Luận văn thạc sĩ về tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai tại Việt Nam, trường hợp Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Cao Đàm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU – TRIỂN KHAI
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản trong đề tài nghiên cứu
• 1.2. Hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.3. Hoạt động đào tạo
• 1.4. Các nguồn lực cho đào tạo
• 1.5. Chức năng của các Viện nghiên cứu và triển khai
• 1.6. Mô hình khoa học tự trị của các Viện nghiên cứu và triển khai trong khuôn khổ các trường đại học ở một số nước
• 1.7. Tính tất yếu khách quan của việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai của Việt Nam theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trường đại học
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO TẠI VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VÀ MỘT VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI ĐIỂN HÌNH
• 2.1. Hoạt động đào tạo tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam
• 2.2. Hoạt động đào tạo của Viện Cơ học
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHO TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI
• 3.1. Điểm lại những chính sách liên quan đến đào tạo tại các viện nghiên cứu và triển khai
• 3.2. Sự cần thiết của việc thực hiện chức năng đào tạo tại các viện nghiên cứu và triển khai
• 3.3. Các giải pháp mang tính vĩ mô của nhà nước để đẩy mạnh việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam
• 3.4. Giải pháp tác động đến các viện nghiên cứu và triển khai để tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ trường đại học
• 3.5. Dự báo phát triển các viện nghiên cứu và triển khai sau khi tái cấu trúc
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận của việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu triển khai

Việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai tại Việt Nam là một nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các viện nghiên cứu. Hệ thống hiện tại đang gặp nhiều khó khăn do sự tách rời giữa nghiên cứu và phát triển với đào tạo. Đặc điểm chính của hệ thống này là các tổ chức nghiên cứu chủ yếu là công lập, chịu sự quản lý của nhà nước. Điều này dẫn đến sự cứng nhắc trong hoạt động và thiếu tính linh hoạt trong việc thích ứng với cơ chế thị trường. Theo đó, việc áp dụng mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trường đại học sẽ giúp các viện nghiên cứu phát huy tối đa tiềm năng của mình. Mô hình này đã được áp dụng thành công ở nhiều nước phát triển, như MIT ở Hoa Kỳ, và có thể là một hướng đi đúng đắn cho Việt Nam.

1.1. Một số khái niệm cơ bản trong đề tài nghiên cứu

Các khái niệm như tổ chức nghiên cứu và triển khai, hệ thống, và chức năng nghiệp vụ cần được làm rõ. Tổ chức nghiên cứu và triển khai có thể được hình thành dưới nhiều hình thức khác nhau, từ viện nghiên cứu đến trung tâm thí nghiệm. Mỗi loại hình tổ chức có nhiệm vụ và chức năng riêng, phục vụ cho các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội. Việc hiểu rõ các khái niệm này sẽ giúp định hình các giải pháp quản lý tổ chức hiệu quả hơn, từ đó thúc đẩy sự phát triển của hệ thống nghiên cứu và triển khai tại Việt Nam.

II. Hiện trạng hoạt động đào tạo tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam hiện đang đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, hoạt động đào tạo vẫn còn nhiều hạn chế. Các viện nghiên cứu chưa phát huy hết tiềm năng của mình trong việc thực hiện chức năng đào tạo. Mặc dù có đội ngũ giảng viên có trình độ cao và cơ sở vật chất hiện đại, nhưng việc liên kết với các trường đại học vẫn còn nhiều rào cản. Điều này dẫn đến việc chất lượng đào tạo chưa đạt yêu cầu, không đáp ứng được nhu cầu của xã hội. Để khắc phục tình trạng này, cần có những chính sách hỗ trợ từ nhà nước nhằm tạo điều kiện cho các viện nghiên cứu thực hiện đầy đủ chức năng đào tạo.

2.1. Cấu trúc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Cấu trúc của Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam bao gồm nhiều phòng ban và trung tâm nghiên cứu khác nhau. Mỗi đơn vị có nhiệm vụ và chức năng riêng, nhưng vẫn cần có sự phối hợp chặt chẽ để đạt được mục tiêu chung. Việc tổ chức lại cấu trúc này theo hướng linh hoạt hơn sẽ giúp tăng cường khả năng thích ứng với các thay đổi trong môi trường nghiên cứu và phát triển. Hơn nữa, việc áp dụng các mô hình quản lý hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của viện, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của hệ thống nghiên cứu và triển khai tại Việt Nam.

