SÁCH THAM KHẢO LỊCH SỬ ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM (TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HCM)
Tổng quan về giáo trình
Tài liệu "Sách tham khảo Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam" do Bộ môn Lịch sử Đảng và Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (HUB) tổ chức biên soạn và ban hành năm 2023. Đội ngũ tác giả gồm TS. Ngô Thị Kim Liên (Chủ biên), cùng các thành viên: ThS. Nguyễn Thị Thu Lài, TS. Phan Thị Cẩm Lai, ThS. Vũ Thị Thu Hiền và ThS. Trần Quốc Hưng.
Về mặt thể chế đào tạo, môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam là học phần bắt buộc thuộc khối kiến thức giáo dục đại cương trong chương trình đào tạo trình độ đại học tại Việt Nam, căn cứ theo Kết luận số 94-KL/TW ngày 28/03/2014 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc “tiếp tục đổi mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân”.
Về chuẩn đầu ra và mục tiêu học tập, tài liệu trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học về:
- Quy luật ra đời, quá trình phát triển và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử (1930 đến nay).
- Cương lĩnh, đường lối, chủ trương và chính sách của Đảng qua các thời kỳ cách mạng giải phóng dân tộc, kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và công cuộc đổi mới.
- Năng lực nhận thức quy luật khách quan của cách mạng Việt Nam, xây dựng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử khi tiếp cận các sự kiện chính trị – xã hội.
Tài liệu có quy mô 143 trang, được cấu trúc thành hai phần chính:
- Phần 1 (trang 6–99): Tóm tắt nội dung môn học qua 4 chương (Chương Mở đầu và 3 chương nội dung lịch sử) bám sát khung chương trình chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tích hợp hệ thống câu hỏi thảo luận nhóm sau mỗi chương.
- Phần 2 (trang 100–141): Hệ thống 200 câu hỏi trắc nghiệm khách quan phục vụ ôn tập theo chuẩn đánh giá kết quả học tập.
Điểm đặc thù của tài liệu là sự chuẩn hóa theo Bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục AUN-QA mà Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM đang áp dụng, kết hợp phương pháp tóm lược logic với ngân hàng câu hỏi tự lượng giá trực tiếp.
Nội dung kiến thức cốt lõi
Các chương và chủ đề chính
Nội dung phần lý thuyết của tài liệu được phân bổ thành 4 chương nối tiếp theo tiến trình lịch sử:
Nhập môn & PP Luận Đấu tranh giành chính quyền Kháng chiến & Giải phóng Đổi mới & Hội nhập
- Chương Mở đầu (trang 6–8): Trình bày đối tượng nghiên cứu (sự kiện lịch sử Đảng; Cương lĩnh, đường lối; quá trình lãnh đạo thực tiễn; công tác xây dựng Đảng), 3 chức năng khoa học (nhận thức, giáo dục, dự báo và phê phán) và 4 nhiệm vụ của khoa học Lịch sử Đảng.
- Chương 1 (trang 9–35): Phân tích bối cảnh quốc tế và sự chuyển biến kinh tế – xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX; vai trò của Nguyễn Ái Quốc trong việc chuẩn bị tư tưởng, chính trị, tổ chức; Hội nghị thành lập Đảng (tháng 2/1930) và Cương lĩnh chính trị đầu tiên; các cao trào cách mạng 1930–1931 (đỉnh cao Xô viết Nghệ Tĩnh), phong trào dân chủ 1936–1939; các Hội nghị Trung ương 6 (11/1939), 7 (11/1940) và 8 (5/1941) hoàn chỉnh đường lối chuyển hướng chỉ đạo chiến lược đưa tới thắng lợi Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
- Chương 2 (trang 36–65): Phân tích giai đoạn xây dựng, bảo vệ chính quyền cách mạng và kháng chiến chống thực dân Pháp (1945–1954) với đường lối toàn dân, toàn diện, trường kỳ, tự lực cánh sinh; Đại hội II của Đảng (tháng 2/1951) và Chính cương Đảng Lao động Việt Nam; chiến dịch Điện Biên Phủ và Hiệp định Giơnevơ năm 1954; giai đoạn lãnh đạo đồng thời hai chiến lược cách mạng ở hai miền Nam – Bắc (1954–1975), đỉnh cao là Đại thắng Mùa Xuân năm 1975.
- Chương 3 (trang 66–99): Trình bày giai đoạn cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc (1975–1986); đường lối đổi mới toàn diện từ Đại hội VI (1986), các kỳ Đại hội tiếp theo đến Đại hội XIII của Đảng; tổng kết thành tựu, hạn chế và các bài học kinh nghiệm của công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Tài liệu xác lập nền tảng lý luận trên cơ sở:
- Phương pháp luận Mác – Lênin: Vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để phân tích tính khách quan của các hiện tượng lịch sử, quy luật vận động xã hội và vai trò quần chúng nhân dân.
- Tư tưởng Hồ Chí Minh: Cơ sở định hướng chiến lược giải phóng dân tộc, phương pháp cách mạng bạo lực quần chúng, xây dựng mặt trận dân tộc thống nhất và nguyên tắc xây dựng Đảng kiểu mới.
