết về ý muốn, nhu cầu, thị hiếu của người khác, là sự cư xử lý tình huống của một người. Đôi khi người ta còn dùng từ tâm lý như khả năng “chinh phục đối tượng”. Thực ra tâm lý kh6ng chỉ là ý muốn nhu cầu, thị hiếu và cách ứng xử của mọi người, mà nó còn bao hàm vô vàn các hiện tượng khác nữa.

Tâm lý con người luôn gắn liền với từng hành vi cử chỉ. Bất cứ một lời nói cử chỉ hay hành động nào của con người từ đơn giản đến phức tạp nhất cũng đều có mặt tâm lý cả. Theo sách tâm lý dùng trong trường Sư Phạm đã khẳng định : “Tâm lý là đời sống tinh thần của con người”.Các nhà tâm lý học luôn luôn có ý định tìm hiểu cái “đời sống tinh thần” ấy qua các công trình nghiên cứu và trắc đạt. “Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các ngành Tâm lý học tin tưởng vào các kết quả thực nghiệm về tâm lý con người nhằm quan tâm mọi vấn đề trong cuộc sống muôn màu muôn vẻ của thế gian.

Tâm lý học Phật Giáo có một sự liên hệ chặt chẽ với tâm lý học phổ thông qua sự phân tích các vấn đề tâm thức vô cùng tinh tế. Nhưng niềm ưu tư của Phật Giáo là chữa bệnh hơn là phân tích. Điểm trọng yếu là kết quả thiết thực đối với con người chứ không phải chỉ suy cứu suông có tính cách triết học. Tâm lý học Phật Giáo được xây dựng trên chân lý vĩnh hằng của Dukkha, một trạng thái bất toại nguyện của chúng sanh hữu tình mà Đức Phật đã tuyên bố: “Chỉ có một điều, Như Lai dạy, đau khổ và chấm dứt đau khổ phải đạt đến “Như vậy, Tâm lý học Phật Giáo cũng không ngoài mục đích diệt khổ cho con người.

Đức Phật đặt nặng sự chú ý vào tâm và những hiện tượng tâm linh là vì đời sống nội tâm có một vai trò quyết định làm phát khởi hành động của con người. An lạc hay đau khổ đều do cái tâm mà thôi. Tâm lý học Phật Giáo hướng dẫn ta vào đường lối phân biệt và khảo sát nhằm khuyến khích mỗi người tự phát triển năng lực và phẩm chất nội tâm. Tìm hiểu Tâm lý học phổ thông và Tâm lý học Phật Giáo là hấp dẫn và hữu ích.

Dù người viết chưa nghiên cứu một cách tường tận các vấn đề tâm thức cũng như chưa có sự chứng đạt tâm linh nào để có thể thấy sâu vào bên trong những sinh hoạt nội tâm bằng trí tuệ minh sát, nhưng với tinh thần của một sinh viên tập làm một đề tài khoa học người viết quyết định chọn vấn đề Tâm lý học trong khảo luận tốt nghiệp này. Bài viết sẽ giới thiệu vài nét về Tâm lý học Phật Giáo để thấy rõ hơn rằng Tâm lý học Phật Giáo có liên hệ với tâm lý học phổ thông, nhưng có những điểm khác biệt căn bản về nguyên lý của sự tư duy, quan niệm về cấp độ nhận thức; Người viết sẽ trình bày về các yếu tố cấu hợp thành phần tâm linh và so sánh với Tâm lý học phổ thông do tầm quan trọng của chúng ta đối với cơ chế hoạt động tâm lý con người. Sau hết xin được khẳng định: Sự an lạc nội tâm và hướng dẫn được nội tâm chỉ có thể đạt được qua công trình tự quán chiếu dựa trên đức hạnh trong sạch và Thiền tập. Hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, con xin thành kính ghi ân: Thượng Toạ Thích Chơn Thiện.