III. Giải pháp cho tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai

Để thực hiện tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai, cần có những giải pháp mang tính vĩ mô từ nhà nước. Các chính sách cần tập trung vào việc tạo điều kiện cho các viện nghiên cứu thực hiện đầy đủ chức năng đào tạo, đồng thời hỗ trợ tài chính để các viện có thể tự chủ hơn trong hoạt động. Việc giao quyền tự trị cho các viện nghiên cứu trong khuôn khổ các trường đại học sẽ giúp nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các viện nghiên cứu và doanh nghiệp để gắn kết khoa học với sản xuất, từ đó tạo ra những sản phẩm có giá trị cho xã hội.

3.1. Các giải pháp mang tính vĩ mô của nhà nước

Nhà nước cần có những chính sách cụ thể để hỗ trợ các viện nghiên cứu trong việc tái cấu trúc. Điều này bao gồm việc cung cấp nguồn tài chính ổn định, tạo điều kiện cho các viện thực hiện các dự án nghiên cứu và phát triển. Hơn nữa, cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ nghiên cứu, nhằm nâng cao năng lực và chất lượng nguồn nhân lực. Việc này không chỉ giúp các viện nghiên cứu phát triển mà còn góp phần vào sự phát triển chung của nền khoa học và công nghệ Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ về khoa học và công nghệ, với nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng tăng. Từ năm 1983 đến nay, các viện nghiên cứu và triển khai, đặc biệt là Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đã đóng góp quan trọng trong công tác đào tạo sau đại học, với hơn 636 tiến sĩ và hàng nghìn thạc sĩ được đào tạo. Tuy nhiên, hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là sự tách rời giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo, dẫn đến hiệu quả hoạt động chưa cao và khó khăn trong tự chủ tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là tìm ra giải pháp tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trường đại học, nhằm phát huy tối đa tiềm năng đào tạo và nghiên cứu, đồng thời nâng cao khả năng tự chủ tài chính và thích ứng với cơ chế thị trường. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tổ chức nghiên cứu và triển khai thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1983 đến nay.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo đại học và sau đại học, thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học, đồng thời góp phần xây dựng mô hình tổ chức khoa học phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới và yêu cầu đổi mới, hội nhập của Việt Nam. Các chỉ số như số lượng tiến sĩ đào tạo trung bình hàng năm khoảng 40 người, học viên cao học khoảng 100 người, cùng với các dự án nghiên cứu trọng điểm quốc gia, cho thấy tiềm năng và nhu cầu cấp thiết của việc tái cấu trúc hệ thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết tổ chức và quản lý khoa học: Giải thích về cấu trúc tổ chức, chức năng nghiệp vụ và các nguồn lực cần thiết cho hoạt động nghiên cứu và đào tạo.
• Mô hình khoa học tự trị: Mô hình cho phép các viện nghiên cứu và triển khai tự chủ về tổ chức, nhân sự, tài chính và định hướng nghiên cứu, được áp dụng thành công tại các trường đại học nghiên cứu hàng đầu thế giới như MIT (Hoa Kỳ), Đại học Cambridge (Anh), và Đại học Tokyo (Nhật Bản).
• Khái niệm tái cấu trúc: Quá trình tổ chức lại nhằm tạo ra trạng thái tốt hơn cho tổ chức, bao gồm điều chỉnh cơ cấu tổ chức, nguồn lực, cơ chế quản lý và hoạt động nghiệp vụ.
• Các khái niệm chuyên ngành: Tổ chức nghiên cứu và triển khai, chức năng nghiệp vụ, khoa học và công nghệ, hoạt động nghiên cứu khoa học, đào tạo đại học và sau đại học, khoa học tự trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, tổng hợp và phân tích các tài liệu, báo cáo, số liệu liên quan đến hoạt động đào tạo và nghiên cứu của Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, các chính sách pháp luật như Quyết định 224-TTg (1976), Luật Giáo dục (1998, 2005), Quyết định 115/2005/NĐ-CP về cơ chế tự chủ của tổ chức khoa học công nghệ.
• Phương pháp phỏng vấn: Thực hiện phỏng vấn sâu với cán bộ lãnh đạo, cán bộ phụ trách đào tạo, học viên cao học, nghiên cứu sinh và các bộ phận liên quan trong Viện nhằm thu thập thông tin thực tiễn, đánh giá hiệu quả và khó khăn trong hoạt động đào tạo và nghiên cứu.
• Phân tích số liệu thống kê: Sử dụng số liệu đào tạo sau đại học từ năm 1986 đến 2008, với cỡ mẫu gồm 17 viện nghiên cứu chuyên ngành thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, phân tích xu hướng, hiệu quả đào tạo và mối liên hệ với hoạt động nghiên cứu.
• So sánh mô hình quốc tế: Nghiên cứu các mô hình khoa học tự trị tại các trường đại học nghiên cứu hàng đầu thế giới để rút ra bài học và đề xuất phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1983 đến 2010, tập trung phân tích hiện trạng, đánh giá các chính sách và đề xuất giải pháp tái cấu trúc.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng đào tạo sau đại học tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam: Từ năm 1986 đến 2008, Viện đã đào tạo 636 tiến sĩ và hơn 1.200 thạc sĩ, trung bình mỗi năm đào tạo khoảng 40 tiến sĩ và 100 thạc sĩ. Hiện có khoảng 295 nghiên cứu sinh và 229 học viên cao học đang theo học. Các viện như Viện Toán học, Viện Công nghệ Thông tin, Viện Vật lý có số lượng đào tạo cao nhất.