- Phân tích cơ cấu giai cấp: Phân định rõ địa vị kinh tế và thái độ chính trị của 5 giai cấp, tầng lớp trong xã hội thuộc địa nửa phong kiến Việt Nam:
| Giai cấp / Tầng lớp |
Địa vị kinh tế & Xu hướng chính trị |
Vai trò đối với cách mạng |
| Giai cấp Địa chủ |
Chia thành 4 bộ phận: cấu kết với Pháp; địa chủ vừa và nhỏ có tinh thần dân tộc; tham gia chống phong kiến phản động; chuyển sang kinh doanh tư bản. |
Bộ phận đại địa chủ là đối tượng đánh đổ; tiểu địa chủ có thể tranh thủ hoặc trung lập hóa. |
| Giai cấp Nông dân |
Chiếm trên 90% dân số, chịu ách bóc lột kép của đế quốc và phong kiến, mâu thuẫn sâu sắc với thực dân. |
Lực lượng đông đảo nhất, động lực chính của cách mạng dân tộc và cách mạng ruộng đất. |
| Giai cấp Công nhân |
Ra đời từ các cuộc khai thác thuộc địa (khoảng 22 vạn người năm 1929, chiếm 1,2% dân số), xuất thân chủ yếu từ nông dân. |
Giai cấp tiên tiến nhất, giữ vai trò lãnh đạo cách mạng thông qua đội tiên phong là Đảng Cộng sản. |
| Giai cấp Tư sản |
Phân hóa thành Tư sản mại bản (gắn với tư bản Pháp) và Tư sản dân tộc (bị chèn ép, kinh tế yếu ớt). |
Tư sản dân tộc có tinh thần yêu nước nhưng dao động; không có năng lực lãnh đạo cách mạng. |
| Tầng lớp Tiểu tư sản |
Tiểu thương, tiểu chủ, học sinh, sinh viên, trí thức; bị chèn ép, nhạy cảm chính trị nhưng lập trường không vững. |
Lực lượng quan trọng của khối liên minh, tham gia tích cực vào các phong trào dân tộc, dân chủ. |
Kỹ năng phát triển
Nghiên cứu tài liệu giúp người học hình thành các nhóm kỹ năng:
- Kỹ năng phân tích văn kiện: Đọc hiểu, so sánh và đánh giá các văn kiện lịch sử (Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt tháng 2/1930 so với Luận cương chính trị tháng 10/1930; Chính cương Đảng Lao động Việt Nam năm 1951; các Nghị quyết Đại hội Đảng).
- Kỹ năng tư duy logic – lịch sử: Khả năng liên kết nguyên nhân – kết quả giữa bối cảnh thế giới/trong nước với sự thay đổi đường lối của Đảng qua từng thời kỳ (ví dụ: chuyển hướng chỉ đạo chiến lược giai đoạn 1939–1941; chuyển hướng đấu tranh ở miền Nam giai đoạn 1954–1960).
- Kỹ năng liên hệ thực tiễn: Vận dụng các bài học kinh nghiệm về xây dựng Đảng, ngoại giao linh hoạt (“dĩ bất biến, ứng vạn biến” giai đoạn 1945–1946), và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vào bối cảnh công tác hiện đại.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Tài liệu xác định các hình thức tổ chức dạy – học kết hợp giữa lý thuyết, thảo luận và khảo sát thực tiễn:
- Phương pháp tiếp cận sư phạm: Kết hợp phương pháp lịch sử (tái hiện sự kiện, mốc thời gian cụ thể) với phương pháp logic (phân tích bản chất, quy luật vận động). Giảng viên sử dụng phương pháp nêu vấn đề thông qua hệ thống câu hỏi thảo luận được thiết kế ở cuối mỗi chương.
- Hoạt động thảo luận nhóm và bài tập: Sau mỗi phần lý thuyết, sinh viên được giao các chủ đề thuyết trình nhóm nhằm đào sâu các sự kiện bước ngoặt (ví dụ: phân tích tính đúng đắn, sáng tạo của Cương lĩnh chính trị đầu tiên; nghệ thuật chớp thời cơ trong Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945; nghệ thuật ngoại giao trong giai đoạn 1945–1946).
- Hoạt động trải nghiệm thực tế: Tài liệu định hướng tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề ngoại khóa tại các bảo tàng lịch sử và di tích lịch sử cách mạng, gắn lý thuyết với minh chứng hiện vật.
- Hình thức kiểm tra, đánh giá: Phần 2 của tài liệu cung cấp 200 câu hỏi trắc nghiệm khách quan (tập trung dung lượng lớn vào Chương 3 – thời kỳ Đổi mới). Đây là công cụ đo lường chuẩn đầu ra, phù hợp với định dạng thi kết thúc học phần trên máy tính đang được triển khai tại Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM.
- Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc trước phần tóm tắt lý thuyết, tra cứu văn kiện gốc từ danh mục tài liệu tham khảo (trang 142), trả lời câu hỏi thảo luận trước khi lên lớp và tự kiểm tra kiến thức qua hệ thống câu trắc nghiệm.