Tiến sĩ Phật học. Giáo Sư Trần Tuấn Lộ Tiến sĩ Tâm lý học Đã khích lệ và tận tình hướng dẫn con trong quá trình thực hiện đề tài. Trân trọng ghi ân Giáo sư Minh Chi và các tác giả của những tác phẩm đã cung cấp tư liệu cho luận văn tốt nghiệp. NS Thích Nữ Hương Nhũ Thích Nữ Hương Nhũ Vài nét về Tâm lý học phổ thông và Tâm lý học Phật giáo LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP PHẦN MỘT DẪN NHẬP Chúng ta đang sống trong thời đại của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đã và đang diễn ra ở quy mô toàn thế giới với mộc tốc độ chưa từng thất.

Cuộc cách mạng ấy đã làm thay đổi về căn bản tính chất và nội dung lao động của con người. Con người phải đứng trước các yêu cầu về chức năng trí tuệ, các phẩm chất ý chí, tình cảm, các quá trình tâm lý và tính sáng tạo của tư duy. Thêm vào đó là một cuộc sống quá sung mãn về vật chất nhưng vẫn không có được niềm an lạc, hạnh phúc vĩnh hằng (mà họ cứ ngỡ rằng vật chất sẽ đem lại) Niềm hạnh phúc trên thế gian mong manh như làn khói quyện, như áng mây trôi. Bên cạnh đó, sự sợ hãi, lo lắng, bệnh tâm thần do bất toại nguyện khôn ngừng phát sinh do ảnh hưởng các điều kiện trần thế, bắt nguồn từ tham dục và luyến ái.

Cuộc sống bất an do sợ hãi thất vọng đem lại các chứng của bệnh tâm thần. Một nhà tâm lý học đã khẳng định: “Chúngta tự hào là đã ngự trị được thiên nhiên, nhưng chúng ta vẫn là nạn nhân của thiên nhiên bởi vì chúng ta chưa học được cách chế ngự bản thân của chúng ta. Dần dần nhưng chắc chăn, chúng ta tiến đến tai hoạ"[1] Như vậy các cứng tâm thần cần phải được chế ngự và trị liệu. Sự chọn lựa tinh thần tiêu cực hay tích cực hoàn toàn do chính chúng ta.

Mỗi con người đều có khả năng kiểm soát tinh thần mình. Trong cuộc sống hiện đ5i này, con người nếu không biết điều hợp tâm lý mình cho thích đáng chắc chắn sẽ bị rối loạn khủng hoảng, dễ dàng đưa đến ý nghĩ và hành động tiêu cực: “Khónắm giữ, khinh động Theo các dục quay cuồng Lành thay điều phục tâm Tâm điều an lạc đến” [2] Người trí phải biết điều hoà tâm, điều phục tâm. Phải biết rõ sự sinh khởi, vị ngọt sự nguy hiểm và sự xuất ly của từng trạng thái cảm thọ của tâm thức. Phương pháp căn bản của đạo Phật là quán xét nội tâm, nhìn thẳng vào nội tâm.

Cái lối quay nhìn vào trong, lấy lòng tự xét lòng này trường phái Hành vi luận (Beheviourism) phê phán rằng nào có khác chi “đứng sau cửa sổ mà nhìn chính mình đi qua” Chỉ trích phương pháp quán nội tâm không có khả năng tách biệt chủ thể đi tìm hiểu với sự vật được quan sát. Quả là hành vi luận “đã nêu lên một vấn đề: truyền đạt cho người khác những sự kiện nội tâm -vốn là cái rất riêng tư thầm kín của mỗi cá nhân. Có thể được hay chăng? Đối với một nền tâm lý học có tham vọng khách quan như tâm lý học Tây phương thì vấn đề cáng trở nên nan giải. Nhưng đạo Phật đã không đặt trọng tâm lý học của mình nơi điểm đó.