2. Sự tách rời giữa nghiên cứu và đào tạo: Các viện nghiên cứu hiện không được phép đào tạo đại học và thạc sĩ độc lập mà phải liên kết với các trường đại học, gây ra nhiều thủ tục hành chính phức tạp và làm giảm hiệu quả đào tạo. Luật Giáo dục năm 1998 quy định cơ sở đào tạo tại các viện phải liên kết với trường đại học mới được phép đào tạo thạc sĩ.

3. Tiềm năng lớn của các viện nghiên cứu: Các viện có đội ngũ giảng viên trình độ cao, trang thiết bị hiện đại, thư viện phong phú và quan hệ quốc tế chặt chẽ, đủ năng lực đào tạo chất lượng cao không thua kém các trường đại học. Tuy nhiên, tiềm năng này chưa được khai thác hiệu quả do cơ chế tổ chức và chính sách chưa phù hợp.

4. Mô hình khoa học tự trị thành công trên thế giới: Các trường đại học nghiên cứu hàng đầu như MIT, Đại học Cambridge và Đại học Tokyo đều áp dụng mô hình khoa học tự trị, cho phép tự chủ cao về tổ chức, nhân sự, tài chính và định hướng nghiên cứu. Mô hình này giúp họ kết hợp hiệu quả giữa đào tạo và nghiên cứu, tạo ra nguồn thu lớn và nâng cao chất lượng đào tạo.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng hiện tại là do các viện nghiên cứu ở Việt Nam vẫn hoạt động theo mô hình tổ chức cơ học, cứng nhắc, chịu sự chỉ đạo và bao cấp của nhà nước, chưa có khả năng tự chủ tài chính và tổ chức. Việc tách rời đào tạo và nghiên cứu làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực, gây lãng phí trang thiết bị và nhân lực.

So sánh với các mô hình quốc tế, có thể thấy rằng quyền tự chủ khoa học và tổ chức là yếu tố then chốt giúp các viện nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa đào tạo và nghiên cứu, đồng thời tạo ra nguồn thu bền vững. Việc áp dụng mô hình khoa học tự trị tại Việt Nam sẽ giúp các viện nghiên cứu phát huy tối đa tiềm năng, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu, đồng thời thích ứng tốt với cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ số lượng tiến sĩ và thạc sĩ đào tạo theo năm, bảng so sánh mô hình tổ chức và quyền tự chủ giữa các viện nghiên cứu Việt Nam và các trường đại học nghiên cứu quốc tế, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả và hạn chế hiện tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chính phủ cần ban hành chính sách hỗ trợ và tạo điều kiện cho các viện nghiên cứu thực hiện chức năng đào tạo độc lập, bao gồm sửa đổi các quy định về liên kết đào tạo, cho phép các viện được cấp phép đào tạo đại học và sau đại học trực tiếp. Mục tiêu đạt được trong vòng 2-3 năm, chủ thể thực hiện là Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ.