Điểm nổi bật và cập nhật
So với ấn bản "Tài liệu tham khảo môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam" ban hành năm 2021, ấn bản năm 2023 có những điểm bổ sung và điều chỉnh kỹ thuật:
- Cập nhật nội dung Đại hội XIII: Bổ sung các đánh giá, phương hướng và nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội được thông qua tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng vào nội dung Chương 3.
- Chuẩn hóa cấu trúc theo chuẩn AUN-QA: Tinh gọn các nội dung lý thuyết dàn trải, tập trung vào các kết luận lịch sử mang tính quy luật, đồng bộ trực tiếp với chuẩn đầu ra của Đề cương môn học thuộc Khoa Lý luận chính trị HUB.
- Tái cấu trúc hệ thống đánh giá: Tích hợp trực tiếp 200 câu hỏi trắc nghiệm đa phương án, phân bổ theo các mức độ nhận thức (nhớ, hiểu, vận dụng), hỗ trợ người học làm quen với ngân hàng đề thi trắc nghiệm mới.
- Gắn kết thực tiễn: Điều chỉnh các chủ đề thảo luận nhóm hướng vào các vấn đề đương đại như: công cuộc phòng chống tham nhũng, chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Đối tượng sử dụng giáo trình
Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong môi trường giáo dục đại học:
- Sinh viên đại học chính quy: Dành cho sinh viên từ năm thứ nhất đến năm thứ ba thuộc tất cả các ngành đào tạo tại Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM (Tài chính – Ngân hàng, Kế toán, Quản trị kinh doanh, Kinh tế quốc tế, Hệ thống thông tin quản lý, Luật kinh tế, Ngôn ngữ Anh) và sinh viên các trường đại học khối kinh tế – xã hội.
- Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành hoặc tích lũy kiến thức từ các học phần lý luận nền tảng trước đó gồm: Triết học Mác – Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học.
- Giảng viên giảng dạy: Sử dụng làm đề cương chuẩn để phân bổ thời lượng giảng dạy trên lớp, xây dựng ngân hàng câu hỏi thảo luận nhóm, thiết kế bài giảng điện tử và định hướng nội dung kiểm tra đánh giá định kỳ.
- Học viên và độc giả tự nghiên cứu: Phục vụ nghiên cứu sinh, học viên cao học, cán bộ đoàn thể hoặc người học cần tài liệu hệ thống hóa nhanh tiến trình lịch sử và hệ thống văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam từ 1930 đến nay.
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người đọc nào?
Tài liệu được biên soạn chuẩn hóa cho sinh viên đại học (đặc biệt là khối ngành kinh tế – ngân hàng), đồng thời là tài liệu tra cứu có hệ thống cho giảng viên lý luận chính trị và những người chuẩn bị cho các kỳ thi học phần, thi nâng ngạch công chức, viên chức.
2. Cần kiến thức nền tảng nào trước khi học tài liệu này?
Người học cần nắm vững các nguyên lý cơ bản của Triết học Mác – Lênin (phép biện chứng duy vật, quy luật mâu thuẫn, tồn tại xã hội và ý thức xã hội), Kinh tế chính trị Mác – Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học để hiểu rõ cơ sở lý luận hình thành đường lối của Đảng.
3. Điểm khác biệt giữa sách tham khảo này với Giáo trình chuẩn của Bộ GD&ĐT là gì?
Tài liệu tóm lược cô đọng các luận điểm cốt lõi nhất theo khung của Bộ GD&ĐT nhưng tái cấu trúc phù hợp với khung thời lượng môn học tại HUB; tích hợp trực tiếp các chủ đề thảo luận mở rộng và cung cấp sẵn 200 câu trắc nghiệm chuẩn hóa đi kèm đáp ứng hình thức thi mới.
4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?
Người học nên kết hợp học theo 3 bước:
- Đọc nội dung tóm tắt từng chương để nắm cây logic sự kiện;
- Tự trả lời các câu hỏi thảo luận cuối chương bằng cách tra cứu văn kiện gốc;
- Giải các câu hỏi trắc nghiệm tương ứng ở Phần 2 để kiểm tra mức độ ghi nhớ và hiểu sâu kiến thức.
5. Có tài liệu bổ trợ nào được khuyến nghị kèm theo giáo trình?
Các tài liệu bổ trợ gồm: Văn kiện Đảng Toàn tập (Nxb Chính trị quốc gia Sự thật), Hồ Chí Minh Toàn tập, Giáo trình chuẩn môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam của Bộ Giáo dục và Đào tạo, và Đề cương chi tiết học phần ban hành bởi Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM.
Kết luận
"Sách tham khảo Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam" (2023) của Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM là tài liệu học thuật có tính chuẩn hóa cao, hệ thống hóa đầy đủ 4 chặng đường phát triển và lãnh đạo cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tài liệu kết nối chặt chẽ giữa lý luận nền tảng, tiến trình lịch sử thực tiễn và hệ thống đánh giá trắc nghiệm 200 câu theo chuẩn AUN-QA, cung cấp cấu trúc học tập và tra cứu mạch lạc cho người học trong hệ thống giáo dục đại học.