Rất thực tế, chỉ nhằm cho chúng ta có thể tự biết lấy mình để làm chủ được trạng thái tâm thức của mình và có thể thoát khỏi khổ đau. Nếu có những phương tiện khác dễ dàng hơn, hoặc hiệu nghiệm hơn để trừ diệt khổ, thì không ai sẽ cần bàn đến triềt học. Murti-triết gia người Ấn đã nói: “Sựtin chắc rằng những phương tiện của thế gian không phải là những phương thuốc chữa trị mà chỉ để làm siết chặt thêm nanh vuốt của sinh tử khổ đau nơi chúng ta, rằng chỉ có tuệ giác mới có thể diệt được cội gốc của khổ, và đó chính là khởi điểm của kỷ luật tâm linh” [3] Tâm lý học Phật giáo khẳng định con người là một tiến trình DANH – SẮC luôn luôn biến chuyển mà yếu tố quan trọng nhất nằm trong tiến trình TÂM. Kiểm soát tâm là trung tâm điềm, là nồng cốt của giáo pháp về những lời d5y của Đức Phật.

Hạnh phúc có được phải do những yếu tố tinh thần bên trong tâm thức của ta. Khi tâm nhơ uế thì không thể thành tựu điều chi đáng giá. Vì lẽ ấy, Đức Phật rất chú trọng đến trạng thái trong sạch của tâm. Xem đó là điều kiện thiết yếu để tạo hạnh phúc thật sự và đưa đến giải thoát mọi khổ đau.

Tất cả những giáo lý chánh yếu trong Phật giáo như nghiệp báo, nhân quả và tái sanh, pháp hành Thiền và những thành quả tinh thần được nghiên cứu, nghiền ngẫm khảo sát như những sinh hoạt của tâm và như vậy Phật giáo được xem là một môn học về tâm lý thiết thực và trí tuệ nhất. Trong khi tâm lý học phổ thông định nghĩa cái tâm bằng những danh từ TỊNH qua những công trình nghiên cứu và trắc đạt, thì tâm lý học Phật giáo bằng trí tuệ minh sát đã định nghĩa đời sống tâm linh bằng những danh từ ĐỘNG, các vấn đề tâm thức được đem ra giải thích cặn kẽ hoàn toàn. Những sinh hoạt của tâm được đề cập trong Phật giáo đầy đủ hơn bất luận tôn giáo nào. Cho nên tâm lý học cùng sinh hoạt chung với Phật giáo nhiều hơn bất cứ tôn giáo nào khác.

Trong kinh điển Phật giáo, hơn mười lăm thế kỷ qua đã có ít nhất ba tạng luận về các vấn đề tâm lý được hình thành như là; Thắng pháp luận của Thượng toạ bộ, A TỲ Đạt Ma ca6u Xá Luận, của Nhứt thiết hữu bộ, Duy thức luận của Đại thừa. Tất cả đều phân tích tâm lý và chia tâm con người thành các nhóm thiện tâm, bất thiện tâm và phi thiện, phi bất thiện tâm. Tất cả đều nối kết thiền định làm phương tiện để chứng ngộ cái tâm con người và để giải thoát khổ đau. Tuy nhiên, qua sự học tập kinh tạng Nikàya, chúng ta tin chắc rằng phần tâm lý cũng đóng một vai trò quan trọng trong tạng kinh (Sutta Pitaka).

Vấn đề tâm lý được giới thiệu qua nhiều hình thức khác nhau: sáu xứ, mười hai xứ, mười tám giới, năm thư uẩn và duyên khởi. Ngoài ra những gì Đức Phật cần nói về bản chất của tâm, phương pháp thanh lọc tâm và làm chủ tâm đã được truyền dạy trong những bài giảng của tạng Kinh như bài Kinh Tứ niệm xứ (satipatthana suttam), Đại phương quảng (Mahavedala suttam), An trú tầm (vittakkhasanthana suttam).