2. Tăng cường quyền tự chủ khoa học và tài chính cho các viện nghiên cứu, cho phép các viện tự quyết định tổ chức, nhân sự, định hướng nghiên cứu và tìm kiếm nguồn tài trợ. Thời gian thực hiện trong 3-5 năm, chủ thể là Chính phủ và các cơ quan quản lý nhà nước.

3. Xây dựng mô hình tổ chức viện nghiên cứu theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ trường đại học, cấu trúc lại các viện thành các khoa hoặc học viện trực thuộc trường đại học, kết hợp chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu. Thời gian triển khai từ 3 đến 5 năm, chủ thể là các viện nghiên cứu và trường đại học liên quan.

4. Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực cho các viện nghiên cứu, đảm bảo môi trường đào tạo và nghiên cứu hiện đại, đáp ứng yêu cầu chất lượng quốc tế. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là các viện nghiên cứu, Bộ Khoa học và Công nghệ và các nhà tài trợ.

5. Thúc đẩy hợp tác quốc tế và liên kết đào tạo với các trường đại học danh tiếng trên thế giới, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, trao đổi học thuật và tiếp cận nguồn học liệu mở. Thời gian thực hiện ngay và liên tục, chủ thể là các viện nghiên cứu và Bộ Ngoại giao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý khoa học và công nghệ: Nhận diện các vấn đề tổ chức và chính sách trong quản lý viện nghiên cứu, từ đó xây dựng các chính sách phù hợp để thúc đẩy phát triển khoa học và đào tạo.

2. Lãnh đạo các viện nghiên cứu và triển khai: Hiểu rõ về mô hình khoa học tự trị và các giải pháp tái cấu trúc, áp dụng để nâng cao hiệu quả hoạt động, phát huy tiềm năng đào tạo và nghiên cứu.

3. Giảng viên và cán bộ đào tạo sau đại học: Nắm bắt các xu hướng tổ chức đào tạo kết hợp nghiên cứu, cải tiến phương pháp giảng dạy và quản lý đào tạo phù hợp với mô hình mới.

4. Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Hiểu về môi trường đào tạo và nghiên cứu hiện đại, các cơ hội học tập và nghiên cứu trong các viện nghiên cứu tái cấu trúc, từ đó định hướng phát triển nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam?
   Việc tái cấu trúc là cần thiết để khắc phục tình trạng tách rời giữa nghiên cứu và đào tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, giúp các viện nghiên cứu thích ứng với cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế, đồng thời phát huy tối đa tiềm năng đào tạo và nghiên cứu.

2. Mô hình khoa học tự trị là gì và có lợi ích gì?
   Mô hình khoa học tự trị cho phép các viện nghiên cứu tự chủ về tổ chức, nhân sự, tài chính và định hướng nghiên cứu. Lợi ích là tăng tính linh hoạt, nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu, tạo nguồn thu bền vững và thu hút nhân tài.

3. Các viện nghiên cứu hiện nay có đủ năng lực để đào tạo đại học và sau đại học không?
   Theo số liệu và thực tế, các viện nghiên cứu có đội ngũ giảng viên trình độ cao, trang thiết bị hiện đại và quan hệ quốc tế tốt, đủ năng lực đào tạo chất lượng cao, tuy nhiên bị hạn chế bởi các quy định pháp lý và cơ chế tổ chức.

4. Việc tái cấu trúc sẽ ảnh hưởng như thế nào đến sinh viên và học viên cao học?
   Tái cấu trúc sẽ tạo ra môi trường đào tạo kết hợp nghiên cứu hiện đại, nâng cao chất lượng giảng dạy, tăng cơ hội tiếp cận các dự án nghiên cứu và học liệu quốc tế, từ đó giúp sinh viên phát triển toàn diện hơn.

5. Làm thế nào để triển khai mô hình khoa học tự trị tại các viện nghiên cứu ở Việt Nam?
   Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học để sửa đổi chính sách, xây dựng mô hình tổ chức mới, tăng cường quyền tự chủ và đầu tư cơ sở vật chất, đồng thời thúc đẩy hợp tác quốc tế.

Kết luận

• Việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ trường đại học là xu thế tất yếu, phù hợp với xu hướng phát triển của thế giới và Việt Nam.
• Các viện nghiên cứu ở Việt Nam có tiềm năng lớn về đào tạo và nghiên cứu nhưng chưa được khai thác hiệu quả do cơ chế tổ chức và chính sách chưa phù hợp.
• Mô hình khoa học tự trị đã được chứng minh thành công tại các trường đại học nghiên cứu hàng đầu như MIT, Cambridge và Đại học Tokyo, với quyền tự chủ cao về tổ chức, nhân sự và tài chính.
• Giải pháp tái cấu trúc cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách nhà nước, tổ chức viện nghiên cứu và trường đại học, tập trung vào tăng quyền tự chủ, nâng cấp cơ sở vật chất và thúc đẩy hợp tác quốc tế.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng mô hình tổ chức mới, triển khai thí điểm và đánh giá hiệu quả để nhân rộng mô hình trên toàn quốc.

Hành động ngay hôm nay để góp phần xây dựng hệ thống nghiên cứu và đào tạo khoa học công nghệ hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, phần nội dung của đề tài gồm 3 chƣơng chính có kết cấu nhƣ sau: CHƢƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU – TRIỂN KHAI. Một số khái niệm cơ bản trong đề tài nghiên cứu 1. Hoạt động nghiên cứu khoa học 1. Hoạt động đào tạo 1.

Các nguồn lực cho đào tạo 1. Chức năng của các Viện nghiên cứu và triển khai 1. Mô hình khoa học tự trị của các Viện nghiên cứu và triển khai trong khuôn khổ các trƣờng đại học ở một số nƣớc 1. Tính tất yếu khách quan của việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai của Việt Nam theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ các trƣờng đại học.

CHƢƠNG II: HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠOTẠI VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM VÀ 01 VIỆN NGHIÊN CỨU - TRIỂN KHAI ĐIỂN HÌNH 2. Hoạt động đào tạo tại Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Hoạt động đào tạo của Viện Cơ học CHƢƠNG III: GIẢI PHÁP CHO TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI. Điểm lại những chính sách liên quan đến đào tạo tại các viện nghiên cứu và triển khai.

Sự cần thiết của việc thực hiện chức năng đào tạo tại các viện nghiên cứu và triển khai. Các giải pháp mang tính vĩ mô của nhà nƣớc để đẩy mạnh việc tái cấu trúc hệ thống tổ chức nghiên cứu và triển khai ở Việt Nam. Giái pháp tác động đến các viện nghiên cứu và triển khai để tái cấu trúc hệ thổng tổ chức nghiên cứu và triển khai theo mô hình khoa học tự trị trong khuôn khổ trƣờng đại học. Dự báo phát triển các viện nghiên cứu và triển khai sau khi tái cấu trúc.

11 z PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU TRIỂN KHAI 1. Một số khái niệm cơ bản trong đề tài nghiên cứu 1. Tổ chức nghiên cứu và triển khai - Tổ chức nghiên cứu và triển khai đƣợc tổ chức dƣới các hình thức: Viện nghiên cứu và triển khai, trung tâm nghiên cứu và triển khai, phòng thí nghiệm, trạm nghiên cứu, trạm quan trắc, trạm thử nghiệm và các cơ sở nghiên cứu và triển khai khác.

- Nhiệm vụ của các tổ chức nghiên cứu và triển khai: Theo quy mô tổ chức và phạm vi hoạt động, tùy theo phân cấp quản lý hành chính các tổ chức nghiên cứu triển khai đƣợc chia thành:  Các tổ chức nghiên cứu triển khai cấp quốc gia đƣợc thành lập chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ ƣu tiên, trọng điểm của nhà nƣớc nhằm cung cấp các luận cứ khoa học cho việc định ra đƣờng lối, chính sách, pháp luật, tạo ra các kết quả khoa học và công nghệ mới có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài về khoa học và công nghệ.  Các tổ chức nghiên cứu và triển khai của Bộ, cơ quan ngang Bộ, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng đƣợc lập ra chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của ngành và địa phƣơng, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài về khoa học và công nghệ.  Tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp cơ sở thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ theo mục tiêu và nhiệm vụ do tổ chức cá nhân thành lập xác định. - Cơ sở hạ tầng cho các tổ chức nghiên cứu và triển khai: các tổ chức nghiên cứu và triển khai hình thành và phát triển cần có các nguồn lực sau: 12 z  Nhân lực khoa học và công nghệ.

 Tài chính: nguồn tài chính cho các tổ chức nghiên cứu và triển khai rất đa dạng. Đối với các nƣớc có nền kinh tế đang chuyển đổi nhƣ nƣớc ta thì thƣờng có các nguồn sau: ngân sách cấp; thực hiện các nhiệm vụ, các hợp đồng khoa học; tài trợ của các tổ chức kinh tế xã hội trong và ngoài nƣớc; từ lợi nhuận kinh doanh của các hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tỉ lệ các nguồn thu này khác nhau đối với các loại hình tổ chức nghiên cứu và triển khai và ở đây cũng là nơi thể hiện chính sách quốc gia về phát triển khoa học và công nghệ.  Thiết bị, máy móc, nhà xƣởng, đất đai.

- Các loại hình tổ chức nghiên cứu – triển khai:  Viện Hàn lâm khoa học: là một tổ chức nghiên cứu khoa học, trong đó bao gồm một tập hợp các viện nghiên cứu khoa học với nhiều hƣớng chuyên môn khác nhau. Mỗi hƣớng chuyên môn đƣợc tổ chức thành Ban, mỗi Ban gồm một số viện nghiên cứu chuyên ngành.  Khu công nghệ cao: là nơi tổ chức các hoạt động phục vụ cho phát triển công nghệ cao và công nghiệp công nghệ cao gồm: Các tổ chức nghiên cứu và triển khai, các cơ sở đào tạo – huấn luyện, các doanh nghiệp công nghiệp và dịch vụ trong lĩnh vực công nghệ cao nhằm tiếp thu, đồng hóa cải tiến các công nghệ đƣợc chuyển giao, sáng tạo công nghệ cao mới và sản xuất các sản phẩm công nghệ cao.  Các tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp quốc gia: Mô hình tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp quốc gia phổ biến ở các nƣớc có nền kinh tế kế hoạch hóa, còn những nƣớc theo nền kinh tế thị trƣờng thì hầu nhƣ không có mô hình này.

Ở Việt Nam có hai cơ quan thuộc loại hình này là Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Viện Khoa học Xã hội Việt Nam.  Tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp bộ và trực thuộc các viện quốc gia gồm có: Viện nghiên cứu cơ bản; viện nghiên cứu chính sách; viện nghiên cứu công nghệ. 13 z  Tổ chức nghiên cứu và triển khai cấp cơ sở: đây là những tổ chức nghiên cứu và triển khai của các doanh nghiệp lập ra để nghiên cứu những vấn đề kỹ thuật-công nghệ làm cơ sở cho đổi mới công nghệ, đổi mới sản phẩm của doanh nghiệp trong quá trình cạnh tranh để tồn tại và phát triển. Khái niệm tái cấu trúc Có nhiều khái niệm về tái cấu trúc: - Restructuring” (thƣờng đƣợc dịch là “tái cấu trúc”) là quá trình tổ chức (re-organize), sắp xếp lại tổ chức nhằm tạo ra “trạng thái” tốt hơn cho tổ chức để thực hiện những mục tiêu đề ra.

Mục tiêu chung của tái cấu trúc là đạt đƣợc một “thể trạng tốt hơn” cho tổ chức để tổ chức hoạt động hiệu quả hơn dựa trên những nền tảng về sứ mệnh, tầm nhìn, định hƣớng chiến lƣợc sẵn có của tổ chức. Tuy vậy, trong nhiều trƣờng hợp, tái cấu trúc có thể chỉ nhằm mục tiêu đạt đƣợc sự “cải thiện vận hành” ở một mảng nào đó trong tổ chức. Một chƣơng trình tái cấu trúc toàn diện sẽ bao trùm hầu hết các lĩnh vực nhƣ cơ cấu tổ chức, nguồn nhân lực, cơ chế quản lý, điều hành; các hoạt động và các quá trình; các nguồn lực khác của tổ chức. Tái cấu trúc cũng có thể đƣợc triển khai “cục bộ” tại một hay nhiều mảng của tổ chức nhằm đạt mục tiêu là nâng cao “thể trạng” của bộ phận đó.

- Tái cấu trúc một sự thay đổi trong chiến lƣợc, cơ cấu tổ chức hay qui trình công việc. - Tái cấu trúc là quá trình khảo sát, đánh giá lại cấu trúc hiện tại và đề xuất giải pháp cho mô hình cấu trúc mới nhằm tạo ra “trạng thái” tốt hơn cho tổ chức nhằm thực hiện những mục tiêu đề ra trong những điều kiện, hoàn cảnh luôn thay đổi. - Tái cấu trúc một tổ chức thƣờng đƣợc đặt ra bới các lý do sau:  Tái cấu trúc xuất phát từ các áp lực bên ngoài đế thích nghi theo môi trƣờng. 14 z  Tái cấu trúc xuất phát từ các áp lực bên trong để phù hợp theo quy mô tăng trƣởng, phát triển của tổ chức.

 Tái cấu trúc xuất phát từ cả hai luồng áp lực bên trong và bên ngoài. - Tái cấu trúc một tổ chức bao gồm các hoạt động chính sau:  Điều chỉnh cơ cấu các hoạt động.  Điều chỉnh cơ cấu tổ chức bộ máy.  Điều chỉnh cơ cấu thể chế: điều chỉnh các cơ chế, chính sách thông qua sự rà soát, thay đồi hợp lý hóa từ các quy trình công việc đến các quy chế, quy định.

Điều chỉnh cơ cấu các nguồn lực: điêu chỉnh cơ cấu đầu tƣ tạo lập các nguồn lực và tái phân bổ sử dụng các nguồn lực. Khái niệm hệ thống Trong các hoạt động của con ngƣời, các thuật ngữ nhƣ hệ thống triết học, hệ thống pháp luật, hệ thống kinh tế, thông tin đã trở nên quen thuộc. Một cách đơn giản và vắn tắt, ta có thể hiểu: Hệ thống là một tập hợp vật chất và phi vật chất nhƣ ngƣời, máy móc, thông tin, dữ liệu, các phƣơng pháp xử lý, các qui tắc, quy trình xử lý, gọi là các phần tử của hệ thống. Trong hệ thống, các phần tử tƣơng tác với nhau và cùng hoạt động để hƣớng tới mục đích chung.

Có thể lựa chọn nhiều cách khác nhau với phạm trù hệ thống. Chẳng hạn nhƣ “hệ thống là các tập hợp có trật tự bên trong (hay bên ngoài) của các yếu tố có liên hệ (hay tác động lẫn nhau)” hoặc nhƣ “hệ thống, tức là một tổng thể gồm nhiều yếu tố (bộ phận) quan hệ và tƣơng tác với nhau và với môi trƣờng xung quanh một các phức tạp”. Song đúng nhƣ V. Cuzơmin trong cuốn Nguyên lý hệ thống trong lý luận và phương pháp luận của C.

Mác đã nhận xét: “dù cho khái niệm hệ thống đƣợc xác định theo nhiều cách khác nhau, thì ngƣời ta vẫn thƣờng hiểu rằng, hệ thống là một tập hợp những yếu tố liên hệ với nhau, tạo thành sự thống nhất ổn định và tính chỉnh thể, có những thuộc tính và những quy luật tích hợp”. 15 z Theo cách hiểu chung, "hệ thống" là một thể thống nhất nhất bao gồm các các yếu tố có quan hệ và liên hệ lẫn nhau. Mỗi đối tƣợng trọn vẹn làm một hệ thống, chẳng hạn: một cái cây, một con vật, một gia đình v. Nói đến hệ thống, cần phải nói đến hai điều kiện: a) Tập hợp các yếu tố; b) Những mối quan hệ và liên hệ lẫn nhau giữa các yếu tố đó.

Cần phân biệt hệ thống với những tập hợp ngẫu nhiên các yếu tố không có quan hệ tất yếu nào đối với nhau. Một đống củi cũng gồm rễ cây, thân cây, cành cây, lá cây. không tạo thành cái cây (hệ thống) mà chỉ là đống củi.